ას-1363-1381-2011 31 იანვარი, 2012 წელი

ქ.თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ბესარიონ ალავიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

ვასილ როინიშვილი, პაატა ქათამაძე

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი _ ა. მ. ო-ი (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე _ რ. ო-ი (მოპასუხე)

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 20 ივლისის გადაწყვეტილება

კასატორის მოთხოვნა _ გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი – ხელშეკრულებიდან გასვლა, ნივთის გამოთხოვა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

ა. მ. ო-მა სარჩელი აღძრა სასამართლოში რ. ო-ის მიმართ 2008 წელს დადებული ავტომანქანის ნასყიდობის ხელშეკრულებიდან გასვლისა და მოპასუხის მფლობელობიდან მექანიკური სატრანსპორტო საშუალების (მარკა მოდელი ოპელ ვექტრა 1.6, ფერი - წითელი 8/8, გამოშვების წელი _ 1995, სანომრე ნიშანი _ ..., საიდენტიფიკაციო ნომერი _ ...და ტრანსპორტის სარეგისტრაციო მოწმობა _ ... გაცემული 29/12/2007 წ) გამოთხოვის მოთხოვნით შემდეგ გარემოებათა გამო:

ა. მ. ო-მა მოპასუხეს ზემოაღნიშნული მანქანა მიჰყიდა 4000 აშშ დოლარად 2008 წლის მარტში. მხარეთა შორის არსებული შეთანხმების თანახმად, რ. ო-ს ნივთის ღირებულება უნდა აენაზღაურებინა ამავე წლის ივნისში, მოსარჩელემ მოპასუხეს გადასცა 2007 წლის 29 დეკემბერს გაცემული ¹... ავტომობილის სარეგისტრაციო მოწმობა და შეთნხმდნენ, რომ თანხის დაფარვის შემდგომ გადაუფორმებდა ნივთს გამყიდველი შემძენს. ავტომობილი კვლავ მოსარჩელის სახელზე ირიცხება საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს მომსახურების სააგენტოში.

მოპასუხეს თანხის გადახდის ვალდებულება არ შეუსრულებია, სარგებლობს სადავო ავტომობილით და, მოსარჩელის მოთხოვნის მიუხედავად, უარს აცხადებს როგორც თანხის გადახდაზე, ისე ავტომობილის დაბრუნებაზე.

მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და მოითხოვა მის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა შემდეგი დასაბუთებით:

სარჩელი უსაფუძვლო და დაუსაბუთებელია. 2008 წლის ავტომანქანის ნასყიდობის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე, თანხის გადახდის ვალდებულება მოპასუხეს შესრულებული აქვს ჯეროვნად, რის გამოც მოსარჩელემ მას გადასცა ავტომობილის ტექნიკური პასპორტი. სარჩელით სასამართლოსათვის მიმართვის საფუძველი კი, მხარეთა დაძაბული ურთიერთობა გახდა.

გორის რაიონული სასამართლოს 2011 წლის 29 მარტის გადაწყვეტილებით ა. მ. ო-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა, ცნობილ იქნა მოსარჩელე ა. მ. ო-ი (პირადი ¹...) 2008 წელს დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულებიდან გასულად და ნასყიდობის საგანი (მექანიკური სატრანსპორტო საშუალება მარკა მოდელი – ოპელ ვექტრა 1.6, ფერი წითელი 8/8, გამოშვების წელი 1995, სანომრე ნიშანი – ..., საიდენტიფიკაციო ნომერი _ ...და მასთან დაკავშირებული საბუთი: ტრანსპორტის სარეგისტრაციო მოწმობა _ ...გაცემული 29/12/2007წ. მ. ო-ი ა.ის სახელზე), გამოთხოვილ იქნა მოპასუხე რ. ო-ის (პირადი ¹...) მფლობელობიდან და დაუბრუნდა მესაკუთრე ა. მ. ო-ის.

რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა რ. ო-მა.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 20 ივლისის გადაწყვეტილებით რ. ო-ის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა, გორის რაიონული სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2011 წლის 29 მარტის გადაწყვეტილება გაუქმდა და მიღებულ იქნა ახალი, რომლითაც ა. მ. ო-ის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა, გაუქმდა გორის რაიონული სასამართლოს 2010 წლის 15 ოქტომბრის განჩინებით გამოყენებული სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიება, რომლითაც ყადაღა დაედო სავარაუდო მოპასუხის, კასპის რაიონის სოფელ მიქელწყაროში მცხოვრებ რ. ო-ის მფლობელობაში მყოფ «ოპელ ვექტრა 1.6» მარკის ავტომობილს (წითელი 8/8 ფერის, გამოშვების წელი 1995, სანომრე ნიშანი «...», სარეგისტრაციო მოწმობა (ტექ.პასპორტი) ..., საიდენტიფიკაციო ნომერი ...), მასვე აეკრძალა ავტომობილის ექსპლოატაცია შემდეგი დასაბუთებით:

სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ 2008 წლის გაზაფხულზე ზეპირი შეთანხმების საფუძველზე მოსარჩელემ ნასყიდობის ფასის _ 4 000 (ოთხი ათასი) აშშ დოლარის გარკვეული დროის შემდეგ გადახდის პირობით, გადასცა მოპასუხეს მექანიკური სატრანსპორტო საშუალება. საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს მომსახურების სააგენტოს 2010 წლის 29 სექტემბრის ¹49/5/3-002295960 ცნობით დასტურდება, რომ მექანიკური სატრანსპორტო საშუალება მარკა მოდელი – ოპელ ვექტრა 1.6, ფერი წითელი 8/8, გამოშვების წელი 1995, სანომრე ნიშანი – ..., საიდენტიფიკაციო ნომერი - ..., საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს მომსახურების სააგენტოში რეგისტრირებულია და ამჟამადაც ირიცხება ა. მ. ო-ის სახელზე. მხარეთა შორის სადავო არ გამხდარა, რომ მექანიკური სატრანსპორტო საშუალება 2008 წლიდან არის რ. ო-ის მფლობელობაში. მხარეთა ახსნა-განმარტების თანახმად, რ. ო-ის მფლობელობაშია ტრანსპორტის სარეგისტრაციო მოწმობა _ ...გაცემული 2007 წლის 29 დეკემბერს მ. ო-ი ა.ის სახელზე. ა. მ. ო-ისა და რ. ო-ის ოჯახს შორის არსებობდა სამოქალაქოსამართლებრივი დავა უძრავ ქონებასთან დაკავშირებით. სამოქალაქო დავაზე კასპის რაიონული სასამართლოს მიერ გადაწყვეტილება მიღებულ იქნა 2000 წლის 9 აგვისტოს, სააღსრულებო ფურცელი კი გაიცა 2001 წლის 12 ოქტომბერს. როგორც შიდა ქართლისა და მცხეთა-მთიანეთის სააღსრულებო ბიუროს მომართვებით ირკვევა, კასპის რაიონული სასამართლოს 2000 წლის 9 აგვისტოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილება აღსრულებული არ არის. სადავოა ნასყიდობის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ნასყიდობის თანხის მოსარჩელისათვის გადაცემის ფაქტი.

პალატამ მიუთითა პირველი ინსტანციის სასამართლოში სადავო ნასყიდობის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ნასყიდობის თანხის მოსარჩელისათვის გადაცემის ფაქტის დადგენის მიზნით, როგორც მოსარჩელის, ასევე მოპასუხის შუამდგომლობების საფუძველზე დაკითხულ მოწმეთა ჩვენებებზე, კერძოდ, მოწმედ დაკითხულმა მურად დუნიამალიევ ო-იმ და ტარანა აშრალოვმა განმარტეს, რომ ისინი პირადად ესწრებოდნენ რ. ო-ის სახლში მყიდველის მიერ ავტომანქანის ნასყიდობის თანხის გადაცემას ა. მ. ო-ისათვის, ხოლო მოწმედ დაკითხულმა მ. კ-ემ აღნიშნა, რომ მან სადავო ავტომობილის შესაძენად რ. ო-ს მოსარჩელის შვილის თანდასწრებით ასესხა 800 აშშ დოლარი. მოსარჩელის მიერ ნასყიდობის თანხის მიღების ფაქტი დაადასტურა ასევე მოწმე რ. ლ-მა, რომელმაც მიუთითა, რომ ეს ფაქტი მისთვის ცნობილი გახდა თავად მოსარჩელე ა. მ. ო-ის შვილისაგან.

პალატამ არ გაიზიარა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების დასკვნა მოპასუხის მიერ 2008 წლის ნასყიდობის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ნასყიდობის თანხის 4 000 (ოთხი ათასი) აშშ დოლარის მოსარჩელისათვის გადაუცემლობის თაობაზე და განმარტა შემდეგი: ნასყიდობის ხელშეკრულების დადების მომენტში ავტომანქანის რეგისტრაცია წარმოადგენდა მხოლოდ ერთ-ერთ აუცილებელ პირობას საგზაო მოძრაობის უსაფრთხოების უზრუნველყოფისათვის და არა ავტოსატრანსპორტო საშუალებაზე საკუთრების უფლების წარმოშობისათვის, შესაბამისად, ავტომანქანის ძველი მესაკუთრის სახელზე რეგისტრაციის ფაქტი არ უნდა იქნეს განმსაზღვრელი სადავო ფაქტობრივი გარემოების დადგენისას სასამართლოს შინაგანი რწმენის ჩამოყალიბების პროცესში. მოსარჩელემ ზეპირი ხელშეკრულების საფუძველზე მიჰყიდა რ. ო-ს ავტომანქანა, ანუ მხარეთა შორის დადებული იყო ნასყიდობის ხელშეკრულება. კანონი არ ადგენდა სპეციალურ ფორმას ავტომანქანის ნასყიდობის ხელშეკრულებისათვის. ავტოსატრანსპორტო საშუალება არის მოძრავი ნივთი და ამდენად, უნდა გავრცელდეს მოძრავი ნივთების შეძენისათვის დადგენილი წესები. სასამართლომ იხელმძღვანელა სამოქალაქო კოდექსის 186-ე მუხლით და აღნიშნა, რომ კონკრეტულ შემთხვევაში, მხარეთა შორის დადებული იყო ნასყიდობის ხელშეკრულება და ავტომანქანა გადაცემული იყო პირდაპირ მფლობელობაში. სასამართლოს განმარტებით, ნივთის მხოლოდ ფაქტობრივი გადაცემა არ არის საკმარისი მასზე საკუთრების წარმოშობისათვის. სამოქალაქო კოდექსის 186-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, მოძრავ ნივთებზე საკუთრების გადასაცემად აუცილებელია, რომ მესაკუთრემ ნამდვილი უფლების საფუძველზე გადასცეს შემძენს ნივთი. სადავო არ გამხდარა ის გარემოება რომ მექანიკური სატრანსპორტო საშუალება 2008 წლიდან რ. ო-ის მფლობელობაშია. მისივე მფლობელობაშია 2007 წლის 29 დეკემბერს გაცემული ტრანსპორტის სარეგისტრაციო მოწმობა .... რაიმე მტკიცებულება, რაც დაადასტურებდა იმ გარემოებას, რომ 2008 წლიდან სარჩელის აღძვრის მომენტამდე მოსარჩელეს გააჩნდა პრეტენზია ნასყიდობის თანხის ანაზღაურებასთან დაკავშირებით, საქმეში წარმოდგენილი არ არის. როგორც დადგენილ იქნა მოსარჩელესა და მოპასუხის ოჯახებს შორის ჯერ კიდევ 2000 წლიდან მიმდინარეობდა სამოქალაქო დავა და ნაკლებად სავარაუდოა, რომ აღნიშნულის გათვალისწინებით, ა. მ. ო-ის თანხის გადახდის გარეშე, პირდაპირ მფლობელობაში გადაეცა მოპასუხისათვის მოძრავი ნივთი, შემდგომ სარეგისტრაციო მოწმობა და ნასყიდობის თანხის გადაუხდელობის თაობაზე პრეტენზია განეცხადებინა მხოლოდ 2010 წელს.

ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, პალატამ ჩათვალა, რომ სახეზეა მოსარჩელე ა. მ. ო-ის ნამდვილი ნება, მოძრავ ნივთზე საკუთრების უფლება გადაეცა რ. ო-ისათვის, რაც განხორცილდა კიდეც მყიდველისათვის მოძრავი ნივთის პირდაპირ მფლობელობაში გადაცემით. მესაკუთრეს აღნიშნულის თაობაზე პრეტენზია 2010 წლის ოქტომბრამდე არ განუცხადებია, შესაბამისად, ალბათობის მაღალი ხარისხით, ივარაუდება, რომ ნასყიდობის ხელშეკრულების დადებისას ხელშეკრულების მხარეები შეთანხმდნენ ხელშეკრულების ყველა არსებით პირობაზე და რ. ო-ის მიერ ანაზღაურებულ იქნა ნასყიდობის თანხა.

სასამართლომ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის პირველი და მე-2 ნაწილებით, 105-ე მუხლით და დადგენილად მიაჩნია, რომ მოპასუხე მხარის მიერ ნასყიდობის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ვალდებულება შესრულებულია _ მოსარჩელეს მიღებული აქვს ხელშეკრულებით განსაზღვრული ნასყიდობის თანხა.

პალატამ ასევე მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 316-ე მუხლის პირველ ნაწილზე, 317-ე მუხლის პირველ ნაწილზე, 477-ე, 327-ე, 405-ე მუხლებზე, 352-ე მუხლის პირველ ნაწილზე და ჩათვალა, რომ არ დგინდება მოპასუხის მიერ ნასყიდობის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ვალდებულების დარღვევა, შესაბამისად, დაუსაბუთებელია მოთხოვნა ნასყიდობის ხელშეკრულებიდან გასვლის _ ნასყიდობის საგნისა და მასთან დაკავშირებული საბუთის ნატურით დაბრუნების თაობაზე.

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა რ. ო-მა, მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება შემდეგი დასაბუთებით:

გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით სააპელაციო პალატამ, მართალია, კანონის სწორედ იმ ნორმებით იხელმძღვანელა, რომლითაც პირველი ინსტანციის სასამართლომ, თუმცა რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილებისაგან განსხვავებით, ზემდგომმა სასამართლომ არასწორად უთხრა მხარეს უარი სარჩელის დაკმაყოფილებაზე. სააპელაციო პალატის გადაწყვეტილება განსხვავდება ასევე არსებული სასამართლო პრაქტიკისაგან, ვინაიდან ფულადი ვალდებულების შესრულება მხოლოდ მოწმეთა ჩვენებით არ დასტურდება. სააპელაციო პალატას არ უმსჯელია არც იმ საკითხზე, რომ უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვის მოთხოვნის ნაწილში გასაჩივრებული გადაწყვეტილება შეესაბამებოდა მანამდე არსებულ სასამართლო პრაქტიკასაც.

სააპელაციო სასამართლომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 105-ე მუხლის დარღვევით შეფასება მისცა მხოლოდ იმ მოწმეთა ჩვენებებს, რომლებიც თანხის გადახდის ფაქტს ადასტურებდნენ და საერთოდ არ შეფასებულა მოსარჩელის ინიციატივით დაკითხული მოწმეების ჩვენებები. სასამართლომ გადაწყვეტილების გამოტანისას დაარღვია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 249-ე მუხლით გათვალისწინებული მოთხოვნა, ასევე 102-ე მუხლი და არ გაითვალისწინა ის გარემოება, რომ სადავო საკითხი _ თანხის გადაცემა მოწმეთა ჩვენების საფუძველზე არ შეიძლება მიჩნეულ იქნას დადასტურებულად.

სასამართლომ არასწორად განმარტა სამოქალაქო კოდექსის 186-ე მუხლის მოთხოვნა და მოძრავი ნივთის გადაცემა არასწორად ჩათვალა ვალდებულების შესრულებად. როგორც სარჩელით, ისე ზეპირი განმარტებით კასატორი ადასტურებდა მხარეთა შორის დადებული ხელშეკრულების იმ მოთხოვნას, რომ საკუთრების უფლება მოპასუხეს თანხის გადახდის შემდგომ გადაეცემოდა.

