ას-1585-1584-2011 29 დეკემბერი, 2011 წელი

ქ.თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ბესარიონ ალავიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

ვასილ როინიშვილი, პაატა ქათამაძე

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

კერძო საჩივრის ავტორი _ მ. ნ-ე (განმცხადებელი)

მოწინააღმდეგე მხარე _ ვ. კ-ე (მოსარჩელე)

ლ. ს-ე, ა. ნ-ე, ა. დ-ე (მოპასუხე)

გასაჩივრებული განჩინება _ თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 29 ივლისის განჩინება

კერძო საჩივრის ავტორის მოთხოვნა _ გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და საქმის ხელახლა განსახილველად იმავე სასამართლოს სხვა შემადგენლობისათვის დაბრუნება

დავის საგანი – უკანონო ხელშეშლის აღკვეთა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

ვ. კ-ემ სარჩელი აღძრა სასამართლოში ლ. ს-ის, ა. ნ-ისა და ა. დ-ის მიმართ უკანონო ხელშეშლის აღკვეთისა და პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენის მოთხოვნით.

მოპასუხეებმა სარჩელი არ ცნეს.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2010 წლის 18 მაისის გადაწყვეტილებით ვ. კ-ის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა, რაც მოსარჩელემ გაასაჩივრა სააპელაციო წესით.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 31 მარტის გადაწყვეტილებით ვ. კ-ის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა, თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2010 წლის 18 მაისის გადაწყვეტილების შეცვლით მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება, რომლითაც ვ. კ-ის სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, მოპასუხეებს: ლ. ს-ეს, ა. ნ-ეს და ა. დ-ეს დაეკისრათ თვითნებურად გადატანილი კარების საწყის მდგომარეობაში აღდგენა და აეკრძალათ თანასაკუთრებაში არსებული საშხაპით, ტუალეტითა და მათთან მისასვლელი ფართით სარგებლობაში მოსარჩელისათვის ხელშეშლა, ვ. კ-ის სასარჩელო მოთხოვნა ადვოკატის ხარჯების _ 300 ლარის ოდენობით მოპასუხეებისათვის (მოწინააღმდეგე მხარეებისათვის) დაკისრების თაობაზე არ დაკმაყოფილდა. სააპელაციო პალატის ზემოაღნიშნული გადაწყვეტილება შევიდა კანონიერ ძალაში საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 23 ივნისის განჩინებით, რომლითაც განუხილველად დარჩა ლ. ს-ის, ა. ნ-ისა და ა. დ-ის საკასაციო საჩივარი.

2011 წლის 25 ივლისს მ. ნ-ემ განცხადებით მიმართა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს და მოითხოვა ამავე სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 31 მარტის გადაწყვეტილების ბათილად ცნობა და საქმის წარმოების განახლება შემდეგი საფუძვლებით:

სააპელაციო სასამართლოს ზემოხსენებული გადაწყვეტილებით სამი თანამესაკუთრის ფართში შეყვანილ იქნა მეოთხე მობინადრე, რომელსაც სადავო ფართით არასოდეს უსარგებლია, საქმეში წარმოდგენილი მასალებით დასტურდება, რომ ქ.თბილისში, თ-ის ქ¹29-ში მდებარე უძრავი ქონების მე-2 სართულის სადავო ფართით მოსარჩელეს არასოდეს უსარგებლია. საქმის წარმოების განმავლობაში მ. ნ-ე, რომელიც ასევე თანამესაკუთრეს წარმოადგენს, სასამართლო სხდომაზე მოწვეული არ ყოფილა და მას უწყება სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 70-78-ე მუხლების დაცვით არ ჩაბარებია, განმცხადებელმა მიუთითა ამავე კოდექსის 422-ე მუხლის პირველი ნაწილის «ბ» ქვეპუნქტზე და განმარტა, რომ სასამართლო სხდომაზე მ. ნ-ის მიუწვევლობით დაირღვა მისი კონსტიტუციით გარანტირებული უფლებები, რაც სადავო გადაწყვეტილების ბათილად ცნობის საკმარისი საფუძველია.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 29 ივლისის განჩინებით მ. ნ-ის განცხადება საქმის წარმოების განახლების თაობაზე დარჩა განუხილველად დაუშვებლობის გამო. სასამართლომ აღნიშნული დაასაბუთა შემდეგი გარემოებებით:

