ას-400-380-2011 11 იანვარი, 2012 წელი

ქ.თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ბესარიონ ალავიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

ვასილ როინიშვილი, პაატა ქათამაძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორები _ ჯ. ა-ი, ი. ა-ი (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე _ იბა «ჭ-ე 37^ბ» (მოპასუხე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2010 წლის 19 მარტის განჩინება

კასატორების მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება

დავის საგანი _ უძრავი ქონების საკუთრებაში გადაცემა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

ჯ. ა-მა და ი. ა-მა სარჩელი აღძრეს სასამართლოში ინდივიდუალური ბინათმშენებლობის ამხანაგობა «ჭ-ე 37^ბ-ის» მიმართ და მოითხოვეს მოსარჩელე ჯ.ა-ისათვის ქ.თბილისში, ჭ-ის ქ¹37^ბ-ში მდებარე უძრავი ქონებიდან 460.2 კვ.მ ფართის, ასევე 2 ავტოფარეხის, ხოლო ი. ა-ისათვის, ამავე მისამართზე მდებარე 228.8 კვ.მ ფართისა და ავტოფარეხის საკუთრებაში გადაცემა შემდეგ გარემოებათა გამო:

1999 წლის 24 ივლისს, ერთი მხრივ, ჯ.ა-სა და მეორე მხრივ ნ. ო-ესა და გ. ხ-ეს შორის დაიდო ხელშეკრულება, რომლის საგანსაც წარმოადგენდა ჯ.ა-ის კუთვნილი, ქ.თბილისში, ჭ-ის გამზირის ¹37^ბ-ში მდებარე მიწის ნაკვეთისა და ამ ნაკვეთზე განთავსებული ერთსართულიანი სახლის საკუთრებაში გადაცემა შემდგომში მრავალსართულიანი საცხოვრებელი სახლის აშენების მიზნით. ხელშეკრულების ხელმოწერის, ნოტარიულად დამოწმების, საცხოვრებელი სახლის პროექტისა და მშენებლობის ნებართვის მიღების შემდგომ «მშენებლებს» (ნ.ო-ე და გ.ხ-ე) ახალაშენებული ბინის ჩაბარებამდე, უნდა უზრუნველეყოთ ჯ.ა-ისა და მისი ოჯახისათვის 150 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ეროვნული ვალუტით ბინის ქირის გადახდა მხარეთა მიერ წინასწარ შეთანხმებულ ბინაში გადასვლისათვის.

მიწის გადაცემის სანაცვლოდ «მშენებლებმა» იკისრეს ვალდებულება, მშენებლობის დაწყებიდან 18 თვის განმავლობაში «მეპატრონისათვის» (ჯ.ა-ისათვის) გადაეცათ 530 კვ.მ საერთო ფართის სამი ხუთოთახიანი გარემონეტებული ბინა: 2 ბინა მდებარე მე-3 სართულზე, ხოლო 1 _ მე-5 სართულზე, ასევე სამი ავტოსადგომი. ამავე ხელშეკრულებით განისაზღვრა, რომ «მეპატრონის» მიერ უსაფუძვლო პრეტენზიებით მშენებლობის შეჩერების შემთხვევაში იგი «მშენებელს» აუნაზღაურებდა გაწეულ ხარჯებს, ხოლო «მშენებლების» მიერ ნაკისრი ვალდებულების დარღვევის, აგრეთვე ბინების დროულად ჩაუბარებლობის შემთხვევაში, «მშენებლები» «მეპატრონეს» დამატებით გადაუხდიდნენ პირგასამტეხლოს _ 250 აშშ დოლარს ყოველთვიურად.

«მშენებლებმა» შექმნეს ინდივიდუალურ მენაშენეთა მხანაგობა «ჭ-ე 37^ბ», რომლის თავმჯდომარედაც დაინიშნა ნ.ო-ე.

2000 წლის 14 აგვისტოს ქ.თბილისის მთავარი არქიტექტორის ¹309 ბრძანებით დამტკიცდა მრავალბინიანი საცხოვრებელი სახლის პროექტი, ხოლო ქ.თბილისის არქიტექტურულ-სამშენებლო კონტროლის ინსპექციის მიერ 2000 წლის 2 ივნისის მშენებლობის დაწყების თაობაზე გაიცა ¹118 ნებართვა.

2004 წლის 26 ნოემბერს გაფორმდა ურთიერთშეთანხმების ხელშეკრულება იბა «ჭ-ე 37^ბ-ს» თავმჯდომარე ნ.ო-ეს, ჯ.ა-სა («უფლების დამთმობი») და ი. ა-ს («უფლების მიმღები») შორის, რომლის საფუძველზეც უფლების დამთმობმა უფლების მიმღებს გადასცა მოთხოვნის უფლება ქ.თბილისში, ი.ჭ-ის გამზირის ¹37^ბ-ში ერთ ხუთოთახიან ბინასა და ავტოფარეხზე. აღნიშნული ხელშეკრულების გაფორმების შემდგომ კი ჯ.ა-ს დარჩა 354 კვ.მ საერთო ფართის 2 ხუთოთახიანი ბინა და 2 ავტოფარეხი, ხოლო ი.ა-ს _ 176 კვ.მ ფართის 1 ხუთოთახიანი ბინა და ავტოფარეხი. აღნიშნული ხელშეკრულების გაფორმებით ნ.ო-ემ, როგორც «მშენებელმა», აღიარა ჯ.ა-ისათვის 530 კვ.მ ფართის გადაცემის ვალდებულება, თუმცა მას აღნიშნული არ განუხორციელებია, ამასთან, საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს თბილისის სარეგისტრაციო სამსახურის მონაცემების თანახმად, იბა «ჭ-ე 37^ბ-ის» თავმჯდომარემ გაასხვისა მშენებარე ბინის მე-3 და მე-5 სართულზე არსებული ფართები, ასევე ავტოსადგომთა უმრავლესობა და ეს ფართები ყადაღადადებულია, ასევე დატვირთულია იპოთეკით სხვადასხვა კრედიტორების სასარგებლოდ.