სააპელაციო პალატამ არასწორად ჩათვალა დადგენილად ნასყიდობის თანხის გადახდის ფაქტი, აღნიშნული საქმის მასალებით არ დასტურდება, ამასთან, უსაფუძვლოდ არ იქნა გაზიარებული პირველი ინსტანციის სასამართლოს მოსაზრება, რომ ავტომობილის მოსარჩელის სახელზე რეგისტრაცია ვალდებულების შეუსრულებლობას ადასტურებს, შესაბამისად, დაუსაბუთებელია მითითება საგზაო მოძრაობის უსაფრთხოებაზე და არა საკუთრების უფლების წარმოშობაზე.

ასევე არასწორია სააპელაციო პალატის მსჯელობა, რომ მოსარჩელემ მოპასუხეს ჯერ ავტომობილი გადასცა პირდაპირ მფლობელობაში, შემდგომ მისი სარეგისტრაციო მოწმობა. დაუსაბუთებელია სასამართლოს მსჯელობა 2000 წლიდან მიმდინარე დავაზე, რომელიც გამორიცხავს მოპასუხის მიერ თანხის გადაუხდელობის შემთხვევაში ნივთის გადაცემის შესაძლებლობას, ამასთან, პირველი ინსტანციის სასამართლომ სწორად დაადგინა ის გარემოება, რომ მოსარჩელემ მოპასუხეს ნასყიდობის ფასის გადახდის თხოვნით მოპასუხეს სარჩელის აღძვრამდე მიმართა.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 21 ნოემბრის განჩინებით ა. მ. ო-ის საკასაციო საჩივარი მიჩნეულ იქნა დასაშვებად სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილის «ა» ქვეპუნქტის შესაბამისად და საქმის განხილვა დაინიშნა ზეპირი მოსმენის გარეშე, თანახმად ამავე კოდექსის 408-ე მუხლის მე-3 ნაწილისა.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ შეისწავლა საქმის მასალები, შეამოწმა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების სამართლებრივი დასაბუთება და თვლის, რომ ა. მ. ო-ის საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ, უნდა გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 20 ივლისის გადაწყვეტილება და საქმე ხელახლა განსახილველად უნდა დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს შემდეგი გარემოებების გამო:

საკასაციო პალატა ყურადღებას გაამახვილებს საქმეზე დადგენილ შემდეგ ფაქტობრივ გარემოებებზე:

2008 წლის გაზაფხულზე ზეპირი შეთანხმების საფუძველზე, მოსარჩელემ ნასყიდობის ფასის _ 4 000 (ოთხი ათასი) აშშ დოლარის გარკვეული დროის შემდეგ გადახდის პირობით, გადასცა მოპასუხეს მექანიკური სატრანსპორტო საშუალება, მარკა მოდელი – ოპელ ვექტრა 1.6, ფერი წითელი 8/8, გამოშვების წელი 1995, სანომრე ნიშანი – ..., საიდენტიფიკაციო ნომერი - .... საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს მომსახურების სააგენტოს 2010 წლის 29 სექტემბრის ¹49/5/3-002295960 ცნობით დასტურდება, რომ აღნიშნული სატრანსპორტო საშუალება ამჟამადაც ირიცხება ა. მ. ო-ის სახელზე.

სადავო მექანიკური სატრანსპორტო საშუალება 2008 წლიდან არის რ. ო-ის მფლობელობაში. მისივე მფლობელობაშია ტრანსპორტის სარეგისტრაციო მოწმობა _ ...გაცემული 2007 წლის 29 დეკემბერს მ. ო-ი ა.ის სახელზე.

სააპელაციო სასამართლოს დასკვნით, რაიმე მტკიცებულება, რაც დაადასტურებდა იმ გარემოებას, რომ 2008 წლიდან სარჩელის აღძვრის მომენტამდე მოსარჩელეს გააჩნდა პრეტენზია ნასყიდობის თანხის ანაზღაურებასთან დაკავშირებით, საქმეში წარმოდგენილი არ არის.

სააპელაციო სასამართლოს შეფასებით, საქმეზე დადგენილი იმ გარემოების გათვალისწინებით, რომ მოსარჩელესა და მოპასუხის ოჯახებს შორის ჯერ კიდევ 2000 წლიდან მიმდინარეობდა სამოქალაქო დავა, ნაკლებად სავარაუდოა ა. მ. ო-ის თანხის გადახდის გარეშე, პირდაპირ მფლობელობაში გადაეცა მოპასუხისათვის მოძრავი ნივთი, შემდგომ სარეგისტრაციო მოწმობა და ნასყიდობის თანხის გადაუხდელობის თაობაზე პრეტენზია განეცხადებინა მხოლოდ 2010 წელს. შესაბამისად, ალბათობის მაღალი ხარისხით, ივარაუდება, რომ ნასყიდობის ხელშეკრულების დადებისას ხელშეკრულების მხარეები შეთანხმდნენ ხელშეკრულების ყველა არსებით პირობაზე და რ. ო-ის მიერ ანაზღაურებულ იქნა ნასყიდობის თანხა.

