ას-1691-1675-2011 9 იანვარი, 2012 წელი

ქ.თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ბესარიონ ალავიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

ნუნუ კვანტალიანი, პაატა ქათამაძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი _ რ. ჟ-ი (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე _ ნ. ლ-ე (შეგებებული სარჩელის ავტორი)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 28 სექტემბრის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი _ თავდაპირველ სარჩელში _ საცხოვრებელ სადგომზე საკუთრების უფლების გადაცემა, შეგებებულ სარჩელში _ ქირის დაკისრება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

რ. ჟ-მა სარჩელი აღძრა სასამართლოში ნ. ლ-ის მიმართ მოპასუხისათვის საცხოვრებელი სადგომის საბაზრო ღირებულების 10%-ის გადახდის სანაცვლოდ ქ.თბილისში, ლ-ის ქ¹10-ში მდებარე საცხოვრებელ სადგომზე საკუთრების უფლების გადაცემის მოთხოვნით შემდეგ გარეოებათა გამო:

სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილების საფუძველზე მოსარჩელე ცნობილ იქნა «საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობის შესახებ» საქართველოს კანონით გათვალისწინებულ მოსარგებლედ ქ.თბილისში, ლ-ის ქ¹10-ში მდებარე ბინის 1/2 ნაწილზე. მოსარჩელეს აღნიშნული უფლება მოპოვებული აქვს საცხოვრებელი სადგომის დათმობის შესახებ გარიგებით. იმის გათვალისწინებით, რომ მხარეთა შორის ვერ შედგა შეთანხმება, მოსარჩელემ მოითხოვა საკუთრების უფლების გადაცემა.

მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და მოითხოვა მის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა შემდეგი დასაბუთებით:

მოსარჩელე სადავო საცხოვრებელი სადგომის მოსარგებლე არ არის, მას ამ ფაქტის დამადასტურებელი შესაბამისი მტკიცებულება არ წარუდგენია სასამართლოსათვის. მტკიცებულებად წარმოდგენილი 1977 წლის ხელწერილი ფორმადაუცველია, რადგანაც ის შედგენილია ერთი პირის _ თ. ბ-ის მიერ, რომელიც სადავო ქონების მესაკუთრე არაა. ნ. ლ-ემ ასევე მიიჩნია, რომ არ წარმოადგენს სათანადო მოპასუხეს და ის უნდა შეიცვალოს ხელწერილის შემდგენი პირით, ამასთან, მოპასუხემ შეგებებული სარჩელით მიმართა სასამართლოს რ.ჟ-ის მიმართ სადავო ფართზე რ.ჟ-ის უფლებადაკარგულად ცნობის, 1977 წლის 30 აპრილის ხელწერილის თვალთმაქცურ გარიგებად აღიარების, სამი წლის განმავლობაში გადასახდელი ქირის _ 3600 ლარის დაკისრებისა და საცხოვრებელი სადგომის ღირებულებად 10000 ლარის განსაზღვრის მოთხოვნით, შეგებებული სარჩელის ავტორმა არაერთხელ დააზუსტა მოთხოვნა და საბოლოოდ მხოლოდ ქირის ანაზღაურება მოითხოვა.

შეგებებული სარჩელი არ ცნო რ.ჟ-მა შემდეგი დასაბუთებით:

სააპელაციო სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით ის აღიარებულია მოპასუხედ და ამავე გადაწყვეტილებით ნ. ლ-ეს უარი ეთქვა ქირის გადახდის რ.ჟ-ისათვის დაკისრებაზე, რადგანაც სასამართლომ განსაზღვრა, რომ მხარეთა შორის დავა უნდა მოწესრიგებულიყო «საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობის შესახებ» საქართველოს კაონით დადგენილი წესით.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2011 წლის 13 ივლისის გადაწყვეტილებით რ. ჟ-ის სარჩელი მოპასუხე ნ. ლ-ის მიმართ საცხოვრებელი სადგომის საბაზრო ღირებულების 10%-ის გადახდის სანაცვლოდ სადგომზე საკუთრების უფლების გადაცემის შესახებ არ დაკმაყოფილდა, ამავე გადაწყვეტილებით არ დაკმაყოფილდა ნ. ლ-ის შეგებებული სარჩელი მოპასუხე რ. ჟ-ის მიმართ ქირის დაკისრების შესახებ.

საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა რ. ჟ-მა, მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების შეცვლით მისი სარჩელის დაკმაყოფილება.

თბილისის სააპელავციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 28 სექტემბრის განჩინებით რ. ჟ-ის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2011 წლის 13 ივლისის გადაწყვეტილება შემდეგი დასაბუთებით:

სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ ქ.თბილისში, ლ-ის ქ¹10-ში მდებარე 4 საცხოვრებელი ოთახისაგან შემდგარი სახლთმფლობელობა, 1920 წლიდან საკუთრების უფლებით ირიცხებოდა ნ. ბ-ის სახელზე. 1955 წელს მემკვიდრეობის უფლების მოწმობის საფუძველზე დასახელებული სახლთმფლობელობა საკუთრების უფლებით აღირიცხა ვ. ბ-ის სახელზე. რ. ჟ-ი სადავო ბინით სარგებლობს 1977 წლიდან, როდესაც მას და სახლის მესაკუთრე ვ. ბ-ის ძმას _ თ. ბ-ს შორის გაფორმდა ე.წ «შინაურული» ხელშეკრულება 24.50 კვ.მ ოთახის, დამხმარე სათავსებით, 6000 მანეთად ყიდვა-გაყიდვის შესახებ. 1977 წლიდან რ. ჟ-ი ჩაწერილი იყო და ოჯახით მუდმივად ცხოვრობდა დასახელებულ ბინაში და გარკვეულ პერიოდებში იხდიდა სხვადასხვა სახის კომუნალურ გადასახადებს. საჯარო რეესტრის ამონაწერის თანახმად, ქ.თბილისში, ლ-ის ქ¹10-ში მდებარე უძრავი ქონება საკუთრების უფლებით აღრიცხულია ნ. ლ-ის სახელზე. პალატამ არ გაიზიარა აპელანტის მოსაზრება რ. ჟ-ის მოსარგებლის სტატუსთან დაკავშირებით 1977 წლის 30 აპრილის ნასყიდობის ხელშეკრულებაზე მითითებით სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-4 მუხლისა და 102-ე მუხლის პირველი ნაწილის საფუძველზე. სასამართლოს განმარტებით, შეჯიბრებითობის პრინციპიდან გამომდინარე, მხარე თვითონ განსაზღვრავს, თუ რომელ ფაქტებზე უნდა დააფუძნოს მოთხოვნა. მოცემულ შემთხვევაში, მოსარჩელის მოთხოვნა ეფუძნება იმ გარემოებას, რომ რ. ჟ-მა საცხოვრებელი სახლის მესაკუთრისგან თ.ბ-ისაგან 1977 წლის 30 აპრილის ყიდვა-გაყიდვის ხელშეკრულების საფუძველზე შეიძინა ამ უკანასკნელის სარგებლობაში არსებული 24,50 კვ.მ ფართი, რაც პალატამ საქმისათვის არსებითი მნიშვნელობის მქონე გარემოებად მიიჩნია, რომელიც სათანადო მტკიცებულებით უნდა იქნას დადასტურებული. სასამართლომ იხელმძღვანელა ,,საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ» საქართველოს კანონის 11 მუხლის ,,ა» ქვეპუნქტით და განმარტა, რომ მოსარგებლე შეიძლება იყოს ერთ შემთხვევაში პირი, რომელიც კეთილსინდისიერად, ფაქტობრივად ფლობს საცხოვრებელ სადგომს მესაკუთრესთან სანოტარო ფორმის დაცვის გარეშე დადებული წერილობითი ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე, ხოლო, მეორე შემთხვევაში, პირი, რომელსაც მფლობელობის უფლება მიღებული აქვს საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ გარიგებით ან ადმინისტრაციული აქტით. ამავე კანონის მე-2 მუხლის პირველი პუნქტით კი განსაზღვრულია სანოტარო ფორმის დაცვის გარეშე არსებული წერილობითი შეთანხმების არსებობის შემთხვევაში, მესაკუთრეს მოსარგებლისაგან მფლობელობის უფლების შეწყვეტის მოთხოვნის უფლება წარმოეშობა სადგომის საბაზრო ღირებულების 90%-ის გადახდის შემდგომ. პალატის მოსაზრებით, იმისათვის, რომ მხარეებზე გავრცელდეს მითითებული ნორმა, აუცილებელია, არსებობდეს თავდაპირველ მესაკუთრესა და მოსარგებლეს შორის შეთანხმება საკუთრების უფლების გადაცემის თობაზე. საქმის მასალებით დგინდება, რომ რ. ჟ-ი ლ-ის ქ¹10-ში მდებარე საცხოვრებელ სადგომს ფლობდა სანოტარო ფორმის დაცვის გარეშე თ. ბ-თან დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე, რომელიც არ წარმოადგენდა საცხოვრებელი სადგომის მესაკუთრეს, შესაბამისად, სასამართლომ ჩათვალა, რომ აღნიშნული შინაურული ხელშეკრულება არ გამოხატავს უფლებამოსილი პირის (მესაკუთრის) ნებას საცხოვრებელი სადგომის ნასყიდობასთან დაკავშირებით, შესაბამისად, რ. ჟ-ის მიერ ვერ იქნა დადასტურებული, რომ იგი ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე წარმოადგენს საცხოვრებელი სადგომის მოსარგებლეს «საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ» საქართველოს კანონით გათვალისწინებული საცხოვრებელი სადგომის ნასყიდობის ხელშეკრულების წარუდგენლობის გამო, ამასთან, ვინაიდან მესაკუთრეს საცხოვრებელ სადგომში რ.ჟ-ის ჩაწერისა და ცხოვრების ფაქტი სადავოდ არ გაუხდია, რ. ჟ-ი მიჩნეული უნდა იქნეს საცხოვრებელი სადგომის მოსარგებლედ საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ გარიგების სამართლებრივი საფუძვლით. პალატამ მიუთითა ,,საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ» საქართველოს კანონის მე-2 მუხლის მე-4 პუნქტზე, რომლის თანახმადაც საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ გარიგება შეიძლება დადასტურდეს სადავო საცხოვრებელ სადგომში რეგისტრაციითა და კომუნალური გადასახადების გადახდით ან/და მესაკუთრისთვის გარკვეული ოდენობის საფასურის გადახდით (გარდა ქირავნობის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ქირისა), იმის გათვალისწინებით, რომ სადავო ბინაში 1977 წლიდან რ. ჟ-ის რეგისტრაციისა (ჩაწერის) და სხვადასხვა სახის კომუნალური გადასახადების გადახდის ფაქტობრივი გარემოებები დადგენილია, პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ რ. ჟ-ი წარმოადგენს საცხოვრებელი სადგომის მოსარგებლეს საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ გარიგების საფუძველზე. შესაბამისად, აპელანტისათვის საცხოვრებელ სადგომზე საკუთრების უფლების გადაცემა უნდა მოხდეს მის მიერ დაკავებული სადგომის საბაზრო ღირებულების არა 10%-ის, არამედ 25%-ის გადახდის სანაცვლოდ, თანახმად ,,საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ» საქართველოს კანონის მე-2 მუხლის მე-3, მე-6 პუნქტებისა.