მოპასუხემ ი.ა-ის მოთხოვნის ნაწილში სარჩელი არ ცნო, ხოლო ჯ.ა-ის მოთხოვნის ნაწილში ნაწილობრივ დაეთანხმა სასარჩელო მოთხოვნას, კერძოდ, მოპასუხემ აღიარა მისი ვალდებულება ჯ.ა-ისათვის 179 კვ.მ ფართის ბინისა და ერთი ავტოსადგომის გადაცემის თაობაზე შემდეგი დასაბუთებით:

2006 წლის 2 აპრილის ხელშეკრულებით ჯ.ა-მა ლ. წ-სა და გ. ა-ეს კუთვნილი 530 კვ. მეტრიდან დაუთმო 100 კვ.მ ფართი, ხოლო, 75 კვ.მ ფართის სანაცვლოდ, ნ.ო-ემ ჯ.ა-ს გადასცა 35000 აშშ დოლარი, ამდენად, ჯ.ა-ის კუთვნილი ფართი შემცირდა 355 კვ. მეტრამდე. 2006 წლის 2 აპრილის შეთანხმების საფუძველზე, რომლითაც მან ი.ა-ს დაუთმო 1 ხუთოთახიანი ბინა და ავტოფარეხი, ჯ.ა-ის საცხოვრებელი ფართი შემცირდა 175 კვ. მეტრამდე.

2007 წლის 10 იანვრის ვალის აღიარების ხელშეკრულების თანახმად, ნ.ო-ემ აღიარა ი.ა-ის მიმართ 70000 აშშ დოლარის ოდენობით ვალის არსებობა, საიდანაც გასტუმრებული აქვს 52000 აშშ დოლარი, ამდენად, ამ უკანასკნელის მოთხოვნა 228.8 კვ.მ ფართის გადაცემაზე უსაფუძვლოა, ვინაიდან ნ.ო-ემ მოსარჩელეს ფართის სანაცვლოდ გადაუხადა თანხა.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2009 წლის 11 მაისის გადაწყვეტილებით ჯ. ა-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ, ჯ. ა-ს სამომავლო საკუთრების უფლებით გადაეცა ქ.თბილისში, ჭ-ის გამზირის ¹37^ბ-ში მშენებარე მრავალბინიან სახლში 179 კვ.მ ბინა (მშენებარე) და ორი ავტოსადგომი (მშენებარე), ხოლო ი. ა-ის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის ნაწილში სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს მოსარჩელეებმა.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2010 წლის 19 მარტის განჩინებით ჯ. ა-ისა და ი. ა-ის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2009 წლის 11 მაისის გადაწყვეტილება შემდეგ გარემოებათა გამო:

სააპელაციო სასამართლო დაეთანხმა გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით დადგენილ გარემოებას, რომ 1999 წლის 24 ივლისს დაიდო ხელშეკრულება ჯ. ა-ს, ნ. ო-ესა და გ. ხ-ეს შორის. შეთანხმების საგანს წარმოადგენდა ჯ. ა-ის კუთვნილი მიწის ნაკვეთის და ერთსართულიანი სახლის ნ. ო-ისა და გ. ხ-ისათვის საკუთრებაში გადაცემა შემდგომში მრავალსართულიანი სახლის მშენებლობის მიზნით. მიწის ნაკვეთის საკუთრებაში გადაცემის სანაცვლოდ, ნ. ო-ე და გ. ხ-ე კისრულობდნენ ვალდებულებას ჯ. ა-ისათვის აეშენებინათ და გარემონტებული სახით საკუთრებაში გადაეცათ 530 კვ.მ საერთო ფართის სამი ხუთოთახიანი ბინა და სამი ავტოსადგომი, ორი ბინა განთავსებული უნდა ყოფილიყო მესამე, ხოლო ერთი ბინა მეხუთე _ სართულზე. 2001 წლის 12 ნოემბრის კრების ოქმით 6 ფიზიკური პირის (ნ.ო-ე, ჯ.ა-ი, ი.ამაღლობელი, ე.ა-ი, გ.სიხარულიძე) მიერ დაფუძნდა ინდივიდუალური ბინათმშენებლობის ამხანაგობა «ჭ-ე 37^ბ». ამხანაგობის თავმჯდომარედ არჩეულ იქნა ნ. ო-ე. ჯ. ა-ი და ინგა ამაღლობელი გაწევრიანდნენ ამხანაგობაში და მათ შენატანად ამხანაგობაში განისაზღვრა ქ.თბილისში, ჭ-ის გამზირის ¹37^ბ-ში მდებარე 1086 კვ.მ ფართის მიწის ნაკვეთი. 2004 წლის 26 ნოემბერს დაიდო ურთიერთშეთანხმების ხელშეკრულება ინდივიდუალური ბინათმშენებლობის ამხანაგობა «ჭ-ე 37^ბ-ს», ჯ. ა-სა და ი. ა-ს შორის. ხელშეკრულების თანახმად, ჯ. ა-ი ამხანაგობაში მისი კუთვნილი წილიდან უთმობდა ი. ა-ს უფლებას, მიეღო ერთი ხუთოთახიანი ბინა ფართით 176-კვ.მ და ავტოფარეხი. მე-3 და მე-5 სართულზე მდებარე მშენებარე ბინებზე რეგისტრირებულია სხვა პირთა სამომავლო საკუთრების უფლება, მშენებარე მრავალბინიანი სახლი სარჩელის აღძვრის მომენტისათვის წარმოადგენდა ე.წ «შავი კარკასის» ტიპის ნაგებობას. ქ.თბილისში, ჭ-ის გამზირის ¹37^ბ-ში მდებარე მრავალბინიან სახლში მშენებარე ბინებზე რეგისტრირებულია ინდივიდუალური ბინათმშენებლობის ამხანაგობა 37^ბ-ის საკუთრება.

სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 930-ე მუხლზე, 932-ე მუხლის მე-3 ნაწილზე და განმარტა, რომ სანივთო უფლების, საკუთრების უფლების ნივთზე ამხანაგობაში შენატანის სახით განხორციელებით ამხანაგობის წევრებს წარმოეშობათ საერთო საკუთრების უფლება. ამასთან, ამხანაგობის წევრებს წარმოეშობათ საერთო საკუთრების უფლება არა მარტო ამ შენატანის მიმართ, არამედ ერთობლივი საქმიანობის შედეგად შეძენილ ან შექმნილ ქონებაზეც.

სასამართლომ ჩათვალა, რომ, კონკრეტულ შემთხვევაში, ამხანაგობაში გაწევრიანებისა და შენატანის განხორციელებით, სამოქალაქო კოდექსის 173-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად, ჯ.ა-ი გახდა ამხანაგობის წევრთა საერთო საკუთრების მოწილე, ხოლო დასახელებულ მიწის ნაკვეთზე, რომელიც წარმოადგენს ამხანაგობის წევრთა საერთო საკუთრებას, განხორციელებული მშენებლობის შედეგად აშენებული შენობა ამხანაგობის საერთო საკუთრებაა. ერთობლივი საქმიანობის მონაწილე წევრს აქვს კანონით გარანტირებული უფლება, როგორც საზიარო უფლების მონაწილემ მოითხოვოს საერთო საკუთრებიდან, მისი წილის შესაბამისად ამ შემთხვევაში მრავალბინიანი საცხოვრებელი სახლიდან ბინის გამოყოფა. შესაბამისად, ჯ.ა-ი, ერთობლივი საქმიანობის წევრი და ამხანაგობის საერთო საკუთრებაში არსებული საერთო საკუთრებაში წილის მესაკუთრე, ზოგადად, უფლებამოსილია, მოითხოვოს მისი წილის შესაბამისად უძრავი ნივთის გამოყოფა. კონკრეტულ შემთხვევაში, საქმეში არსებული მასალებით ვინაიდან უდავოდ დადგენილია, რომ ჯ.ა-ისათვის მისი წილის შესაბამისად ინდივიდუალური ბინათმშენებლობის ამახანაგობა «ჭ-ე 37^ბ-ს» საკუთრებაში უნდა გადაეცა 530 კვ.მ საერთო ფართის სამი ხუთოთახიანი ბინა და სამი ავტოსადგომი, 2 ბინა განთავსებული უნდა ყოფილიყო მესამე, ხოლო ერთი ბინა _ მეხუთე სართულზე.

სასამართლომ აღნიშნა, რომ ჯ.ა-მა კუთვნილი წილიდან 2004 წლის 26 ნოემბრის ხელშეკრულების საფუძველზე ი. ა-ს დაუთმო 176 კვ.მ ერთი ხუთოთახიანი ბინისა და ავტოფარეხის მიღების უფლება. მხარეთა შორის სადავოა ჯ.ა-ის მიერ დარჩენილი წილიდან _ 354 კვ.მ ფართისა და ორი ავტოფარეხის მიღების უფლება, 175 კვ.მ ფართის მიღების უფლების გასხვისების შესახებ ფაქტობრივი გარემოება, ასევე ი.ა-ის მიერ 2004 წლის 26 ნოემბრის ხელშეკრულების საფუძველზე მიღებული წილის _ 176 კვ.მ ფართისა და ერთი ავტოფარეხის მიღების უფლება.

