ას-1233-1253-2011 16 იანვარი, 2012 წელი

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

პაატა ქათამაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

ვასილ როინიშვილი, ბესარიონ ალავიძე

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორი _ ე. ქ-ე

მოწინააღმდეგე მხარე _ ფ. ძ-ი, ნ. ხ-ე

მესამე პირი _ ე. გ-ი

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება _ თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 28 ივნისის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა _ გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი _ უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიას სარჩელით მიმართა ე. ქ-ემ მოპასუხეების _ ნ. ხ-ისა და ფ. ძ-ის მიმართ. მოსარჩელემ მოითხოვა მოპასუხეების უკანონო მფლობელობიდან ავტომანქანის (მერსედეს-ბენც ჩLK320) გამოთხოვა (ტომი I, სფ. 1-13, 43-69).

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2010 წლის 4 ნოემბრის საოქმო განჩინებით ფ. ძ-ის შუამდგომლობა დაკმაყოფილდა, საქმეში მესამე პირად დამოუკიდებელი სასარჩელო მოთხოვნის გარეშე ჩაება ე. გ-ი (ტომი I, ს.ფ. 222-225).

ამავე სასამართლოს 2010 წლის 26 ნოემბრის გადაწყვეტილებით ე. ქ-ის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა (ტომი I, ს.ფ. 267-269).

პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა ე. ქ-ემ, რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება. გარდა ამისა, აპელანტმა მოითხოვა იმ საოქმო განჩინების გაუქმება, რომლითაც არ დაკმაყოფილდა მისი შუამდგომლობა მოწმეების მიწვევის და დაკითხვის თაობაზე (ტომი I, ს.ფ. 276-285).

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 28 ივნისის განჩინებით ე. ქ-ის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2010 წლის 26 ნოემბრის განჩინება.

სააპელაციო სასამართლომ საქმეზე დაადგინა, რომ საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს მომსახურების სააგენტოს მიერ 2009 წლის 5 ივნისს გაცემული ¹49/11/2-00079975 ცნობის მიხედვით, მექანიკური სატრანსპორტო საშუალება ,,მერსედეს–ბენც ჩLKK 320», შავი ფერის, გამოშვების წელი _ 2002, სარეგისტრაციო მოწმობა ..., საიდენტიფიკაციო ნომერი ..., რეგისტრირებულია ე. ქ-ის სახელზე;

მოსარჩელის ახსნა-განმარტებებით დადგენილია, რომ სადავო ა/მანქანა ,,მერსედეს–ბენც ჩLKK 320» წარმოადგენდა თ. გ-ის საკუთრებას.

სააპელაციო სასამართლომ არ მიიღო აპელანტის მიერ სასამართლო სხდომაზე მითითებული ახალი ფაქტობრივი გარემოება იმასთან დაკავშირებით, რომ სადავო ავტომანქანის მესაკუთრეს წარმოადგენდა ე. ქ-ე, ხოლო თ. გ-ემ ავტომანქანა გაასხვისა მისი ნებართვით. განსახილველ შემთხვევაში დგინდებოდა, რომ მოსარჩელეს ამის შესახებ პირველი ინსტანციის სასამართლოში არ განუცხადებია და არც მათი წარუდგენლობის საპატიო მიზეზი მიუთითებია სააპელაციო სასამართლოსთვის. საჩელის თანახმად, მექანიკური სატრანსპორტო საშუალება ,,მერსედეს–ბენც ჩLK 320» რეგისტრირებულია ე. ქ-ის სახელზე, ხოლო სინამდვილეში ის წარმოადგენდა თ. გ-ის საკუთრებას.

სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 219-ე მუხლის პირველი ნაწილზე, რომელიც ამავე კოდექსის 372-ე მუხლის საფუძველზე გამოიყენება სააპელაციო ინსტანციის წესით საქმის განხილვისას და რომლის თანახმადაც, მხარეები შეზღუდულნი არიან, ახსნა-განმარტების მოსმენისას წარადგინონ ახალი მტკიცებულებები ან მიუთითონ ახალ გარემოებებზე, რომელთა შესახებაც არ ყოფილა მითითებული სარჩელსა თუ შესაგებელში ან საქმის მომზადების სტადიაზე, გარდა იმ შემთხვევისა, როცა მათ შესახებ თავის დროზე საპატიო მიზეზით არ იყო განცხადებული. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 377-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლო ამოწმებს გადაწყვეტილებას სააპელაციო საჩივრის ფარგლებში ფაქტობრივი და სამართლებრივი თვალსაზრისით, 380-ე მუხლის შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლოში საქმის განხილვისას შეიძლება მოყვანილ იქნეს ახალი ფაქტები და წარდგენილ იქნეს ახალი მტკიცებულებები. სააპელაციო სასამართლო არ მიიღებს ახალ ფაქტებსა და მტკიცებულებებს, რომლებიც მხარეს შეეძლო წარედგინა პირველი ინსტანციის სასამართლოში საქმის განხილვისას, მაგრამ არასაპატიო მიზეზით არ წარადგინა. ამდენად, სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ იგი ვერ იმსჯელებდა ისეთ ფაქტობრივ გარემოებებზე, რომლებზეც პირველი ინსტანციის სასამართლოში მხარეებს არ მიუთითებიათ და შესაბამისად, ისინი სასამართლოს კვლევისა და შეფასების საგანი არ გამხდარა.

სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, მოსარჩელის და მოპასუხე ნ. ხ-ის ახსნა-განმარტებით დადგენილია, რომ სადავო ავტომანქანა ,,მერსედეს–ბენც ჩLK 320» თ. გ-ემ ნ. ხ-ეს მიჰყიდა 15000 აშშ დოლარად, ნასყიდობის ფასის ეტაპობრივად, 2009 წლის მაისის ბოლომდე გადახდის პირობით.

სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა აპელანტის მითითება იმ ფაქტობრივ გარემოებასთან დაკავშირებით, რომ თ. გ-ესა და ნ. ხ-ეს შორის დაიდო მოძრავი ნივთის ნასყიდობის ზეპირი ხელშეკრულება სამოქალაქო კოდექსის 188-ე მუხლის საფუძველზე (პირობადებული საკუთრება) იმ პირობით, რომ მყიდველზე საკუთრების უფლება გადავიდოდა თანხის სრულად გადახდის შემდგომ, ანუ 2009 წლის მაისის ბოლოს.

სამოქალაქო კოდექსის 188-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის მიხედვით, თუ გამსხვისებელმა პირობად დათქვა საკუთრების გადასვლა შემძენზე მხოლოდ ნივთის საფასურის გადახდის შემდეგ, ივარაუდება, რომ საკუთრება გადავა შემძენზე საფასურის სრულად გადახდის შემდეგ. თუ შემძენი გააჭიანურებს საფასურის გადახდას, ხოლო გამსხვისებელი უარს იტყვის ხელშეკრულებაზე, უკვე ორმხრივად განხორციელებული შესრულება მხარეებმა უნდა დააბრუნონ.

მოცემულ შემთხვევაში, საქმის მასალებით დადგინდა, რომ თ. გ-ესა და ნ. ხ-ეს შორის დაიდო ზეპირი ხელშეკრულება ავტომანქანის ნასყიდობის თაობაზე. მხარეებმა ნასყიდობის საგნის ფასი განსაზღვრეს 15000 აშშ დოლარით, რაც უნდა გადახდილიყო ეტაპობრივად, 2009 წლის მაისის ბოლომდე. ასევე დადგინდა, რომ ნასყიდობის საგანი, ხელშეკრულების დადებისთანავე გადაეცა მყიდველს და გადავიდა მის სარგებლობაში. აღნიშნული გარიგება ძალაში იყო. ამასთან, მხარეებს სადავოდ არ გაუხდიათ ამ გარიგებით შესასრულებელი ვალდებულები, კერძოდ, სააპელაციო სასამართლოს სხდომაზე ნ. ხ-ემ განმარტა, რომ მართალია, მას ავტომანქანის ნასყიდობის ფასი თ. გ-ისათვის არ გადაუხდია, მაგრამ აღნიშნული წარმოადგენდა მის მიერ შესასრულებელ ვალდებულებას გამყიდველის მიმართ. ამავე სხდომაზე ნ. ხ-ემ უარყო პირობადადებულ საკუთრებაზე აპელანტის მითითება და განმარტა, რომ ნასყიდობის დადების დროისათვის ისინი არ შეთანხმებულან ფასის გადაუხდელობის შემთხვევაში ნივთის უკან დაბრუნებაზე.