პალატამ მიუთითა იმ გარემოებაზეც, რომ სააპელაციო სასამართლოს მთავარ სხდომაზე აპელანტმა მხარი დაუჭირა სასარჩელო მოთხოვნას საცხოვრებელი სადგომის საბაზრო ღირებულების 10%-ის გადახდის სანაცვლოდ საცხოვრებელ სადგომზე საკუთრების უფლების გადაცემის თაობაზე და არ დაეთანხმა სააპელაციო სასამართლოს მიერ საცხოვრებელი სადგომის საბაზრო ღირებულების 25%-ის გადახდის სანაცვლოდ სადგომზე საკუთრების უფლების გადაცემის თაობაზე მოთხოვნის განხილვას აღნიშნული დავის ფარგლებში, აღნიშნულიდან გამომდინარე კი, სასამართლომ მიიჩნია, რომ ის მოკლებულია პროცესუალურ შესაძლებლობას ,,საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ» საქართველოს კანონის მე-2 მუხლის მე-6 პუნქტის საფუძველზე დააკმაყოფილოს მოთხოვნა, ხოლო აპელანტის მიერ მითითებული საფუძვლით _ ,,საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ» საქართველოს კანონის მე-2 მუხლის პირველი და მე-2 პუნქტების საფუძველზე, დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებათა გათვალისწინებით, არ არსებობდა სარჩელის დაკმაყოფილების ფაქტობრივ-სამართლებრივი საფუძველი.

სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა რ. ჟ-მა, მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ზემოაღნიშნულ მისამართზე მდებარე საცხოვრებელი სადგომის _ 24.5 კვ.მ ფართის 1 საცხოვრებელი ოთახის, მის წინ მდებარე 9.5 კვ.მ ლოჯიის, ეზოში არსებული 4 კვ.მ სამზარეულოსა და სველ წერტილზე საკუთრების უფლების გადაცემა საცხოვრებელი სადგომის საბაზრო ღირებულების 10%-ის _ 3700 ლარის გადახდის სანაცვლოდ შემდეგი საფუძვლებით:

არასწორია სააპელაციო პალატის მოსაზრება, რომ რ.ჟ-ს საცხოვრებელ სადგომზე საკუთრების უფლება მოპოვებული აქვს საცხოვრებელი სადგომის დათმობის საფუძველზე, რადგანაც მან საკუთრების უფლება მოიპოვა სანოტარო ფორმის დაუცველად 1977 წლის 30 აპრილს დადებული ე.წ შინაურული გარიგების საფუძველზე. არასწორია პალატის განმარტება, რომ ის მოსარგებლესთან დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე უფლებამოპოვებულ პირად მიიჩნეოდა მხოლოდ თავდაპირველ მესაკუთრესთან დადებული გარიგების არსებობის შემთხვევაში, რადგანაც სასამართლოს აღნიშნული განმარტება «საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობის შესახებ» საქართველოს კანონის პირველი მუხლის «ა» ქვეპუნქტიდან არ გამომდინარეობს. კანონმდებელი ამ ნორმით არ მიუთითებს, რომ სავალდებულოა გარიგების თავდაპირველ მესაკუთრესთან დადება. ასეთი დათქმის არსებობით უარყოფილი იქნებოდა სამოქალაქო კოდექსის 101-103-ე მუხლებით გათვალისწინებული უფლებამოსილი პირის ნებართვისა და გარიგების მოწონების წესები. სასამართლომ აღნიშნულით არასწორად განმარტა «საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობის შესახებ» საქართველოს კანონის პირველი მუხლის «ა» ქვეპუნქტი. სასამართლო არ უარყოფს 1977 წლის 30 აპრილის შინაურული ფორმის ნასყიდობის ხელშეკრულების არსებობის ფაქტს, თუმცა კანონის არასწორი ინტერპრეტაციის საფუძველზე არასწორად ჩათვალა, რომ კასატორი არის პირი, რომელსაც ფლობის უფლება მოპოვებული აქვს სადგომის დათმობის შესახებ გარიგებით.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 22 დეკემბრის განჩინებით რ. ჟ-ის საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 396-ე მუხლით და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა რ. ჟ-ის საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთმითითებული საფუძვლით.

სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი დაუშვას რ. ჟ-ის საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მესამე ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. ამდენად, საკასაციო პალატა თვლის, რომ კასატორ რ. ჟ-ს უნდა დაუბრუნდეს სახელმწიფო ბაჟის სახით მურთაზ სამუშიას (რ. ჟ-ის) მიერ 2011 წლის 12 დეკემბრის ¹72 საგადახდო დავალებით გადახდილი 100 ლარის 70% _ 70 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

რ. ჟ-ის საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო. კასატორ რ. ჟ-ს (პ/¹...) დაუბრუნდეს შემდეგ ანგარიშზე: თბილისის არასაგადასახადო შემოსულობების ¹200122900, სახელმწიფო ხაზინა, ბანკის კოდი _ ¹220101222, საბიუჯეტო შემოსულობების სახაზინო კოდი _ ¹300773150, დანიშნულება _ «სახელმწიფო ბაჟი საქართველოს უზენაეს სასამართლოში განსახილველ საქმეებზე» მურთაზ სამუშიას (რ. ჟ-ის) მიერ 2011 წლის 12 დეკემბრის ¹72 საგადახდო დავალებით გადახდილი 100 ლარის 70% _ 70 ლარი საკასაციო პალატის განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.