ას-995-1028-2011 15 დეკემბერი, 2011 წელი
ქ. თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატა
შემადგენლობა:
თეიმურაზ თოდრია (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),
ვასილ როინიშვილი, მაია სულხანიშვილი
საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე
კასატორი – სს «ნ ტ-ი»
მოწინააღმდეგე მხარე _ სს «ა. თ-ი»
გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 20 აპრილის გადაწყვეტილება
საკასაციო საჩივრის ავტორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება
დავის საგანი – ფულადი ვალდებულების შესრულება, ზიანის ანაზღაურება
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:
სს «ა. თ-მა” სარჩელი აღძრა სასამართლოში მოპასუხე სს «ნ ტ-ის» მიმართ და მოითხოვა სს «ნ ტ-ისათვის” სს «ა. თ-ი”-ს სასარგებლოდ 276 234.15 აშშ დოლარის, ერთი თვის პროცენტის 3452.92 აშშ დოლარისა და წლიური 15% სარგებლის გადახდის დაკისრება 2010 წლის თებერვლიდან სასამართლო გადაწყვეტილების აღსრულებამდე შემდეგი საფუძვლებით:
სარჩელის თანახმად, 2007-2009 წლებში სს «ა. თ-სა” და სს «ნ ტ-ს” შორის გაფორმდა სააგენტო მომსახურებისა და, ჰენდლინგური ხელშეკრულებები, რომლის თანახმად, თურქული კომპანია მომსახურებას უწევდა სს «ნ ტ-ს” თურქეთის ტერიტორიაზე. ამ ხელშეკრულების შესაბამისად, გაწეულ მომსახურებაში სს «ნ ტ-ი” ვალდებულებას იღებდა, გადაეხადა თურქული კომპანიისათვის შეთანხმებული საზღაური. ამ თანამშრომლობის შედეგად სს «ნ ტ-ი” პერიოდულად აგროვებდა ფულადი ვალდებულებებს. 2009 წლის 9 დეკემბრის ურთიერთშედარების აქტის თანახმად, სს «ნ ტ-ი” აღიარებს სს «ა. თ-ის” მიმართ გადასახდელი აქვს 276 234.15 აშშ დოლარი და წლიური 15% გადაცილებისთვის. მოპასუხეს დღემდე აღიარებული დავალიანება არ გადაუხდია.
მოპასუხე სს «ნ ტ-მა» თავის მხრივ შეგებებული სარჩელით მოითხოვა მოპასუხე სს «ა. თ-ისათვის” ხელშეკრულების დარღვევისათვის 300 000 აშშ დოლარის და მიუღებელი შემოსავლის სახით 381 938.14 ევროს ეკვივალენტის ლარის გადახდის დაკისრება, ასევე ნაკისრი ფულადი ვალდებულების შესასრულებლად 100 000 აშშ დოლარის გადახდა.
თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2010 წლის 2 ივლისის გადაწყვეტილებით სს «ა. თ-ის” სარჩელი დაკმაყოფილდა. მოპასუხე სს «ნ ტ-ს” დაეკისრა მოსარჩელე სს «ა.რ თ-ის” სასარგებლოდ 276 234. 15 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის, პროცენტის 3452.72 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარეის და 2010 წლის თებერვლიდან გადაუხდელი თანხის 15% წლიური სარგებლის გადახდა სასამართლოს გადაწყვეტილების აღსრულებამდე. სს «ნ ტ-ი”-ს შეგებებული სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა. მოპასუხე სს «ა. თ-ს” დაეკისრა მოსარჩელე სს «ნ ტ-ი”-ს სასარგებლოდ 400 000 აშშ დოლარის ეკვივალენტის ლარის გადახდა. შეგებებული სარჩელის მოთხოვნა მიუღებელი შემოსავლის ნაწილში არ დაკმაყოფილდა.
საქალაქო სასამართლოს დასახელებული გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა ორივე მხარემ.
სს «ა.რ თ-მა» სააპელაციო საჩივრით მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების შეცვლა სს «ნ ტ-ის» შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილების ნაწილში და ამ ნაწილში ახალი გადაწყვეტილების მიღებით შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.
სს «ნ ტ-მა» სააპელაციო საჩივრით მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების შეცვლა სს «ა.რ თ-ის» სარჩელის დაკმაყოფილებისა და სს «ნ ტ-ის» შეგებებული სარჩელის დაუკმაყოფილებელ ნაწილში და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა და შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილება.
თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 20 აპრილის გადაწყვეტილებით სს «ა. თ-ის» სააპელაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, სს «ნ ტ-ის» სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2010 წლის 2 ივლისის გადაწყვეტილება შეიცვალა სს «ა.რ თ-ისათვის» სს «ნ ტ-ის» სასარგებლოდ 300 000 აშშ დოლარის დაკისრების ნაწილში და ამ ნაწილში მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება, სს «ნ ტ-ის» შეგებებული სარჩელი სს «ა.რ თ-ისათვის» 300 000 აშშ დოლარის დაკისრების ნაწილში არ დაკმაყოფილდა, სს «ნ ტ-ს» სს «ა.რ თ-ის» სასარგებლოდ დაეკისრა 3000 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის გადახდა. გაუქმდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2010 წლის 2 ივლისის გადაწყვეტილების მე-7 პუნქტი და სს «ა.რ თ-ს» სს «ნ ტ-ის» სასარგებლოდ დაეკისრა 639 ლარის გადახდა სახელმწიფო ბაჟის ანგარიშში. სს «ნ ტ-ს» სს «ა.რ თ-ის» სასარგებლოდ დაეკისრა 5250 ლარის გადახდა სახელმწიფო ბაჟის ანგარიშში.
