ას-1590-1588-2011 12 დეკემბერი, 2011 წელი

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

პაატა ქათამაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

ვასილ როინიშვილი, ბესარიონ ალავიძე

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორი _ მ. ჯ-ის კანონიერი წარმომადგენელი ნ. ჯ-ი

მოწინააღმდეგე მხარე _ ლ. ი-ი

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება _ თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 21 ივნისის გაწყვეტილება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება

დავის საგანი _ ნასყიდობის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული თანხის დაბრუნება, იპოთეკური სესხის პროცენტის დაკისრება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

2010 წლის 15 მარტს თელავის რაიონული სასამართლოს სარჩელით მიმართა ლ. ი-მა მოპასუხე მ. ჯ-ის კანონიერ წარმომადგენელ ნ. ჯ-ის მიმართ. საბოლოოდ, მოსარჩელემ მოითხოვა: უძრავი ნივთის ნასყიდობის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული და გადახდილი 10000 აშშ დოლარის დაბრუნება; ნასყიდობის და იპოთეკის ხელშეკრულებების რეგისტრაციასთან დაკავშირებული ხარჯის _ 329 ლარის, ასევე, იპოთეკური სესხის პროცენტის _ 5081.62 ლარის მოპასუხისათვის დაკისრება.

მოსარჩელემ განმარტა, რომ 2008 წლის 6 მაისს მასა და მ. ჯ-ს შორის გაფორმდა ნასყიდობის ხელშეკრულება საცხოვრებელ სახლზე, რომელიც მდებარეობს თელავის რაიონის სოფელ ვ-ში. ნასყიდობის საგანი გაიყიდა 10000 აშშ დოლარად. ბინის შესაძენად მან ბანკიდან გამოიტანა სესხი 16000 ლარი, წლიური 20%-ით. სესხის დაფარვის ვადა არის 2013 წლის 23 აპრილი. სესხის მთლიანი პერიოდის სარგო შეადგენს 9490 ლარს, რასაც იგი იხდის გრაფიკის შესაბამისად. სარჩელის აღძვრის დროისათვის მოსარჩელეს გადახდილი ჰქონდა სარგო 5081.62 ლარი. გარდა ამისა, მან გადაიხადა თანხა ნასყიდობის ხელშეკრულების ნოტარიულად მომსახურებისათვის 100 ლარის, საჯარო რეესტრში რეგისტრაციისათვის 50 ლარის ოდენობით, კიდევ იპოთეკური სესხის ხელშეკრულებასთან დაკავშირებული ხარჯი _ 180 ლარი.

მოსარჩელემ აღნიშნა, რომ მ. ჯ-ის კანონიერმა წარმომადგენელმა ნ. ჯ-მა აღძრა სარჩელი და მოითხოვა ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობა, რაც სასამართლოს 2010 წლის 3 თებერვლის გადაწყვეტილებით დაკმაყოფილდა. გადაწყვეტილება შევიდა კანონიერ ძალაში. აქედან გამომდინარე, მოსარჩელემ მიიჩნია, რომ მხარეთა შორის უნდა აღდგენილიყო პირვანდელი მდგომარეობა (ტომი I, ს.ფ. 3-11, 89-95).

თელავის რაიონული სასამართლოს 2010 წლის 20 მაისის გადაწყვეტილებით ლ. ი-ის სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა: მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაევალა მხარეებს შორის 2008 წლის 6 მაისის ნასყიდობის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული და გადახდილი ნასყიდობის საგნის ღირებულების, 10000 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის დაბრუნება; მოპასუხესვე ლ. ი-ის სასარგებლოდ დაეკისრა 2008 წლის 6 მაისის უძრავი ნივთის ნასყიდობის ხელშეკრულების, სანოტარო მომსახურებისა და საჯარო რეესტრში რეგისტრაციასთან დაკავშირებით ამ უკანასკნელის მიერ გაწეული ხარჯების, 150 ლარის გადახდა (ტომი I, ს.ფ. 101-109).

პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა ორივე მხარემ.

მ. ჯ-ის კანონიერმა წარმომადგენელმა ნ. ჯ-მა სააპელაციო საჩივრით მოითხოვა ამ გადაწყვეტილების გაუქმება სარჩელის დაკმაყოფილებულ ნაწილში და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა (ტომი I, ს.ფ. 113-122).

