ას-1768-1748-2011 16 იანვარი, 2012 წელი

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

პაატა ქათამაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

ვასილ როინიშვილი, ბესარიონ ალავიძე

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორი _ ზ. ა-ე

მოწინააღმდეგე მხარე _ სს «ნ-ი»

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება _ თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 12 ოქტომბრის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა _ გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი _ სარჩოს სახით მიუღებელი თანხის დაკისრება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

2009 წლის 11 დეკემბერს თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიას სარჩელით მიმართა ზ. ა-ემ მოპასუხე სს «ნ-ის» მიმართ და მოითხოვა სამსახურებრივი მოვალეობის შესრულებისას მუშაკისათვის ვნების მიყენებით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურება 57768 ლარის ოდენობით.

სარჩელის თანახმად, ზ. ა-ე მუშაობდა თბილქალაქმშენის ¹14 ტრესტის ¹8 სამშენებლო სამმართველოში. 1983 წლის 22 აპრილს, მუშაობის დროს ტექნიკური უსაფრთხოების ზომების დაუცველობის გამო, მან მიიღო თვალის დაზიანება, რის გამოც შრომის სამედიცინო კომისიამ განუსაზღვრა შრომის უნარის დაკარგვა 60%-ით უვადოდ. აღნიშნულის შედეგად იგი გახდა მესამე ჯგუფის ინვალიდი. ქ.თბილისის ოქტომბრის რაიონის სასამართლოს 1984 წლის 13 თებერვლის გადაწყვეტილებით ზ. ა-ეს დაეინიშნა სარჩო 231 მანეთის ოდენობით, რასაც იგი უწყვეტად იღებდა 1986 წლამდე. ამის შემდეგ მოპასუხემ მას უკანონოდ შეუწყვიტა სარჩოს გადახდა. მოსარჩელის განმარტებით, სარჩოს შეწყვეტის საკითხის მიზეზის გასარკვევად მან მიმართა მოპასუხე ორგანიზაციას მისი ადგილმდებარეობის მიხედვით. მოგვიანებით, მისთვის ცნობილი გახდა, რომ ყოფილი თბილქალაქმშენის ¹14 ტრესტის ¹8 სამშენებლო სამმართველომ მრავალჯერ შეიცვალა ორგანიზაციულ-სამართლებრივი ფორმა და მისამართი. ამჟამად, იგი არსებობს სააქციო საზოგადოება «ნ-ის» სახელწოდებით, რომელიც წარმოადგენს თბილქალაქმშენის ¹14 ტრესტის ¹8 სამშენებლო სამმართველოს უფლებამონაცვლეს. აქედან გამომდინარე, მოსარჩელემ მოითხოვა მოპასუხეს დაკისრებოდა 1986 წლიდან სარჩელის შეტანის დრომდე სარჩოს ერთდროული გადასახდელი, რაც შეადგენდა 57768 ლარს (ტომი 1, ს.ფ. 1-10, 181-187).

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2010 წლის 14 მაისის გადაწყვეტილებით ზ. ა-ის სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა 1458 ლარის ოდენობით სარჩოს გადახდა, დანარჩენ ნაწილში სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

სასამართლომ მიუთითა შემდეგ ფაქტობრივ გარემოებებზე:

ქ.თბილისის ოქტომბრის რაიონის სასამართლოს 1984 წლის 13 თებერვლის გადაწყვეტილებით დადგენილია, რომ ზ. ა-ემ, მუშაობდა რა თბილქალაქმშენის ¹14 ტრესტის ¹8 სამშენებლო სამმართველოში მუშად, მიიღო საწარმოო ტრავმა, დაკარგა ცალი თვალი, საექსპერტო კომისიის შემოწმების აქტით იგი არის III ჯგუფის ინვალიდი, მისი გადამოწმება უნდა მომხდარიყო 1984 წლის 19 აგვისტოს, ამ პერიოდამდე 1983 წლის 20 დეკემბრიდან მის სასარგებლოდ ზემოაღნიშნულ ორგანიზაციას დაეკისრა 1177 მანეთისა და ყოველთვიურად 231 მანეთის ოდენობით სარჩოს გადახდა, გადაწყვეტილების აღსრულების მიზნით გაიცა სააღსრულებო ფურცელი და მოხდა გადაწყვეტილების იძულებით აღსრულება;