პალატამ მიუთითა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 422-ე მუხლის პირველი ნაწილის «ბ» ქვეპუნქტზე და მიიჩნია, რომ, განსახილველ შემთხვევაში, არ არსებობდა დაინტერესებული მხარის მოუწვევლობის გამო, გადაწყვეტილების ბათილად ცნობის საფუძველი, რადგანაც დისპოზიციურობის პრინციპიდან გამომდინარე, მოსარჩელემ მ. ნ-ე მოპასუხედ არ მიუთითა, რის გამოც ის მოცემულ დავაში მხარეს არ წარმოადგენდა. სადავო გადაწყვეტილებით მ. ნ-ეს არც რაიმე დაკისრებია და არც რაიმე დავალებია, შესაბამისად, ის არ წარმოადგენს პირს, რომლის კანონიერ ინტერესსაც გადაწყვეტილება შეეხება და არ არსებობს სამართლებრივი ინტერესი, რომლის საფუძველზეც სასამართლო სავალდებულო წესით ჩააბამდა განმცხადებელს მოპასუხედ, აღნიშნულიდან გამომდინარე, პალატამ მიიჩნია, რომ არ არსებობდა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 429-ე მუხლის შესაბამისად მ. ნ-ის განცხადების დასაშვებად ცნობის საფუძველი.

სააპელაციო პალატის განჩინებაზე კერძო საჩივარი შეიტანა მ. ნ-ემ, მოითხოვა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 29 ივლისის განჩინების გაუქმება, მოსამართლე ა.ი.ის საქმის განხილვისაგან ჩამოცილება და საქმის იმავე სასამართლოს სხვა შემადგენლობისათვის ხელახლა განსახილველად დაბრუნება შემდეგი დასაბუთებით:

სააპელაციო პალატამ საქმის წარმოების განახლების შესახებ მ.ნ-ის განცხადების განხილვისას განცხადებაში მითითებული ფაქტები არ გამოიკვლია, კერძოდ, სასამართლომ შეფასება არ მისცა განცხადებაში მითითებულ იმ გარემოებას, რომლის თანახმადაც 2011 წლის 31 მარტის გადაწყვეტილებით მ.ნ-ის, როგორც მესაკუთრის ნებართვის გარეშე, თანასაკუთრების ფართში შეყვანილ იქნა მობინადრე, რომელსაც სადავო ფართით არასოდეს უსარგებლია, აღნიშნულით შეილახა მესაკუთრის კონსტიტუციით აღიარებული უფლება, 2011 წლის 31 მარტის გადაწყვეტილებით სასამართლო დაეყრდნო ბინის ორდერის შეგნებულად გაყალბებულ თარგმანს, რომლის სიყალბის თაობაზე ცნობილი ჯერ კიდევ საქალაქო სასამართლოსათვის იყო ცნობილი. მ.ნ-ე საქმის წარმოების განახლებას მოითხოვდა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 422-ე და 423-ე მუხლების საფუძველზე და სასამართლომ არასწორად განმარტა, რომ მოსარჩელეს განმცხადებელი მოპასუხედ არ ჰყავდა მითითებული. სასამართლოს აღნიშნული დასკვნა არასწორია, რადგანაც მესაკუთრის წილობრივი მონაცემები ისე იზღუდება, რომ მას სასამართლო წესით უფლების დაცვის შესაძლებლობაც კი არ მისცემია, ამასთანავე, დაზარალებული აღმოჩნდა ასევე სადავო ფართის მე-2 სართულზე მცხოვრები ყველა თანამესაკუთრე, რადგანაც მათი წილის შემცირებით გაიზარდა ვ.ს-ა-კ-ის წილი. კერძო საჩივარის ავტორმა ასევე მიუთითა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 394-ე მუხლის «ბ» და «ე¹» ქვეპუნქტებზე, ამასთან აღნიშნა, რომ სააპელაციო პალატის 2011 წლის 31 მარტის გადაწყვეტილება და 2011 წლის 29 ივლისის განჩინებები საფუძვლიან ეჭვს ბადებს, რომ მოსამართლე ა.ი.ი მიკერძოებულია, რის გამოც მოითხოვა მისი საქმის განხილვისაგან აცილება.