სააპელაციო სასამართლომ საქმეზე დადგენილად მიიჩნია შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:
2008 წლის 7 მარტს სს «ა.რ თ-სა» და სს «ნ ტ-ს” შორის გაფორმდა სააგენტო ხელშეკრულება. სს «ა. თ-მა” იკისრა ვალდებულება გაეწია სააგენტოსათვის მომსახურება, რაც დაკავშირებული იქნება წინამდებარე ხელშეკრულების ¹1 დამატებების შესაბამისად, თურქეთში სააგენტოს კლიენტურის სერვისთან (ტ. I, ს.ფ. 132-137);
პირველი ინსტანციის სასამართლომ დაადგინა, რომ სააგენტო ხელშეკრულებაში ცვლილებებისა და შესწორებების შესახებ 2008 წლის 12 ივნისის შეთანხმების თანახმად, შეცვლილ იქნა ხელშეკრულების _ «ხელშეკრულების საგანი» _ 1.1. პუნქტი, რომლის თანახმად, მხარეებმა დაამყარეს ექსკლუზიური პარტნიორული ურთიერთობა, კერძოდ, ცვლილების შესაბამისად, «საქართველოს სახელმწიფოში ა- სერვისმომსახურებას გაუწევს მხოლოდ სააგენტოს». სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ მითითებული შეთანხმების შესაბამისად, ხელშეკრულების 11 პუნქტი, «ექსკლუზიური თანამშრომლობის პირობები» შეცვლილ იქნა შემდეგი პუნქტებით: 2.2.2 საქართველოში ა- მომსახურებას გაუწევს მხოლოდ სააგენტოს და მის სუბსიდიარ კომპანიებს (ტ. I, ს.ფ. 149-151);
შეთანხმების 2.3. პუნქტის მიხედვით, შეიცვალა 2008 წლის 7 მარტის სააგენტო ხელშეკრულების მე-3 მუხლის 3.7. პუნქტის შინაარსი შემდეგნაირად: «ექსკლუზიური თანამშრომლობის პირობების დარღვევის შემთხვევაში ხელშეკრულების დამრღვევი მხარე პასუხისმგებლობას აიღებს ჯარიმის სახით 300 000 აშშ დოლარის გადახდაზე”;
შეთანხმების 2.4. პუნქტის თანახმად, დარჩენილი შინაარსის 2.2-ე პუნქტს დაემატება 2.2.10-ე პუნქტი: «საქართველოში ა-ს მიერ წლიური გაყიდვების უზრუნველყოფა 2 მლნ აშშ დოლარის ოდენობით მასშტაბით ერთ პირზე 2008 და 2009 წელს”.
შეთანხმების 2.5. პუნქტის მიხედვით, დარჩენილი შინაარსის 2.1. პუნქტს დაემატა 2.2.9. პუნქტი: «სრული შემოსავლიდან 5%-იანი ძირითადი წლიური ფასდაკლების უზრუნველყოფა, თუკი სააგენტო მიაღწევს 2.4. პუნქტში შეტანილი შესწორების (2.2.10. პუნქტი) წლიური გაყიდვების განხორციელებას.
2008 წლის 30 აგვისტოს შეთანხმების მიხედვით, მხარეები შეთანხმდნენ, რომ იმ შემთხვევაში, თუ «სააგენტო» არ შეასრულებდა «სავაჭრო კონტრაქტის ცვლილებებისა და ჩასწორებების ხელშეკრულების» მუხლი 2.4-ში ჩამოყალიბებულ მის ვალდებულებებს, კერძოდ, ვერ უზრუნველყოფდა საქართველოში ა-ს მიერ წლიური გაყიდვებს 2 მლნ აშშ დოლარის ოდენობის მასშტაბით ერთ პირზე 2008 და 2009 წელს, ა- დაეთანხმა სს «ნ ტ-ს» 5%-იანი ფასდაკლებით მომსახურებოდა (მინიმუმ 100 000 აშშ დოლარი) 2008 წლის ზაფხულის სეზონის დასრულებისათვის. თავის მხრივ სააგენტო გარანტიას იძლეოდა ა-ს სასარგებლოდ საქართველოში 2009 წლის ზაფხულისათვის 2 მილიონი აშშ დოლარის მოცულობის ვაჭრობის წარმოებაზე (ტ. I, ს.ფ. 114, 154);
2008 წლის 30 აგვისტოს შეთანხმების 1.4. პუნქტის თანახმად, მხარეები თანხმდებიან, რომ, თუ სს «ნ ტ-ი” ვერ შეასრულებდა 2009 წლის ზაფხულისთვის გარანტირებულ 2-მილიონი აშშ დოლარის ვაჭრობის წარმოებას, ა- უფლებამოსილი იყო მოეთხოვა საჯარიმო კომპენსაცია, რაც გაუტოლდებოდა 2008 წელს სააგენტოს მიმართ განხორციელებულ ფასდაკლების თანხას, 100 000 აშშ დოლარს;
ამდენად, 2008 წლის 30 აგვისტოს შეთანხმების შინაარსიდან გამომდინარე, აღნიშნული შეთანხმების 1.2. პუნქტის თანახმად, სს «ა. თ-მა” იკისრა 100 000 აშშ დოლარის ფასდაკლების ვალდებულება, იმ შემთხვევაში, თუ სააგენტო 2008 წლისათვის ვერ უზრუნველყოფდა გარანტირებული მოცულობის ვაჭრობას. ხოლო, შეთანხმების 1.3. ქვეპუნქტის თანახმად, სააგენტომ იკისრა 2009 წლის ზაფხულისთვის გარანტირებული მოცულობის ვაჭრობის წარმოება, ხოლო 1.4. პუნქტის მიხედვით, ამ ვალდებულების შეუსრულებლობის შემთხვევაში, ა- უფლებამოსილი იყო, მოეთხოვა პირგასამტეხლო 100 000 აშშ დოლარის ოდენობით;
დადგენილია და მხარეებს შორის სადავო არ არის ის გარემოება, რომ სს «ნ ტ-მა” 2008-2009 წლისათვის ვერ უზრუნველყო 2 მილიონი აშშ დოლარიანი ვაჭრობის წარმოება.