სააპელაციო სასამართლოს შეფასებით, მოცემულ შემთხვევაში, მოსარჩელის მტკიცების ტვირთს შეადგენდა იმ გარემოების დადასტურება, რომ მოძრავი ნივთის ნასყიდობის ზეპირი ხელშეკრულება, თ. გ-ესა და ნ. ხ-ეს შორის დაიდო იმ პირობით, რომ მყიდველზე საკუთრების უფლება გადავიდოდა თანხის სრულად გადახდის შემდგომ. სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ აპელანტმა ვერ დაამტკიცა იმ ფაქტობრივ გარემოებათა არსებობა, რაც აუცილებელი იყო სამოქალაქო კოდექსის 188-ე მუხლის საფუძველზე დადებული გარიგების დადასტურებისათვის. ამავე კოდექსის 186-ე მუხლის შესაბამისად, მოძრავ ნივთზე საკუთრების გადასაცემად აუცილებელია, რომ მესაკუთრემ ნამდვილი უფლების საფუძველზე გადასცეს შემძენს ნივთი. ნივთის გადაცემად ითვლება შემძენისათვის ნივთის ჩაბარება პირდაპირ მფლობელობაში. სამოქალაქო კოდექსის 506-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის თანახმად, განვადებით ნასყიდობის ხელშეკრულება უნდა დაიდოს წერილობით. ამავე კოდექსის 507-ე მუხლის თანახმად, თუ ხელშეკრულება დადებულია 506-ე მუხლის მოთხოვნათა დარღვევით, მაშინ ხელშეკრულება დადებულად ჩაითვლება ნივთის გადაცემის მომენტიდან. ამ შემთხვევაში მყიდველი ვალდებულია გადაიხადოს მხოლოდ ნივთის ფასი პროცენტების გარეშე.

მოცემულ შემთხვევაში, დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების საფუძველზე სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ მხარეთა შორის დადებული გარიგება თავისი შინაარსით წარმოადგენდა ნასყიდობას გადახდის განვადებით და შესაბამისად ჩათვალა, რომ ფ. ძ-ს საკუთრების უფლება გადაეცა ნამდვილი უფლების საფუძველზე. ნ. ხ-ისა და ე. გ-ის ახსნა-განმარტებით დგინდებოდა, რომ სადავო ავტომანქანა ნ. ხ-ემ გაუცვალა ე. გ-ს იმავე მარკის ავტომანქანაში. ე. გ-ისა და ფ. ძ-ის ახსნა-განმარტებებით ასევე დგინდებოდა, რომ ე. გ-მა 2009 წლის მარტში, სადავო ავტომანქანა 13000 აშშ დოლარად მიჰყიდა ფ. ძ-ს.

სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა აპელანტის მოსაზრება იმის თაობაზე, რომ ავტომანქანების გაცვლისა და გასხვისების ფაქტს ადგილი არ ჰქონია და აღნიშნული მითითებულ იქნა მხოლოდ ქონების უსასყიდლოდ ხელში ჩაგდების მიზნით. მოცემულ შემთხვევაში დადგინდა, რომ გარიგების მხარეებმა _ ნ. ხ-ემ, ე. გ-მა და ფ. ძ-მა დაადასტურეს ავტომანქანების გაცვლისა და შეძენის ფაქტები. ასევე დადგინდა, რომ მოსარჩელეს გარიგებების ბათილად ცნობის მოთხოვნით სასამართლოსათვის არ მიუმართავს. ამდენად, იმაზე მითითებით, რომ ნ. ხ-ისა და ე. გ-ის მიერ გამოვლენილი ნების ნამდვილობის ფაქტის კვლევა არ შედიოდა წინამდებარე დავის მტკიცების საგანში, სააპელაციო სასამართლომ ეს გარემოებები არ მიიჩნია საქმისათვის მნიშვნელობის მქონედ.

