ას-1509-1517-2011 12 იანვარი, 2012 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

მაია სულხანიშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

ვასილ როინიშვილი, თეიმურაზ თოდრია

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორები _ ვ. გ-ე, ვ. გ-ე (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე _ ა. დ-ი, ზ. ქ-ე (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 20 ივლისის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და საქმის დაბრუნება იმავე სასამართლოსათვის ხელახლა განსახილველად

დავის საგანი _ ჩუქებისა და ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

ა. დ-მა და ზ. ქ-ემ სარჩელი აღძრეს სასამართლოში ვ. გ-ისა და მ. ჩ-ის მიმართ ჩუქებისა და ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობის შესახებ.

მოპასუხეებმა სარჩელი არ ცნეს.

ახალციხის რაიონული სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2010 წლის 23 დეკემბრის გადაწყვეტილებით სარჩელი დაკმაყოფილდა, ბათილად იქნა ცნობილი 2002 წლის 28 ოქტომბრის ვ. გ-ის მიერ ვ. გ-ისათვის ქ.ბორჯომში, ნ-ის ქ.¹1ბ-ში მდებარე 44,50 კვ.მ-ს ჩუქების ხელშეკრულება, ასევე მ. ჩ-სა და ნ.ლ-ეს შორის დადებული დაბა ახალდაბაში მდებარე სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების 742,5 კვ.მ სარეგისტრაციო ¹... მიწის ნაკვეთის ნასყიდობის ხელშეკრულება.

რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება ვ. გ-ემ, ნ.ლ-ემ, მ. ჩ-მა და ვ. გ-ემ გაასაჩივრეს სააპელაციო წესით.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 20 ივლისის განჩინებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, ხოლო გასაჩივრებული განჩინება დარჩა უცვლელად შემდეგ გარემოებათა გამო:

სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებანი:

ბორჯომის რაიონული სასამართლოს 2002 წლის 21 ივნისის გადაწყვეტილებით ვ. გ-ის (მამა) და მ. ჩ-ის სოლიდარულ ვალდებულებას შეადგენს მოსარჩელე ა. დ-ის სასარგებლოდ 5016 აშშ დოლარისა და 157 ლარის გადახდა, ხოლო ამავე სასამართლოს 2002 წლის 7 მაისის გადაწყვეტილებით ვ. გ-ეს დაევალა მოსარჩელე ზ. ქ-ის სასარგებლოდ 9120 აშშ დოლარის, მომსახურების ხარჯების _ 240 ლარისა და სახელმწიფო ბაჟის _ 194,84 ლარის გადახდა, რაზედაც გაიცა სააღსრულებო ფურცელი.

ვ. გ-ის (მამა) და მ. ჩ-ის მიმართ ა. დ-სა და ზ. ქ-ეს გააჩნიათ მოთხოვნის უფლება.

სააპელაციო პალატამ გაიზიარა აპელანტის მოსაზრება, რომ 2008 წლის 18 ნოემბერს მ. ჩ-სა და ნ.ლ-ეს შორის დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულება, ასევე 2002 წლის 28 ნოემბერს ვ. გ-ეს (მამა) და ვ. გ-ეს (შვილი) შორის დადებული ჩუქების ხელშეკრულება არ წარმოადგენს თვალათმაქცურ გარიგებას, რადგან საქმის მასალებით არ დასტურდება, სხვა რომელი გარიგების დაფარვის მიზნით იქნა დადებული აღნიშნული ხელშეკრულებები, თუმცა პალატა არ დაეთანხმა სააპელაციო საჩივრის ძირითად დასაბუთებას, რომ მოცემულ შემთხვევაში სადავო გარიგებების ბათილად ცნობის კანონით გათვალისწინებული საფუძველი არ არსებობდა.

პალატამ მიიჩნია, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლოს სადავო ურთიერთობის მოწესრიგებისას უნდა გამოეყენებინა სამოქალაქო კოდექსის 56-ე მუხლის პირველი ნაწილი და თვალთმაქცური გარიგებების ნაცვლოდ უნდა ემსჯელა მოჩვენებითი გარიგებების არსებობის თაობაზე.

2008 წლის 18 ნოემბრის ნასყიდობისა და 2002 წლის 28 ნოემბრის ჩუქების სადავო ხელშეკრულებები უნდა შეფასდეს, როგორც მოჩვენებითი გარიგება, რადგან კონკრეტულ შემთხვევაში, არ დგინდება მოპასუხეთა მიერ რაიმე სხვა გარიგების დაფარვის მცდელობა და, შესაბამისად, არც სადავო გარიგებების თვალთმაქცური ხასიათი საქმის მასალებით არ იკვეთება.