აპელანტ ლ. ი-ის მოთხოვნას წარმოადგენდა რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილების გაუქმება იმ ნაწილში, რომლითაც არ დაკმაყოფილდა სარჩელი მოპასუხისათვის იპოთეკური სესხის პროცენტის დაკისრების შესახებ და აღნიშნულ ნაწილში ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება (ტომი I, ს.ფ. 131-141).

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 21 ივნისის გადაწყვეტილებით ლ. ი-ის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა, გაუქმდა თელავის რაიონული სასამართლოს 2010 წლის 20 მაისის გადაწყვეტილების ის ნაწილი, რომლითაც ლ. ი-ს უარი ეთქვა პროცენტის სახით 5081 ლარის მ. ჯ-ისათვის დაკისრებაზე და ამ ნაწილში მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება, მ. ჯ-ს ლ. ი-ის სასარგებლოდ დაეკისრა ამ უკანასკნელის მიერ იპოთეკური სესხის ხელშეკრულებაზე პროცენტის სახით გადახდილი 5081 ლარი, მ. ჯ-ის მეურვის, ნ. ჯ-ის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა.

სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები. ეს გარემოებები შემდეგში მდგომარეობს:

მ. ჯ-ი მშობლებთან ერთად ცხოვრობდა თელავის რაიონის სოფელ ვ-ში. 2002 წლიდან არარეგისტრირებულ ქორწინებაში იმყოფებოდა გურჯაანის რაიონის სოფელ შ-ში მცხოვრებ ნ. მ-თან. მ. ჯ-ის მშობლების გარდაცვალების შემდეგ მან და მისმა მეუღლემ ცხოვრება განაგრძეს მშობლების დანატოვარ სახლში თელავის რაიონის სოფელ ვ-ში, რომელიც საჯარო რეესტრში რეგისტრირებული იყო მ. ჯ-ის სახელზე. 2008 წლის 6 მაისს მ. ჯ-მა აღნიშნული სახლი 10000 აშშ დოლარად მიჰყიდა თელავის რაიონის სოფელ ლაფანყურში მცხოვრებ ლ. ი-ს, რაზეც გაფორმდა შესაბამისი ხელშეკრულება და სახლი რეგისტრირებულ იქნა ლ. ი-ის სახელზე. აღნიშნული თანხის ნაწილით მ. ჯ-მა და მისმა მეუღლემ შეიძინეს საცხოვრებელი ბინა ქ.გურჯაანში, ...ქუჩაზე;

ზემომითითებულ ფაქტთან დაკავშირებით მ. ჯ-ის მამიდამ _ ნ. ჯ-მა განცხადებით მიმართა შინაგან საქმეთა თელავის რაიონულ სამმართველოს და განაცხადა, რომ მ. ჯ-ს სახლი მოტყუებით გააყიდინა მისმა მეუღლემ _ ნ. მ-მა და სიმამრმა _ გ. მ-მა. სახლში არსებული ნივთები კი, წაიღეს გურჯაანის რაიონში. ნ. ჯ-მა განაცხადა, რომ მ. ჯ-ი არის ფსიქიკურად დაავადებული, მეუღლემ და სიმამრმა შეიყვანეს შეცდომაში და მოტყუებით გააყიდინეს სახლი;

მ. ჯ-მა პირველი დაკითხვის დროს განმარტა, რომ მან თავისი ნებით გაყიდა სახლი. შემდგომ დაკითხვებში განმარტა, რომ მას ეშინოდა, რომ ცოლი მიატოვებდა და ამიტომ გაყიდა სახლი, თან სიმამრი _ გ. მ-ი პირდებოდა, რომ სამარშრუტო ავტობუსს უყიდდა. მოწმეების ნათაია და გ. მ-ების დაკითხვით დადასტურდა, რომ მ. ჯ-მა თავისი ნებით გაყიდა სახლი. შემდეგ კი, ამ ფულით იყიდა სახლი ქ.გურჯაანში. ნივთები გადაიტანეს ქ.გურჯაანში, სადაც დღემდე ინახება. 2008 წლის 15 აგვისტოს ექსპერტიზის დასკვნით დადასტურდა, რომ მ. ჯ-ი იყო ფსიქიკურად დაავადებული. კერძოდ, იგი დაავადებულია შიზოტოპური აშლილობით. შესაბამისად, მას ბინის გაყიდვის დროს არ შეეძლო შეეგნო თავისი მოქმედების მნიშვნელობა;