მხარეთა ახსნა-განმარტებებით დადგინდა, რომ სადავო ავტომანაქანა ,,მერსედეს–ბენც ჩLK 320» იმყოფებოდა ფ. ძ-ის მფლობელობაში. სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, ფ. ძ-ი წარმოადგენდა სადავო ავტომანქანის კეთილსინდისიერ შემძენს. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის თანახმად, თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ მოცემულ შემთხვევაში, მოსარჩელის მოთხოვნის საფუძველს წარმოადგენდა კონკრეტული ფაქტის (შემძენის არაკეთილსინდისიერება) არსებობა, მაშინ როცა მოპასუხეები აღნიშნული ფაქტის არარსებობაზე ამყარებდნენ თავიანთ პოზიციას, ასეთ შემთხვევაში მოსარჩელეს ეკისრებოდა იმ ფაქტების დადასტურების ტვირთი, რომლებზეც იგი ამყარებდა თავის მოთხოვნებს. ამავე მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად, საქმის გარემოებები, რომლებიც კანონის თანახმად უნდა დადასტურდეს გარკვეული სახის მტკიცებულებებით არ შეიძლება დადასტურდეს სხვა სახის მტკიცებულებებით.

სააპელაციო სასამართლოს შეფასებით, მოცემულ შემთხვევაში, მოსარჩელის მიერ უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვის საფუძვლად მითითებული ფაქტი წარმოადგენდა საქმისათვის მნიშვნელოვან გარემოებას, რომლის არსებობის დასადასტურებლად მტკიცებულების სახით, მხოლოდ მოსარჩელის ახსნა-განმარტება სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა.

სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, კეთილსინდისიერება ეფუძნება შემძენის სუბიექტურ დამოკიდებულებას გარკვეული ფაქტებისადმი, შემძენს არ შეიძლება მოეთხოვოს ისეთი გარემოებების ცოდნა, რომელიც აღემატება (სცილდება) მისი შესაძლებლობის ფარგლებს. კეთილსინდისიერების შეფასებისას მთავარია შემძენის მხრიდან ფაქტების გაცნობიერების შესაძლებლობა და არა თავად ინტერესი ამ ფაქტებისადმი. სხვა სიტყვებით, შეფასების საგანია აღნიშნული ფაქტების ცოდნა და არა მიზანმიმართული ცოდნა.

მოცემულ შემთხვევაში, მოსარჩელემ სასამართლოს ვერ წარუდგინა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის მე-3 ნაწილის მოთხოვნათა შესაბამისი მტკიცებულება, რაც დაადასტურებდა სარჩელში მითითებულ გარემოებებს. შემძენის კეთილსინდისიერებაში ეჭვის შეტანის საფუძველს არ იძლეოდა და არსებითი მნიშვნელობის არმქონე იყო სააპელაციო სასამართლოში მოწმის სახით დაკითხული პირების _ ლ. ა-ისა და მ. გ-ის ჩვენებები, შემდეგ გარემოებების გამო:

სააპელაციო სასამართლოში საქმის განხილვისას მოწმის სახით დაკითხული პირის ლ. არუთიანიანის ჩვენებით ირკვეოდა, რომ ფ. ძ-ისათვის ავტომანქანაზე უფლებრივი ნაკლის შესახებ სავარაუდოდ ცნობილი უნდა ყოფილიყო 2009 წლის იანვარ-თებერვალში ან მარტში. კონკრეტული დრო მოწმემ ვერ მიუთითა. სააპელაციო სასამართლომ ყურადღება ამახვილა იმ გარემოებაზე, რომ ნ. ხ-ეს აავტომანქანის ნასყიდობის ფასი თ. გ-ისთვის უნდა გადაეხადა 2009 წლის მაისის ბოლომდე, ხოლო ფ. ძ-მა სადავო ავტომანქანა შეიძინა 2009 წლის მარტის თვეში, ანუ იქამდე, სანამ ნ. ხ-ე დაარღვევდა ნაკისრ ვალდებულებას. შესაბამისად, ფ. ძ-ი მოკლებული იყო შესაძლებლობას მარტის თვეში სცოდნოდა ნ. ხ-ის მიერ შესრულდებოდა თუ არა ვალდებულება მაისის თვეში. ამდენად, სააპელაციო სასამართლომ არ მიიჩნია მოწმე ლ. არუთიანიანის ჩვენება ფ. ძ-ის არაკეთილსინდისიერების დამადასტურებელ მტკიცებულებად. რაც შეეხებოდა მოწმე მ. გ-ის ჩვენებას, სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ არც მისი ჩვენებით არ დასტურდებოდა შემძენის არაკეთილსინდისიერების ფაქტი, ვინაიდან, მოწმემ ვერ მიუთითა საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე ფაქტებზე.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 105-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სასამართლო აფასებს მტკიცებულებებს თავისი შინაგანი რწმენით, რომელიც უნდა ემყარებოდეს სასამართლო სხდომაზე მათს ყოველმხრივ, სრულ და ობიექტურ განხილვას, რის შედეგადაც მას გამოაქვს დასკვნა საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობის ან არარსებობის შესახებ. საქმეში არსებული მტკიცებულებების ერთობლიობაში შეფასების საფუძველზე სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია ავტომანქანის შეძენამდე ფ. ძ-ის კეთილსინდისიერების ფაქტი.

სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, სარჩელში მოცემული ფაქტების საწინააღმდეგო და ურთიერთგამომრიცხავი იყო აპელანტის მითითება მესაკუთრის ნების გარეშე ნივთის გასხვისებასთან დაკავშირებით, კერძოდ, იმის თაობაზე, რომ ე. გ-მა ფაქტობრივად მოატყუა ფ. ძ-ი, როდესაც უარი განაცხადა ავტომანქანის გადაფორმებაზე იმ მიზეზით, რომ ე. ქ-ე იმყოფებოდა საზღვარგარეთ და გადაფორმება მოხდებოდა მისი დაბრუნების გარეშე. აღნიშნული მოსაზრება არათუ უარყოფდა, არამედ განამტკიცებდა ვარაუდს ფ. ძ-ის კეთილსინდისიერებასთან დაკავშირებით.

სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა აპელანტის მითითება იმის თაობაზე, რომ მოძრავ ნივთზე საკუთრების უფლების დადგენასთან მიმართებით უპირატესობა უნდა მინიჭებოდა ავტომანქანის სახელმწიფო რეგისტრაციას. სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროში რეგისტრაცია არ არის აუცილებელი პირობა ავტომანქანაზე საკუთრების უფლების გადაცემისათვის და შესაბამისად იქ რეგისტრირებული პირი უპირობოდ ვერ იქნება მესაკუთრედ მიჩნეული, ვინაიდან, შინაგან საქმეთა სამინისტროში ავტომანქანის რეგისტრაცია არ წარმოადგენს სამოქალაქო-სამართლებრივ აქტს და იგი ადმინისტრაციული სამართლის სფეროს განეკუთვნება.

სააპელაციო სასამართლომ მოიხმო სამოქალაქო კოდექსის 170-ე მუხლის 1-ლი ნაწილი, რომლის თანახმად, მესაკუთრეს შეუძლია, კანონისმიერ ან სხვაგვარი, კერძოდ სახელშეკრულებო შებოჭვის ფარგლებში თავისუფლად ფლობდეს და სარგებლობდეს ქონებით (ნივთით), არ დაუშვას სხვა პირთა მიერ ამ ქონებით სარგებლობა, განკარგოს იგი, თუკი ამით არ ილახება მეზობლების ან სხვა მესამე პირთა უფლებები, ანდა, თუ ეს მოქმედება არ წარმოადგენს უფლების ბოროტად გამოყენებას. ამავე კოდექსის 172-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, მესაკუთრეს შეუძლია, მფლობელს მოსთხოვოს ნივთის უკან დაბრუნება, გარდა იმ შემთხვევებისა, როდესაც მფლობელს ჰქონდა ამ ნივთის ფლობის უფლება.

სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვა (ვინდიკაციური სარჩელი) მესაკუთრის უფლების დაცვის მიღებული საშუალებაა. ესაა სარჩელი, რომელსაც მესაკუთრე მაშინ იყენებს, როცა შელახულია ნივთზე მისი მფლობელობა, სახელდობრ, როცა მესაკუთრის ქონება უკანონო მფლობელის ხელთაა. ნივთის ვინდიცირებაც სხვისი უკანონო მფლობელობიდან მის გამოთხოვას გულისხმობს. ვინდიკაციური სარჩელის არსი საკუთრების აბსოლუტური ბუნებიდან მომდინარეობს. მესაკუთრეს სამოქალაქო კოდექსის 158-ე მუხლის მე-2 ნაწილისა და 170-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, უფლება აქვს არ ფლობდეს ან არ სარგებლობდეს კუთვნილი ნივთით. ამდენად, მესაკუთრეს აქვს საკუთარი ნივთის თავისუფალი ფლობისა და სარგებლობის უფლება, თუკი არ არსებობს სარგებლობის აუცილებელი სოციალური ინტერესი. ეს კი გულისხმობს მესაკუთრის თავისუფლებას, ნებისმიერ დროს დაეუფლოს კუთვნილ ნივთს ან ისარგებლოს ამ ნივთით, მათ შორის, მოითხოვოს უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვა. აღნიშნულ ურთიერთობას აწესრიგებს სამოქალაქო კოდექსის 172-ე მუხლის 1-ლი ნაწილი. აღნიშნული მუხლის მოთხოვნიდან გამომდინარე, არამფლობელი მესაკუთრის მიერ უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვის მართლზომიერებისათვის უნდა არსებობდეს შემდეგი წინაპირობები: ა. მოსარჩელე უნდა იყოს ნივთის მესაკუთრე; ბ. მოპასუხე უნდა იყოს ნივთის მფლობელი; გ. მოპასუხეს არ უნდა ჰქონდეს ამ ნივთის ფლობის უფლება. მხოლოდ მას შემდეგ, რაც დადგინდება სამივე წინაპირობის არსებობა, შესაძლებელი გახდება მოპასუხის უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვა.

ვინდიკაციური სარჩელის დაკმაყოფილების პირველ პირობას, როგორც ზემოთ აღინიშნა, წარმოადგენს, ის რომ მოსარჩელე უნდა იყოს მესაკუთრე. ვინაიდან მესაკუთრის მიერ დაბრუნების მოთხოვნა თანაბრად უკავშირდება როგორც მოძრავ, ისე უძრავ ნივთებს, ამიტომ მესაკუთრედ ყოფნის პრეზუმფცია სხვადასხვაგვარად დასტურდება. მოცემულ შემთხვევაში, საქმის მასალებით დადგინდა, რომ მოსარჩელე ე. ქ-ე არ წარმოადგენდა სადავო ნივთის მესაკუთრეს. მიუხედავად იმისა, რომ ავტომანქანა რეგისტრირებული იყო ე. ქ-ის სახელზე, სარჩელით მოსარჩელემ დაადასტურა, რომ სადავო ნივთის მესაკუთრეს ფაქტობრივად წარმოადგენდა თ. გ-ე. ამასთან, საქმეზე დადგინდა, რომ სადავო ავტომანქანას ფლობდა და გაასხვისა თ. გ-ემ. ამდენად, სახეზე არ იყო ვინდიკაციური სარჩელის დაკმაყოფილების პირველი პირობა _ მოსარჩელე არ იყო ნივთის მესაკუთრე.

სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, ვინდიკაციური სარჩელის დაკმაყოფილების მეორე აუცილებელ პირობას წარმოადგენდა ის, რომ მოპასუხე უნდა ყოფილიყო ნივთის მფლობელი. აღნიშნული თავისთავად გამომდინარეობდა მოთხოვნის არსიდან, ვინაიდან სარჩელის მოთხოვნა შეეხებოდა ნივთის მფლობელობიდან გამოთხოვას. აქვე, სააპელაციო სასამართლომ ყურადღება მიაქცია იმ გარემოებაზე, რომ მფლობელობა არ უნდა ყოფილიყო კანონიერი, ვინაიდან 172-ე მუხლის 1-ლი ნაწილი მხოლოდ იმ შემთხვევაში იძლევა მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვის შესაძლებლობას, თუ მფლობელობა არაკანონიერია. უძრავ ნივთებთან მიმართებით საკითხი მარტივად წყდება, ვინაიდან საკუთრების უფლება საჯარო რეესტრიდან დასტურდება, ხოლო რაც შეეხებოდა მოძრავ ნივთებს, ამ შემთხვევაში სასამართლოს უნდა გაეთვალისწინებინა ისეთი მნიშვნელოვანი გარემოებები, როგორიც იყო საკუთრების უფლების გადაცემის მომენტი.