2011 წლის 28 ნოემბერს მ.ნ-ემ კვლავ მომართა საკასაციო პალატას განცხადებით, წარმოადგინა სადავო ფართის მე-2 სართულზე არსებული მდგომარეობის ამსახველი ფოტომასალები, ასევე ექსპერტის დასკვნის ასლი და დამატებით მოითხოვა სააპელაციო სასამართლოს 2011 წლის 31 მარტის გადაწყვეტილების ბათილად ცნობა, ასევე ვ.ს-ა-კ-ის დავალდებულება სადავო ფართში არსებული კარების დაბრუნება გენერალური გეგმით გათვალისწინებულ ადგილას.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო კერძო საჩივრის საფუძვლების ანალიზის, საქმის მასალების შესწავლისა და გასაჩივრებული განჩინების იურიდიული დასაბუთების შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ მ. ნ-ის კერძო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგი გარემოებების გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 420-ე მუხლის თანახმად, კერძო საჩივრების განხილვა ზემდგომ სასამართლოებში წარმოებს შესაბამისად ამ სასამართლოებისათვის გათვალისწინებული წესების დაცვით. ამავე კოდექსის 410-ე მუხლის «ა» და «ბ» ქვეპუნქტების თანახმად კი, საკასაციო სასამართლო არ დააკმაყოფილებს საკასაციო საჩივარს, თუ კანონის მითითებულ დარღვევას არა აქვს ადგილი, სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებას საფუძვლად არ უდევს კანონის დარღვევა.

განსახილველი საქმის მასალებით დასტურდება და ამას არც კერძო საჩივრის ავტორი ხდის სადავოდ, რომ გადაწყვეტილებით, რომლის ბათილად ცნობასაც მხარე მოითხოვს, დადგინდა შემდეგი: ლ. ს-ეს, ა. ნ-ესა და ა. დ-ეს დაეკისრათ თვითნებურად გადატანილი კარების საწყის მდგომარეობაში აღდგენა და აეკრძალათ თანასაკუთრებაში არსებული საშხაპით, ტუალეტითა და მათთან მისასვლელი ფართით სარგებლობაში ვ. კ-ისათვის ხელშეშლა. აღნიშნული გადაწყვეტილებით პრაქტიკულად განისაზღვრა ნივთით სარგებლობის წესი, იმგვარად, რომ მხარეთა უფლებრივი მდგომარეობა სადავო სამართლებრივ სიკეთესთან მიმართებაში არ შეცვლილა, ანუ ნივთზე არსებული უფლების ტრანსფორმირება სასამართლოს გადაწყვეტილებით არ მომხდარა, შესაბამისად, გადაწყვეტილებით არ დადგენილა მ.ნ-ის მიმართ რაიმე ახალი ურთიერთობა. თავის მხრივ, ხელშეშლის აღკვეთა წარმოადგენს ნეგატორულ სარჩელს, რომელიც მიმართულია უფლების დამრღვევი პირის მიმართ და სასამართლო ამ ტიპის სარჩელის განხილვისას ადგენს არა რაიმე ახალ უფლებას (აწესებს, ცვლის, წყვეტს და სხვა) სადავო სამართლებრივ სიკეთესთან მიმართებაში, არამედ მოდავე სუბიექტთა უფლებრივი მდგომარეობის შეუცვლელად ახდენს სამოქალაქო უფლების რეალიზაციის წესის სწორ განსაზღვრებას.

ამდენად, ნეგატორული სარჩელი სანივთო-სამართლებრივი სარჩელის ის სპეციალური სახეა, რომლის სამართლებრივი შედეგი არა ნივთზე უფლების მოპოვება, არამედ ამ ნივთით სარგებლობის წესის განსაზღვრაზეა ორიენტირებული.