ზ. ა-ე წარმოადგენს მე-3 ჯგუფის ინვალიდს უვადოდ და მას დანიშნული აქვს პენსია 1983 წლის 20 დეკემბრიდან;

უბედური შემთხვევა, რის შემდეგადაც ზ. ა-ემ მიიღო საწარმოო ტრავმა და გახდა მე-3 ჯგუფის ინვალიდი, მოხდა 1983 წლის 22 აპრილს;

თბილქალაქმშენის ¹14 ტრესტის ¹8 სამშენებლო სამმართველოში მოსარჩელე მუშაობდა მუშად;

მოსარჩელეს სარჩო დანიშნული ჰქონდა 231 მანეთი საშუალო ხელფასიდან 1983 წლის 20 დეკემბრიდან ჯერ გარკვეული ვადით, შემდეგ კი უვადოდ;

მოსარჩელეს დადგენილი აქვს პროფესიული შრომისუნარის დაკარგვის ხარისხი 60%-ით;

მოსარჩელე სამსახურიდან გათავისუფლდა 1987 წელს;

მოპასუხის მიერ წარდგენილი ცნობით და მისი განმარტებით, საქართველოს მშენებლობის სამინისტროს 1985 წლის 7 მარტის ¹53 ბრძანებით თბილქალაქმშენის ¹14 ტრესტის ბაზაზე შეიქმნა სახლმშენებელი კომბინატები ¹4 და ¹5, ყოფილ ¹14 ტრესტში შემავალი სამშენებლო სამმართველოებიდან ¹8, სადაც მუშაობდა მოსარჩელე, შევიდა სმკ ¹4-ის შემადგენლობაში, რომელმაც მრავალჯერ შეიცვალა არსებობის სამართლებრივი ფორმა და რომელიც ამჟამად არსებობს სააქციო საზოგადოება «ნ-ის” სახელწოდებით, რომელიც წარმოადგენს თბილქალაქმშენის ¹14 ტრესტის ¹8 სამშენებლო სამმართველოს უფლებამონაცვლეს;

სოციალური მომსახურების სააგენტოს გლდანი-ნ-ის სოციალური მომსახურების ცენტრის მიერ გაცემული ცნობით დადგენილია, რომ ზ. ა-ეს, როგორც შ.შ.მ.პ. III ჯგუფის ინვალიდს 1983 წლის 20 დეკემბრიდან დაენიშნა პენსია, რისი საფუძველიც იყო ს.ს.ე. აქტის ამონაწერი ¹044957, გაცემული 1983 წლის 19 დეკემბერს, 2006 წლიდან ბენეფიციარმა შეიცვალა პენსიის სახე და გადავიდა ასაკით პენსიაზე;

1994 წლის 2 ნოემბერს ისნის რაიონის სოცუზრუნველყოფის განყოფილების მიერ გაცემული ¹22/29 ცნობით დადგენილია, რომ ზ. ა-ე არის III ჯგუფის ინვალიდი უვადოდ და მითითებულია პენსიის ოდენობა, რასაც იგი იღებდა 1993-1994 წლებში;

თვალის სნეულებათა თბილისის საქალაქო სპეციალიზირებული საექიმო – შრომითი საექსპერტო შემოწმების აქტით ¹69, რომელიც შედგენილია 1984 წლის 30 აგვისტოს, დადგენილია, რომ წარმოებაში მიღებული ტრავმის გამო, რომელიც მოხდა 1983 წლის 22 აპრილს დასახიჩრების აქტის მიხედვით, ზ. ა-ე ცნობილია III ჯგუფის ინვალიდად მარჯვენა თვალის უქონლობის დიაგნოზით.