სამოქალაქო კოდექსის 158-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის მიხედვით, ივარაუდება, რომ ნივთის მფლობელი არის მისი მესაკუთრე. ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის მიხედვით, ეს წესი არ მოქმედებს იმ შემთხვევაში, როცა ნივთზე საკუთრებითი ურთიერთობის ხასიათი ვლინდება საჯარო რეესტრიდან. საკუთრების პრეზუმფცია არ გამოიყენება არც ძველი მფლობელის მიმართ, თუ მან ეს ნივთი დაკარგა, მოჰპარეს ან სხვაგვარად გავიდა იგი მისი მფლობელობიდან. აღნიშნული მუხლის შინაარსიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ მფლობელში მესაკუთრის ვარაუდი დაშვებულია მხოლოდ მოძრავი ნივთების მიმართ. ეს წესი არ გამოიყენება იმ ნივთების მიმართ, რომელთა მესაკუთრე საჯარო რეესტრიდან უნდა გამოვლინდეს. ასეთი ნივთები კი უძრავი ნივთებია. ეს განსხვავება განპირობებულია მოძრავ და უძრავ ნივთებზე საკუთრების წარმოშობის განსხვავებული რეჟიმით. თუ უძრავი ნივთის შეძენის ფაქტი დასტურდება საჯარო რეესტრში რეგისტრაციით, მოძრავი ნივთის შეძენისათვის საკმარისია ნივთის ერთი პირის ხელიდან მეორის ხელში გადაცემის ფაქტი.

მოცემულ შემთხვევაში დადგინდა, რომ მოპასუხე ნ. ხ-ე არ ფლობდა სადავო ნივთს. სადავო ნივთს ფლობდა ფ. ძ-ი ე. გ-თან დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე.

კიდევ ერთი საკითხი, რომელსაც სასამართლომ განსაკუთრებული ყურადღება დაუთმო უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვის თაობაზე დავის განხილვისას, იყო მფლობელის სუბიექტური დამოკიდებულების გარკვევა მფლობელობის ფაქტის მიმართ.

სამოქალაქო კოდექსის 187-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის თანახმად შემძენი ხდება ნივთის მესაკუთრე მაშინაც, როცა გამსხვისებელი არ იყო ნივთის მესაკუთრე, მაგრამ შემძენი ამ ფაქტის მიმართ კეთილსინდისიერია. კეთილსინდისიერად არ ჩაითვლება შემძენი, თუ მან იცოდა ან უნდა სცოდნოდა, რომ გამსხვისებელი არ იყო მესაკუთრე, კეთილსინდისიერების ფაქტი უნდა არსებობდეს ნივთის გადაცემამდე. ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, მოძრავი ნივთის შემძენი ვერ იქნება კეთილსინდისიერი, თუ მესაკუთრემ ეს ნივთები დაკარგა, მოჰპარეს, ან მისი ნების წინააღმდეგ სხვაგვარად გავიდა მისი მფლობელობიდან, ანდა თუ შემძენმა ისინი უსასყიდლოდ მიიღო. სამოქალაქო კოდექსის 159-ე მუხლის თანახმად კეთილსდინდისიერია მფლობელი, რომელიც ნივთს მართლზომიერად ფლობს, ან რომელიც უფლებამოსილ პირად შეიძლება იქნას საქმიან ურთიერთობებში საჭირო გულმოდგინე შემოწმების საფუძველზე. სამოქალაქო კოდექსის 160-ე მუხლის მიხედვით, თუ კეთილსინდისიერ მფლობელს ჩამოერთმევა მფლობელობა, მას სამი წლის განმავლობაში შეუძლია ახალ მფლობელს ნივთის უკან დაბრუნება მოსთხოვოს. ეს წესი არ გამოიყენება მაშინ, როცა ახალ მფლობელს აქვს მფლობელობის უკეთესი უფლება. მფლობელობის უკან დაბრუნების მოთხოვნა შეიძლება გამოყენებულ იქნას უკეთესი უფლების მქონე პირის მიმართაც, თუკი მან ნივთი მოიპოვა ძალადობის ან მოტყუების გზით.

განსახილველ შემთხვევაში დადგინდა, რომ სადავო ავტომანქანა ,,მერსედეს–ბენც ჩLK 320» არც ე. ქ-ისა და არც თ. გ-ის მფლობელობიდან არ გასულა მათი ნების საწინააღმდეგოდ, თ. გ-ემ ავტომანქანა მიჰყიდა ნ. ხ-ეს, ნ. ხ-ემ ავტომანქანა გაუცვალა ე. გ-ს ამავე მოდელის ავტომანქანაში, ხოლო ე. გ-მა ავტომანქანა 13000 აშშ დოლარად მიჰყიდა ფ. ძ-ს. შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლომ ჩათვალა, რომ ფ. ძ-ი წარმოადგენდა ნივთის კეთილსინდისიერ შემძენს. აღნიშნულიდან გამომდინარე, სახეზე არ იყო ვინდიკაციური სარჩელის დაკმაყოფილების მესამე პირობა, რომელიც მდგომარეობს იმაში, რომ მოპასუხეს არ უნდა ჰქონდეს ამ ნივთის ფლობის უფლება.