საკასაციო პალატა იზიარებს გასაჩივრებული განჩინების მოსაზრებას, რომ მ. ნ-ის მიმართ გადაწყვეტილებით რაიმე შედეგი არ დამდგარა, რაც საქმის წარმოების განახლებას გამორიცხავს, ამასთანავე, მიუთითებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-3 მუხლით განმტკიცებულ დისპოზიციურობის პრინციპზე, რომელიც შეჯიბრებითი სამოქალაქო საპროცესო სამართლის ერთ-ერთი ამოსავალი დებულებაა. ამ პრინციპის არსის ფართოდ განმარტებიდან გამომდინარეობს, რომ მხარე, რომელიც იწყებს საქმის წარმოებას სასამართლოში, ვალდებულია, თავადვე განსაზღვროს პირი ან პირთა წრე, რომლისგანაც მოითხოვს სადავო უფლების დარღვევის ფაქტის აღმოფხვრას, ასეთ დროს სასამართლოს ჩარევა მინიმუმამდეა დაყვანილი და მხოლოდ იმ შემთხვევაში ხდება შესაძლებელი მხარის სათანადოობის საკითხის კვლევის საკუთარი ინიციატივით დაწყება, თუ საქმის განხილვისას დადასტურდება, რომ მოპასუხედ მითითებული პირი არაა მხარე, რომელმაც პასუხი უნდა აგოს წარდგენილ მოთხოვნაზე (იხ. სსსკ 85-ე მუხლი).

თავისთავად ის ფაქტი, რომ მოსარჩელე ვ.კ-ე ნივთით სარგებლობის ხელშეშლის აღკვეთას მხოლოდ ლ. ს-ის, ა. ნ-ისა და ა. დ-ისაგან მოითხოვა, ისე, რომ მოპასუხედ მ. ნ-ე არ მიუთითებია, სასამართლოს არ აძლევდა უფლებას, მოსარჩელის დისპოზიციური ნების საწინააღმდეგოდ, საკუთარი ინიციატივით მოეწვია ეს უკანასკნელი მხარედ და სავალდებულო წესით ჩაება მოპასუხედ დავაში. აღნიშნული ეწინააღმდეგება როგორც დისპოზიციურობის პრინციპის არსს, ისე ზოგადად სამოქალაქო საპროცესო კანონმდებლობას.