2009 წლის 15 იანვარს სს «ა. თ-სა” (ა-) და სს «ნ ტ-ს” შორის გაფორმდა შეთანხმება, «საკრედიტო დავალიანების დამადასტურებელი წერილი», რომლის შესაბამისად, მხარეები შეთანხმდნენ, რომ 2008 წლის 31 დეკემბრის ბალანსის მიხედვით, «სააგენტო» ვალდებულია, გადაუხადოს «ა-ს» 162.3030 აშშ დოლარი. აღნიშნულ შეთანხმებაში ასევე მითითებულია, რომ დანართი 1-ის შესაბამისად (რომელიც ხელმოწერილია 2008 წლის 30 აგვისტოს), «ა-» ვალდებულია გადაიხადოს უკუგების ფასდაკლება 100 000 აშშ დოლარი;
2009 წლის 16 იანვარს სს «ა. თ-სა” (ა-) და სს «ნ ტ-ს” შორის გაფორმდა შეთანხმება «საკრედიტო დავალიანების დამადასტურებელი წერილი», რომლის თანახმად მხარეები შეთანხმდნენ, რომ 2008 წლის 31 დეკემბრის ბალანსის შესაბამისად, «სააგენტო» ვალდებულია, გადაუხადოს «ა-ს» 262,3030.30 აშშ დოლარი;
2009 წლის 9 დეკემბერს სს «ა. თ-სა” (ა-) და სს «ნ ტ-ს” შორის გაფორმებული შეთანხმების შესაბამისად, მხარეები შეთანხმდნენ, რომ 2009 წლის 9 დეკემბრის მდგომარეობით არსებული მთლიანი ბალანსის მიხედვით, სააგენტოს «ა-”-სთვის უნდა გადაეხადა 276 234. 15 აშშ დოლარი. მხარეები შეთანხმდნენ, რომ მოლაპარაკებული ოდენობა სააგენტოს მიერ სს «ა. თ-ის” მიმართ გადახდილი იქნება 15- პროცენტიანი წლიური სარგებლით დაგვიანების შემთხვევაში. სააგენტო აღნიშნულ პროცენტებს გადაიხდის ყოველთვიურად თითოეული თვის ბოლო სამუშაო დღეს მანამ, სანამ ბალანსი არ დაიყვანება ნულამდე. იმ შემთხვევაში, თუ სააგენტო ძირ თანხას ნაწილობრივ დაფარავს, პროცენტები დაანგარიშდება დარჩენილი ბალანსიდან (ტ. I, ს.ფ. 4);
09.01.2009 წლის 771 რეესტრის ნომრით დამოწმებული ხელმოწერის ციკულარის საფუძველზე «ა. თ- ა.შ-ს» მმართველთა საბჭოს თავმჯდომარე მემეთ სეზიგ ოზერსა და მმართველთა საბჭოს თავმჯდომარის მოადგილე აიდინ ომურს 08.01.2009 წლიდან 3 წლის ვადით ენიჭებათ უფლება, წარმოადგინონ საზოგადოება მმართველთა საბჭოს მინიმუმ ორი წევრის ერთობლივი ხელმოწერით (ტ. I, ს.ფ. 14-17).
სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს დასკნა «ა-ს» მიერ სააგენტო ხელშეკრულებით ნაკისრი ექსკლუზიური თანამშრომლობის ვალდებულების დარღვევის შესახებ შემდეგ გარემოებათა გამო:
სააგენტო ხელშეკრულებაში ცვლილებებისა და შესწორებების შესახებ 2008 წლის 12 ივნისის შეთანხმების თანახმად, პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილ იქნა, რომ მხარეებმა დაამყარეს ექსკლუზიური პარტნიორული ურთიერთობა, კერძოდ, ცვლილების შესაბამისად, «საქართველოში ა- სერვისმომსახურებას გაუწევს მხოლოდ სააგენტოს».
აღნიშნული ვალდებულების დარღვევის დადასტურების მიზნით სს «ნ ტ-ის» მიერ წარმოდგენილ იქნა შემდეგი წერილობითი მტკიცებულებები:
შპს «კ. +-ის» პრეზიდენტის გ. შ-ას წერილი სს «ნ ტ-ის» მიმართ, რომელშიც მითითებულია, რომ 2009 წლის სეზონზე შპს «კ.+-ის» ტურისტები სარგებლობდნენ სასტუმროების: ელა ქუალითისა და ორანჯ ქაუნთის მომსახურებით (ტ. I ს.ფ. 186);
სს «ნ ტ-ის» გენერალური დირექტორის 2010 წლის 11 მარტის განცხადების საფუძველზე, შპს «ი-ის» 01.04.2010 წლის წერილი, რომელშიც მითითებულია, რომ 2008-2009 წლებში სს «ნ ტ-ის» გვერდის ავლით საზოგადოებამ არაერთხელ ისარგებლა სს «ნ ტ-ის» განცხადებაში მითითებული სასტუმროების მომსახურებით (ტ. I ს.ფ. 187);.