მოჩვენებითი გარიგება თავისი იურიდიული ბუნებით გულისხმობს ვინმესათვის რაიმეს მოჩვენებას. პალატა ყურადღებას მიაქცევს იმ გარემოებას, რომ სადავო უძრავი ქონების განკარგვის ხელშეკრულების არც ერთ მხარეს არ სურდა იმ შედეგის დადგომა, რაც პირდაპირ ამ ხელშეკრულების შინაარსიდან გამომდინარეობდა. მოცემულ შემთხვევაში, არსებობდა კრედიტორები ა. დ-ისა და ზ. ქ-ის სახით, რომლის მოსაჩვენებლადაც შეიძლებოდა დადებულიყო ჩუქებისა და ნასყიდობის ხელშეკრულებები. აღნიშნული კი, სამოქალაქო კოდექსის 56-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, გარიგების ბათილობის საფუძველია.

პალატამ მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 524-ე მუხლზე, რომლითაც მოჩვენებითი გარიგების დროს მხარეთა შეთანხმება მოკლებულია ნამდვილობას, კერძოდ, გარეგნულად გამოვლენილი ნება არ ემთხვევა მისი გამომვლენის ნამდვილ შინაგან ნებას და გარიგება ნების გარეგნული გამოვლენის შედეგად დაიდო. ნების ნაკლის მიზეზს შეიძლება ისიც წარმოადგენდეს, რომ ერთ-ერთმა მხარემ თავი აარიდოს კრედიტორის _ მესამე პირის მოთხოვნის დაკმაყოფილებას. შესაბამისად, მოჩვენებითი გარიგების შემთხვევაში დგება მესამე პირთა ინტერესების დაცვის საკითხი. მოჩვენებითი გარიგების დროს მოსაჩვენებლად იქცევა ამ გარიგების მონაწილეზე ნების გამოვლენის ყველა სუბიექტი.

განსახილველ შემთხვევაში სადავო გარიგების მონაწილეზე სუბიექტების ნების გამოვლენის მოჩვენებით ხასიათზე მიუთითებს ის გარემოება, რომ ჩუქების ხელშეკრულებები დაიდო მას შემდეგ, როდესაც სასამართლო გადაწყვეტილებით ვ. გ-ეს (მამა) დაეკისრა თანხის გადახდა ა. დ-ისა და ზ. ქ-ის სასარგებლოდ და შეიძლებოდა მოვალის ქონებაზე მიქცეულიყო აღსრულება.

პალატამ ყურადღება გაამახვილა იმ გარემოებაზე, რომ ვ. გ-ე (მამა) კვლავ ცხოვრობს იმ სახლში და აგრძელებს იმ ნივთების ფლობასა და სარგებლობას, რომელიც გააჩუქა.

სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ მ. ჩ-ი და ნ.ლ-ე არიან ცოლ-ქმარი, ერთი ოჯახის წევრები. მ.ზ ჩ-მა მასზე რიცხული ქონების იძულებითი აღსრულებითი წესით რეალიზაციის აცილების მიზნით, თავის საკუთრებაში რიცხული უძრავი ქონება მიჰყიდა თავის მეუღლე ნ.ლ-ეს, რითაც გარიგების მონაწილეზე სუბიექტებმა დადეს მოჩვენებითი გარიგება.

სააპელაციო პალატა იზიარებს სააპელაციო საჩივრის მეორე დასაბუთებას, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ არასწორად გამოყენა სამოქალაქო კოდექსის 142-ე და 129-ე მუხლები, ვინაიდან სასარჩელო მოთხოვნას არ წარმოადგენდა სასამართლოს გადაწყვეტილებით დადასტურებული მოთხოვნა, არამედ, ვ. გ-ესა (მამას) და ვ. გ-ეს (შვილს) შორის 2002 წლის 28 ნოემბერს დადებული ჩუქების ხელშეკრულების ბათილად ცნობა.

სააპელაციო პალატამ განმარტა, რომ მოთხოვნის ხანდაზმულობის საკითხის განსაზღვრისათვის, კონკრეტული დავის სპეციფიკის გათვალისწინებით, საკმარისი არ არის მხოლოდ იმაზე მითითება, რომ სასარჩელო მოთხოვნა ვ. გ-ესა (მამა) და ვ. გ-ეს (შვილს) შორის 2002 წლის 28 ნოემბერს დადებული ჩუქების ხელშეკრულების ბათილად ცნობის ნაწილში ხანდაზმულია. მოთხოვნის ხანდაზმულობის ფაქტის დადგენისას მხედველობაში უნდა იქნეს მიღებული ყველა მტკიცებულება, რომელიც წარმოდგენილია საქმეში.

