ბს-309-245-კ-05 23 ივნისი, 2005 წ.,

ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატამ

შემდეგი შემადგენლობით:

ნ. წკეპლაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

ი. ლეგაშვილი,

ჯ. გახოკიძე

ზეპირი განხილვის გარეშე განიხილა ლ. მ-ის წარმომადგენლის კ. ა-ის საკასაციო საჩივარი თბილისის საოლქო სასმართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატის 2004წ. 19 ნოემბრის გადაწყვეტილებაზე.

საკასაციო სასამართლომ საქმის მასალების გაცნობის შედეგად

გ ა მ ო ა რ კ ვ ი ა:

ლ. ი-მა, ლ ც-მა, ა. მ-მა, ე. ა-მა, პ. მ-ემ და ა. ნ-ემ სარჩელი აღძრეს თბილისის მთაწმინდა-კრწანისის რაიონულ სასამართლოში 2003წ. 8 სექტემბერს, მოპასუხეების: თბილისის მერიის, თბილისის პრემიერის, თბილისის მერიის მთავარი არქიტექტორის მიმართ, მესამე პირის, ლ. მ-ის მონაწილეობით, რომლითაც მოითხოვეს თბილისის პრემიერის 16.08.01წ. ¹835 განკარგულების, ლ. მ-ისათვის კონკურსის წესით მიწის ნაკვეთის მიყიდვის შესახებ და თბილისი მთავარი არქიტექტურის 2002წ. 4 ივლისის ¹Pრობ-347 ბრძანების საფუძველზე შეთანხმებული მშენებლობის პროექტის ბათილად ცნობა, შემდეგი საფუძვლით:

თბილისში, … არსებულ მიწის ნაკვეთზე, რომელიც წარმოადგენს აღნიშნულ მისამართზე მდებარე სახლის მაცხოვრებელთა საერთო საკუთრებას, დაიწყო მშენებლობა. მითითებული მიწის ნაკვეთის ნაწილი გაიყიდა კონკურსის წესით, რომლის შედეგები დამტკიცდა თბილისის პრემიერის 2001წ. 16 აგვისტოს ¹835 განკარგულებით.

სადავო მიწის ნაკვეთის ხელმეორედ გაყიდვის შემდეგ 2002წ. 4 ივლისს თბილისის მთავარი არქიტექტორის ¹რობ-347 ბრძანების საფუძველზე მოხდა მათ კუთვნილ მიწის ნაკვეთზე სათავსოს მოწყობის პროექტის შეთანხმება და მესამე პირმა ლ. მ-მა დაიწყო მშენებლობა სახლის მობინადრეთა ნებართვის გარეშე.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, მოსარჩელეები თვლიან, რომ თბილისის პრემიერის სადავო განკარგულებით უხეშად იქნა დარღვეული საქართველოს კანონი “ფიზიკური პირებისა და კერძო სამართლის იურიდიული პირების სარგებლობაში არსებული არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის კერძო საკუთრებად გამოცხადების შესახებ” და “სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის საკუთრებაში ან სარგებლობაში გაცემაზე კონკურსის ჩატარების წესის” შესახებ კანონის მეორე მუხლის “ბ”პუნქტის მოთხოვნები, აგრეთვე, შეილახა საქართველოს კონსტიტუციით გარანტირებული მოსარჩელეთა საკუთრების უფლება.

2003წ. 8 სექტემბერს მოსარჩელეებმა თბილისის კრწანისი-მთაწმინდის რაიონულ სასამართლოს მიმართეს განცხადებით, რომლითაც მოითხოვეს სადავო ადმინისტრაციული აქტების შეჩერება ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 29.1. მუხლის საფუძველზე.