სასამართლომ მიუთითა აპელანტების წარმომადგენლის მოსაზრებაზე, რომლის თანახმადაც არ არსებობს არც ჯ. ა-ის და არც ი. ა-ის მიერ კუთვნილი ფართის გასხვისების შესახებ შესაბამისი ხელშეკრულებები, მათ, ერთ შემთხვევაში, ჯ. ა-ს ამ დროისთვისაც გააჩნია 354 კვ.მ ფართისა და ორი ავტოფარეხის მოთხოვნის უფლება, ხოლო, მეორე შემთხვევაში, ი. ა-ს _ 176 კვ.მ ფართისა და ერთი ავტოფარეხის მიღების უფლება. ამასთან, აპელანტების წარმომადგენელი თვლის, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ არ გამოიყენა რა სამოქალაქო კოდექსის 323-ე მუხლით გათვალისწინებული ნორმა, სასამართლოს მიერ უსაფუძვლოდ იქნა მიჩნეული, ერთ შემთხვევაში, ჯ. ა-ის კუთვნილი წილიდან 175 კვ.მ ფართის გასხვისების, ხოლო, მეორე შემთხვევაში, ი. ა-ის მიერ 176 კვ.მ ფართისა და ავტოფარეხის გასხვისების შესახებ გარემოებები დადგენილ გარემოებებად მიჩნეული, ამასთან, პალატამ განმარტა, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ დაადგინა ჯ. ა-ის, ასევე ი. ა-ის მიერ კუთვნილ წილთა გასხვისების ფაქტი და არა უძრავი ნივთის ნასყიდობის სამართლებრივი ურთიერთობა. ამდენად, არ არსებობდა 323-ე მუხლით გათვალისწინებულ მაკვალიფიცირებელ გარემოებათა დადგენის საჭიროება და ამ ნორმის გამოყენების საფუძველი, რომლითაც გათვალისწინებულია უძრავ ნივთზე საკუთრების უფლების გადაცემისათვის სავალდებულო ფორმის დაცვის აუცილებლობა.

სააპელაციო სასამართლომ დაუსაბუთებლად ჩათვალა აპელანტის წარმომადგენლის მოსაზრება, რომ ი. ა-ს, ასევე ჯ. ა-ს არ დაუკარგავთ სადავო ფართების მიღების უფლება, რამდენადაც არ არსებობს კანონის (სკ 323-ე მუხ.) მოთხოვნის შესაბამისად გაფორმებული ნასყიდობის ხელშეკრულებები, ვინაიდან მოცემულ შემთხვევაში საუბარია ი. ა-ის, ასევე ჯ. ა-ის, როგორც ერთობლივი საქმიანობის მონაწილეთა მიერ კუთვნილი წილების გასხვისებაზე.

პალატამ მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 198-ე მუხლის პირველ ნაწილზე, 199-ე მუხლის მე-2 ნაწილზე, 933-ე მუხლის პირველ ნაწილზე და მიიჩნია, რომ, ერთობლივი საქმიანობის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე, წილის გადაცემის ნამდვილობისათვის რაიმე სავალდებულო ფორმის დაცვა არ არის გათვალისწინებული, შესაბამისად, ამგვარი გარიგების დადებისათვის საკმარისია ზეპირი სახის ხელშეკრულების გაფორმებაც.

სასამართლო დაეყრდნო მოწმე ვ. ჯ-ის ჩვენებას, ასევე მოწინააღდეგე მხარის (მოპასუხის) ახსნა-განმარტებას და დადგენილად მიიჩნია, რომ, ერთ შემთხვევაში, ი. ა-სა და ნ. ო-ეს შორის, ხოლო, მეორე შემთხვევაში, ერთი მხრივ, ჯ. ა-სა და, მეორე მხრივ, ლ. წ-სა და გ. ა-ეს შორის, ასევე ჯ. ა-სა და ნ. ო-ეს შორის ადგილი ჰქონდა წილის გადაცემის სამართლებრივ ურთიერთობას. ამასთან, მოწმე ვ. ჯ-ის ჩვენების გასაბათილებად აპელანტების მიერ მტკიცებულება არ ყოფილა წარმოდგენილი. მოწმე ვ. ჯ-ე ჯ. ა-ისა და ი. ა-ის ნათესავია (დეიდაშვილი) და იგი უშუალო მონაწილე იყო საქმისათვის მნიშვნელოვან საკითხებთან დაკავშირებით მხარეთა შორის განვითარებული მოვლენებისა. აღნიშნული ჩვენება, აპელანტებს სადავოდ არ გაუხდიათ.