პირველი ინსტანციის სასამართლომ საქმეში წარდგენილი დოკუმენტების შესწავლის საფუძველზე დადგენილად მიიჩნია, რომ მოსარჩელე წარმოადგენდა მე-3 ჯგუფის ინვალიდს უვადოდ, მისი ინვალიდობა უკავშირდებოდა მოპასუხე ორგანიზაციაში 1983 წლის 22 აპრილს მიღებულ საწარმოო ტრავმას, რაც დადასტურდა საექიმო-შრომითი საექსპერტო კომისიის დასკვნით, საპენსიო წიგნაკით, უბედური შემთხვევის აქტით, სს «ნ-ის» დირექტორ ნ.გ-ას მიერ 2006 წლის 24 ოქტომბერს და 2008 წლის 26 ივნისს გაცემული ცნობებით.

საქალაქო სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა იმ გარემოებაზე, რომ მოსარჩელემ სასამართლოს ვერ წარუდგინა დადგენილი წესით დამადასტურებელი მტკიცებულება, როდემდე იღებდა იგი შესაბამის პენსიას. მისი განმარტებით, პენსიას იგი იღებდა 1986 წლამდე. მოპასუხეს აღნიშნულის საწინააღმდეგო არ წარუდგენია, თუმცა როგორც უკვე დადგენილად მიიჩნია სასამართლომ, უდავო იყო, რომ მოსარჩელე პენსიას იღებდა 1983 წლის 20 დეკემბრიდან.

საქალაქო სასამართლოს მითითებით, მხარეებმა ვერ წარადგინეს იმის დამადასტურებელი მტკიცებულებები, რომ მოპასუხესთან არსებობდა შესაბამისი თანრიგი და პროფესიები. მოპასუხემ განმარტა, რომ ამჟამად იმავე თანრიგის პროფესიები და თანამდებობები არ არსებობდა.

საქალაქო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ მოსარჩელეს სასამართლოსათვის არ წარუდგენია დამადასტურებელი მტკიცებულება ხანდაზმულობის ვადის შეჩერებასთან დაკავშირებით, რასაც სასამართლო ჩათვლიდა ხანდაზმულობის ვადის შეჩერების ან შეწყვეტის საფუძვლად, და მასზე სარწმუნოდაც არ მიუთითებია. სს «ნ-ის” დირექტორ ნ.გ-ას მიერ 2006 წლის 24 ოქტომბერს და 2008 წლის 26 ივნისს გაცემული ცნობები პირველი ინსტანციის სასამართლოს განმარტებით არ შეიძლებოდა მიჩნეულიყო იმ დოკუმენტად, რომლიდანაც თავიდან უნდა ათვლილიყო ხანდაზმულობის სამწლიანი ვადა, რადგან ეს ცნობები წარმოადგენდა ინფორმაციული ხასიათის დოკუმენტს და არა ვალდებულების აღიარების ხელწერილს.

საქალაქო სასამართლომ სამართლებრივად გადაწყვეტილება შემდეგ არგუმენტებზე დააფუძნა:

შრომის კოდექსის 53-ე მუხლის თანახმად, ეს კოდექსი ვრცელდება არსებულ შრომით ურთიერთობებზე, მიუხედავად მათი წარმოშობის დროისა. საქმეზე დგინდებოდა, რომ მოსარჩელესთან შრომითი ურთიერთობა შეწყდა 1987 წელს, შესაბამისად მოცემული დავის გადასაწყვეტად შრომის კოდექსის ნორმების გამოყენება ვერ მოხდებოდა და უნდა გამოყენებულიყო საქართველოს შრომის კანონთა კოდექსი.

საქართველოს შრომის კანონთა კოდექსის 155-ე მუხლის თანახმად, საქართველოს კანონმდებლობის შესაბამისად საწარმოები, დაწესებულებები, ორგანიზაციები მატერიალურად პასუხისმგებელნი არიან მუშებისა და მოსამსახურეებისათვის მიყენებული ზიანის გამო, რაც გამოწვეულია შრომითი მოვალეობის შესრულებასთან დაკავშირებით მათი დასახიჩრებით ან ჯანმრთელობის სხვაგვარი ვნებით.