საკასაციო პალატა მიუთითებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლზე, რომლის მე-2 ნაწილის მიხედვით, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

საკასაციო პალატა ვერ გაიზიარებს კასატორის პრეტენზიას იმასთან დაკავშირებით, რომ მიუხედავად მხარეთა შორის 2008 წლის გაზაფხულზე ზეპირი ფორმით დადებული მექანიკური სატრანსპორტო საშუალების ნასყიდობის ხელშეკრულებისა, კასატორი კვლავ ითვლება სატრანსპორტო საშუალების მესაკუთრედ. კასატორი ამ პოზიციას ასაბუთებს ორ გარემოებაზე მითითებით, კერძოდ: კასატორი შს სამინისტროს მომსახურების სააგენტოში რეგისტრირებულია სატრანსპორტო საშუალების მესაკუთრედ; მხარეებმა ნასყიდობის ხელშეკრულება დადეს იმ პირობით, რომ შემძენზე საკუთრება გადავიდოდა ფასის სრულად გადახდის შემდეგ. საკასაციო პალატა კასატორის პოზიციის საწინააღმდეგოდ მოიშველიებს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს პრქტიკას (იხ. ¹ას-914-954-2011 27 ოქტომბერი, 2011 წელი), რომლის თანახმად, საქართველოს უზენაესმა სასამართლომ განმარტა შემდეგი: «საკუთრების უფლების წარმოშობის საფუძვლები ამომწურავადაა დადგენილი საქართველოს სამოქალაქო კოდექსით, რომელიც ერთმანეთისაგან განასხვავებს მოძრავ და უძრავ ნივთებზე საკუთრების შეძენის სამართლებრივ რეჟიმს. ამავე კოდექსის 186-197-ე მუხლებით განსაზღვრულია რა მოძრავ ნივთებზე საკუთრების შეძენის საფუძვლები, ეს წესები თანაბრად ვრცელდება ყველა მოძრავ ნივთზე და იგი არ ადგენს მოძრავ ნივთზე საკუთრების შესაძენად სავალდებულო რეგისტრაციას. რაც შეეხება «საგზაო მოძრაობის უსაფრთხოების შესახებ» საქართველოს კანონს, პირველი მუხლის შესაბამისად, ეს კანონი განსაზღვრავს საქართველოს ტერიტორიაზე საგზაო მოძრაობის უსაფრთხოების უზრუნველყოფის სამართლებრივ საფუძველს. აღნიშნული კანონით იმპერატიულად დადგენილია სატრანსპორტო საშუალებათა სავალდებულო რეგისტრაცია, რაც თავისთავად არ წარმოადგენს ნივთზე საკუთრების წარმოშობის საფუძველს. რეგისტრაციის განხორციელება არ წარმოადგენს სამოქალაქო-სამართლებრივ აქტს, იგი მხოლოდ საგზაო მოძრაობის უსაფრთხოების უზრუნველყოფის სამართლებრივ საფუძველს ქმნის და თავისი არსით ადმინისტრაციული სამართლის სფეროს განეკუთვნება.».

პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილია და სააპელაციო წესით მხარეებს სადავოდ არ გაუხდიათ ის გარემოება, რომ მხარეები სამოქალაქო კოდექსის 327-ე მუხლის შესაბამისად, შეთანხმდნენ ნასყიდობის ხელშეკრულების არსებით პირობებზე _ ნასყიდობის საგანზე და ნასყიდობის ფასზე, ასევე მხარეებმა ნასყიდობის ფასის გადახდის ვადად განსაზღვრეს ნასყიდობის საგნის გადაცემის შემდგომ გარკვეული პერიოდი. რაც შეეხება სადავო სატრანსპორტო საშუალებაზე საკუთრების შეძენის საფუძვლებს, საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ სამოქალაქო კოდექსის 186-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, მოძრავ ნივთზე საკუთრების გადასაცემად აუცილებელია, რომ მესაკუთრემ ნამდვილი უფლების საფუძველზე გადასცეს შემძენს ნივთი. ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის მიხედვით, ნივთის გადაცემად ითვლება: შემძენისათვის ნივთის ჩაბარება პირდაპირ მფლობელობაში; არაპირდაპირი მფლობელობის გადაცემა ხელშეკრულებით, რომლის დროსაც წინა მესაკუთრე შეიძლება დარჩეს პირდაპირ მფლობელად; მესაკუთრის მიერ შემძენისათვის მესამე პირისაგან მფლობელობის მოთხოვნის უფლების მინიჭება. ამდენად, მოცემული ნორმის ანალიზით, მოძრავ ნივთზე საკუთრების შესაძენად აუცილებელია ორი წინაპირობის არსებობა: მესაკუთრის ნამდვილი უფლების პრეზუმფცია და ნივთის გადაცემა. მოცემულ შემთხვევაში პირველი ინსტანციის სასამართლოს არ დაუდგენია, რომ მხარეები შეთანხმდნენ მყიდველზე საკუთრების გადასვლის იმგვარ წესზე, რომლის თანახმად, შემძენზე საკუთრება გადავიდოდა ნივთის საფასურის გადახდის შემდეგ. საგულისხმოა, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოება საკუთრების გადასვლასთან დაკავშირებით არ გამხდარა სადავო სააპელაციო წესით გადაწყვეტილების გასაჩივრებისას. ამდენად, მოსარჩელის მიერ სარჩელის საფუძვლებში მითითებული და საკასაციო საჩივარში გაჟღერებული არგუმენტი იმასთან დაკავშირებით, რომ სადავო მექანიკური სატრანსპორტო საშუალების გადაფორმება მყიდველზე მოხდებოდა ნასყიდობის ფასის გადახდის შემდეგ, არ შეიძლება დაკვალიფიცირდეს, როგორც პირობადებული საკუთრება (სამოქალაქო კოდექსის 188-ე მუხლი).

