საქმე N 340100123007527064

საქართველოს უზენაესი სასამართლო

განაჩენი

საქართველოს სახელით

№397აპ-25 ქ. თბილისი

ა. ე., 397აპ-25 8 აგვისტო, 2025 წელი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატამ შემდეგი შემადგენლობით:

მამუკა ვასაძე (თავმჯდომარე)

ლევან თევზაძე, მერაბ გაბინაშვილი

ზეპირი მოსმენის გარეშე განიხილა მსჯავრდებულ ე. ა-ს ინტერესების დამცველის, ადვოკატ ო. ს-სა და გურჯაანის რაიონული პროკურატურის პროკურორ შალვა ნიკვაშვილის საკასაციო საჩივრები თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის 2025 წლის 21 მარტის განაჩენზე.

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. ბრალდების შესახებ დადგენილების მიხედვით, ე. ა-ს, – დაბადებულს .... – ბრალად დაედო: ჯანმრთელობის განზრახ მძიმე დაზიანება, ესე იგი სხეულის დაზიანება, რომელიც სახიფათოა სიცოცხლისთვის, რაც გამოიხატა შემდეგით:

1.1. 2023 წლის 21 მაისს, დაახლოებით, 20:25 საათზე, ლ-ს მუნიციპალიტეტის სოფელ ყ-ს საჯარო სკოლის ეზოში, ე. ა-მ, ურთიერთშელაპარაკებისას წარმოშობილი კონფლიქტის დროს, ე. ქ-ს დანის გამოყენებით, ზურგის არეში მიაყენა ჭრილობა, რის შედეგადაც, ე. ქ-მ მიიღო სიცოცხლისათვის სახიფათო, მძიმე ხარისხის დაზიანება.

2. ე. ა-ს წარედგინა ბრალდება საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 117-ე მუხლის 1-ელი ნაწილით.

3. გურჯაანის რაიონული სასამართლოს 2024 წლის 14 ივნისის განაჩენით ე. ა-სათვის საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 117-ე მუხლის 1-ელი ნაწილით წარდგენილი ბრალდება გადაკვალიფიცირდა ამავე კოდექსის 122-ე მუხლზე, რომლის ჩადენისთვისაც იგი ცნობილ იქნა დამნაშავედ და სასჯელის სახედ და ზომად განესაზღვრა ჯარიმა – 3000 ლარი.

4. სასამართლომ დაადგინა, რომ ე. ა-ს ე. ქ-სათვის ჯანმრთელობა განზრახ მძიმედ არ დაუზიანებია, არამედ – იგი იმყოფებოდა აუცილებელი მოგერიების მდგომარეობაში, რომლის ფარგლებს გადაცილებით მიაყენა ჯანმრთელობის მძიმე დაზიანება დაზარალებულს.

5. გურჯაანის რაიონული სასამართლოს 2024 წლის 14 ივნისის განაჩენი სააპელაციო წესით გაასაჩივრა გურჯაანის რაიონული პროკურატურის პროკურორმა – შალვა ნიკვაშვილმა, რომელიც ითხოვდა განაჩენის შეცვლას, ე. ა-ს დამნაშავედ ცნობას საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 117-ე მუხლის 1-ელი ნაწილით გათვალისწინებული ანაშაულის ჩადენისათვის და სასჯელის, შესაბამისი სანქციის ფარგლებში, განსაზღვრას.

6. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის 2025 წლის 21 მარტის განაჩენით გურჯაანის რაიონული სასამართლოს 2024 წლის 14 ივნისის განაჩენი შეიცვალა: ე. ა. ცნობილ იქნა დამნაშავედ საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 117-ე მუხლის 1-ელი ნაწილით გათვალისწინებული დანაშაულის ჩადენისათვის და სასჯელის სახედ და ზომად განესაზღვრა – 4 წლით თავისუფლების აღკვეთა, საიდანაც საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 50-ე მუხლის მე-5 ნაწილის გამოყენებით, 2 წელი და 8 თვე განესაზღვრა პენიტენციურ დაწესებულებაში მოსახდელად, ხოლო – 1 წელი და 4 თვე ჩაეთვალა პირობითად, იმავე გამოსაცდელი ვადით.

7. ე. ა-ს სასჯელი აეთვალა განაჩენის აღსრულების მიზნით მისი დაკავებიდან – 2025 წლის 21 მარტიდან. მასვე, სასჯელის ვადაში ჩაეთვალა დაკავების დროს – 2023 წლის 22 მაისიდან 2023 წლის 23 მაისის ჩათვლით.

8. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის 2025 წლის 21 მარტის განაჩენი საკასაციო წესით გაასაჩივრეს, ერთი მხრივ, მსჯავრდებულ ე-–--- ა-–---ის ინტერესების დამცველმა, ადვოკატმა ო. ს-მ, ხოლო, მეორე მხრივ, გურჯაანის რაიონული პროკურატურის პროკურორმა შალვა ნიკვაშვილმა.

9. კასატორი – დაცვის მხარე – თავისი საკასაციო საჩივრით ითხოვს სააპელაციო სასამართლოს განაჩენის შეცვლას, ე. ა-ს დამნაშავედ ცნობას საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 122-ე მუხლით გათვალისწინებული დანაშაულის ჩადენისათვის და კანონიერი და სამართლიანი სასჯელის შეფარდებას, რამეთუ მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლომ, პირველი ინსტანციის სასამართლოსაგან განსხვავებით, არასრულფასოვნად შეაფასა წარმოდგენილი მტკიცებულებები და მსჯავრდებულის ქმედებას არასწორი კვალიფიკაცია მიანიჭა. ე. ა-ს მსჯავრი დაედო საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 117-ე მუხლის 1-ელი ნაწილით გათვალისწინებული განზრახი დანაშაულისათვის, თუმცა გამოკვლეული სამხილებით არ დასტურდება, რომ მსჯავრდებულს სურდა დაზარალებულისათვის რაიმე ზიანის მიყენება. არაფერი მიუთითებს, რომ რომ ე. ა. იყო კონფლიქტის ინიციატორი, არამედ პირიქით – დადგენილია, რომ დაპირისპირება დაიწყო დაზარალებულმა, ჯერ არასრულწლოვანი ო---- ს-ს ცემით, ხოლო შემდგომ მსჯავრდებულის მიმართ გამოხატული აგრესია, რასაც მოჰყვა სწორედ ე. ა-ს საპასუხო რეაქცია. დაზარალებულის ჩვენების საპირისპიროდ, მოწმეების: ო. ს-სა და ო. ჯ-ს, ისევე, როგორც – თავად მსჯავრდებულ ე. ა-ს ჩვენებითა და ო. ს-ს სამედიცინო ექსპერტიზის დასკვნით დასტურდება, რომ მთვრალმა ე. ქ-მ უმიზეზოდ სცემა 15 წლის ო. ს-ს, ხელებისა და ფეხების დარტმით მიაყენა მას მსუბუქი დაზიანება, შემდეგ კი გინებითა და მუქარით გაემართა ე. ა-საკენ, ცდილობდა მისთვის ხელის დარტმას, მსჯავრდებულმა კი, თავდამსხმელის ასაკიდან და ფიზიკური აღნაგობიდან გამომდინარე, აირიდა მისი დარტყმა, მოექცა გვერდით, ამოიღო ჯიბიდან დანა და თავდაცვის მიზნით, დაარტყა ზურგის არეში. შესაბამისად, მსჯავრდებული თავად იყო თავდასხმის ობიექტი და მოქმედებდა აუცილებელი მოგერიების მდგომარეობაში, თუმცა გამომდინარე იქიდან, რომ თავდამსხმელი არ ყოფილა შეიარაღებული, ე. ა-ს თავდაცვა იყო აშკარად შეუსაბამო თავდასხმის ხასიათსა და საშიშროებასთან და გამოკვეთილია აუცილებელი მოგერიების ფარგლებს გადაცილება. აღსანიშნავია მსჯავრდებულის დანაშაულის შემდგომი ქცევა: იგი ბრალის აღიარებით გამოცხადდა საგამოძიებო ორგანოში და ითანამშრომლა გამოძიებასთან – მონაწილეობა მიიღო საგამოძიებო ექსპერმენტში, მიუთითა შემთხვევის ადგილსა და დანაშაულის იარაღზე.