საქალაქო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ მოსარჩელეს მიღებული ჰქონდა საწარმოო ტრავმა. სასამართლომ არ გაიზიარა მოპასუხის განმარტება იმის თაობაზე, რომ საწარმოს ბრალი არ მიუძღვოდა მოსარჩელის დასახიჩრებაში, რადგან მოსარჩელეს ისედაც დაზიანებული ჰქონდა თვალი და ა.შ. ამასთან დაკავშირებით, საქალაქო სასამართლომ აღნიშნა, რომ მოსარჩელე ითხოვდა არა სარჩოს დანიშვნას, არამედ ითხოვდა მიუღებელ სარჩოს. შესაბამისად, პირველი ინსტანციის სამართლომ მიიჩნია, რომ სასამართლოს მსჯელობის საგანი არ შეიძლებოდა კონკრეტულ შემთხვევაში ყოფილიყო საწარმოს ბრალეულობაზე მსჯელობა.

საქართველოს პრეზიდენტის 1999 წლის 9 თებერვლის ¹48 ბრძანებულების 42-ე მუხლის მიხედვით, საწარმოს, დაწესებულების, ორგანიზაციის რეორგანიზაციის (შერწყმა, შეერთება, გაყოფა, გამოყოფა, გარდაქმნა) შემთხვევაში უფლებამონაცვლე ორგანიზაცია ვალდებულია ზიანი აანაზღაუროს.

სასამართლომ არ გაიზიარა მოპასუხის განმარტება, რომ მას არ შეიძლებოდა დაკისრებოდა შესაბამისი პასუხისმგებლობა «შრომითი მოვალეობის შესრულებისას მუშაკის ჯანმრთელობისათვის მიყენებული ზიანის ანაზღაურების წესის შესახებ” საქართველოს მთავრობის 2007 წლის 24 მარტის ¹53 დადგენილების მე-2 მუხლის მოთხოვნებიდან გამომდინარე. ამასთან დაკავშირებით, სასამართლომ მხარეებს განუმარტა, რომ მოპასუხეს სასამართლოსათვის არ წარუდგენია მისი ლიკვიდაციის ან გაკოტრების შესახებ დამადასტურებელი მტკიცებულება.

რამდენადაც მოსარჩელე ითხოვდა არა სარჩოს დანიშვნას, არამედ უკვე დანიშნული, მაგრამ შეწყვეტილი სარჩოს მიღებას, სასამართლომ მიიჩნია, რომ განსახილველ შემთხვევაზე არ უნდა გავრცელებულიყო პრეზიდენტის ზემოაღნიშნული ბრძანებულების მე-3 მუხლი.