კასატორის განმარტებით, სააპელაციო სასამართლომ დაარღვია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე, 105-ე და 249-ე მუხლების მოთხოვნები, რასაც შედეგად მოჰყვა საქმეზე ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად დადგენა და არასწორი გადაწყვეტილების მიღება, კერძოდ: სასამართლომ შეფასება არ მისცა მოსარჩელის მიერ დასახელებულ მოწმეთა ჩვენებებს, რომლებიც ადასტურებდნენ, რომ მოსარჩელემ მოპასუხეს არაერთხელ მიმართა ნასყიდობის ფასის გადახდის მოთხოვნით. ის ფაქტი, რომ მხარეთა შორის წლების წინ მიმდინარეობდა ქონებრივი დავა და მათ შორის იყო დაძაბული ურთიერთობა, გამოყენებული იქნა მხოლოდ მოსარჩელის საწინააღმდეგოდ და მოპასუხის სასარგებლოდ სათანადო დასაბუთების გარეშე.

საკასაციო პალატა მიუთითებს ნასყიდობის ურთიერთობის მარეგულირებელ ზოგად წესზე _ სამოქალაქო კოდექსის 477-ე მუხლზე, რომლის პირველი და მე-2 ნაწილების თანახმადაც განსაზღვრულია ნასყიდობის ხელშეკრულების სუბიექტთა უფლება-მოვალეობები და დადგენილია, რომ გამყიდველი მოვალეა, გადასცეს მყიდველს საკუთრების უფლება ქონებაზე, მასთან დაკავშირებული საბუთები და მიაწოდოს საქონელი, თავის მხრივ, დადგენილია მყიდველის მოვალეობა, გადაუხადოს გამყიდველს შეთანხმებული ფასი და მიიღოს ნაყიდი ქონება. აღნიშნული განმარტებიდან ნათლად იკვეთება სასყიდლიანი გარიგების კონსესუალური და ორმხრივი ბუნება და კანონმდებელი ნასყიდობისათვის დადგენილი ზოგადი წესით განსაზღვრავს ამ ვალდებულების მთავარ პირობებს, ამასთან, ხელშეკრულებით არ არის გათვალისწინებული მხარეთა მოქმედების რეგლამენტი და უპირატესობა ხელშეკრულების თავისუფლების პრინციპს ენიჭება. გარიგების შესრულებულად მიჩნევისათვის სავალდებულოა მხარეთა მიერ უფლება-მოვალეობების ჯეროვნად და სრულყოფილად განხორციელება.

საკასაციო სასამართლო დაუსაბუთებლობის გამო ვერ გაიზიარებს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების დასკვნას, რომ მოპასუხემ მოსარჩელეს გადაუხადა ავტომობილის ნასყიდობის საფასური და თვლის, რომ კასატორმა გადაწყვეტილების ამ ნაწილში წარმოადგინა დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია. სააპელაციო სასამართლოს ზემოაღნიშნული დასკვნა არ ემყარება საქმის მასალების სრულყოფილ და ობიექტურ გამოკვლევას, კერძოდ, სასამართლომ მოცემული დავის გადაწყვეტის საკვანძო საკითხი _ განსახილველი დავის ერთადერთი სადავო გარემოება, დააყრდნო შემდეგს: პალატამ მიუთითა პირველი ინსტანციის სასამართლოში დაკითხულ მოწმეთა ჩვენებაზე (მურად დუნიამალიევ ო-იმ და ტარანა აშრალოვმა განმარტეს, რომ ისინი პირადად ესწრებოდნენ რ. ო-ის სახლში მყიდველის მიერ ავტომანქანის ნასყიდობის თანხის გადაცემას ა. მ. ო-ისათვის, მ. კ-ემ აღნიშნა, რომ მან სადავო ავტომობილის შესაძენად რ. ო-ს მოსარჩელის შვილის თანდასწრებით ასესხა 800 აშშ დოლარი, რ. ლ-მა ასევე დაადასტურა ნასყიდობის თანხის მიღების ფაქტი, რაც მისთვის ცნობილი გახდა თავად მოსარჩელე ა. მ. ო-ის შვილისაგან), ასევე იმ გარემოებაზე, რომ, 2008 წლიდან მექანიკური სატრანსპორტო საშუალება და ტრანსპორტის სარეგისტრაციო მოწმობა მოპასუხის მფლობელობაშია. იმის გათვალისწინებით, რომ მტკიცებულება, რაც დაადასტურებდა 2008 წლიდან სარჩელის აღძვრამდე ნასყიდობის თანხასთან დაკავშირებით მოსარჩელის პრეტენზიის წარმოშობას არ მოიპოვება და, რომ მხარეთა ოჯახებს შორის 2000 წლიდან მიმდინარეობდა სამოქალაქო დავა, პალატამ ნაკლებ სავარაუდოდ მიიჩნია ა. მ. ო-ის მიერ თანხის გადახდის გარეშე მოპასუხისათვის ჯერ მოძრავი ნივთის, ხოლო შემდგომ სარეგისტრაციო მოწმობის პირდაპირ მფლობელობაში გადაცემის ფაქტი. სასამართლოს აზრით, ალბათობის მაღალი ხარისხით ივარაუდება, რომ ნასყიდობის ხელშეკრულების დადებისას ხელშეკრულების მხარეები შეთანხმდნენ ხელშეკრულების ყველა არსებით პირობაზე და რ. ო-ის მიერ ანაზღაურებულ იქნა ნასყიდობის თანხა.