სამოქალაქო კოდექსი 130-ე მუხლის თანახმად, ყურადღება ექცევა, როდის შეიტყო პირმა უფლების დარღვევის შესახებ. ამ შემთხვევაში, არსებობს ფაქტები, რომლებიც პირდაპირ უთითებს უფლების დარღვევის შესახებ ცოდნაზე, მაგრამ ასევე არსებობს გარემოებები, რომლებიც მიუთითებს იმაზე, რომ პირს უნდა შეეტყო უფლების დარღვევის შესახებ, მაგრამ თავისი დაუდევრობის გამო ვერ შეიტყო. კონკრეტულ შემთხვევაში, მოპასუხე მხარეს არ მიუთითებია არც ერთ იმ ფაქტებზე, რომლებიც დაადასტურებდნენ კანონით გათვალისწინებული დროის დადგომას. ამიტომ პალატამ მიიჩნია, რომ მოპასუხის წარმომადგენლის მითითება ხანდაზმულობაზე არ წარმოადგენს საკმარის საფუძველს მოთხოვნის ხანდაზმულობის შეფასებისათვის.

პროცესუალური თვალსაზრისით, სასარჩელო ხანდაზმულობას სასამართლო ითვალისწინებს მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ ამის თაობაზე მიუთითებს საქმის მონაწილე მხარე და იგი მოქმედებს, როგორც შეპასუხება სარჩელზე. კონკრეტულ შემთხვევაში, საქმეში წარმოდგენილი შესაგებლით მოპასუხეს მოთხოვნის ხანდაზმულობა სადავოდ არ გაუხდია. მოპასუხის წარმომადგენელმა მხოლოდ სასამართლოს სხდომაზე აღნიშნა ამის თაობაზე, ისე რომ აღნიშნული ფაქტი შესაბამისი მტკიცებულებებით არ დაუდასტურებია.

პალატამ ჩათვალა, რომ მხოლოდ მოსარჩელის წარმომადგენლის მიერ სასამართლოს მთავარ სხდომაზე მიცემული განმარტებით ვერ დადასტურდება ხანდაზმულობის ფაქტი სარჩელის იმ ნაწილში, რომელიც შეეხება ვ. გ-ესა (მამა) და ვ. გ-ეს (შვილს) შორის 2002 წლის 28 ნოემბერს დადებული ჩუქების ხელშეკრულების ბათილად ცნობას.

ამასთან, სასამართლომ მიუთითა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 219-ე მუხლის პირველ ნაწილზე და მიიჩნია, რომ მოპასუხემ ვერ უზრუნველყო მისი წილი მტკიცების ტვირთის სათანადო რეალიზება.

სააპელაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა სამოქალაქო კოდექსის 50-ე მუხლით, 56-ე მუხლის პირველი ნაწილით და ჩათვალა, რომ გარიგება ბათილია, როდესაც მხარეთა ნამდვილი ნება გარიგების დადების თაობაზე არ არსებობს. ამასთან, მხარეთა მიზანს მოჩვენებითი გარიგების დადებისას, როგორც წესი, იმ იურიდიული შედეგის დადგომა არ წარმოადგენს, რაც ზოგადი წესის თანახმად, უნდა მოჰყვეს ამგვარ გარიგებას. პალატამ მიიჩნია, რომ 2008 წლის 18 ნოემბერს მ. ჩ-სა და ნ.ლ-ეს შორის 742, 5 კვ.მ მიწის ნაკვეთზე დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულება და 2002 წლის 28 ნოემბერს ვ. გ-ეს (მამა) და ვ. გ-ეს (შვილი) შორის დადებული ჩუქების ხელშეკრულება ქ. ბორჯომში, ნ-ის ქ. ¹1^ბ-ში მდებარე საცხოვრებელ ბინაზე არის მოჩვენებითი. ამ შემთხვევაში, საქმეში არსებული მასალებით დასტურდება ამ გარიგებების დროს გამოვლენილი ნების თავისებურებები, რაც უპირველეს ყოვლისა გამოიხატება, ამ გარიგებებისათვის აუცილებელი შედეგის არარსებობაში და მეორეც, ამ გარიგებებით გამოწვეული შედეგის მიმართ განზრახვის არქონაში. კერძოდ, გარიგების საგნით დღემდე სარგებლობენ მოპასუხეები _ მ. ჩ-ი და ვ. გ-ე (მამა), როგორც მესაკუთრეები, ისე, რომ დღემდე ბუნდოვანია სადავო ნივთზე მესაკუთრე სუბიექტების შეცვლის იურიდიული შედეგი.