მ. ჯ-ის ფსიქიკური მდგომარეობის გამოკვლევა მოხდა ბინის გაყიდვის შემდეგ. შესაბამისად, მ. ჯ-ის ჯანმრთელობის მდგომარეობა უცნობი იყო მისი სიმამრისათვის, რის გამოც სახლის თაღლითურად გასხვისებას ვერ ექნებოდა ადგილი. აღნიშნულის გათვალისწინებით, 2008 წლის 11 დეკემბრის დადგენილებით შეწყდა სისხლის სამართლის საქმე კანონით გათვალისწინებული ქმედების არარსებობის გამო. წინასწარი გამოძიების შეწყვეტის შესახებ 2008 წლის 11 დეკემბრის დადგენილება გაასაჩივრა მ. ჯ-ის ადვოკატმა მ. პ-მა. თელავის რაიონული სასამართლოს 2009 წლის 21 იანვრის დადგენილებით საჩივარი დაკმაყოფილდა და სისხლის სამართლის საქმე დაბრუნდა თელავის რაიონულ პროკურატურაში წინასწარი გამოძიების განსაახლებლად და შემდეგი გარემოებათა გასარკვევად: ნამდვილად მოხდა თუ არა ნ. მ-ისადმი სახლის შესყიდვისათვის 6000 აშშ დოლარის გადაცემა; სად არის განთავსებული მ. ჯ-ის კუთვნილი მოძრავი ნივთები და რა ღირებულებისაა ისინი; საცხოვრებელი სახლის გაყიდვით მიღებული 10000 აშშ დოლარის განკარგვის საკითხი. დამატებითი გამოძიებით დადასტურდა, რომ ნ. მ-მა ნამდვილად მიჰყიდა მ. ჯ-ს ბინა 6000 აშშ დოლარად, სადაც ამჟამად ცხოვრობენ ნ. მ-ი და ხ. მ-ი ოჯახით. 4000 აშშ დოლარი, ნ. მ-ის ჩვენებით დაიხარჯა საყოფაცხოვრებო საჭიროებებზე, რაც შეეხებოდა მ. ჯ-ის კუთვნილ მოძრავ ნივთებს, ნაწილი განთავსებულია ნ. მ-ისაგან ნაყიდ ბინაში, მდებარე ქ.გურჯაანში ...ქუჩაზე და გურჯაანის რაიონის სოფელ შ-ში მ. ჯ-ის სიმამრის გ. მ-ის საცხოვრებელ სახლში. გამოძიებით საბოლოოდ დადგინდა, რომ ვინაიდან მ. ჯ-ის ფსიქიკური მდგომარეობის გამოკვლევა მოხდა მისი კუთვნილი სახლის გაყიდვის შემდეგ. შესაბამისად, ეს ფაქტი ვერ იქნებოდა ცნობილი და ვერც მისი სახლის თაღლითურად გასხვისებას ვერ ექნებოდა ადგილი. ქ.გურჯაანში, ...ქუჩაზე ნაყიდი სახლი არ არის რეგისტრირებული მ. ჯ-ზე, მაგრამ ფაქტობრივად მოხდა ბინის შესყიდვა და თანხის გადაცემა, სხვა ნივთების ყიდვა. მ. ჯ-ი და ნ. მ-ი არიან ცოლ-ქმარი, ერთად აქვთ შეძენილი ქონება. აღნიშნულის გათვალისწინებით თელავის რაონული პროკურატურის 2009 წლის 11 მაისის დადგენილებით სისხლის სამართლის საქმეზე წინასწარი გამოძიება შეწყდა;