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-4 მუხლით განმტკიცებული შეჯიბრებითობის პრინციპიდან გამომდინარეობს მხარის თავისუფლება, მისი მოთხოვნის დამადასტურებელი მტკიცებულებების წარდგენაში, კერძოდ, მხარე აღჭურვილია უფლებით, თავადვე განსაზღვროს თუ რა ფაქტებითა და მტკიცებულებებით დაადასტუროს მისი მოთხოვნა, მან საკუთარი შეხედულებით, დამოუკიდებლად უნდა განსაზღვროს და გადაწყვიტოს თუ რა ფაქტობრივი საფუძვლის მითითებით გაამყაროს მისი მოთხოვნის მართებულობა, ამ მხრივ მხარეს აქვს აბსოლუტური შესაძლებლობა, მიუთითოს ნებისმიერ ფაქტსა თუ მოვლენაზე, რაც, მისი აზრით, ადასტურებს მისი მოთხოვნის კანონიერებას. საქმის განხილვასა და მტკიცებულებათა გამოკვლევასთან მიმართებაში მართლმსაჯულების როლი შეზღუდული არ არის, პირიქით, სასამართლოს აქვს აბსოლუტური შესაძლებლობა, განსაზღვროს მტკიცებულებათა შესაბამისობა-განკუთვნადობის საკითხი როგორც პროცესუალური, ისე მატერიალურ-სამართლებრივი თვალსაზრისით და სწორედ ამ საკითხის გადაწყვეტით უნდა გამოარკვიოს, თუ რამდენად მართებულად და დასაბუთებულად აყენებს მხარე ამა თუ იმ მოთხოვნას. აღნიშნული კვლევისას სასამართლო უმთავრესად ხელმძღვანელობს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის XIII თავით, რომლის 102-ე მუხლის მე-2 ნაწილით რეგლამენტირებულია ნუსხა, თუ რაზე დაყრდნობითაა შესაძლებელი საქმის სადავო გარემოებების დადასტურება, ესენია: თვით მხარეთა (მესამე პირთა) ახსნა-განმარტება, მოწმეთა ჩვენება, წერილობითი თუ ნივთიერი მტკიცებულებები და ექსპერტთა დასკვნები, ხოლო ნორმის მე-3 ნაწილით კანონმდებელმა განსაზღვრა მტკიცებულებათა სათანადოობის გამოკვლევის წესი და დაადგინა, რომ საქმის გარემოებები, რომლებიც კანონის თანახმად უნდა დადასტურდეს გარკვეული სახის მტკიცებულებებით, არ შეიძლება დადასტურდეს სხვა სახის მტკიცებულებებით. ფულადი ვალდებულების სპეციფიკისა და სამოქალაქო ბრუნვის თავისებურების გათვალისწინებით, თითოეული ხელშემკვრელი მხარე, ვალდებულების არსიდან გამომდინარე, თავადვე აგებს პასუხს იმ სამოქალაქო რისკის თაობაზე, რომელიც ვალდებულების შესრულების დამადასტურებელი მტკიცებულების მოუპოვებლობას შეიძლება მოჰყვეს შედეგად. ამასთანავე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის მე-3 ნაწილის დანაწესი ორინტირებულია მატერიალური თვალსაზრისით მტკიცებულებათა სათანადოობის დადგენაზე.