შპს «მ. კ-ის» დირექტორის 01.04.2010 წლის წერილში სს «ნ ტ-ის» გენერალური დირექტორის მიმართ აღნიშნულია, რომ 2008-2009 წლებში ტურისტული სეზონის პერიოდში, ჩამოთვლილ სასტუმროებში გაგზავნილი ჰყავდათ სულ 38 ტურისტი (ტ. I ს.ფ. 187);
პირველი ინსტანციის სასამართლომ აღნიშნულ მტკიცებულებებზე დაყრდნობით დადგენილად მიიჩნია, რომ «ა-მ» დაარღვია სააგენტო ხელშეკრულებით ნაკისრი ექსკლუზიური თანამშრომლობის ვალდებულება. აღნიშნული სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა, ვინაიდან ამ დოკუმენტების შინაარსი არ ადასტურებდა იმ გარემოებას, რომ სხვა იურიდიული პირები, ექსკლუზიური სასტუმროების მომსახურებით «ა-სთან» შეთანხმებით სარგებლობდნენ.
გარდა ზემოაღნიშნულისა, სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ სააგენტო ხელშეკრულებაში ცვლილებებისა და შესწორებების შესახებ 2008 წლის 12 ივნისის შეთანხმების შესაბამისად, ხელშეკრულების 11 პუნქტი «ექსკლუზიური თანამშრომლობის პირობები» შეცვლილ იქნა შემდეგი პუნქტებით: 2.2.2 საქართველოში ა- სერვის-მომსახურებას გაუწევს მხოლოდ სააგენტოს და მის სუბსიდიარ კომპანიებს.
ამდენად, ხელშეკრულებით «ა-მ» ვალდებულება იკისრა საქართველოში მომსახურება გაეწია პირთა შეზღუდული წრისათვის, კონკრეტულად კი სს «ნ ტ-ი»-სა და მისი სუბსიდიარი კომპანიებისათვის. სუბსიდიარი (შვილობილი) კომპანიაა, რომელშიც კომპანიას გააჩნია ხმის უფლებისათვის საჭირო წილის ნახევარზე მეტი, ან სხვაგვარად გააჩნია ძალაუფლება, განახორციელოს ამ შვილობილი კომპანიების ოპერაციების კონტროლი). დადგენილია და სადავოს არ წარმოადგენს გარემოება იმის შესახებ, რომ «ა-მ» სერვის-მომსახურება გაუწია შპს «ფ. თ-ს» და ასევე ის გარემოებაც, რომ შპს «ფ. თ-ის» 70% წილის მფლობელია სს «ნ ტ-ი».
სასამართლო სხდომაზე მიცემული ახსნა-განმარტებით პალატამ დადგენილად მიაჩნია, რომ შპს «კ. +», შპს «ი-ი» და შპს «მ. კ-ი» ასევე სს «ნ ტ-ი»-ს სუბსიდიარი კომპანიებია და აღნიშნულ იურიდიულ პირებსა და სს «ნ ტ-ს» შორის სამართლებრივი ურთიერთობები მოწესრიგებულია სუბაგენტური ხელშეკრულებების საფუძველზე (2011 წლის 16 მარტის სხდომის ოქმი).
აღნიშნულიდან გამომდინარე, სს «ნ ტ-ი»-ს მტკიცება, რომ დარღვეულ იქნა ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულება, საფუძველს მოკლებულია. სს «ნ ტ-ი» არ უარყოფს იმ გარემოებას, რომ მითითებული იურიდიული პირები «ნ ტ-ის» სუბსიდიარი კომპანიებია, ხოლო «ა-სა» და აღნიშნულ იურიდულ პირებს შორის სახელშეკრულებო სამართლებრივი ურთიერთობის დამყარება, კერძოდ, მათთვის, სერვის-მომსახურების გაწევა, სს «ნ ტ-თან» გაფორმებული ხელშეკრულებით იყო შეთანხმებული.
სააპელაციო სასამართლომ ჩათვალა, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ მართებულად არ გაიზიარა სს «ნ ტ-ის” წარმომადგენლის მოსაზრება 2009 წლის 9 დეკემბრის, 15 იანვრისა და 16 იანვრის გარიგებების ბათილობასთან დაკავშირებით. სს «ნ ტ-ის» მოთხოვნა ამ ნაწილში ემყარება იმ გარემოებას, რომ აღნიშნული გარიგებას ადასტურებს პირი, რომელსაც ერთპიროვნულად არ გააჩნდა «ა-ს» წარმომადგელობითი უფლებამოსილება. სს «ნ ტ-ი»-ს აღნიშნული მოსაზრება ემყარება იმ გარემოებას, რომ «ა. თ-ის» წარმომადგენლობით აღჭურვილი პირები 08.01.2009 წლიდან 3 წლის ვადით არიან მმართველთა საბჭოს თავმჯდომარე მემეთ სეზიგ ოზერი და მმართველთა საბჭოს თავმჯდომარის მოადგილე აიდინ ომური მხოლოდ ერთობლივად. გარიგებაზე კი ხელს აწერს მხოლოდ ერთ-ერთი მათგანი.
სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნულთან დაკავშირებით გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს დასკვნა იმის შესახებ, რომ სს «ნ ტ-ი» არ წარმოადგენდა შეცილების უფლების მქონე სუბიექტს, ვინაიდან აღნიშნული გარიგებით უფლებები და მოვალეობები წარმოეშობა წარმოდგენილ პირს, რომელსაც აღნიშნული საცილოდ არ გაუხდია (სამოქალაქო კოდექსის 104-ე მუხლი ). «ა-ს» მოთხოვნა 276.234.15 აშშ დოლარის დაკისრების ნაწილში გამომდინარეობს 2009 წლის 9 დეკემბრის შეთანხმებიდან, რაც მიუთითებს იმ გარემოებაზე, რომ წარმოდგენილ პირს გარიგება მოეწონა (სამოქალაქო კოდექის 101-ე მუხლი).
2009 წლის 9 დეკემბრის შეთანხმებით მოვალე ადასტურებს კონკრეტული სამართალურთიერთობიდან გამომდინარე ვალდებულების არსებობას და მის შესრულებაზე ვალდებულებას კისრულობს. სააპელაციო სასამართლო თვლის, რომ მოცემულ შემთხვევაში ადგილი აქვს სამოქალაქო კოდექსის 341-ე მუხლის საფუძველზე ვალდებულების აღიარებას.
სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 316-ე და 403-ე მუხლებზე და აღნიშნა, რომ 2009 წლის 09 დეკემბრის შეთანხებით დადასტურებულია სახელშეკრულებო ურთიერთობიდან გამომდინარე ა-ს წინაშე დავალიანების არსებობა, რაც 2009 წლის 9 დეკემბრის მდგომარეობით შეადგენს 276 234.15 აშშ დოლარს. ამავე შეთანხმებით სს «ენ ტ-ი» კისრულობს ვადაგადაცილებისათვის სარგებლის გადახდის ვალდებულებას, შესაბამისად, სარჩელი ამ ნაწილში კანონიერად იქნა დაკმაყოფილებული.
სააპელაციო სასამართლომ ჩათვალა, რომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილება «ა-სათვის» პირგასამტეხლოს სახით 300 000 აშშ დოლარის დაკისრების შესახებ ექვემდებარებოდა შეცვლას, ვინაიდან აღნიშნულ ნაწილში სასამართლოს დასკვნა არ ემყარებოდა საქმეში არსებული მტკიცებულებების ყოველმხრივ გამოკვლევას, კერძოდ:
სამოქალაქო კოდექსის 417-ე მუხლზე მითითებით, პალატამ აღნიშნა, რომ, მოცემულ შემთხვევაში, «ა-ს» მიერ სააგენტო ხელშეკრულებით ნაკისრი ექსკლუზიური თანამშრომლობის ვალდებულების შეუსრულებლობის შესახებ ფაქტობრივი გარემოება დაუდასტურებელია. შესაბამისად, არ არსებობს შეთანხმებით გათვალისწინებული პასუხიმგებლობის დაკისრების წინაპირობა, რაც მიუთითებს ა-სათვის 300 000 აშშ დოლარის ოდენობით დაკისრების მოთხოვნის უსაფუძვლობაზე. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ სს «ნ ტ-ის» სააპელაციო საჩივრის მოთხოვნა ზიანის ანაზღაურების ნაწილში ემყარებოდა «ა-ს» მხრიდან ვალდებულების შეუსრულებლობას (ექსკლუზიური თანამშრომლობის ვალდებულების შეუსრულებლობა), რაც საქმის მასალებით ვერ დადასტურდა. შესაბამისად, ზიანის ანაზღაურების ნაწილში მოთხოვნა მოკლებული იყო ფაქტობრივ საფუძველს და დაკმაყოფილებას არ ექვემდებარებოდა.
სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს დასკვნა «ა-სთვის» 100 000 აშშ დოლარის დაკისრების ნაწილში და ამ ნაწილში არ გაიზიარა აპელანტის მოსაზრებები, შემდეგ გარემოებათა გამო:
საქმის მასალებით დადგენილია, რომ 2008 წლის 30 აგვისტოს შეთანხმების მიხედვით, მხარეები შეთანხმდნენ, რომ იმ შემთხვევაში, თუ «სააგენტო» არ შეასრულებდა «სავაჭრო კონტრაქტის ცვლილებებისა და ჩასწორებების ხელშეკრულების» მუხლ 2.4-ში ჩამოყალიბებულ მის ვალდებულებებს, კერძოდ, ვერ უზრუნველყოფდა საქართველოში «ა-ს» მიერ წლიური გაყიდვებს 2 მლნ აშშ დოლარის ოდენობის მასშტაბით ერთ პირზე 2008 და 2009 წელს, ა- დაეთანხმა განეხორციელებინა 5%-იანი ფასდაკლება (მინიმუმ 100 000 აშშ დოლარი) სს «ნ ტ-ისათვის” 2008 წლის ზაფხულის სეზონის დასრულებისათვის. თავის მხრივ, სააგენტო გარანტიას იძლეოდა ა-ს სასარგებლოდ საქართველოში 2009 წლის ზაფხულისათვის 2 მილიონი აშშ დოლარის მოცულობის ვაჭრობის წარმოებაზე (ტ. I, ს.ფ. 114, 154);
2008 წლის 30 აგვისტოს შეთანხმების 1.4. პუნქტის თანახმად, მხარეები თანხმდებიან, რომ თუ სს «ნ ტ-ი” ვერ შეასრულებდა 2009 წლის ზაფხულისთვის გარანტირებულ 2 მილიონი აშშ დოლარის ვაჭრობის წარმოებას, ა- უფლებამოსილი იყო, მოეთხოვა საჯარიმო კომპენსაცია, რაც გაუტოლდებოდა 2008 წელს სააგენტოს მიმართ
დადგენილია და მხარეებს შორის სადავო არ არის ის გარემოება, რომ სს «ნ ტ-მა” 2008 -2009 წლისათვის ვერ უზრუნველყო 2 მილიონ აშშ დოლარიანი ვაჭრობის წარმოება.
სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა აპელანტის განმარტებას იმის შესახებ, რომ მხარეთა შორის ურთიერთმოთხოვნათა გაქვითვით შეწყდა ვალდებულება. «ა-ს» აღნიშნული პოზიცია ემყარება საქმეში წარმოდგენილ 2009 წლის 15 იანვრის, 16 იანვრის და 09 დეკემბრის შეთანხმებებს.
სააპელაციო სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა მხარეთა შორის 2009 წლის 15 იანვრის შეთანხმებაზე, რომელშიც მითითებულია, რომ დანართი 1-ის შესაბამისად (რომელიც ხელმოწერილია 2008 წლის 30 აგვისტოს), «ა-» ვალდებულია, გადაიხადოს უკუგების ფასდაკლება 100 000 აშშ დოლარი. მხარეები შეთანხმდნენ, რომ 2008 წლის 31 დეკემბრის ბალანსის შესაბამისად, «სააგენტო» ვალდებულია,გადაუხადოს «ა-ს» 162,303.30 აშშ დოლარი. 2009 წლის 16 იანვრის შეთანხმებაში კი მითითებულია, რომ 2008 წლის 31 დეკემბრის ბალანსის შესაბამისად, სააგენტო ვალდებულია, გადაუხადოს «ა-ს» 262,303.30 აშშ დოლარი, ე.ი. 100 000 აშშ დოლარით მეტი, ვიდრე ეს გათვალისწინებულია 2009 წლის 15 იანვრის შეთანხმებაში. აღსანიშნავია, რომ სს «ნ ტ-ის» ვალდებულება «ა-სათვის» 100 000 აშშ დოლარის გადახდის შესახებ, დამოკიდებული იყო 2009 წლის ზაფხულის სეზონის გაყიდვებზე. შესაბამისად, 2009 წლის 16 იანვრისათვის სს «ნ ტ-ის» ვალდებულება «ა-ს» წინაშე არ არსებობდა. აღნიშნულიდან გამომდინარე, სასამართლო ასკვნის, რომ 2009 წლის 16 იანვრის შეთანხმებაში ფასდაკლება მხარეებს არ გაუთვალისწინებიათ, რაც მიუთითებს ამ დროისათვის «ა-ს» ვალდებულების არსებობაზე სს «ნ ტ-ის» წინაშე ხელშეკრულებით გათვალისწინებული 100 000 აშშ დოლარის გადახდის შესახებ. რაც შეეხება 2009 წლის 9 დეკემბრის შეთანხმებას, აღნიშნულით დადასტურებულია სახელშეკრულებო ურთიერთობიდან გამომდინარე სს «ნ ტ-ის» ვალდებულებები «ა-ს» წინაშე. აღნიშნული შეთანხმებიდან დასკვნა იმის შესახებ, რომ მხარეებმა გაქვითეს ურთიერთმოთხოვნები, არ გამომდინარეობს. ამდენად, პალატმ ჩათვალა, რომ «ა-მ» ვერ უზრუნველყო ვალდებულების შეწყვეტის დამადასტურებელი მტკიცებულების წარმოდგენა. სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს დასკვნა იმის შესახებ, რომ «ა-ს» მხრიდან ფასდაკლების ვალდებულების შესრულება არ იყო დამოკიდებული 2009 წლის გაყიდვებზე, ვინაიდან შეთანხმების შესაბამისად, ფასდაკლება «ა-ს» 2008 წლის ზაფხულის სეზონის ბოლოსათვის უნდა განეხორციელებინა.
ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ «ა-ს» ვალდებულება სს «ნ ტ-ის» წინაშე გამომდინარეობდა ხელშეკრულებიდან, რაც კანონიერად იქნა დაკმაყოფილებული სასამართლოს მიერ. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლო მივიდა დასკვნამდე, რომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილება უნდა შეცვლილიყო სს «ნ ტ-ის» სასარგებლოდ «ა-სათვის» 300 000 აშშ დოლარის დაკისრების ნაწილში და ამ ნაწილში სს «ნ ტ-ის» შეგებებული სარჩელი არ უნდა დაკმაყოფილებულიყო.
თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის დასახელებული გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა სს «ნ ტ-მა», მოითხოვა მისი გაუქმება და მოითხოვა ახალი გადაწყვეტილების მიღებით მოწინააღმდეგე მხარისათვის მის სასარგებლოდ 300000 აშშ დოლარისა და მიუღებელი შემოსავლის სახით 381 938.14 ევროს გადახდა შემდეგი საფუძვლებით:
კასატორის განმარტებით, გადაწყვეტილების მიღებისას სააპელაციო სასამართლომ არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა, კერძოდ, სამოქალაქო კოდექსის 361.2-ე, 402-ე, 50-ე და 339-ე მუხლები, რის გამოც საქმეზე მიიღო მცდარი გადაწყვეტილება.