საქალაქო სასამართლომ არ გაიზიარა მოპასუხის განმარტება იმის თაობაზე, რომ მოსარჩელის მოთხოვნა ხანდაზმული იყო. ამასთან დაკავშირებით, სასამართლომ აღნიშნა, რომ ვინაიდან კონკრეტულ შემთხვევაში დავის საგანს საწარმოო ტრავმით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურების შესახებ ვალდებულების შეუსრულებლობა წარმოადგენდა, აღნიშნულზე ვერ გავრცელდებოდა სამოქალაქო კოდექსის 1008-ე მუხლის მოთხოვნები. სასამართლოს განმარტებით, საწარმოო ტრავმის შედეგად მიყენებული ზიანის საკომპენსაციოდ ყოველთვიური პენსიის გადახდა პერიოდულად შესასრულებელ ვალდებულებას წარმოადგენს. სამოქალაქო კოდექსის 129-ე მუხლის მე-2 ნაწილის მიხედვით, ხანდაზმულობის ვადა იმ მოთხოვნებისა, რომლებიც წარმოიშობა პერიოდულად შესასრულებელი ვალდებულებებიდან არის სამი წელი. ამავე კოდექსის 130-ე მუხლის მიხედვით, ხანდაზმულობის ვადის დენა იწყება მოთხოვნის წარმოშობის მომენტიდან. მოთხოვნის წარმოშობის მომენტად ჩაითვლება დრო, როცა პირმა შეიტყო ან უნდა შეეტყო უფლების დარღვევის შესახებ. პერიოდულად შესასრულებელი ვალდებულებების დარღვევიდან გამომდინარე მოთხოვნის მიმართ ხანდაზმულობის ვადის ათვლის თავისებურება იმაში მდგომარეობს, რომ თანხის გადახდის თითოეული პერიოდისათვის ვალდებულების შეუსრულებლობა ცალ-ცალკე განიხილება, როგორც პირის უფლების დარღვევა და ხანდაზმულობის ვადის ათვლა თავიდან იწყება.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საქალაქო სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოსარჩელეს უნდა ანაზღაურებოდა მხოლოდ სარჩელის აღძვრამდე (2009 წლის დეკემბრამდე) ბოლო სამი წლის სარჩო. მაშასადამე, სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოსარჩელის მოთხოვნა 1986 წლიდან 2009 წლის დეკემბრის ჩათვლით 57768 ლარის მოპასუხისათვის დაკისრების თაობაზე ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილებულიყო. კერძოდ, მოსარჩელის მოთხოვნა უნდა დაკმაყოფილებულიყო 2006 წლის 28 დეკემბრიდან სასამართლოსათვის მიმართვის თარიღამდე _ 2009 წლის 28 დეკემბრამდე ხანდაზმულობის 3 წლიანი ვადის გათვალისწინებით გადაწყვეტილების მიღებამდე პერიოდისათვის (სულ 40 თვენახევარი).

საქალაქო სასამართლომ მიუთითა «შრომითი მოვალეობის შესრულებისას მუშაკის ჯანმრთელობისათვის ვნების მიყენების შედეგად ზიანის ანაზღაურების წესის შესახებ” საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულების მე-11 მუხლის «ბ” და «გ” ქვეპუნქტებზე, რომელთა თანახმად, თუ ორგანიზაციაში აღარ არსებობს დაზარალებულის ან იმავე თანრიგის პროფესიები და თანამდებობები, დაზარალებულს სარჩო განესაზღვრება სახელმწიფოს მიერ დადგენილი მინიმალური ხელფასის სამმაგი ოდენობიდან, იმ ოდენობით, რამდენი პროცენტითაც დაკარგული აქვს შრომის უნარის ხარისხი. ამასთან, საქართველოს პრეზიდენტის 1999 წლის 4 ივნისის ¹351 ბრძანებულების 1-ლი მუხლით განსაზღვრულია მინიმალური ხელფასი 20 ლარის ოდენობით. მოცემულ შემთხვევაში საქმეზე დადგინდა, რომ მოსარჩელეს შრომის უნარი 60%-ით ჰქონდა დაკარგული. აღნიშნულიდან გამომდინარე, პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიიჩნია, რომ რამდენადაც მოპასუხესთან იმავე თანრიგის პროფესიები და თანამდებობები არ არსებობდა, მოსარჩელისათვის მისაცემი სარჩოს თანხის დაანგარიშება უნდა განხორციელებულიყო მინიმალური ხელფასის სამმაგი ოდენობიდან სასამართლოში სარჩელის წარდგენის მომენტამდე უკანასკნელი სამი წლის განმავლობაში (20*3*40.5*60%=1458 ლარი) (ტომი 1, ს.ფ. 193-199, 218-220).

პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა ორივე მხარემ.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2010 წლის 6 ოქტომბრის განჩინებით სს «ნ-ის» სააპელაციო საჩივარი დატოვებულ იქნა განუხილველად დადგენილ ვადაში ხარვეზის შეუვსებლობის გამო (ტომი 2, ს.ფ. 38-40, 221-229).

ზ. ა-ის სააპელაციო საჩივრის მოთხოვნას წარმოადგენდა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება (ტომი 1, ს.ფ. 207-217)

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2010 წლის 24 ნოემბრის განჩინებით ზ. ა-ის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2010 წლის 14 მაისის გადაწყვეტილება (ტომი II, ს.ფ. 57-65).