პალატა დაეთანხმა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მითითებას სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-4 მუხლის პირველ ნაწილზე და ჩათვალა, რომ ი. ა-მა და ჯ. ა-მა ვერ შეძლეს მოპასუხის შესაგებლის გაქარწყლება წილის დათმობასთან დაკავშირებით, შესაბამისად, დადგენილად იქნა მიჩნეული, რომ ი. ა-მა, როგორც ერთობლივი საქმიანობის ხელშეკრულებაში მონაწილე პირმა, თავისი წილი, რომელიც იძლეოდა ინდივიდუალური ბინათმშენებლობის ამხნაგობა 37^ბ-ში 176-კვ.მ-ის ერთი ხუთოთახიანი ბინისა და ავტოფარეხის მიღების უფლებას, გაასხვისა 80000 აშშ დოლარის გადახდის სანაცვლოდ ამავე ამხანაგობის წევრ ნ. ო-ეზე, რომელიც იმავდროულად წარმოადგენდა ამხანაგობის თავმჯდომარეს. ასევე დგინდება, რომ ნ. ო-ემ ი. ა-ს გადაუხადა 10000 აშშ დოლარი, ხოლო დარჩენილ 70000 აშშ დოლარზე მოგვიანებით მხარეებს შორის შედგა ვალის არსებობის აღიარების ხელშეკრულება. ჯ. ა-მა ლ. წ-სა და გ. ა-ეს ამხანაგობის თავმჯდომარესთან _ ნ. ო-ესთან შეთანხმებით ამხანაგობაში მისი კუთვნილი წილიდან დაუთმო უფლება 100 კვ.მ ფართობის (ერთი ხუთოთახიანი ბინიდან) მიღებაზე, მოსარჩელე ჯ. ა-მა ხუთოთახიანი ბინის ფართობიდან დარჩენილი 75 კვ.მ ფართობზე უფლება ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე დაუთმო ნ. ო-ეს 35000 აშშ დოლარის გადახდის სანაცვლოდ, საიდანაც ნ. ო-ეს გადახდილი აქვს 30000 აშშ დოლარი და დარჩენილია 5000 აშშ დოლარი.

სააპელაციო სასამართლომ, სამოქალაქო კოდექსის 316-ე მუხლის პირველი ნაწილის, 317-ე მუხლის პირველი ნაწილის, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-4 მუხლის მე-3 წინადადებისა და დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების გათვალისწინებით ჩათვალა, რომ ჯ. ა-ის ამჟამინდელი წილი ამხანაგობაში განისაზღვრება მხოლოდ 179 კვ.მ ფართის ბინისა და ორი ავტოსადგომის მიღების უფლებით, შესაბამისად, პირველი ინსტანციის სასამართლომ სწორად დააკმაყოფილა ჯ. ა-ის მოთხოვნა, ხოლო დანარჩენ ნაწილში (დამატებით 176 კვ.მ ფართის ბინის გადაცემა) არ არსებობს სამართლებრივი საფუძველი მოთხოვნის დასაკმაყოფილებლად, რამდენადაც ჯ.ა-ს სხვა ფართის მიღების მოთხოვნის უფლება არ გააჩნია, ასევე არ არსებობს ი. ა-ის მოთხოვნის დაკმაყოფილების საფუძველი, ვინაიდან დადასტურებულია მის მიერ კუთვნილი წილის გასხვისების ფაქტი.

გარემონტებული ბინის სანაცვლოდ დამატებითი ფართის გადაცემის მოთხოვნის ნაწილში პალატამ ჩათვალა, რომ აპელანტთა მოსაზრება მოკლებულია სამართლებრივ დასაბუთებას, რასთან დაკავშირებითაც პირველი ინსტანციის სასამართლომ სწორად მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 394-ე მუხლის პირველი და მე-2 ნაწილებით გათვალისწინებულ დანაწესზე.

სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრეს აპელანტებმა, მოითხოვეს გასაჩივრებული განჩინების, ასევე სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის ნაწილში საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით მათი სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება შემდეგი დასაბუთებით:

სააპელაციო სასამართლომ გასაჩივრებული განჩინებით არ გამოიყენა სადავო ურთიერთობის წარმოშობის დროისათვის მოქმედი სამოქალაქო კოდექსის 323-ე მუხლის დებულება და დადგენილად მიიჩნია მოსარჩელეთა კუთვნილი ფართების მოთხოვნის უფლების ზეპირი გარიგების საფუძველზე გასხვისების ფაქტი, მაშინ, როდესაც იმ დროს მოქმედი კანონი სავალდებულოდ ითვალისწინებდა ამ გარიგების წერილობითი ფორმით დადებასა და მის სანოტარო წესით დამოწმებას. სადავო ურთიერთობის წარმოშობის დროს მოქმედი კანონის ზემოაღნიშნული ნორმის დაცვით, სწორედ სანოტარო წესით დადასტურდა იბა «ჭ-ე 37^ბ-ის» სადამფუძნებლო ხელშეკრულება, რომლითაც იბა «ჭ-ე 37^ბ» იღებდა ვალდებულებას, გადაეცა წილის მფლობელისათვის შესაბამისი საკუთრება ბინის ფართზე. ამ ხელშეკრულების მე-4 მუხლის მე-2 პუნქტის თანახმად კი, საწესდებო კაპიტალში ამხანაგობის წევრთა წილები შეიძლება შემცირდეს მათი ნაწილის გასხვისებით. ახალი შემძენი ხდება ამხანაგობის წევრი და უფლებას იღებს მიიღოს საკუთრებაში ქონება საწესდებო კაპიტალში მის მიერ დაკავებული წილის პროპორციულად. კასატორთა მოსაზრებით, ამხანაგობის წევრის მიერ წილის გასხვისების თაობაზე ნებისმიერი გარიგება, ხელშეკრულების აღნიშნული დებულებიდან გამომდინარე, მოითხოვს კანონით გათვალისწინებული ფორმის დაცვას.