კასატორის მოსაზრებით, სასამართლომ არასწორად მიიჩნია, რომ მათ მიერ წარმოდგენილი მტკიცებულებები არ ადასტურებდა ა-სთან სააგენტოების პირდაპირ ურთიერთობას, ამასთან, სასამართლომ არასწორად შეაფასა ყველა მათ მიერ წარმოდგენილი მტკიცებულებები, რაც გახდა საფუძველი უსაფუძვლო და არაკანონიერი გადაწყვეტილების მიღებისა.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :
საკასაციო სასამართლო საკასაციო საჩივრის საფუძვლების შესწავლისა და გასაჩივრებული განჩინების იურიდიული დასაბუთების შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ სს «ნ ტ-ის» საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს და უცვლელად უნდა დარჩეს სააპელაციო სასამართლოს მიერ გამოტანილი განჩინება შემდეგ გარემოებათა გამო:
ისმის კითხვა: დაარღვია თუ არა “ა-მ” ხელშეკრულებით გათვალისწინებული სს «ნ ტ-ის» ექსპლუზიური უფლება. შპს «ფ. თ-ი», შპს «კ. +», შპს «ი-ი» და შპს «მ. კ-ი» წარმოადგენენ თუ არა სს «ნ ტ-ის» სუბსიდიურ კომპანიებს.
სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ ხელშეკრულებით «ა-მ» ვალდებულება იკისრა საქართველოში მომსახურება გაეწია პირთა შეზღუდული წრისათვის, კონკრეტულად კი სს «ნ ტ-ისა» და მისი სუბსიდიარი კომპანიებისათვის. საკასაციო პალატა თვლის, რომ სააპელაციო სასამართლომ სწორად განმარტა, სუბსიდიური კომპანიის ცნება, კერძოდ, სუბსიდიარი (შვილობილი) კომპანიაა, რომელშიც კომპანიას გააჩნია ხმის უფლებისათვის საჭირო წილის ნახევარზე მეტი, ან სხვაგვარად გააჩნია ძალაუფლება, განახორციელოს ამ შვილობილი კომპანიების ოპერაციების კონტროლი. დადგენილია და სადავოს არ წარმოადგენს გარემოება იმის შესახებ, რომ «ა-მ» სერვის-მომსახურება გაუწია შპს «ფ. თ-ს» და ასევე ის გარემოებაც, რომ შპს «ფ. თ-ის» 70% წილის მფლობელია სს «ნ ტ-ი».
სასამართლო სხდომაზე მიცემული ახსნა-განმარტებით სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიაჩნია, რომ შპს «კ. +», შპს «ი-ი» და შპს «მ. კ-ი» ასევე სს «ნ ტ-ის» სუბსიდიარი კომპანიებია და აღნიშნულ იურიდიულ პირებსა და სს «ნ ტ-ს» შორის სამართლებრივი ურთიერთობები მოწესრიგებულია სუბაგენტური ხელშეკრულებების საფუძველზე (2011 წლის 16 მარტის სხდომის ოქმი).
აქედან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ სს «ნ ტ-ი» არ უარყოფს იმ გარემოებას, რომ მითითებული იურიდიული პირები «ნ ტ-ის» სუბსიდიარი კომპანიებია, ხოლო «ა-სა» და აღნიშნულ იურიდულ პირებს შორის სახელშეკრულებო სამართლებრივი ურთიერთობის დამყარება, კერძოდ მათთვის, სერვის-მომსახურების გაწევა, სს «ნ ტ-თან» გაფორმებული ხელშეკრულებით იყო შეთანხმებული.
საკასაციო პალატა ეთანხმება სააპელაციო სასამართლოს და დამატებით განმარტავს, რომ კასატორი არ უარყოფს სააპელაციო სასამართლოს მიერ სს “ნ ტ-ის” წარმომადგენლის ახსნა-განმარტების საფუძველზე დადგენილი სუბაგენტური ხელშეკრულებების არსებობას ზემოაღნიშნულ საზოგადოებებთან. საკასაციო საჩივრიდან ირკვევა, რომ კასატორი უთითებს იმაზე, რომ “ა-ს” ურთიერთობები უნდა ჰქონოდა არა ამ ორგანიზაციებთან, არამედ სს “ნ ტ-თან”, როგორც ექსპლუზიური უფლების მქონე პირთან.
საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ მხარეთა შორის დავას არ იწვევს, რომ 2008 წლის 12 ივნისის შეთანხმების შესაბამისად, ხელშეკრულების 11 პუნქტი «ექსკლუზიური თანამშრომლობის პირობები» შეცვლილ იქნა შემდეგი პუნქტებით: 2.2.2 საქართველოში “ა-” სერვის-მომსახურებას გაუწევს მხოლოდ სააგენტოს და მის სუბსიდიარ კომპანიებს.
ამდენად, ხელშეკრულებით «ა-მ» ვალდებულება იკისრა საქართველოში მომსახურება გაეწია პირთა შეზღუდული წრისათვის, კონკრეტულად კი სს «ნ ტ-ი»-სა და მისი სუბსიდიარი კომპანიებისათვის.
მხარეთა შორის დადებული ხელშეკრულებებით არ არის განსაზღვრული ამ ექსპლუზიური უფლების რეალიზაციის ისეთ თავისებურება, რომელზედაც უთითებს კასატორი, ხოლო სხვა ისეთი მტკიცებულება, რომელიც გამორიცხავდა სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებას კასატორი არ უთითებს (სსსკ-ის 105-ე მუხლი).