საქმეში წარმოდგენილი განცხადებით, რომლის საფუძველზეც მ.ნ-ემ მოითხოვა სააპელაციო პალატის გადაწყვეტილების ბათილად ცნობა, მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძვლად მითითებულია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 422-ე მუხლის პირველი ნაწილის «ბ» ქვეპუნქტი. დასახელებული ნორმის თანახმად, კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილება დაინტერესებული პირის განცხადებით შეიძლება ბათილად იქნეს ცნობილი, თუ ერთ-ერთი მხარე ან მისი კანონიერი წარმომადგენელი (თუ მას ასეთი წარმომადგენელი სჭირდება) არ იყო მოწვეული საქმის განხილვაზე. კანონის ზემოხსენებული დანაწესი სახეზეა მაშინ, როდესაც სავალდებულოა ამ მხარის საქმის განხილვაში მონაწილეობა, რათა გადაწყვეტილებამ არ შელახოს მისი უფლებრივი მდგომარეობა დავის საგანთან მითითებით (არ ჩამოერთვას ნივთი, არ შეიზღუდოს მისი უფლება), წინააღმდეგ შემთხვევაში, თუ გადაწყვეტილებით დადგენილი სამართლებრივი შედეგი მხარის უფლებაზე გავლენას არ ახდენს დაუშვებელია კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილების ბათილად ცნობა. საკასაციო პალატა განმარტავს იმასაც, რომ გადაწყვეტილება წარმოადგენს ქვეყნის სახელით გამოტანილ მართლმსაჯულების აქტს, რომელიც ორიენტირებულია მოდავე მხარის უფლების რეალიზებაზე და კანონიერ ძალაში შესვლის შემდეგ მიმართულია აღსრულებისაკენ. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის LII თავი (საქმის წარმოების განახლება) წარმოადგენს არა გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესვლის შემდგომ საქმის განხილვის მორიგ ეტაპს, არამედ დასრულებული საქმის წარმოების საგამონაკლისო სახეა, რომელიც დაიშვება მხოლოდ კანონით ზუსტად განსაზღვრული წინაპირობების არსებობისას. განსახილველ შემთხვევაში კი, როგორც უკვე აღინიშნა, არ არსებობდა მხარის მიერ მითითებული საფუძვლით საქმის წარმოების განახლების წინაპირობა. რაც შეეხება მ.ნ-ის მითითებას დოკუმენტის გაყალბების ფაქტთან დაკავშირებით, საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ აღნიშნული მსჯელობის საგანი ვერ გახდება, რადგანაც წარმოდგენილი კერძო საჩივარი შეეხება თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 29 ივლისის განჩინებას. დოკუმენტის სიყალბეზე მითითებითა და ექსპერტის დასკვნით მხარემ სააპელაციო პალატას პირველად მიმართა 2011 წლის 5 აგვისტოს, ხოლო ექსპერტის დასკვნის ასლი პირველად წარადგინა ამავე წლის 23 აგვისტოს, ამდენად, დოკუმენტის სიყალბის მოტივით საქმის წარმოების განახლების საფუძველი გასაჩივრებული განჩინების მსჯელობის საგანს არ წარმოადგენდა და აღნიშნულს ვერც საკასაციო პალატა შეაფასებს. მითითებული გარემოება თავისთავად გამორიცხავს მ. ნ-ის 2011 წლის 28 ნოემბრის განცხადებაში მითითებული გარემოებების საკასაციო პალატის მიერ კვლევის შესაძლებლობას, ვინაიდან, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, საკასაციო სასამართლო იმსჯელებს მხარის მხოლოდ იმ ახსნა-განმარტებაზე, რომელიც ასახულია სასამართლოთა გადაწყვეტილებებში ან სხდომათა ოქმებში. გარდა ამისა, შეიძლება მხედველობაში იქნეს მიღებული ამ კოდექსის 396-ე მუხლის პირველი ნაწილის «ვ» ქვეპუნქტში მითითებული ფაქტები. იმ გარემოების გათვალისწინებით, რომ საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, იმსჯელოს დოკუმენტის სიყალბის ფაქტზე, პალატა თვლის, რომ კერძო საჩივარის ავტორს უნდა დაუბრუნდეს 2011 წლის 28 ნოემბრის განცხადებაზე დართული მტკიცებულებები: ექსპერტის დასკვნის ასლი, საცხოვრებელი სახლის გენ.გეგმის ასლი და ფოტოსურათები, რადგანაც, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 104-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, სასამართლო არ მიიღებს, არ გამოითხოვს ან საქმიდან ამოიღებს მტკიცებულებებს, რომლებსაც საქმისათვის მნიშვნელობა არა აქვთ.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა თვლის, რომ არ არსებობს მ. ნ-ის კერძო საჩივრის დაკმაყოფილების საფუძველი, ვინაიდან სადავო გადაწყვეტილებით მისი უფლების დარღვევის ფაქტი არ დასტურდება და აღნიშნულის თაობაზე არც მხარეს მიუთითებია სარწმუნოდ, რაც შეეხება მ.ნ-ის მოსაზრებას, რომ სასამართლომ მისი კონსტიტუციური უფლება დაარღვია იმგვარად, რომ მხარე საქმის განხილვაზე არ მოწვეულა, აღნიშნულის პასუხად სასამართლო განმარტავს, რომ მ.ნ-ეს სადავო გადაწყვეტილებით არ დადგენია რაიმეს შესრულების ვალდებულება, ის მოცემული დავის სუბიექტად არ ყოფილა მიჩნეული, რის გამოც მას არ შეზღუდვია სასამართლოსათვის მიმართვის უფლება, რაც თავისთავად აძლევს მხარეს შესაძლებლობას, პრეტენზიის არსებობის შემთხვევაში დამოუკიდებელი სარჩელით მიმართოს სასამართლოს, ამასთან, სადავო გადაწყვეტილება მის მიმართ არაა პრეიუდიციული მნიშვნელობის, რადგანაც მ.ნ-ე მოცემული დავის სუბიექტს არ წარმოადგენს.

იმ გარემოების გათვალისწინებით, რომ არ არსებობს მ.ნ-ის კერძო საჩივრის დაკმაყოფილების საფუძველი, საკასაციო პალატა თვლის, რომ არ არსებობს ასევე მოსამართლის საქმის განხილვისაგან აცილების მოთხოვნის განხილვის წინაპირობები.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 419-ე, 420-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. მ. ნ-ის კერძო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს.

2. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 29 ივლისის განჩინება დარჩეს უცვლელად.

3. კერძო საჩივრის ავტორს დაუბრუნდეს 2011 წლის 28 ნოემბრის განცხადებაზე დართული მტკიცებულებები: ექსპერტის დასკვნის ასლი, საცხოვრებელი სახლის გენ.გეგმის ასლი და ფოტოსურათები.

4. კერძო საჩივარზე სახელმწიფო ბაჟი გადახდილია.

5. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.