გასაჩივრებული განჩინებით სასამართლომ ზეპირი განმარტების საფუძველზე დადგენილად მიიჩნია კასატორთა მიერ წილის გასხვისების ფაქტი, ამასთან, არ გაითვალისწინა სადავო ურთიერთობის წარმოშობის დროს მოქმედი სამოქალაქო კოდექსის 321-ე მუხლის მოთხოვნა, რომელიც ამ გარიგების ნამდვილობისათვის სავალდებულოდ მიიჩნევდა მის სანოტარო წესით დადასტურებას. კასატორები ასევე განმარტავენ, რომ მხარეთა კუთვნილი წილები წარმოადგენს არამატერიალურ ქონებრივ სიკეთეს და სამოქალაქო კოდექსის 147-ე და 148-ე მუხლების შესაბამისად, ისინი ქონების ცალკეულ ნაწილებად ვერ იქნება მიჩნეული, ამასთან, პალატამ არ იხელმძღვანელა სამოქალაქო კოდექსის 328-ე მუხლის პირველი ნაწილით, რომლის თანახმადაც ფორმასავალდებულო გარიგების ძალაში შესვლისათვის საჭიროა კანონით დადგენილი ან მხარეთა მიერ განსაზღვრული ფორმის დაცვა.

სასამართლომ გასაჩივრებული განჩინებით ასევე დაარღვია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის მე-3 ნაწილი, კერძოდ მან მხოლოდ ზეპირი განმარტების საფუძველზე მიიჩნია დადგენილად მოთხოვნის უფლების გასხვისების ფაქტი ზეპირი ხელშეკრულების საფუძველზე, მაშინ, როდესაც სამოქალაქო კოდექსის იმ დროს მოქმედი ნორმები ამ გარიგების ნამდვილობისათვის მოითხოვდა მათი სანოტარო წესით დადასტურებას.

კასატორებმა მიუთითეს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 253-ე მუხლზე და განმარტეს, რომ გადაწყვეტილების აღსრულების დროისათვის შესაძლოა მოპასუხეს სადავო ქონება აღარ აღმოაჩნდეს, შესაბამისად, იშუამდგომლეს კანონის ზემოაღნიშნული დანაწესით ხელმძღვანელობის თაობაზე, ასევე მიუთითეს თითოეული კასატორის მოთხოვნის ოდენობა, კერძოდ, ჯ.ა-ის მიერ მოთხოვნილი ფართის ღირებულება განსაზღვრეს 350000 აშშ დოლარით, ხოლო ი.ა-ისა _ 362000 აშშ დოლარით.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 13 ივნისის განჩინებით ჯ. ა-ისა და ი. ა-ის საკასაციო საჩივარი ცნობილ იქნა დასაშვებად სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილის «ა» ქვეპუნქტის შესაბამისად, ხოლო ამავე კოდექსის 408-ე მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად, საქმის განხილვა დაინიშნა ზეპირი მოსმენის გარეშე.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საკასაციო საჩივრის საფუძვლების შესწავლისა და გასაჩივრებული განჩინების კანონიერების შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ ჯ. ა-ისა და ი. ა-ის საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს, შესაბამისად სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება უნდა დარჩეს უცვლელად შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე მუხლის თანახმად, საკასაციო სასამართლო არ დააკმაყოფილებს საკასაციო საჩივარს, თუ: ა)კანონის მითითებულ დარღვევას არა აქვს ადგილი; ბ)სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებას საფუძვლად არ უდევს კანონის დარღვევა; გ)სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება არსებითად სწორია, მიუხედავად იმისა, რომ გადაწყვეტილების სამოტივაციო ნაწილი არ შეიცავს შესაბამის დასაბუთებას.

მოცემულ შემთხვევაში, სააპელაციომ სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია საქმისათვის არსებითი მნიშვნელობის მქონე შემდეგი ფაქტობრივი გარემობები:

ჯ.ა-ისათვის მისი წილის შესაბამისად ინდივიდუალური ბინათმშენებლობის ამახანაგობა «ჭ-ე 37^ბ-ს» საკუთრებაში უნდა გადაეცა 530 კვ.მ საერთო ფართის სამი ხუთოთახიანი ბინა და სამი ავტოსადგომი, 2 ბინა განთავსებული უნდა ყოფილიყო მესამე, ხოლო ერთი ბინა _ მეხუთე სართულზე.

2004 წლის 26 ნოემბერს დაიდო ურთიერთშეთანხმების ხელშეკრულება ინდივიდუალური ბინათმშენებლობის ამხანაგობა «ჭ-ე 37^ბ-ს», ჯ. ა-სა და ი. ა-ს შორის. ხელშეკრულების თანახმად, ჯ.ა-მა კუთვნილი წილიდან ი. ა-ს დაუთმო 176 კვ.მ ერთი ხუთოთახიანი ბინისა და ავტოფარეხის მიღების უფლება.

ჯ. ა-მა მისი კუთვნილი დარჩენილი წილიდან ლ. წ-სა და გ. ა-ეს ამხანაგობის თავმჯდომარესთან შეთანხმებით დაუთმო უფლება 100 კვ.მ ფართობის მიღებაზე, ხოლო 75 კვ.მ ფართობზე უფლება ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე დაუთმო ნ. ო-ეს 35000 აშშ დოლარის გადახდის სანაცვლოდ, საიდანაც ნ. ო-ეს გადახდილი აქვს 30000 აშშ დოლარი და დარჩენილია 5000 აშშ დოლარი.