ამდენად, საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ ყურადსაღებია შემდეგი ფაქტები: პირველი, მხარეთა შორის მითითებული ხელშეკრულების 2.2.2 პუნქტის თანახმად “ა-მ” იკისრა ვალდებულება მომსახურეობა სს «ნ ტ-ი»-სა და მისი სუბსიდიარი კომპანიებისათვის. ამასთან ერთად გასათვალისწინებელია, რომ მხარეებს შორის არ არსებობს შეთანხმება, რომლის თანახმად “ა-” იკისრებდა ვალდებულებას სს «ნ ტ-ის» სუბსიდიარი კომპანიებისათვის მხოლოდ სს «ნ ტ-ის» მეშვეობით გაეწია მომსახურეობა.
მეორე, შპს «ფ. თ-ი», შპს «კ. +», შპს «ი-ი» და შპს «მ. კ-ი»«ნ ტ-ის» სუბსიდიარი კომპანიებია.
კასატორი ყურადღებას ამახვილებს იმაზე, რომ, სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, სუბსიდიარი კომპანია შვილობილი კომპანია, ხოლო ეს კომპანიები არ წარმოადგენენ მათი შვილობილ კომპანიებს.
საკასაციო პალატა ყურადღებას ამახვილებს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებაზე, რომლის თანახმად სს «ნ ტ-ი» არ უარყოფს იმას, რომ მითითებული იურიდიული პირები «ნ ტ-ის» სუბსიდიარი კომპანიებია, ხოლო «ა-სა» და აღნიშნულ იურიდულ პირებს შორის სახელშეკრულებო სამართლებრივი ურთიერთობის დამყარება, კერძოდ მათთვის, სერვის-მომსახურების გაწევა, სს «ნ ტ-თან» გაფორმებული ხელშეკრულებით იყო შეთანხმებული (2011 წლის 16 მარტის სხდომის ოქმი).
საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).
საკასაციო პალატა თვლის, რომ კასატორის მიერ წარმოდგენილი არ არის დასაბუთებული პრეტენზია. კონკრეტულ შემთხვევაში დასაშვებ და დასაბუთებულ პრეტენზიაში იგულისხმება მითითება იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს, რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება და სამართლებრივ-მატერიალური ნორმის არასწორად გამოყენება ან განმარტება.
საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 349-ე მუხლის თანახმად, მესამე პირის სასარგებლოდ დადებული ხელშეკრულების შესრულება შეიძლება მოითხოვოს როგორც კრედიტორმა, ასევე მესამე პირმა, თუ კანონით ან ხელშეკრულებით სხვა რამ არ არის გათვალისწინებული, ანდა თვით ვალდებულების არსიდან სხვა რამ არ გამომდინარეობს.
ამდენად, განსახილველი ნორმისა და ასევე, ზემოაღნიშნული ხელშეკრულების თანახმად, მესამე პირებს, კონკრეტულ შემთხვევაში სუბსიდიარულ ორგანიზაციებს წარმოეშვათ უფლება ”ა-ს” მომსახურეობის მიღებაზე, შესაბამისად ”ა-მ” იკისრა ვალდებულება მომსახურობა გაუწიოს ამ ორგანიზაციებს (2008 წლის 12 ივნისის შეთანხმების შესაბამისად, ხელშეკრულების 11 პუნქტი «ექსკლუზიური თანამშრომლობის პირობები» შეცვლილ იქნა შემდეგი პუნქტებით: 2.2.2 საქართველოში ა- სერვის-მომსახურებას გაუწევს მხოლოდ სააგენტოს და მის სუბსიდიარ კომპანიებს).
ამასთან ერთად არ არსებობენ ისეთი გარემოებები, რაც განაპირობებდა მხარეთა შორის ხელშეკრულებით განსაზღრული ზემოაღნიშნული დანაწესის სხვაგვარად განმარტებას საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 350-ე მუხლის თანახმად.
ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, კასატორი ვერ უთითებს ისეთ გარებოებებზე, რომლებიც კონკრეტული სადავო ურთიერთობის ზემოაღნიშნული თავისებურებებიდან გამომდინარე, მიუთითებს ”ა-ს” მოთხოვნის უსაფუძვლობაზე. ამდენად, საქმეში არ მოიპოვება ისეთი მტკიცებულებები, რომლებიც, საქართველოს საქმოქალაქო საპროცესო კოდექსის 105-ე მუხლის თანახმად, გამორიცხავდა სასამართლოს მიერ დადგენილ გარემოებებს.
ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატას მიიჩნევს, რომ არ არსებობს საკასაციო საჩივრების დაკმაყოფილების საფუძველი, რადგან, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე მუხლის თანახმად, საკასაციო სასამართლო არ დააკმაყოფილებს საკასაციო საჩივარს, თუ მითითებული კანონი არ დარღვეულა. სააპელაციო სასამართლოს მიერ გამოტანილ გადაწყვეტილებას საფუძვლად არ უდევს კანონის დარღვევა.
სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება არსებითად სწორია, მიუხედავად იმისა, რომ გადაწყვეტილების სამოტივაციო ნაწილი არ შეიცავს შესაბამის დასაბუთებას.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე მუხლით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა :
1. სს «ნ ტ-ის» საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს;
2. უცვლელად დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 20 აპრილის გადაწყვეტილება;
3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.