მესამე პირმა ლ. მ-მა სარჩელი არ ცნო და მოითხოვა მის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა, შემდეგ გარემოებათა გამო:

მესამე პირს მიაჩნია, რომ მოსარჩელეთა არგუმენტი, იმის შესახებ, რომ “ფიზიკური პირებისა და კერძო სამართლის იურიდიული პირების სარგებლობაში არსებული არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის კერძო საკუთრებად გამოცხადების შესახებ” კანონის 2.2. მუხლის “ბ” პუნქტის შესაბამისად, თბილისში … მცხოვრებთ მიენიჭათ საერთო საკუთრების უფლება, საფუძველს მოკლებულია, რამდენადაც მითითებული მუხლით განსაზღვრულია, რომ საკუთრების უფლება ფიზიკურ პირებს მიენიჭებათ მათ სარგებლობაში დადგენილი წესით გამოყოფილ არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწებზე. კონკრეტულ შემთხვევაში, მოსარჩეელებს არ წარმოედგუნეიათ დოკუმენტი, რომლითაც შესაძლებელი იქნებოდა სადავო მიწის ნაკვეთზე დადგენილი წესით მათი სარგებლობის ან საკუთრების უფლების დადსტურება.

მესამე პირი თვლის, რომ მოსარჩელეებს არ წარმოუდგენიათ მტკიცებულება, რომელიც დაადასტურებდა თბილისში, გაგარინის … მათი ცხოვრების ფაქტს, რის გამოც, მესამე პირის მოსაზრებით, ადმინისტრაციული საპროცესო კოდესის 22.2. მუხლის საფუძველზე, არ არსებობს მათი სარჩელის დასაშვებობის პირობები.

აღნიშნულიდან გამომდინარე, მესამე პირი თვლის, რომ სასამართლომ არ უნდა იმსჯელოს სარჩელში მითითებულ მოთხოვნაზე კონკურსის კანონიერების შესახებ, მით უფრო, რომ მოცემულ შემთხვევაში სადავო მიწაზე განხორციელდა აუქციონი და არა კონკურსი.

2003წ. 20 სექტემბერს ლ. მ-მა სარჩელით მიმართა თბილისის მთაწმინდა-კრწანისის რაიონულ სასამართლოს, მოპასუხე თბილისის მერიის მიმართ, მესამე პირების: ლ.ი-ის, ლ, ც-ის, ა. მ-ის, ე. ა-ის, პ. მ-ის, ა. ნ-ის მონაწილეობით, რომლითაც მოითხოვა თბილისის პრემიერის 2003წ. 5 სექტემბრის ¹846 განკარგულების ბათილად ცნობა, შემდეგი საფუძვლით:

მოსარჩელის მოსაზრებით, სადავო ადმინისტრაციული აქტი მიღებულია საქმისათვის არსებითი მნიშვნელობის მქონე გარემოებების გამოკვლევისა და შეფასების გარეშე, კერძოდ, “სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის მართვისა და განკარგვის შესახებ” კანონის 3.4. მუხლის შესაბამისად, იკრძალება საზოგადოებრივი მიწის ნაკვეთების გასხვისება მთავრობის ნებართვის გარეშე და იქვე მითითებულია, რომ საზოგადოებრივი დანიშნულების მიწას წარმოადგენს მოედნები, ქუჩები, გასასვლელები, გზები და სანაპიროები, აღნიშნულის გამო, მოსარჩელე თვლის, რომ ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 17.2. მუხლის შესაბამისად, ადმინისტრაციული ორგანო ვალდებული იყო მიეთითებინა მტკიცებულებაზე, რომლითაც შესაძლებელი იქნებოდა იმ ფაქტის დადასტურება, რომ სადავო მიწის ნაკვეთი წარმოადგენდა რეალურად საზოგადოებრივი დანიშნულების მიწას.

მოსარჩელე თვლის, რომ მოპასუხე ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ დარღვეული იქნა ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის მე-13-ე მუხლის მოთხოვნები, რომლის შესაბამისად, იგი ვალდებული იყო, სადავო ადმინისტრაციული აქტის გამოცემამდე მოეწვია დაინტერესებული პირი, რომლის უფლება და კანონიერი ინტერესი იზღუდება ადმინისტრაციული აქტით და მიეცა მისთვის საკუთარი მოსაზრების წარდგენის უფლება, რასაც კონკრეტულ შემთხვევაში არ მომხდარა, მოსარჩელის მოსაზრებით, მოპასუხე ადმინისტრაციულმა ორგანომ დაარღვია ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის მე-13, 32-ე მუხლები, ხოლო თბილისის პრემიერმა, როგორც სადავო ადმინისტრაციული აქტის გამომცემმა თანამდებობის პირმა, გადაამეტა თავის უფლებამოსილებას და კანონმდებლობის საწინააღმდეგოდ განახორციელა უკანონო ქმედება, რითაც დაარღვია ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 5.1. მუხლის მოთხოვნები.