10. კასატორი – ბრალდების მხარე – თავისი საკასაციო საჩივრით ითხოვს ე. ა-ს დამნაშავედ ცნობას საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 117-ე მუხლის 1-ელი ნაწილით გათვალისწინებული დანაშაულის ჩადენისათვის და მისთვის უფრო მკაცრი სასჯელის განსაზღვრას, ვინაიდან მიიჩნევს, რომ მიუხედავად მსჯავრდებულის ქმედების სწორი სამართლებრივი შეფასებისა, სააპელაციო სასამართლომ არ გაითვალისწინა ე. ა-ს პიროვნება, მის მიერ ჩადენილი დანაშაულის ხასიათი, ასევე – ის ფაქტი, რომ იგი არ აღიარებს ჩადენილ დანაშაულ და, შესაბამისად, ლმობიერი სასჯელი შეუფარდა, რომელიც ვერ უზრუნველყოფს მის მიზნებს. საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 53-ე მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად, სასჯელის დანიშვნის დროს სასამართლო ითვალისწინებს დამნაშავის პასუხისმგებლობის შემამსუბუქებელ და დამამძიმებელ გარემოებებს, კერძოდ, დანაშაულის მოტივსა და მიზანს, ქმედებაში გამოვლენილ მართლსაწინააღმდეგო ნებას, მოვალეობათა დარღვევის ხასიათსა და ზომას, ქმედების განხორციელების სახეს, ხერხსა და მართლსაწინააღმდეგო შედეგს, დამნაშავის წარსულ ცხოვრებას, პირად და ეკონომიკურ პირობებს, ყოფაქცევას ქმედების შემდეგ, განსაკუთრებით – მის მისწრაფებას, აანაზღაუროს ზიანი, შეურიგდეს დაზარალებულს. განსახილველ შემთხვევაში კი, ნათლად ჩანს, რომ მსჯავრდებულს არათუ ზიანი აუნაზღაურებია, ბოდიშიც კი არ მოუხდია დაზარალებულისათვის, რის გამოც, ე. ქ-ს მის მიმართ პრეტენზია აქვს და ითხოვს მკაცრად დასჯას. ამავდროულად, საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 50-ე მუხლის მე-5 ნაწილის შესაბამისად, ვადიანი თავისუფლების აღკვეთის დანიშვნისას სასამართლო უფლებამოსილია, განაჩენით დაადგინოს სასჯელის ნაწილის მოხდა, ხოლო დანარჩენი ნაწილის პირობით მსჯავრად ჩათვლა, თუ ბრალდებული (მსჯავრდებული) აღიარებს დანაშაულს (თუ პირს არ წაასწრეს დანაშაულის ჩადენისას ან ჩადენისთანავე), ასახელებს დანაშაულის ჩადენაში თანამონაწილეებს და თანამშრომლობს გამოძიებასთან, რაც განსახილველ შემთხვევაში არ არის გამოკვეთილი, რამეთუ მსჯავრდებული არც პირველ და არც სააპელაციო ინსტანციის სასამართლოში არ აღიარებდა წარდგენილ ბრალდებას, არამედ – ამტკიცებდა, რომ დაზარალებულს განზრახ მძიმე დაზიანება აუცილებელი მოგერიების ფარგლებს გადაცილებით მიაყენა. შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლომ, ე. ა-ს შეფარდებული სასჯელის ნაწილობრივ პირობითად ჩათვლით უკანონო სასჯელი განუსაზღვრა, რომელიც ეწინააღმდეგება კანონის იმპერატიულ მოთხოვნას და, ამავდროულად, არ შეესაბამება ჩადენილი ქმედების ხასიათსა და დამნაშავის პიროვნებას.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

1. საკასაციო სასამართლომ განიხილა საკასაციო საჩივრები, შეისწავლა საქმის მასალები, შეამოწმა საჩივრების საფუძვლიანობა და მიაჩნია, რომ მსჯავრდებულ ე. ა-ს ინტერესების დამცველის, ადვოკატ ო. ს-ს საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს, ხოლო გურჯაანის რაიონული პროკურატურის პროკურორ შალვა ნიკვაშვილის საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს და თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის 2025 წლის 21 მარტის განაჩენი უნდა შეიცვალოს, შემდეგ გარემოებათა გამო:

2. საკასაციო სასამართლო, პირველ რიგში, აღნიშნავს, რომ მხარეებს სადავოდ არ გაუხდიათ და სასამართლოსაც უტყუარად დადგენილად მიაჩნია ის გარემოება, რომ 2023 წლის 21 მაისს, დაახლოებით, 20:25 საათზე, ლ-ს მუნიციპალიტეტის სოფელ ყ-ს საჯარო სკოლის ეზოში, ე. ა-მ ე. ქ-ს დანის გამოყენებით, ზურგის არეში მიაყენა სიცოცხლისათვის სახიფათო, მძიმე ხარისხის დაზიანება.

3. ბრალდების მხარის მტკიცებით: ე. ა-მ ურთიერთშელაპარაკებისას წარმოშობილი კონფლიქტის დროს, განზრახ მიაყენა დანით სიცოცხლისათვის სახიფათო, მძიმე ხარისხის დაზიანება ე. ქ-ს, ხოლო დაცვის მხარის ვერსიით – ე. ა-ი იმყოფებოდა აუცილებელი მოგერიების მდგომარეობაში, რომლის ფარგლებს გადაცილებით დააზიანა თავდამსხმელი.