სააპელაციო სასამართლოს 2010 წლის 24 ნოემბრის განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა ზ. ა-ემ, რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება (ტომი 2, ს.ფ. 81-87).

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 6 ივნისის განჩინებით ზ. ა-ის საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, გაუქმდა სააპელაციო სასამართლოს 2010 წლის 24 ნოემბრის განჩინება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდა იმავე სასამართლოს (ტომი II, ს.ფ. 109-119).

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 12 ოქტომბრის განჩინებით ზ. ა-ის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა და უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2010 წლის 14 მაისის გადაწყვეტილება.

სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა საქმეზე პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები.

სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, პირველი ინსტანციის სასამართლომ საქმეში წარდგენილი დოკუმენტების საფუძველზე დადგენილად მიიჩნია, რომ მოსარჩელე ზ. ა-ე წარმოადგენდა III ჯგუფის ინვალიდს უვადოდ, რომლის ინვალიდობა უკავშირდებოდა მოპასუხე ორგანიზაციაში 1983 წლის 22 აპრილს მიღებულ საწარმოო ტრავმას. აღნიშნული დადასტურდა: საექიმო-შრომითი საექსპერტო კომისიის დასკვნით, საპენსიო წიგნაკით, უბედური შემთხვევის აქტით, სს «ნ-ის» დირექტორ ნ.გ-ას მიერ 2006 წლის 24 ოქტომბერს და 2008 წლის 26 ივნისს გაცემული ცნობებით. პირველი ინსტანციის სასამართლომ ხაზი გაუსვა იმ გარემოებას, რომ მოსარჩელემ სასამართლოს ვერ წარუდგინა იმის დამადასტურებელი მტკიცებულება, როდემდე იღებდა იგი შესაბამის პენსიას. მისი განმარტებით, პენსიას იგი იღებდა 1986 წლამდე. მოპასუხეს აღნიშნულის საწინააღმდეგო მტკიცებულება არ წარუდგენია, თუმცა როგორც სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, უდავო იყო, რომ ზ. ა-ე პენსიას იღებდა 1983 წლის 20 დეკემბრიდან. საქალაქო სასამართლოს მითითებით, მხარეებმა ვერ წარადგინეს იმის დამადასტურებელი მტკიცებულებები, რომ მოპასუხესთან არსებობდა შესაბამისი თანრიგი და პროფესიები. მოპასუხემ განმარტა, რომ ამჟამად იმავე თანრიგის პროფესიები და თანამდებობები არ არსებობდა.

სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ საწარმოს ქონებრივი მდგომარეობა არ წარმოადგენდა მუშაკისათვის სარჩოს ანაზღაურების ვალდებულების წარმოშობისა თუ მისგან გათავისუფლების საფუძველს. შესაბამისად, იმ ფაქტობრივ გარემოებას, რომელზეც უთითებდა აპელანტი, თითქოს პირველი ინსტანციის სასამართლომ არ გაითვალისწინა ის, რომ სს «ნ-ს» მთელი იმ დროის განმავლობაში გააჩნდა შემოსავალი, რა დროსაც მას სარჩოს არ უხდიდა, დავის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობა არ გააჩნდა.

სააპელაციო სასამართლომ ასევე გაიზიარა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების სამართლებრივი დასაბუთება და ჩათვალა, რომ საქალაქო სასამართლომ საქართველოს შრომის კანონთა კოდექსის 155-ე მუხლის, საქართველოს პრეზიდენტის 1999 წლის 9 თებერვლის ¹48 ბრძანებულებისა და საქართველოს პრეზიდენტის 1999 წლის 4 ივნისის ¹351 ბრძანებულების საფუძველზე მართებულად მიიჩნია, რომ არსებობდა სარჩელის ნაწილობრივ დაკმაყოფილების საფუძველი.

სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, უსაფუძვლო იყო სააპელაციო საჩივრის პრეტენზია ხანდაზმულობის საფუძვლით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის ნაწილში სასამართლოს გადაწყვეტილების მიმართ. სამოქალაქო კოდექსის 128-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის თანახმად, სხვა პირისაგან რაიმე მოქმედების შესრულების ან მოქმედებისაგან თავის შეკავების მოთხოვნის უფლებაზე ვრცელდება ხანდაზმულობა. სამოქალაქო კოდექსის 130-ე მუხლი ხანდაზმულობის დაწყებას მოთხოვნის წარმოშობის მომენტს უკავშირებს, ხოლო მოთხოვნის წარმოშობის მომენტად მიიჩნევა დრო, როდესაც პირმა შეიტყო ან უნდა შეეტყო უფლების დარღვევის შესახებ.

სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ მოცემული სარჩელის დავის საგანს წარმოადგენდა სამსახურებრივი მოვალეობის შესრულებისას მუშაკისათვის ვნების მიყენებით გამოწვეული მიუღებელი სარჩოს ანაზღაურება. საწარმოო ტრავმის შედეგად მიყენებული ზიანის საკომპენსაციოდ ყოველთვიური სარჩოს გადახდის ვალდებულება წარმოადგენს პერიოდულად შესასრულებელ ვალდებულებას. შესაბამისად, მის მოთხოვნებზე ვრცელდება სამოქალაქო კოდექსის 129-ე მუხლის მე-2 ნაწილით გათვალისწინებული ხანდაზმულობის ვადა. დასახელებული ნორმის თანახმად, იმ მოთხოვნების ხანდაზმულობის ვადა, რომლებიც წარმოიშობა პერიოდულად შესასრულებელი ვალდებულებებიდან, სამი წელია.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ სწორად გამოიყენა სამოქალაქო კოდექსის 129-ე მუხლის მე-2 ნაწილი და მოსარჩელის მოთხოვნა დააკმაყოფილა სარჩელის აღძვრამდე გასული სამი წლის პერიოდის გათვალისწინებით.

სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა აპელანტის პრეტენზია იმასთან დაკავშირებით, რომ პირველი ინსტანიის სასამართლომ არასწორად შეაფასა მის მიერ წარდგენილი სს «ნ-ის» დირექტორის წერილები და არ ჩათვალა ისინი ვალის აღიარების დოკუმენტებად, შესაბამისად კი, ხანდაზმულობის შეწყვეტის საფუძვლად.

სს «ნ-ის» დირექტორ ნ.გ-ას 2006 წლის 24 ოქტომბრის ¹45 ცნობაში საუბარია იმაზე, რომ ზ. ა-ემ მიიღო საწარმოო ტრავმა 1983 წლის 22 აპრილს, შრომისუნარიანობის 60%-ით დაკარგვით, რომ იგი 1996 წლის იანვრამდე იღებდა პენსიას სახლმშენებელ კომბინატ ¹4-ში. ვინაიდან 1996 წლიდან საწარმო აღარ ფუნქციონირებს, ზ. ა-ეს შეუწყდა პენსია. 1996 წლიდან სახლმშენებელი კომბინატი ¹4 გადავიდა სახელმწიფო დაქვემდებარებაში და მის ბაზაზე შეიქმნა სს «ნ-ი», რომელიც ამჟამად ფუნქციონირებს.

საქმეში არსებობს მეორე _ 2008 წლის 26 ივნისის ცნობაც, სადაც საუბარია იმავე გარემოებებზე, ხოლო ბოლო აბზაცში მითითებულია ის, რომ ზ. ა-ეს ინვალიდობის პენსია ეკუთვნის, მაგრამ სს «ნ-ის» გაუქმების გამო ის ამ პენსიას აღარ იღებს.

სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, სამოქალაქო კოდექსის 341-ე მუხლი ადგენს ქცევის შემდეგ წესს: იმ ხელშეკრულების ნამდვილობისთვის, რომლითაც აღიარებულ იქნა ვალდებულებითი ურთიერთობის არსებობა (ვალი არსებობის აღიარება), აუცილებელია წერილობითი აღიარება. თუ სხვა ფორმაა გათვალისწინებული იმ ვალდებულებითი ურთიერთობის წარმოშობისათვის, რომლის არსებობაც აღიარებულ იქნა, მაშინ აღიარებაც მოითხოვს ამ ფორმას. ამდენად, ვალის არსებობის აღიარება არის ცალმხრივი და აბსტრაქტული ხელშეკრულება, რომლის თანახმად, ერთი მხარე მეორის სასარგებლოდ დამოუკიდებლად კისრულობს გარკვეულ შესრულებას. ვალის არსებობის აღიარება თავად არის ხელშეკრულება. ვალის აღიარებად ჩაითვლება მხოლოდ მოვალის ერთმნიშვნელოვანი და ნათლად გამოვლენილი ნება. თუ წერილობითი დოკუნენტებიდან ან მისი მოქმედებიდან ნათლად არ ირკვევა, რომ მოვალე ვალს აღიარებს, ყოველგვარი ეჭვი მის სასარგებლოდ უნდა გადაწყდეს.

ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით სააპელაციო სასამართლომ დაასკვნა, რომ დასახელებული წერილები თავისი შინაარსით მხოლოდ ინფორმაციული ხასიათის მატარებელი იყო და მათში არ იყო გამოვლენილი მოვალის მიმართ ვალის გადახდის ნება (ტომი II, ს.ფ. 134-144).

სააპელაციო სასამართლოს 2011 წლის 12 ოქტომბრის განჩინებაზე ზ. ა-ემ შეიტანა საკასაციო საჩივარი. კასატორი მოითხოვს გასაჩივრებული განჩინების გაუქმებას და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის სრულად დაკმაყოფილებას.

მოთხოვნის დაკმაყოფილების საფუძვლად ზ. ა-ე მიუთითებს შემდეგ გარემოებებზე:

სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არის უსაფუძვლო, მისი არც ფაქტობრივი და არც სამართლებრივი საფუძვლები არ გამომდინარეობს საქმეში არსებული მტკიცებულებებიდან;

მოპასუხე ორგანიზაციის დირექტორმა 2006-2008 წლებში გასცა ორი ოფიციალური ცნობა იმის შესახებ, რომ ზ. ა-ეს ეკუთვნის პენსია და თითქოს სს «ნ-ი» არ ფუნქციონირებს. აღნიშნული არ შეესაბამება სინამდვილეს. ამასთან, მოპასუხემ სასამართლო პროცესზეც აღიარა, რომ ორგანიზაციას რეალურად გააჩნია ზ. ა-ის სახელფასო დავალიანება;

კასატორისათვის გაურკვეველია საქმის განმხილველი პირველი და სააპელაციო სასამართლოების მოსაზრება იმის თაობაზე, რომ საქმეში არსებული ცნობები წარმოადგენენ არა დავალიანების აღიარებას, არამედ მათ აქვთ ინფორმაციული ხასიათი;

კასატორი განმარტავს, რომ სამოქალაქო კოდექსის 129-ე მუხლი შეეხება სახელშეკრულებო მოთხოვნების ხანდაზმულობის ვადას, რასაც მოცემულ შემთხვევაში ადგილი არა აქვს. ზ. ა-ესა და მოპასუხეს შორის არანაირი ხელშეკრულება არ არსებობდა. ასეთი არც შეიძლებოდა არსებულიყო, რადგან მოსარჩელეს პენსია დანიშნული ჰქონდა სს «ნ-ის» დირექტორად ნ.გ-ას დანიშვნამდე რამდენიმე წლით ადრე (ტომი II, ს.ფ. 159-169).

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 20 დეკემბრის განჩინებით ზ. ა-ის საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ ზ. ა-ის საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად, შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი ზემომითითებული საფუძვლით.

სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს განჩინების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან.

ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი დაუშვას ზ. ა-ის საკასაციო საჩივარი, რის გამოც საკასაციო საჩივარს უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. ზ. ა-ის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად.

2. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.