ამდენად, მოსარჩელე, ლ. მ-ი თვლის, რომ თბილისის პრემიერის 2003წ. 5 სექტემბრის ¹ 846 განკარგულება ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 60.1. მუხლის “დ” პუნქტის საფუძველზე ექვემდებარება ბათილად ცნობას.

ამასთან, მოსარჩელემ იშუამდგომლა აღნიშნული სარჩელის გაერთიანება იმავე სასამართლოში მესამე პირთა მიერ აღძრულ სარჩელთან.

თბილისის მთაწმინდა-კრწანისის რაიონული სასამართლოს 2003წ. 10 დეკემბრის საოქმო განჩინებით ლ. მ-ის და ლ. ი-ის, ლ. ც-ის, ა. მ-ის, ე. ა-ის, პ. მ-ის, ა. ნ-ის სასარჩელო მოთხოვნები თბილისის პრემიერის მიმართ გაერთიანდა ერთ წარმოებად.

თბილისის კრწანისი-მთაწმინდის რაიონულ სასამართლოში გამართულ სხდომაზე მოპასუხე თბილისის მერიამ არ სცნო ლ. მ-ის სარჩელი და მოითხოვა მის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა იმ მოტივით, რომ თბილისის პრემიერის 2003წ. 5 სექტემბრის ¹846 განკარგულება კანონიერია, რამდენადაც აღნიშნული ადმინსტრაციული აქტით ძალადაკარგულად იქნა ცნობილი თბილისის პრემიერის კანონშეუსაბამო 2001წ. 16 ივნისის ¹835 განკარგულება.

ასევე არ სცნო ლ. მ-ის სარჩელი თავდაპირველ მოსარჩელეთა წარმომადგენელმა, რომელმაც მოთხოვა მის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

რაიონული სასამართლოს 2004წ. 11 თებერვლის გადაწყვეტილებით ფიზიკური პირების: ლ. ი-ის, ლ. ც-ის, ა. მ-ის, ე.ა-ის, პ. მ-ის, ა. ნ-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა და ბათილად იქნა ცნობილი თბილისის პრემიერის 2001წ. 16 აგვისტოს ¹835 განკარგულება და თბილისის მთავარი არქიტექტორის 2002წ. 4 ივლისის ¹რობ-347 ბრძანების საფუძველზე შეთანხმებული მშენებლობის პროექტი, ხოლო ფიზიკური პირის ლ. მ-ის სარჩელი, თბილისის პრემიერის 2003წ. 5 სექტემბრის ¹846 განკარგულების ბათილად ცნობის შესახებ არ დაკმაყოფილდა, რაც სასამართლომ დაასაბუთა შემდეგნაირად:

სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია შემდეგი ფაქტები:

2001წ. 7 აგვისტოს ¹25 სხდომის ოქმით დამტკიცდა აუქციონის შედეგები, რომლითაც თბილისში, საბურთალოს რაიონში, … საცხოვრებელი სახლის მიმდებარედ არსებული 20 კვ.მ. მიწის ნაკვეთზე გამარჯვებულად გამოცხადდა ლ. მ-ი. კომისიის მითითებული სხდომის ოქმი დამტკიცდა თბილისის პრემიერის 2001წ. 16 აგვისტოს ¹ 835-ე განკარგულებით, რომლის საფუძველზე თბილისის მთავარი არქიტექტორის 4 ივლისის ¹POB-347 ბრძანებით, შეთანხმებულ იქნა ლ. მ-ის მსუბუქი ტიპის დამხმარე სათავსოს მოწყობის პროექტი.

2003წ. 5 სექტემბერს თბილისის პრემიერის ¹846-ე განკარგულებით ძალადაკარგულად გამოცხადდა თბილისის პრემიერის 2001წ. 16 აგვისტოს განკარგვის კომისიის 2001წ. 7 აგვისტოს ¹ 25-ე ოქმის 170-ე პუნქტის მოქმედება.