4. საკასაციო სასამართლოს მიერ განმარტებულია, რომ დანაშაულის კონსტრუქცია მოიცავს სამ აუცილებელ ელემენტს – ქმედების შემადგენლობას, მართლწინააღმდეგობასა და ბრალს. პირველ ყოვლისა, უნდა დადგინდეს: პირის მიერ ჩადენილი ქმედება შეიცავს თუ არა შესაბამისი შემადგენლობის ნიშნებს. თუკი დადგინდება შემადგენლობის არსებობა, მხოლოდ ამის შემდეგ შეიძლება მსჯელობა იმის თაობაზე, არსებობს თუ არა მართლწინააღმდეგობის გამომრიცხველი რომელიმე გარემოება, მათ შორის – აუცილებელი მოგერიების ვითარება და შემადგენლობის შემცველი ქმედება განხორციელდა თუ არა ასეთი მოგერიების კანონით განსაზღვრულ ფარგლებში (იხ.: საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის 2016 წლის 30 დეკემბრის გადაწყვეტილება საქმეზე №424აპ-16, სამოტივაციო ნაწილი, პუნქტი 3).

5. განსახილველ შემთხვევაში, როგორც ზემოთ უკვე აღინიშნა, მხარეები არ დავობენ იმასთან დაკავშირებით, რომ ე. ქ-ს სხეულის მძიმე ხარისხის დაზიანება დანით მიაყენა სწორედ ე. ა-მ, თუმცა დაცვის მხარის მტკიცებით, მსჯავრდებული იმყოფებოდა აუცილებელი მოგერიების მდგომარეობაში, მაგრამ გამომდინარე იქიდან, რომ თავდამსხმელი არ ყოფილა შეიარაღებული, მსჯავრდებულის თავდაცვა იყო აშკარად შეუსაბამო თავდასხმის ხასიათსა და საშიშროებასთან, შესაბამისად, ე. ა-მ გადააცილა აუცილებელი მოგერიების ფარგლებს და მის ქმედებაში იკვეთება საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 122-ე მუხლით გათვალისწინებული დანაშაულის – აუცილებელი მოგერიების ფარგლების გადაცილებით ჯანმრთელობის მძიმე დაზიანების – შედამდგენლობა.

6. საკასაციო სასამართლო კვლავაც იმეორებს: ქმედების სუბიექტური შემადგენლობის – განზრახვის დასადასტურებლად აუცილებელია, ერთდროულად არსებობდეს ცოდნის, ნებელობისა და მართლწინააღმდეგობის შეგნება. რიგ შემთხვევებში შესაძლებელია, ბრალდებული არც აკონკრეტებდეს ან/და უარყოფდეს განზრახვის არსებობას, მაგრამ საქმეში არსებულ ფაქტობრივ გარემოებათა ანალიზით დადგინდეს პირის მიერ განზრახვის ნამდვილობა, ანუ ფაქტობრივ გარემოებათა განვითარების ლოგიკური ჯაჭვი ქმედების სუბიექტური შემადგენლობის შეფასების შესაძლებლობას იძლევა (იხ.: საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის 2018 წლის 20 თებერვლის №527აპ-17 განაჩენის სამოტივაციო ნაწილი, პუნქტი 29).

7. საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის მე-9 მუხლის მე-2 ნაწილის მიხედვით, ქმედება პირდაპირი განზრახვითაა ჩადენილი, თუ პირს გაცნობიერებული ჰქონდა თავისი ქმედების მართლწინააღმდეგობა, ითვალისწინებდა მართლსაწინააღმდეგო შედეგის დადგომის შესაძლებლობას და სურდა ეს შედეგი, ანდა ითვალისწინებდა ასეთი შედეგის განხორციელების გარდაუვალობას, ხოლო ამავე მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად, ქმედება არაპირდაპირი განზრახვითაა ჩადენილი, თუ პირს გაცნობიერებული ჰქონდა თავისი ქმედების მართლწინააღმდეგობა, ითვალისწინებდა მართლსაწინააღმდეგო შედეგის დადგომის შესაძლებლობას და არ სურდა ეს შედეგი, მაგრამ შეგნებულად უშვებდა ან გულგრილად ეკიდებოდა მის დადგომას.

8. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, განსახილველ შემთხვევაში, დანაშაულის ჩასადენად გამოყენებული იარაღის (დანის), დაზარალებულისათვის მიყენებული დაზიანებების რაოდენობისა და ხარისხის (სიცოცხლისათვის სახიფათო მძიმე ხარისხის 2 ჭრილობა), ასევე – მათი ლოკალიზაციის (ზურგის არე) გათვალისწინებით, ცალსახად გამორიცხულია, რომ ე. ა-ი გაუფრთხილებლად მოქმედებდა და ერთმნიშვნელოვნად დასტურდება, რომ მას სურდა ე. ქ-ს ჯანმრთელობის მძიმედ დაზიანება ან, როგორც მინიმუმ, ითვალისწინებდა ასეთი შედეგის დადგომის შესაძლებლობას.

9. ამის შემდეგ სასამართლოს მიერ გადასაწყვეტი მთავარი საკითხია: არსებობდა თუ არა საფუძველი დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების აუცილებელ მოგერიებად სამართლებრივი შეფასებისათვის, სხვაგვარად რომ ითქვას, ე. ა-ს ქმედების მართლწინააღმდეგობის საკითხი იწვევს თუ არა ისეთ გონივრულ ეჭვს, რაც შეიძლება ნაკლები ბრალეულობის გამოკვეთის საფუძველი გახდეს, როგორც ეს დაცვის მხარის საკასაციო საჩივრის საკვანძო არგუმენტად არის მიჩნეული.

10. საკასციო სასამართლოს მიერ განმარტებულია: პირი აუცილებელი მოგერიების მდგომარეობაში იმყოფება იმ შემთხვევაში, როდესაც მის მიმართ ხორციელდება მართლსაწინააღმდეგო ხელყოფა, ხელყოფა იმწუთიერი და რეალურია, ხოლო მომგერიებლის მიერ ჩადენილი ქმედება კი უკიდურესობით გამოწვეული მოქმედებაა, რაც გულისხმობს იმას, რომ ეს უნდა იყოს აუცილებელი თავდაცვითი ქმედება, რომელიც გათვალისწინებულია ხელყოფის მოგერიებისთვის და წარმოადგენს შედარებით მსუბუქ თავდაცვის საშუალებას. მართალია, აუცილებელი მოგერიების დროს არ არსებობს სამართლებრივ სიკეთეთა შესაბამისობის მოთხოვნა, მაგრამ თავდაცვა არ არის მართლზომიერი სამართლებრივ სიკეთეთა აშკარა შეუსაბამობის დროს. არ შეიძლება ადამიანს სიცოცხლე მოუსპო ან მძიმე დაზიანება მიაყენო იმ შემთხვევაში, როცა აშკარად შესაძლებელია თავდაცვის განხორციელება შედარებით უფრო ნაკლები ზიანის მიყენების გზით (იხ.: საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის №593აპ-15 გადაწყვეტილების სამოტივაციო ნაწილი, პუნქტი 4).

11. საკასაციო სასამართლო, დაპირისპირებული მხარეების – დაზარალებულისა და მსჯავრდებულის – ურთიერთგამომრიცხველი განმარტებების კვალდაკვალ, მხედველობაში იღებს შემთხვევის თვითმხილველი მოწმეების – ო. ს-სა და ო. ჯ-ს – ჩვენებებს, რომლებიც ცხადყოფს, რომ მსჯავრდებულის ქმედება – დაზარალებულისათვის დანით დაზიანებების მიყენება – არ ყოფილა არც საკუთარი და არც სხვისი სიცოცხლის ან ჯანმრთელობის დასაცავად, უკიდურესობით გამოწვეული მოქმედება – აუცილებელი თავდაცვითი ქმედება, რამეთუ ო. ს-ს ჩვენების მიხედვით, ე. ქ., მხოლოდ მას შემდეგ გაემართა გინებით ე. ა-საკენ, როდესაც მასთან ფიზიკური ანგარიშსწორება ამოწურა და მსჯავრდებულს დაემუქრა ცემით, რისიც შეეშინდა ე. ა-ს და ზურგში დაარტყა მას დანა; ო. ჯ-ს თქმით კი, ე. ქ., მას შემდეგ, რაც ო. ს-ს სცემა, გინებით წავიდა ე. ა-საკენ, ემუქრებოდა, რომ სცემდა და ერთი-ორჯერ ხელიც მოუქნია, თუმცა დარტყმა ვერ მოასწრო, რადგან მსჯავრდებულმა დანა ამოიღო და დაჭრა. შესაბამისად, არცერთი თვითმხილველი მოწმის ჩვენებით არ დგინდება დაზარალებულის მიერ მსჯავრდებულზე ფიზიკური ძალადობის ან თავდასხის ფაქტი, რის კვალდაკვალაც, შესაძლო იქნებოდა განსჯა უკიდურესობით გამოწვეულ, აუცილებელ თავდაცვით ქმედებასა და თავდასხმის შესაძლო მოგერიების ფარგლებზე. სადავო საკითხის მართებულად შესაფასებლად მითუფრო საყურადღებოა დაზარალებულისათვის მიყენებული დაზიანებების ლოკალიზაცია – ზურგის არე – რაც, თავის მხრივ, ასევე ნათლად გამორიცხავს, რომ ჭრილობების მიყენებისას, ე. ქ. თავს ესხმოდა ე. ა-ს, რამეთუ შეუძლებელია დანით ზურგში ჭრილობების მიყენებით თავდასხის მოგერიება.

12. ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ ე. ა-ს მსჯავრდება საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 117-ე მუხლის 1-ელი ნაწილით გათვალისწინებული დანაშაულის ჩადენისათვის – კანონიერია და, ქმედების სამართლებრივი შეფასების ნაწილში, სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების შეცვლის რაიმე საფუძველი, განსახილველ შემთხვევაში, არ იკვეთება.

13. ბრალდების მხარის მიერ სადავო სასჯელთან მიმართებით აღსანიშნავია, რომ საქართველოს სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის 259-ე მუხლის მე-4 ნაწილის შესაბამისად, სასამართლოს განაჩენი სამართლიანია, თუ დანიშნული სასჯელი შეესაბამება მსჯავრდებულის პიროვნებასა და მის მიერ ჩადენილი დანაშაულის სიმძიმეს. საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 53-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, სასამართლო დამნაშავეს სამართლიან სასჯელს დაუნიშნავს ამ კოდექსის კერძო ნაწილის შესაბამისი მუხლით დადგენილ ფარგლებში და ამავე კოდექსის ზოგადი ნაწილის დებულებათა გათვალისწინებით. სასჯელის უფრო მკაცრი სახე შეიძლება დაინიშნოს მხოლოდ მაშინ, როდესაც ნაკლებად მკაცრი სახის სასჯელი ვერ უზრუნველყოფს სასჯელის მიზნის განხორციელებას. ამავე მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად, სასჯელის დანიშვნის დროს სასამართლო ითვალისწინებს დამნაშავის პასუხისმგებლობის შემამსუბუქებელ და დამამძიმებელ გარემოებებს, კერძოდ, დანაშაულის მოტივსა და მიზანს, ქმედებაში გამოვლენილ მართლსაწინააღმდეგო ნებას, მოვალეობათა დარღვევის ხასიათსა და ზომას, ქმედების განხორციელების სახეს, ხერხსა და მართლსაწინააღმდეგო შედეგს, დამნაშავის წარსულ ცხოვრებას, პირად და ეკონომიკურ პირობებს, ყოფაქცევას ქმედების შემდეგ, განსაკუთრებით – მის მისწრაფებას, აანაზღაუროს ზიანი, შეურიგდეს დაზარალებულს. საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 39-ე მუხლის 1-ელი ნაწილის თანახმად, სასჯელის მიზანია სამართლიანობის აღდგენა, ახალი დანაშაულის თავიდან აცილება და დამნაშავის რესოციალიზაცია.

14. საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს მიერ განმარტებულია, რომ სასჯელთან დაკავშირებული კონსტიტუციური შეზღუდვის არსი არის პროპორციული სასჯელის დაკისრება მნიშვნელოვნად ინდივიდუალიზებული სახით, რა დროსაც მხედველობაში მიიღება დანაშაულის სიმძიმე, დამნაშავის ბრალი და დანაშაულის შედეგად გამოწვეული ზიანი (კონკრეტული დაზარალებულისთვის თუ საზოგადოებისთვის), დამნაშავის პერსონალური მახასიათებლები და საქმის კონკრეტული გარემოებები იმისთვის, რათა განისაზღვროს, როგორი სასჯელი იქნება შესაბამისი პირის რეაბილიტაციისა და საზოგადოების დაცვისთვის ამ კონკრეტული დამნაშავის შეკავების გზით. მხოლოდ ამგვარ პირობებში შეასრულებს სასჯელი თავის მიზნებს (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2015 წლის 24 ოქტომბრის №1/4/592 გადაწყვეტილება საქმეზე „საქართველოს მოქალაქე ბექა წიქარიშვილი საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, II-97).

15. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ განსახილველ შემთხვევაში, კასატორის – ბრალდების მხარის – მოთხოვნა, ე. ა-სათვის შეფარდებული სასჯელის გამკაცრებასთან დაკავშირებით, კანონიერი და დასაბუთებულია, ვინაიდან სააპელაციო სასამართლომ მსჯავრდებულს საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 117-ე მუხლის 1-ელი ნაწილით გათვალისწინებული დანაშაულის ჩადენისათვის შეუფარდა – 4 წლით თავისუფლების აღკვეთა, საიდანაც საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 50-ე მუხლის მე-5 ნაწილის გამოყენებით, 2 წელი და 8 თვე განუსაზღვრა პენიტენციურ დაწესებულებაში მოსახდელად, ხოლო დარჩენილი – 1 წელი 4 თვე, ჩაუთვალა პირობითად, იმავე გამოსაცდელი ვადით, რასაც არ აქვს კანონიერი გამართლება, რამეთუ ე. ა-ს ქმედებაში არ არის გამოკვეთილი სასჯელის ნაწილის პირობით ჩათვლის კანონიერი საფუძველი, კერძოდ:

16. საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 50-ე მუხლის მე-5 ნაწილის თანახმად, ვადიანი თავისუფლების აღკვეთის დანიშვნისას სასამართლო უფლებამოსილია, განაჩენით დაადგინოს სასჯელის ნაწილის მოხდა, ხოლო დანარჩენი ნაწილის პირობით მსჯავრად ჩათვლა, თუ ბრალდებული (მსჯავრდებული) აღიარებს დანაშაულს (თუ პირს არ წაასწრეს დანაშაულის ჩადენისას ან ჩადენისთანავე), ასახელებს დანაშაულის ჩადენაში თანამონაწილეებს და თანამშრომლობს გამოძიებასთან. საპროცესო შეთანხმების დადების გარდა, თუ ჩადენილია განსაკუთრებით მძიმე დანაშაული, პირობით მსჯავრად შეიძლება ჩაითვალოს დანიშნული სასჯელის ერთი მეოთხედი, მძიმე დანაშაულის ჩადენის შემთხვევაში – სასჯელის ერთი მესამედი, ხოლო ნაკლებად მძიმე დანაშაულის ჩადენის შემთხვევაში – სასჯელის ნახევარი.

17. განსახილველი სისხლის სამართლის საქმის მასალები ცხადყოფს, რომ ე. ა-ი საქმის სასამართლო განხილვის არცერთ ეტაპზე, არც პირველი და არც სააპელაციო ინსტანციის სასამართლოში გაცხადებული პოზიციით არ აღიარებდა საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 117-ე მუხლის 1-ელი ნაწილით მისთვის მსჯავრადშერაცხილ დანაშაულს – ჯანმრთელობის განზრახ მძიმე დაზიანებას – არამედ ამტკიცებდა, რომ ჯანმრთელობის მძიმე დაზიანება ჩაიდინა აუცილებელი მოგერიების ფარგლებს გადაცილებით, რაც საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 122-ე მუხლით დასჯადი ქმედებაა, რომლის არსებობა სასამართლოს არ დაუდგენია და, შესაბამისად, მსჯავრდებულის მტკიცება ვერ შეფასდება ჩადენილი დანაშაულის აღიარებად, რაც, როგორც ზემოთ უკვე აღინიშნა, საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 50-ე მუხლის მე-5 ნაწილის თანახმად, სასჯელის ნაწილის პირობითად ჩათვლის ერთ-ერთი აუცილებელი წინაპირობაა.

18. საკასაციო სასამართლო კვლავაც იმეორებს, რომ კანონი აღჭურავს სასამართლოს როგორც საკმარისი, ეფექტური პროცესუალური გარანტიებით, ისე – მატერიალური ნორმებით, რომლებიც კონკრეტული სასჯელებისა თუ საშეღავათო პირობების გამოყენებას შესაძლებელს ხდის მხოლოდ მაშინ და იმ პირობებით, რამდენადაც ეს კანონით არის განსაზღვრული და ობიექტურად აუცილებელია, რაც ერთი მხრივ, ემსახურება კანონის მიზნების რეალურად განხორციელებას, ხოლო, მეორე მხრივ, ხელს უშლის სასჯელების თვითნებურად გამოყენებას (იხ.: საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის 2024 წლის 7 აგვისტოს გადაწყვეტილება №525აპ-24 საქმეზე, სამოტივაციო ნაწილი, პუნქტი 8).