ამასთან, საქმის მასალებით ირკვევა ის გარემოებაც, თუ რამ განაპირობა მოჩვენებითი გარიგების დადება, რომელი შედეგის აცილებას ცდილობდა ორივე მხარე. ვ. გ-ის (მამა) და მ. ჩ-ის მიმართ მოსარჩელეებს _ ა. დ-სა და ზ. ქ-ეს გააჩნიათ მოთხოვნის უფლება, რომელიც გამომდინარეობს კანონიერ ძალაში შესული ბორჯომის რაიონული სასამართლოს 2002 წლის 21 ივნისისა და 2002 წლის 7 მაისის გადაწყვეტილებებიდან. ვ. გ-ისა და მ. ჩ-ის მიერ დღემდე არ არის გადახდილი ვალი, რაზედაც გაცემულია სააღსრულებო ფურცელი. ამდენად, ეჭვგარეშეა, რომ მხარეებმა სადავო გარიგებები იძულებითი წესით აუქციონზე საკუთრებაში არსებული ქონების რელიზაციის თავიდან აცილების განზრახვით გააფორმეს.

სააპელაციო სასამართლოს განჩინება ვ. გ-ემ (მამა) და ვ. გ-ემ (შვილი) გაასაჩივრეს საკასაციო წესით, მოითხოვეს მისი გაუქმება და საქმის დაბრუნება იმავე სასამართლოსათვის ხელახლა განსახილველად შემდეგი საფუძვლებით:

სასამართლომ საქმე განიხილა სადავო სამართლებრივი ურთიერთობის ერთ-ერთი მონაწილის _ ნ.ლ-ის პროცესში ჩაბმისა და მოწვევის გარეშე, რითაც დაარღვია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 394-ე მუხლის დანაწესი.

კასატორები საქმის განხილვისას მიუთითებდნენ სამოქალაქო კოდექსის 170-ე მუხლის დანაწესზე, რაც გამორიცხავდა სადავო გარიგებების ბათილად ცნობის შესაძლებლობას, თუმცა სასამართლომ არ გაითვალისწინა აღნიშნული გარემოება. ამასთან, სააპელაციო პალატამ საქმე განიხილა მიკერძოებულად, _ განუხილველად დატოვა ნ.ლ-ის სააპელაციო საჩივარი, არ დააკმაყოფილა მხარის შუამდგომლობა, არ გააუქმა გასაჩივრებული გადაწყვეტილება და მოსარჩელის მითითების გარეშე გამოიყენა სამოქალაქო კოდექსის 56-ე მუხლის დანაწესი.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 24 ნოემბრის განჩინებით ვ. გ-ისა და ვ. გ-ის საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 396-ე მუხლით და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა ვ. გ-ისა და ვ. გ-ის საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის მიხედვით, საკასაციო საჩივარი სხვა ქონებრივ და არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგებზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი მითითებული საფუძვლით.

საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით.

ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი პრაქტიკის ჩამოყალიბების თვალსაზრისით.

ყოველივე აღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას მოცემული საკასაციო საჩივარი, რის გამოც კასატორს უარი უნდა ეთქვას საკასაციო საჩივრის განხილვაზე.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მესამე ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. ამდენად, საკასაციო პალატა თვლის, რომ კასატორ ვ. გ-ესა და ვ. გ-ეს უნდა დაუბრუნდეთ სახელმწიფო ბაჟის სახით ვ. გ-ის მიერ 2011 წლის 17 სექტემბერსა და 10 ნოემბერს გადახდილი 600 ლარის 70% _ 420 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

ვ. გ-ისა და ვ. გ-ის საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.

კასატორ ვ. გ-ესა (პირადი ¹...) და ვ. გ-ეს (პირადი ¹...) დაუბრუნდეთ შემდეგ ანგარიშზე: თბილისის არასაგადასახადო შემოსულობების ¹200122900, სახელმწიფო ხაზინა, ბანკის კოდი _ ¹220101222, საბიუჯეტო შემოსულობების სახაზინო კოდი _ ¹300773150, დანიშნულება _ «სახელმწიფო ბაჟი საქართველოს უზენაეს სასამართლოში განსახილველ საქმეებზე» ვ. გ-ის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟი _ 420 ლარი.

საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.