რაიონული სასამართლო ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 2.1. მუხლის “დ’ ქვეპუნქტის თანახმად, თვლის, რომ სადავო თბილისის პრემიერის განკარგულებები წარმოადგენენ ადმინისტრაციულ აქტებს, ხოლო იმავე მუხლის “ვ” პუნქტის შესაბამისად მითითებული აქტები აღმჭურველი ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტებია.

ამავე კოდექსის 61.1. და 60 მუხლის “დ’’ პუნქტის საფუძველზე, რაიონული სასამართლო თვლის, რომ თავდაპირველ მოსარჩელეთა მიერ გასაჩივრებული ადმინისტრაციული აქტი ექვემდებარება ბათილად ცნობას, რამდენადაც თბილისის პრემიერის 2001წ. 16 ივნისის ¹835 განკარგულება ეწინააღმდეგება “ფიზიკური პირებისა და კერძო სამართლის იურიდიული პირების სარგებლობაში არსებული არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის კერძო საკუთრებად გამოცხადების შესახებ” კანონის 2.2. მუხლის “ბ’ პუნქტის და “სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული მიწის მართვისა და განკარგვის” კანონის მოთხოვნებს, კერძოდ სასამართლომ ჩათვალა, რომ სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული მიწის გადაცემისას სავალდებულო იყო საქართველოს მთავრობის ნებართვის არსებობა, რასაც კონკრეტულ შემთხვევაში, არ არსებობდა, ამასთან, რაიონული სასამართლოს მოსაზრებით, კანონსაწინააღმდეგოდ გასხვისდა სადავო მიწის ნაკვეთი, რომელიც წარმოადგენდა მოსარჩელეთა საერთო საკუთრებას, რამდენადაც სახლის საექსპლუატაციოდ გადაცემის მომენტიდან საცხოვრებელი სახლის მობინადრეები სარგებლობდნენ აღნიშნული სადავო მიწის ფართით, რომელიც კანონის “ფიზიკური პირებისა და კერძო სამართლის იურიდიული პირების სარგებლობაში არსებული მიწის კერძო საკუთრებად გამოცხადების შესახებ’’ შესაბამისად, გადაეცათ მობინადრეებს კერძო საკუთრებაში.

რაიონული სასამართლოს 2004წ. 11 თებერვლის გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა ლ. მ-ის წარმომადგენელმა კ. ა-ემ, რომელმაც მოითხოვა მისი გაუქმება და მოცემულ საქმეზე ახალი გადაწყვეტილების მიღება, შემდეგი მოტივით:

აპელანტი თვლის, რომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილება უკანონოა და დაუსაბუთებელი, რამდენადაც სასამართლომ არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა და არსაწორად შეაფასა ფაქტობრივი გარემოებები, კერძოდ, სასამართლოს მიერ არასწორად იქნა დადგენილი სადავო მიწის ნაკვეთზე მოსარჩელეთა საკუთრების უფლების ფაქტი, ვინაიდან მათ სასამართლოსათვის არ წარმოუდგენიათ დოკუმენტი, რომლითაც ცალსახად იქნებოდა განსაზღვრული, რომ “ფიზიკური პირებისა და კერძო სამართლის იურიდიული პირების სარგებლობაში არსებული არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის კერძო საკუთრებად გამოცხადების შესახებ” კანონის I მუხლის “დ”, “ე”, და “ვ” პუნქტის შესაბამისად, სადავო მიწის ნაკვეთი მოსარჩელეებს სარგებლობაში ჰქონდათ გადაცემული. მათ ასევე არ აქვთ წარმოდგენილი მოსარჩელეებს მიმაგრების აქტი, ან მიწის ნაკვეთის გეგმა, რის გამოც აპელანტს მიაჩნია, რომ სასამართლოს მიერ საქმეზე გადაწყვეტილება მირებულია არსებითი მნიშვნელობის მქონე გარემოებების გამოკვლევის გარეშე.