ამდენად, იმ გარემოებების გათვალისწინებით, რომ ავტომანქანას კანონიერად ფლობდა ფ. ძ-ი, ხოლო მოსარჩელე არ წარმოადგენს მესაკუთრეს, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ არ არსებობდა ნივთის უკანონო მფლობელობიდან გამოთხოვის საფუძვლები, კერძოდ, მოსარჩელე არ იყო მესაკუთრე, მოპასუხე ნ. ხ-ე არ ფლობდა სადავო ნივთს, ხოლო ფ. ძ-ი კანონიერად ფლობდა სადავო ავტომანქანას.

რაც შეეხებოდა აპელანტის მიერ გასაჩივრებულ საოქმო განჩინებას, მოწმეთა დაკითხვის შესახებ შუამდგომლობის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის თაობაზე, სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ აღარ არსებობდა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ მიღებული საოქმო განჩინების კანონიერების შემოწმების საფუძველი, იმ გარემოების გათვალისწინებით, რომ თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 9 ივნისის განჩინებით დაკმაყოფილდა აპელანტის შუამდგომლობა მოწმეთა დაკითხვის შესახებ (ტომი II, ს.ფ. 64-80).

სააპელაციო სასამართლოს 2011 წლის 28 ივნისის განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა ე. ქ-ემ, რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება.

კასატორის მოსაზრებით, საქმის განმხილველმა სასამართლოებმა დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს მისცეს არასწორი სამართლებრივი შეფასება, მათ მოახდინეს გამოყენებული კანონების არასწორი ინტერპერტაცია და რაც მნიშვნელოვანია, არ გამოიყენეს კანონები, რომლებიც უნდა გამოეყენებინათ. სასამართლოები ძირითადად მფლობელობის ინსტიტუტის არეალში არიან მოქცეულნი, ისინი გვერდს უვლიან მოძრავ ნივთზე საკუთრების შეძენის საფუძვლების შეფასებას და აქედან გამომდინარე სამოქალაქო კოდექსის 186-ე მუხლის გამოყენებას.

კონკრეტულ შემთხვევაში სასამართლოს უნდა გამოეყენებინა სამოქალაქო კოდექსის 188-ე მუხლი (პირობადებული საკუთრება), რომლის თანახმად, შემძენი ნამდვილ უფლებას მოიპოვებს ნივთზე, მხოლოდ ღირებულების სრულად გადახდის შემდეგ. სასამართლოებმა არასწორად გამოიყენეს სამოქალაქო კოდექსის 187-ე მუხლი ფ. ძ-ის მიმართ და არასწორი სამართლებრივი შეფასებით მიიჩნიეს ეს უკანასკნელი კეთილსინდისიერ შემძენად;

კასატორის მითითებით, გაურკვეველია სააპელაციო სასამაღთლოს პოზიცია მოწმეთა ჩვენებების მიღების შემდეგ, რომლებითაც აშკარად დადასტურდა, რომ ფ. ძ-ისათვის ცნობილი იყო მანქანის სადავოობისა და თანხის გადაუხდელობის შესახებ (ტომი II, ს.ფ. 81-87).

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 19 ოქტომბრის განჩინებით ე. ქ-ის საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ ე. ქ-ის საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად, შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი ზემომითითებული საფუძვლით.

სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან.

ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი დაუშვას ე. ქ-ის საკასაციო საჩივარი, რის გამოც საკასაციო საჩივარს უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401.4 მუხლის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. მოცემულ შემთხვევაში, ვინაიდან საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნა მიჩნეული, კასატორს უნდა დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის (300 ლარი) 70% _ 210 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. ე. ქ-ის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. კასატორ ე. ქ-ეს დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე თემურ გ-ის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის (300 ლარი) 70% _ 210 ლარი;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.