განსახილველ შემთხვევაში, სადავოს წარმოადგენს რა მოძრავი ნივთის ნასყიდობის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე თანხის გადაცემის ნამდვილობა, ვინაიდან მოქმედი კანონმდებლობა ფულადი ვალდებულების შესრულების მიმართ მხოლოდ რიგ შემთხვევაში ითვალისწინებს მტკიცების განსხვავებულ სტანდარტს, საკასაციო პალატა თვლის, რომ სადავო ფაქტობრივი გარემოების დადასტურება შესაძლებელია ასევე ემყარებოდეს მოწმეთა ჩვენებასაც, თუმცა, მოწმის ჩვენება, როგორც მტკიცებულების ნამდვილობა, არაა აბსოლუტური ხასიათის და მხოლოდ აღნიშნული უტყუარად არ უნდა იქნას გაზიარებული (მოწმე გადმოსცემს ამა თუ იმ ვითარებაში შეტყობილი ფაქტის მის მიერ ობიექტურად აღქმულ რეალობას). თავის მხრივ, მოწმის ჩვენების ნამდვილობა, მსგავსად მტკიცების ტვირთისა, შედავების შემთხვევაში თუ არ იქნა გამყარებული სხვა მტკიცებულებითაც, არ შეიძლება გახდეს სადავო გარემოების უტყუარად მიჩნევის წინაპირობა. თავის მხრივ, მართლმსაჯულების მიზანი მტკიცებულებათა ერთობლივი ანალიზის, მათი ობიექტური და სრულყოფილი შესწავლის შედეგად ჭეშმარიტების უტყუარად გამორკვევაა იმგვარად, რომ დადგენილი გარემოება არ ემყარებოდეს მხოლოდ ვარაუდს, არამედ განპირობებული იყოს საქმის მასალების ერთობლივი ანალიზით (სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 105-ე მუხლი). აღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო ვერ დაეთანხმება გასაჩივრებული გადაწყვეტილების დასკვნას, რომ ნივთის პირდაპირ მფლობელობაში გადაცემა და მხარეთა შორის არსებული დაძაბული ურთიერთობა მოწმის ჩვენებასთან ერთად ალბათობის მაღალი ხარისხით განაპირობებს ნასყიდობის საფასურის გადაცემას. ამასთანავე, საკასაციო სასამართლო მიუთითებს სამოქალაქო კოდექსის 427-ე მუხლზე, რომლითაც განსაზღვრულია ვალდებულებითი ურთიერთობის შეწყვეტა კრედიტორის სასარგებლოდ ვალდებულების შესრულებით. ამავე კოდექსის 429-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად, კრედიტორმა მოვალის მოთხოვნით შესრულების მთლიანად ან ნაწილობრივ მიღების შესახებ უნდა გასცეს ამის დამადასტურებელი დოკუმენტი. აღნიშნული ნორმიდან გამომდინარეობს, რომ ვალდებულების შესრულების თაობაზე დავისას, მტკიცების ტვირთი ეკისრება მოვალეს, მან უნდა დაამტკიცოს, რომ ვალი გადაიხადა და ამით ვალდებულება შეწყდა. სამოქალაქო კოდექსი ანგარიშს უწევს მოვალის მდგომარეობას და მას უფლებას ანიჭებს კრედიტორისაგან შესრულების მთლიანად ან ნაწილობრივ მიღების დამადასტურებელი დოკუმენტი მოითხოვოს. იმ ვითარების გათვალისწინებით, რომ სადავო გარიგება ორმხრივია და თითოეული მხარე მეორე მხარის მიმართ კრედიტორიცაა და მოვალეც სუბიექტთა უფლება-მოვალეობების გათვალისწინებით, აღნიშნული ნორმის მოქმედება ვრცელდება გარიგების ორივე მხარის მიმართ, ამასთან, რადგანაც ნივთის გადაცემის ფაქტი უდავოა, საკასაციო პალატა თვლის, რომ თანხის გადახდის მტკიცების ტვირთი, მითითებული ნორმის შესაბამისად, მთლიანად მოპასუხეს უნდა დაეკისროს. ამდენად, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ ნასყიდობის ფასის გადახდასთან დაკავშირებით კასატორმა წარმოადგინა დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 249-ე მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად, გადაწყვეტილების აღწერილობით ნაწილში მოკლედ უნდა მიეთითოს მოსარჩელის მოთხოვნა, მოპასუხის პოზიცია მოსარჩელის მოთხოვნასთან დაკავშირებით, სასამართლოს მიერ დადგენილი გარემოებანი, მტკიცებულებანი, რომლებსაც ემყარება სასამართლოს დასკვნები, მოსაზრებანი, რომლებითაც სასამართლო უარყოფს ამა თუ იმ მტკიცებულებას. მოცემულ შემთხვევაში, სააპელაციო სასამართლომ დაასკვნა, რომ მოსარჩელეს სარჩელის აღძვრამდე მოპასუხის მიმართ თანხის გადახდის მოთხოვნით არ მიუმართავს, თუმცა, სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება არ შეიცავს დასაბუთებას ამ კუთხით მოსარჩელის მიერ წარდგენილი მტკიცებულებების (მოწმეთა ჩვენებები) უარყოფასთან დაკავშირებით.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის კოდექსის 412-ე მუხლის პირველი ნაწილის «ა» ქვეპუნქტის თანახმად, საკასაციო სასამართლო აუქმებს გადაწყვეტილებას და საქმეს ხელახლა განსახილველად აბრუნებს სააპელაციო სასამართლოში, თუ საქმის გარემოებები საპროცესო ნორმების ისეთი დარღვევითაა დადგენილი, რომ ამ დარღვევების შედეგად საქმეზე არასწორი გადაწყვეტილება იქნა გამოტანილი და საჭიროა მტკიცებულებათა დამატებითი გამოკვლევა. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ განსახილველ შემთხვევაში არსებობს ყველა საფუძველი სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლის საფუძველზე საქმის ხელახლა განსახილველად დაბრუნებისათვის. ამასთან, საქმის ხელახლა განმხილველმა სასამართლომ საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებების ყოველმხრივი, სრული და ობიექტური განხილვის შედეგად უნდა დაადგინოს შეასრულა თუ არა რ. ო-მა ნასყიდობის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ვალდებულება _ გადაუხადა თუ არა ა. მ. ო-ის შეთანხმებული ფასი, ასევე სასამართლოში მიმართვამდე მოსთხოვა თუ არა მოსარჩელემ მოპასუხეს ვალდებულების შესრულება და დაიცვა თუ არა სამოქალაქო კოდექსის 405-ე მუხლის მოთხოვნები, რაც სასამართლოს მისცემს შესაძლებლობას სწორი გადაწყვეტილების გამოტანისათვის.

რაც შეეხება სასამართლო ხარჯების განაწილების საითხს, საკასაციო პალატა თვლის, რომ სააპელაციო სასამართლომ ამ საკითხის გადაწყვეტისას უნდა იხელმძღვანელოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე მუხლის მე-4 ნაწილის მოთხოვნებით.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლის პირველი ნაწილის «ა» ქვეპუნქტით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. ა. მ. ო-ის საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ.

2. გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 20 ივლისის განჩინება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს.

3. საკასაციო საჩივარზე სახელმწიფო ბაჟი გადახდილია.

4. საკასაციო პალატის განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.