დასახელებული დადგენილება გასაჩივრდა მ. ჯ-ის კანონიერი წარმომადგენლის _ ნ. ჯ-ის მიერ. სასამართლომ მიიჩნია, რომ გამოძიებამ სრულყოფილად გამოიკვლია საქმის ყველა გარემოება. სასამართლომ მიუთითა, რომ ბინის გაყიდვით ამონაგები 10000 აშშ დოლარის ხარჯვის შესახებ მოკვლეულ იქნა მასალები და არ დადასტურდა მათი ნ. და გ. მ-ების მიერ მითვისება. ის ფაქტი, რომ ამ ეტაპზე ქ.გურჯაანში, ...ქუჩაზე მდებარე სახლი არ არის რეგისტრირებული მ. ჯ-ის სახელზე არ მიუთითებდა მასზე, რომ თანხები მიითვისეს გ. და ნ. მ-ებმა. მართალია, მ. ჯ-ზე არ იყო ბინა რეგისტრირებული, მაგრამ გამყიდველი არ უარყოფდა თანხის აღებას. ბინის სათანადო წესით გაფორმებასთან დაკავშირებით სასამართლომ განმარტა, რომ ეს საკითხი სამოქალაქო სამართალწარმოებით მოსაგვარებელ საკითხს წარმოადგენდა და სისხლისსამართლებრივი დევნის აღძვრის საფუძველი ვერ გახდებოდა. აღნიშნულის გათვალისწინებით 2009 წლის 15 ივნისის დადგენლებით არ დაკმაყოფილდა მ. ჯ-ის ადვოკატების მ.პ-ისა და ლ.ჩოდრიშვილის საჩივარი თელავის რაიონული პროკურატურის 2009 წლის 11 მაისის დადგენილების სისხლის სამართლის საქმეზე წინასწარი გამოძიების შეწყვეტის გაუქმებისა და გამოძიების განახლების შესახებ. სასამართლოს აღნიშნული დადგენილება შევიდა კანონიერ ძალაში.

მართალია, სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტები, მაგრამ არ გაიზიარა მათი სამართლებრივი შეფასება. სააპელაციო სასამართლომ ჩათვალა, რომ ადგილი ჰქონდა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393-ე მუხლის მე-2 ნაწილის «ა» ქვეპუნქტის შემადგენლობას. პირველი ინსტანციის სასამართლომ არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა, კერძოდ, სამოქალაქო კოდექსის 980-ე მუხლი, რამაც გამოიწვია საქმეზე არასწორი გადაწყვეტილების მიღება.

სააპელაციო სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა შემდეგ გარემოებებზე:

მხარეები სადავოდ არ ხდიდნენ იმ გარემოებას, რომ 2008 წლის 6 მაისს ერთი მხრივ, გამყიდველ მ. ჯ-სა და მეორე მხრივ, მყიდველ ლ. ი-ს შორის სანოტარო წესით გაფორმდა უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულება, რომლის თანახმად, მ. ჯ-მა ლ. ი-ს მიჰყიდა ქ.თელავში, სოფელ ვ-ში მდებარე საცხოვრებელი სახლი და დამხმარე ნაგებობა 10000 აშშ დოლარად;

საკრედიტო დაწესებულებიდან ბინის შესაძენად სესხის გამოტანამდე რამდენიმე დღით ადრე, 2008 წლის 5 მაისს ლ. ი-მა ნასყიდობის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული თანხა _ 10000 აშშ დოლარი ისესხა მეგობრისაგან _ მ. ო-აგან;

2008 წლის 13 მაისს ლ. ი-მა საჯარო რეესტრში საკუთრების უფლებით დაირეგისტრირა ქ.თელავში, სოფელ ვ-ში მდებარე საცხოვრებელი სახლი და დამხმარე ნაგებობა, რამაც საშუალება მისცა ლ. ი-ს საკრედიტო დაწესებულებიდან გამოეტანა ბინის შესაძენი თანხა;

მოგვიანებით, 2008 წლის 22 მაისს ერთი მხრივ, სს «ვითიბი ბანკი ჯორჯიას» თელავის ფილიალსა და მეორე მხრივ, მსესხებელ ლ. ი-ს შორის გაფორმდა საკრედიტო მომსახურების შესახებ გენერალური ხელშეკრულება, რომლითაც ლ. ი-მა ბინის შესაძენად ბანკიდან გამოიტანა სესხი 16000 ლარი წლიური 20%-ით, რომლის უზრუნველსაყოფად იპოთეკით დაიტვირთა ქ.თელავში, სოფელ ვ-ში მდებარე უძრავი ქონება. ამ თანხით ლ. ი-მა დაფარა ბინის შესაძენად აღებული მ. ო- ვალი _ 10000 აშშ დოლარი;

თელავის რაიონული სასამართლოს 2008 წლის 17 ნოემბრის გადაწყვეტილებით მ. ჯ-ი აღიარებულ იქნა ქმედუუნაროდ და 2008 წლის 27 ნოემბრიდან მ. ჯ-ის მეურვედ დაინიშნა მისი მამიდა _ ნ. ჯ-ი;