19. ამდენად, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ არ არსებობს ე. ა-ს მიმართ საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 50-ე მუხლის მე-5 ნაწილის საფუძველზე, საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 117-ე მუხლის 1-ელი ნაწილით შეფარდებული სასჯელის ნაწილის პირობითად ჩათვლის კანონიერი საფუძველი და, შესაბამისად, ე. ა-ს თავისუფლება უნდა აღეკვეთოს პირობითი მსჯავრის გამოყენების გარეშე.

20. საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს განმარტებით: სამართლებრივ სახელმწიფოში კანონზომიერია მოლოდინი, რომ სასჯელი, თავისი შინაარსით, ფორმით, თვისებრივად და არსებითად გასცდება შურისძიების პრიმიტიულ სურვილს, რომელსაც არაფერი აქვს საერთო სამართალთან და რომელიც ობიექტურად ვერ შეუწყობს ხელს ვერც ადამიანების, საზოგადოების დაცულობას, ვერც დანაშაულის შემცირებას და ვერც დამნაშავე პირის რესოციალიზაციას, საბოლოოდ, ვერ შეუწყობს ხელს ვერც სამართლის პროგრესულ და მისი დანიშნულების შესაბამის განვითარებას და ვერც საზოგადოების წევრების ჰარმონიულ თანაარსებობას, შედეგად, ვერ უზრუნველყოფს იმ სამართლებრივ წესრიგს, რომლის დაცვისთვისაც უნდა გამოიყენებოდეს სახელმწიფოს იძულების უკიდურესი საშუალებები (იხ.: საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2015 წლის 24 ოქტომბრის №1/4/592 გადაწყვეტილება საქმეზე „საქართველოს მოქალაქე ბექა წიქარიშვილი საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, II-43).

21. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს: სასჯელის დანიშვნის ზოგადსავალდებულო გარემოებების, ასევე – მსჯავრდებულის ინდივიდუალური მახასიათებლების, მისი პასუხისმგებლობის შემამსუბუქებელი (დაზარალებულისათვის დაზიანებების მიყენების ფაქტის აღიარება, რასაც სწორი სამართლებრივი შეფასება მისცა სასამართლომ; ბრალის აღიარებით გამოცხადდება და გამოძიებასთან თანამშრომლობა; დაზარალებულის ვიქტიმური ქცევა) გარემოებებისა და საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 39-ე, 53-ე მუხლების მოთხოვნათა გათვალისწინებით, ე. ა-სათვის ჩადენილი დანაშაულის სანქციით გათვალისწინებული, მინიმალური სასჯელის – 4 წლით თავისუფლების აღკვეთის შეფარდება, არის სამართლიანი და სრულად უზრუნველყოფს სასჯელის მიზნებს – სამართლიანობის აღდგენას, ახალი დანაშაულის თავიდან აცილებასა და დამნაშავის რესოციალიზაციას.

22. ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ მსჯავრდებულ ე. ა-ს ინტერესების დამცველის, ადვოკატ ო. ს-ს საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს, ხოლო გურჯაანის რაიონული პროკურატურის პროკურორ შალვა ნიკვაშვილის საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს და თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის 2025 წლის 21 მარტის განაჩენი უნდა შეიცვალოს, მსჯავრდებულ ე. ა-ს სასჯელის დამძიმების კუთხით, ხოლო სხვა ნაწილში განაჩენი უნდა დარჩეს უცვლელად.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა საქართველოს სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის 301-ე მუხლით, 307-ე მუხლის პირველი ნაწილის „გ“ ქვეპუნქტით, 308-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. მსჯავრდებულ ე. ა-ს ინტერესების დამცველის, ადვოკატ ო. ს-ს საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს;

2. გურჯაანის რაიონული პროკურატურის პროკურორ შალვა ნიკვაშვილის საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს;

3. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის 2025 წლის 21 მარტის განაჩენი შეიცვალოს:

4. ე. ა. ცნობილ იქნეს დამნაშავედ საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 117-ე მუხლის 1-ელი ნაწილით და მიესაჯოს – 4 წლით თავისუფლების აღკვეთა;

5. ე. ა-ს სასჯელი აეთვალოს 2025 წლის 21 მარტიდან. მასვე, სასჯელის ვადაში ჩაეთვალოს დაკავების დროს – 2023 წლის 22 მაისიდან 2023 წლის 23 მაისის ჩათვლით;

6. სხვა – მათ შორის: გირაოს, ყადაღისა და ნივთმტკიცებების – ნაწილში თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის 2025 წლის 21 მარტის განაჩენი დარჩეს უცვლელად;

7. განაჩენი საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე მ. ვასაძე

მოსამართლეები: ლ. თევზაძე

მ. გაბინაშვილი