ი. ა-მა, როგორც ერთობლივი საქმიანობის ხელშეკრულებაში მონაწილე პირმა, თავისი წილი, რომელიც იძლეოდა ინდივიდუალური ბინათმშენებლობის ამხნაგობა 37^ბ-ში 176-კვ.მ-ის ერთი ხუთოთახიანი ბინისა და ავტოფარეხის მიღების უფლებას, გაასხვისა 80000 აშშ დოლარის გადახდის სანაცვლოდ ამავე ამხანაგობის წევრ ნ. ო-ეზე, რომელიც იმავდროულად წარმოადგენდა ამხანაგობის თავმჯდომარეს. ამასთან, ნ. ო-ემ ი. ა-ს გადაუხადა 10000 აშშ დოლარი, ხოლო დარჩენილ 70000 აშშ დოლარზე მოგვიანებით მხარეებს შორის შედგა ვალის არსებობის აღიარების ხელშეკრულება.

მესამე და მეხუთე სართულებზე მდებარე მშენებარე ბინებზე რეგისტრირებულია სხვა პირთა სამომავლო საკუთრების უფლება, ასევე ინდივიდუალური ბინათმშენებლობის ამხანაგობა «ჭ-ე 37^ბ»-ის საკუთრების უფლება.

საკასაციო პალატა მხარეთა ყურადღებას მიაქცევს იმ საკითხს, რომ სამოქალაქო სამართალწარმოება მიმდინარეობს შეჯიბრებითობის პრინციპის საფუძველზე, რაც ამ სახის წარმოების ამოსავალი პრინციპია და დავის გადაწყვეტის ბედიც ამ პროცესში მონაწილე მხარეთა პოზიციითაა განსაზღვრული. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 4.1 მუხლის მიხედვით, მხარეები სარგებლობენ თანაბარი უფლებებითა და შესაძლებლობებით, დაასაბუთონ თავიანთი მოთხოვნები, უარყონ ან გააქარწყლონ მეორე მხარის მიერ წამოყენებული მოთხოვნები, მოსაზრებები თუ მტკიცებულებები. მხარეები თვითონვე განსაზღვრავენ, თუ რომელი ფაქტები უნდა დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნებს ან რომელი მტკიცებულებებით უნდა იქნეს დადასტურებული ეს ფაქტები. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ სასამართლო დავის გადაწყვეტისათვის არსებითი მნიშვნელობის მქონე ფაქტობრივი გარემოებების დადგენისას ხელმძღვანელობს მხარეთა მიერ წარდგენილი მტკიცებულებებით, რომელთა შეფასების კრიტერიუმები გნსაზღვრულია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 105-ე მუხლით. ამასთან, სასამართლო მხედველობაში იღებს მხარეთა შორის მტკიცების ტვირთის ობიექტური და სამართლიანი განაწილების სტანდარტს (სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლი).

კასატორების განმარტებით, სააპელაციო სასამართლომ გასაჩივრებული განჩინებით დაარღვია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის მე-3 ნაწილის მოთხოვნები, კერძოდ, მან მხოლოდ ზეპირი განმარტების საფუძველზე მიიჩნია დადგენილად მოთხოვნის უფლების გასხვისების ფაქტი ზეპირი ხელშეკრულების საფუძველზე, მაშინ, როდესაც სამოქალაქო კოდექსის იმ დროს მოქმედი ნორმები ამ გარიგების ნამდვილობისათვის მოითხოვდა მათი სანოტარო წესით დადასტურებას. საკასაციო პალატა კასატორთა აღნიშნულ პოზიციას უსაფუძვლოდ მიიჩნევს შემდეგ გარემოებათა გამო: როგორც საქმის მასალებიდან ირკვევა, მოპასუხე მხარე სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძვლად მიუთითებდა მოსარჩელეთა მხრიდან წილის დათმობის შესახებ გარიგების არსებობაზე. სააპელაციო სასამართლოს სხდომაზე მიცემულ ახსნა-განმარტებაში მოსარჩელე ჯ.ა-ის წარმომადგენელმა დაადასტურა ის ფაქტი, რომ ჯ.ა-მა 100 კვ.მ ფართი დაუთმო ლ. წ-ს (იხ. სხდომის ოქმი, ტ.III, ს.ფ.43), ასევე ი.ა-ის წარმომადგენელმა მოსამართლის შეკითხვაზე, ვალის აღიარება გამომდინარეობდა თუ არა გარკვეული ვალდებულებითი ურთიერთობიდან, უპასუხა: «აღიარება გამომდინარეობს იმ ურთიერთობიდან, რომ ამხანაგობას ბინა უნდა გადაეცა ი. ა-ისთვის და წლების განმავლობაში ვერ შეასრულა ეს ვალდებულება, სწორედ ამას მოჰყვა აღიარება და შედგა 2007 წლის 10 იანვრის ვალის აღიარების ხელშეკრულება» (იხ. სხდომის ოქმი, ტ.III, ს.ფ.51).