თელავის რაიონული სასამართლოს 2010 წლის 3 თებერვლის გადაწყვეტილებით მ. ჯ-ის კანონიერი წარმომადგენელის ნ. ჯ-ის სარჩელი მოპასუხე ლ. ი-ის მიმართ დაკმაყოფილდა, ბათილად იქნა ცნობილი 2008 წლის 6 მაისის ნასყიდობის ხელშეკრულება თელავის რაიონში, სოფელ ვ-ში მდებარე უძრავი ნივთის საკარმიდამო მიწის ნაკვეთზე, საცხოვრებელი სახლით და დამხმარე ნაგებობით. სასამართლო სადავო საკითხის გადაწყვეტისას დაეყრდნო სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 2008 წლის დასკვნას, რომლის თანახმად 2008 წლის 6 მაისისათვის შიზოტოპური აშლილობის შედეგად მ. ჯ-ს არ შეეძლო გაეცნობიერებინა თავისი ქმედების მნიშვნელობა ან გაეკონტროლებინა იგი.

რაც შეეხებოდა მ. ჯ-ის სააპელაციო საჩივარს, სააპელაციო სასამართლომ ჩათვალა, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ სწორად გამოიყენა და განმარტა სამოქალაქო კოდექსის 976-ე მუხლის პირველი ნაწილის ,,ა” ქვეპუნქტი, რომლის დანაწესით, პირს, რომელმაც სხვას ვალდებულების შესასრულებლად რაიმე გადასცა, შეუძლია მოსთხოვოს ვითომ-კრედიტორს (მიმღებს) მისი უკან დაბრუნება, თუ ვალდებულება გარიგების ბათილობის ან სხვა საფუძვლის გამო არ არსებობს, არ წარმოიშობა ან შეწყდა შემდგომში.

სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ კონკრეტულ შემთხვევაში, 2008 წლის 6 მაისის გარიგების ბათილობის გამო არ არსებობდა ვალდებულება, რაც იმაზე მიუთითებდა, რომ უძრავი ნივთის ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილობის გამო ხელშეკრულებით მიღებული სარგებელი მხარეებს ერთმანეთისთვის უნდა დაებრუნებინათ. სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, უსაფუძვლო გამდიდრების ინსტიტუტის მიზანს წარმოადგენს უსაფუძვლოდ, უსამართლოდ შეძენილი ქონების დაბრუნება, ანუ სამართლებრივი წონასწორობის აღდგენა. მოცემულ შემთხვევაში ირკვეოდა, რომ ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობის შემდეგ ქ.თელავში, სოფელ ვ-ში მდებარე სახლი აღირიცხა მ. ჯ-ის სახელზე. თუმცა გარიგების ბათილად ცნობის შემდეგ, მ. ჯ-ს ლ. ი-ისათვის 10000 აშშ დოლარი არ დაუბრუნებია. ამდენად, 2008 წლის 6 მაისიდან მ. ჯ-ი სამართლებრივი საფუძვლის გარეშე ფლობდა ლ. ი-ისაგან მიღებულ თანხას. აღნიშნულიდან გამომდინარე, მ. ჯ-ი ვალდებული იყო უკან დაებრუნებინა მის საკუთრებაში უსაფუძვლოდ არსებული თანხა _ 10000 აშშ დოლარი ლ. ი-ისათვის.

სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა მ. ჯ-ის კანონიერი წარმომადგენლის _ ნ. ჯ-ის სააპელაციო საჩივარში მითითებულ გარემოება იმასთან დაკავშირებით, რომ ფულის გადაცემა მ. ჯ-ზე არ მომხდარა და ის მიიღო მისმა სიმამარმა, რომელმაც ამ ფულის გარკვეული ნაწილით 6000 აშშ დოლარით ვითომ მ. ჯ-ისათვის შეიძინა საცხოვრებელი ბინა ქ.გურჯაანში, ხოლო ნაწილი პირადი მოხმარებისათვის გამოიყენა. სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა საქმეში მტკიცებულების სახით წარდგენილ 2010 წლის 25 იანვრის სხდომის ოქმზე, რომლითაც დგინდება მ. ჯ-ისათვის თანხის 10000 აშშ დოლარის გადაცემის ფაქტი. კერძოდ, მოწმის სახით დაკითხული ნ. ი-ის განმარტებით ირკვევა, რომ ნასყიდობის ფასის _ 10000 აშშ დოლარის გადაცემას ესწრებოდნენ ერთი მხრივ, მ. ჯ-ი და მისი სიმამარი და მეორე მხრივ, ლ. ი-ი და მისი ძმა _ ნ. ი-ი. ლ. ი-მა ამოიღო თანხა 10000 აშშ დოლარი და მიაწოდა მ. ი-ს, რომელმაც ფული დასათვლელად გადასცა თავის სიმამრს, შემდეგ ფული შეკრეს და მთლიანი თანხა მ. ი-მა შეინახა. აქედან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია მ. ი-ის მიერ ნასყიდობის ფასის _ 10000 აშშ დოლარის მიღების ფაქტი.

სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა მ. ჯ-ის კანონიერი წარმომადგენლის, ნ. ჯ-ის სააპელაციო საჩივარში მითითებული გარემოება იმის შესახებ, რომ 2008 წლის 15 აგვისტოს ექსპერტიზის დასკვნით დადასტურდა, რომ მ. ჯ-ი იყო ფსიქიკურად დაავადებული. შესაბამისად, მას ბინის გაყიდვის დროს არ შეეძლო შეეგნო თავისი მოქმედების მნიშვნელობა და განეგო იგი. ამდენად, მ. ჯ-ს არ შეიძლებოდა დაკისრებოდა პასუხისმგებლობა მის მიერ განხორცილებული მოქმედებისათვის. ამასთან დაკავშირებით სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ პირის ქმეუდუნარიანობა წარმოადგენს სამოქალაქო კოდექსის 58-ე მუხლის თანახმად, გარიგების ბათილობის საფუძველს, თუმცა ეს გარემოება არ ათავისუფლებს პირს უსაფუძვლოდ მიღებული თანხის დაბრუნებისა და მეორე მხარის მიერ გაწეული ხარჯების ანაზღაურების ვალდებულებისაგან.

სააპელაციო სასამართლო არ დაეთანხმა პირველი ინსტანციის სასამართლოს დასაბუთებას იმის თაობაზე, რომ მოსარჩელის მიერ სესხზე დარიცხული პროცენტის სახით გადახდილი თანხის ანაზღაურების ვალდებულება არ უნდა დაკისრებოდა მოპასუხეს, რადგან მისთვის ზიანის არსებობა წინასწარ სავარაუდო ვერ იქნებოდა. აღნიშნული გამორიცხავდა სამოქალაქო კოდექსის 412-ე მუხლის გამოყენებას, რომლის დანაწესით ანაზღაურებას ექვემდებარება მხოლოდ ის ზიანი, რომელიც მოვალისათვის წინასწარ იყო სავარაუდო და წარმოადგენს ზიანის გამომწვევი მოქმედების უშუალო შედეგს.

სააპელაციო სასამართლომ ჩათვალა, რომ მოცემული შემთხვევის კვალიფიკაციისათვის, პირველი ინსტანციის სასამართლოს უნდა გამოეყენებინა სამოქალაქო კოდექსის 980-ე მუხლი. სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, უსაფუძვლო გამდიდრების შედეგად წარმოშობილი ვალდებულებები აკისრებენ ვალდებულ პირს _ ვითომ კრედიტორს ადრინდელი ქონებრივი მდგომარეობის აღდგენას, რა დროსაც განსაკუთრებული მნიშვნელობა ენიჭება სამოქალაქო კოდექსის 980-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის დისპოზიციას. ამ მუხლის დანაწესით, თუ, მიმღებმა გასწია ხარჯები ან მას წარმოეშვა ქონებრივი დანაკლისი იმასთან დაკავშირებით, რომ საგანი სამუდამოდ შეძენილად მიაჩნდა, მაშინ იგი მოვალეა დააბრუნოს საგანი ხარჯებისა და დანაკლისის ანაზღაურების პირობით. ეს წესი არ გამოიყენება, როცა გადაცემული საგანი არ იძლევა იმის საფუძველს, რომ იგი მიჩნეულ იქნეს სამუდამოდ შეძენილად. ნორმის შემადგენლობისათვის უნდა არსებობდეს კუმულაციური პირობა, კერძოდ, უსაფუძვლო გამდიდრება და გაწეული ხარჯები. ეს ის შემთხვევაა, როდესაც უსაფუძვლო გამდიდრების მოვალე უფრო მკაცრ პასუხისმგებლობას ექვემდებარება, ვიდრე მხოლოდ მიღებულის დაბრუნება.

სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, მოცემულ შემთხვევაში, საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებით ირკვეოდა, რომ მ. ჯ-ი უსაფუძვლოდ გამდიდრდა 10000 აშშ დოლარით. ამასთან, მხედევლობაში იყო მისაღები ის გარემოება, რომ მოსარჩელემ მ. ჯ-ის კუთვნილი ბინის შესაძენად ბანკიდან გამოიტანა სესხი 16000 ლარი წლიური 20%-ით, სესხის დაფარვის ვადა არის 2013 წლის 23 აპრილი, სესხის მთლიანი პერიოდის სარგო შეადგენს 9490 ლარს, რასაც მოსარჩელე იხდიდა გრაფიკის შესაბამისად. მას ამ დროისათვის გადახდილი ჰქონდა სარგო 5081 ლარი, რის გამოც აღნიშნული საბანკო სესხის გამო მის მიერ გაწეული ხარჯებისათვის პასუხისმგებელი იყო მოპასუხე მ. ჯ-ი. ამიტომ, სწორედ მას უნდა აენაზღაურებინა ლ. ი-ისათვის პროცენტის სახით გადახდილი 5081 ლარი.

ამდენად, სააპელაციო სასამართლომ ჩათვალა, რომ გაწეული ხარჯების ანაზღაურების ნაწილში არსებობდა ყველა ის სამართლებრივი წინაპირობა, რომელიც აუცილებელია სამოქალაქო კოდესის 980-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის გამოყენებისთვის, კერძოდ, სახეზე იყო მ. ჯ-ის მიერ (ბათილი გარიგების საფუძველზე) თანხის მიღების ფაქტი, ამ თანხის დაუბრუნებლობის ფაქტი, ამ პერიოდის განმავლობაში სესხზე დარიცხული პროცენტის არსებობის ფაქტი. აღნიშნულიდან გამომდინარე, ლ. ი-ის მიერ სარჩელის აღძვრის მომენტისათვის პროცენტის სახით გადახდილი 5081 ლარის ანაზღაურების ვალდებულება უნდა დაკისრებოდა მ. ჯ-ს (ტომი II, ს.ფ. 139-150).

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა მ. ჯ-ის მეურვემ ნ. ჯ-მა, რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება.

კასატორის მოთხოვნა მოტივირებულია შემდეგი არგუმენტებით:

გასაჩივრებული გადაწყვეტილების მცდარობა იმაში გამოიხატება, რომ სააპელაციო სასამართლომ, ისევე როგორც პირველი ინსტანციის სასამართლომ, სასამართლო გადაწყვეტილებით ქმედუუნაროდ აღიარებული მ. ჯ-ი გაათანაბრა ქმედუნარიან პირთან. სასამართლომ მოპასუხეს ისე დააკისრა თანხის გადახდის ვალდებულება ლ. ი-ის სასარგებლოდ, რომ არ უხელმძღვანელია მატერიალური და საპროცესო კანონმდებლობის იმ ზოგადი და სპეციალური ნორმებით, რომლებიც არეგულირებენ ამ საკითხს;

უფრო მეტიც, სასამართლომ იხელმძღვანელა პირადი შეხედულებით და არა კანონით, რაც გამოიხატა შემდეგში: ა. სასამართლომ გადაწყვეტილების 2.1 პუნქტში უდავო ფაქტად მიუთითა იმაზე, რომ მ. ჯ-მა 10000 ლარად მიჰყიდა სახლი ლ. ი-ს და მან თავის მეუღლესთან ერთად შეიძინა საცხოვრებელი ბინა ქ.გურჯაანში, ...ქუჩაზე, რაც არასწორია. მოპასუხემ აღნიშნული ფაქტი თავიდანვე სადავოდ გახადა, შესაბამისად, იგი ვერ იქნებოდა უდავო ფაქტი. ბ. 2008 წლის 15 აგვისტოს ექსპერტიზის დასკვნის თანახმად, მ. ჯ-ი იყო ფსიქიკურად დაავადებული და ბინის ყიდვა- გაყიდვის დროს არ შეიძლებიდა შეგნებული ჰქონოდა თავისი მოქმედების მნიშვნელობა. ამ დასკვნის საფუძველზე, თელავის რაიონული სასამართლოს 2008 წლის 17 ნოემბრის გადაწყვეტილებით, მ. ჯ-ი ქმედუუნაროდ არის აღიარებული. აქედან გამომდინარე, ალოგიკურია და სამართლებრივად მიუღებელი იმის მტკიცება, რომ ვინმემ მოახერხა მ. ჯ-თან შეთანხმება. ნ. ჯ-ი სასამართლომ მეურვედ დანიშნა 2008 წლის 27 ნოემბრიდან, ანუ ნასყიდობის ხელშეკრულების დადებისა და იპოთეკური სესხის აღების შემდეგ. სამოქალაქო კოდექსის 58-ე მუხლის მე-3 ნაწილის დანაწესი ნათლად ადგენს, რომ ბათილია ნების გამოვლენა სულით ავადმყოფის მიერ, როცა ეს არ შეესაბამება რეალური ვითარების სწორად აღქმას, თუნდაც ის არ იყოს სასამართლოს მიერ ქმედუუნაროდ აღიარებული;

გადაწყვეტილების თანახმად, სააპელაციო სასამართლო დაეყრდნო სისხლის სამართლის საქმეზე მიღებულ თელავის რაიონული სასამართლოს 2009 წლის 15 ივნისის ¹9 დადგენილებას, მოსარჩელე ლ. ი-ის ახსნა-განმარტებას, მოპასუხის წარმოამდგენლის ახსნა-განმარტებას, რაც აშკარა კანონდარღვევაა. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 141-ე მუხლის «გ“ ქვეპუნქტის თანახმად, მოწმედ არ შეიძლება გამოძახებულ და დაკითხულ იქნენ წარმომადგენლები სამოქალაქო საქმეებსა და დამცველები სისხლის სამართლის საქმეებზე _ ისეთ გარემოებებთან დაკავშირებით, რომლებიც მათთვის ცნობილი გახდა მათ მიერ წარმომადგენლის ან დამცველის მოვალეობის შესრულებისას. ამავე კოდექსის 102-ე მუხლის თანახმად, გარემოებათა დამტკიცება შეიძლება თვით მხარეთა (მესამე პირთა) ახსნა-განმარტებით, მოწმეთა ჩვენებით, წერილობითი თუ ნივთიერი მტკიცებულებებითა და ექსპერტთა დასკვნებით. ამ მუხლში მითითება არ არის წარმომადგენელზე;

სასამართლომ არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა. სასამართლო ვალდებული იყო გამოეყენებინა სამოქალაქო კოდექსის 58-ე მუხლის მე-3 ნაწილის დანაწესი, რომლითაც დადგენილია, რომ ბათილია ნების გამოვლენა სულით ავადმყოფის მიერ, როცა ეს არ შეესაბამება რეალური ვითარების სწორად აღქმას, თუნდაც ის არ იყოს სასამართლოს მიერ ქმედუუნაროდ აღიარებული;

კასატორის განმარტებით, სასამართლომ არ გამოიყენა სამოქალაქო კოდექსის 992-ე მუხლი, სადაც ცხადად არის მითითებული, რომ მიყენებულ ზიანზე პასუხს აგებს ის პირი, რომელიც სხვა პირს მართლსაწინააღმდეგო, განზრახი ან გაუფრთხილებელი მოქმედებით მიაყენებს ზიანს. იმის მტკიცება, რომ მ. ჯ-ს თავისი ფსიქიკური მდგომარეობიდან გამომდინარე შეეძლო გაეცნობიერებინა, რომ ამ ნორმაში განსაზღვრულ ქმედებას ჩადიოდა, სცილდება სამართლებრივი შეფასების წესს;

სააპელაციო სასამართლომ არ გამოიყენა სამოქალაქო კოდექსის 995-ე მუხლი, სადაც ზუსტად არის გაწერილი სულით ავადმყოფის მიერ მიყენებული ზიანის ანაზღაურების წესი. მითითებული ნორმის მიხედვითაც, თუ ჭკუასუსტი ან სულით ავადმყოფი პირი მართლსაწინააღმდეგო მოქმედებით მიაყენებს ზიანს სხვა პირს, მას არ ეკისრება ზიანის ანაზღაურების ვალდებულება;

(ტომი II, ს.ფ. 157-171).

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 18 ნოემბრის განჩინებით მ. ჯ-ის მეურვის ნ. ჯ-ის საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ მ. ჯ-ის მეურვის ნ. ჯ-ის საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად, შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი ზემომითითებული საფუძვლით.

სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან.

ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი დაუშვას მ. ჯ-ის მეურვის ნ. ჯ-ის საკასაციო საჩივარი, რის გამოც საკასაციო საჩივარს უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. მ. ჯ-ის მეურვის ნ. ჯ-ის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.