საკასაციო პალატა მიუთითებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 131-ე მუხლის დებულებაზე, რომლის მიხედვითაც, ერთი მხარის მიერ ისეთი გარემოების არსებობის ან არარსებობის დადასტურება (აღიარება), რომელზედაც მეორე მხარე ამყარებს თავის მოთხოვნებსა თუ შესაგებელს, სასამართლომ შეიძლება საკმარის მტკიცებულებად ჩათვალოს და საფუძვლად დაუდოს სასამართლო გადაწყვეტილებას. აღნიშნული ნორმის ანალიზისა და ზემოთ მოყვანილი მოსარჩელეთა ახსნა-განმარტებების გათვალისწინებით, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ ი. ა-მა და ჯ. ა-მა არა მხოლოდ ვერ შეძლეს მოპასუხის შესაგებლის გაქარწყლება წილის დათმობასთან დაკავშირებით, არამედ ჯ.ა-მა ნაწილობრივ, ხოლო ი.ა-მა სრულად აღიარა მოპასუხის მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოება.

რაც შეეხება ჯ. ა-ის მიერ 75 კვ.მ ფართობზე ნ. ო-ის სასარგებლოდ უფლების დათმობის ფაქტს 35000 აშშ დოლარის გადახდის სანაცვლოდ, ამ შემთხვევაშიც, ისევე როგორც ზოგადად კასატორები მიუთითებენ გარიგების სავალდებულო ფორმის დაუცველობაზე. კასატორთა განმარტებით, გასაჩივრებული გადაწყვეტილების სამართლებრივი უსწორობა გამოიხატა იმაში, რომ სასამართლომ არ გამოიყენა სადავო ურთიერთობის წარმოშობის დროისათვის მოქმედი სამოქალაქო კოდექსის 321-ე, 323-ე და 328-ე მუხლების მოთხოვნები. მოცემულ შემთხვევაში, საკასაციო პალატა სრულად იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს დასკვნებს გარიგების ფორმასთან დაკავშირებით და მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლომ სწორად იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 198-ე 199-ე და 933-ე მუხლებით. მხოლოდ ის ფაქტი, რომ ინდივიდუალური ბინათმშენებლობის ამხანაგობა «ჭ-ე 37^ბ»-ის დაფუძნება მოხდა წერილობითი ფორმით დადებული და ნოტარიალურად დამოწმებული მრავალმხრივი ხელშეკრულებით, ავტომატურად არ ნიშნავს, რომ წილის გასხვისებაც ამ ფორმით უნდა მომხდარიყო, ვინაიდან ასეთი დათქმა არ გამომდინარეობს არც კანონიდან და არც მხარეთა შეთანხმებიდან.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 404-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, საკასაციო სასამართლო ამოწმებს გადაწყვეტილებას საკასაციო საჩივრის ფარგლებში. ამავე კოდექსის 407-ე მუხლის მეორე ნაწილის მიხედვით, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორებს დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია არ წარმოუდგენიათ, შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლოს დასკვნები დასაბუთებულია საქმეში წარმოდგენილ მტკიცებულებათა ურთიერთშეჯერებისა და ანალიზის საფუძველზე.

რაც შეეხება კასატორთა აპელირებას სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 253-ე მუხლზე, პალატა განმარტავს შემდეგს: მითითებული მუხლის მიხედვით, ქონების ნატურით მიკუთვნების დროს სასამართლო გადაწყვეტილებაში მიუთითებს ამ ქონების ღირებულებაზე, რომელიც უნდა გადახდეს მოპასუხეს, თუ გადაწყვეტილების აღსრულებისას აღნიშნული ქონება მას არ აღმოაჩნდება. როგორც საკასაციო საჩივარშია აღნიშნული, არსებობს საფრთხე, რომ გადაწყვეტილების აღსრულების დროისათვის მოპასუხეს სადავო ქონება აღარ აღმოაჩნდეს, აქედან გამომდინარე, ჯ.ა-ის მიერ მოთხოვნილი ფართის ღირებულება უნდა განისაზღვროს 350000 აშშ დოლარით, ხოლო ი.ა-ის _ 362000 აშშ დოლარით. საკასაციო პალატა ყურადღებას გაამახვილებს იმ ფაქტზე, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილებით, ჯ.ა-ის სასარგებლოდ მიღებული გადაწყვეტილების ნაწილში აღსრულების უზრუნველყოფის მიზნით, გამოყენებულია სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიება, კერძოდ, ყადაღა ადევს მოპასუხის საკუთრებაში არსებულ ბინებს 136,5 კვ.მ. და 140 კვ.მ. ფართით. ამდენად იმ პირობებში, როდესაც ჯ.ა-ის სარჩელის დაკმაყოფილებული მოთხოვნის უზრუნველსაყოფად გამოყენებულია სათანადო უზრუნველყოფის ღონისძიება, საკასაციო პალატა ქონების მიკუთვნების ნაცვლად მისი ღირებულების დაკისრების შესახებ მოთხოვნას უსაფუძვლოდ და დაუსაბუთებლად მიიჩნევს.

ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლოს მოსაზრებით სააპელაციო პალატის გასაჩივრებული განჩინება კანონიერია და მისი გაუქმების საფუძველი არ არსებობს.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. ჯ. ა-ის და ი. ა-ის საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს.

2. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2010 წლის 19 მარტის განჩინება დარჩეს უცვლელად.

3. საკასაციო პალატის განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.