თბილისის საოლქო სასამართლოში 2004წ. 19 ნოემბერს გამართულ სასამართლო სხდომაზე მოწინააღმდეგე მხარემ თბილისის მერიის წარმომადგენელმა სააპელაციო საჩივარი არ ცნო და მოითხოვა მის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

ასევე არ ცნო სააპელაციო საჩივარი მოწინააღმდეგე მხარეთა ლ. ი-ის, ლ. ც-ის, ა. მ-ის, ე. ა-ის, პ. მ-ის, ა. ნ-ის წარმომადგენელმა თ. ტ-ემ, რომელმაც მოითხოვა მის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

თბილისის საოლქო სასამართლოს 2004წ. 19 ნოემბრის გადაწყვეტილებით ლ. მ-ის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ, თბილისის კრწანისი-მთაწმინდის რაიონული სასამართლოს 2004წ. 11 თებერვლის გადაწყვეტილების შეცვლით მიღებული იქნა ახალი გადაწყვეტილება, კერძოდ, დაკმაყოფილდა ფიზიკური პირების ლ. ი-ის, ლ. ც-ის, ა. მ-ის, ე. ა-ის, პ. მ-ის, ა. ნ-ის სარჩელი და ბათილად იქნა ცნობილი თბილისის პრემიერის 2001წ. 16 ივნისის ¹835 განკარგულება იმ ნაწილში, რომლითაც დამტკიცდა თბილისის მიწის მართვისა და განკარგვის კომისიის 2001წ. 7 აგვისტოს ¹25 სდომის ოქმის 1.20 პუნქტი, ლ. მ-ის მიერ … სახლის მიმდებარედ აუქციონით შეძენილი 20 კვ.მ. მიწის ნაკვეთის შესახებ. ასევე, ბათილად იქნა ცნობილი თბილისის მთავარი არქიტექტორის 2002წ. 4 ივლისის ¹POB-347 ბრძანების საფუძველზე შეთანხმებული პროექტი, ხოლო ლ. მ-ის სარჩელი თბილისის პრემიერის მოვალეობის შემსრულებლის 2003წ. 5 სექტემბრის ¹846 განკარგულების ბათილად ცნობის შესახებ არ დაკმაყოფილდა, რაც სასამართლომ დაასაბუთა შემდეგნაირად:

სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა რაიონული სასამართლოს მიერ მოცემულ საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები, რომლებიც, სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ არასწორად იქნა შეფასებული.

სააპელაციო სასამართლომ საქმეში არსებული მტკიცებულების, კერძოდ, ტექაღრიცხვის სამსახურის მიერ გაცემული ცნობის საფუძველზე დადგენილად მიიჩნია, რომ … მდებარე სახლთმფლობელობა და ამ სახლთმფლობელობაზე რიცხული 1024 კვ.მ. საეზოვე ნაკვეთი არის ბინის მესაკუთრეთა საერთო საკუთრება, რომლის გასხვისება-განკარგვა ან რაიმე სახით უფლებრივი დატვირთვა თანამესაკუთრეთა თანხმობის გარეშე დაუშვებელია სკ-ის 208-ე, 170-ე, 173-ე მუხლების შესაბამისად.

სააპელაციო სასამართლო, ჩათვალა, რომ გასაჩივრებული განკარგულება, რომლითაც დამტკიცდა აუქციონის შედეგების ოქმი, წარმოადგენს ადმინისტრაციულ გარიგებას მიწის განკარგვის შესახებ, შესაბამისად, საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 70.1 მუხლის და სსკ-ის 54-ე მუხლის საფუძველზე, მიიჩნია სადავო განკარგულება ბათილ გარიგებად, რომელიც არღვევს კანონით დადგენილ წესსა და აკრძალვებს, ეწინააღმდეგება საჯარო წესრიგს ან ზნეობის ნორმებს, შესაბამისად სკ-ის 54-ე, 208-ე, 170-ე, 173-ე მუხლების, აგრეთვე “ფიზიკური პირებისა და კერძო სამართლის იურიდიული პირების სარგებლობაში არსებული არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის კერძო საკუთრებად გამოცხადების შესახებ” და “სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის მართვისა და განკარგვის შესახებ” კანონების საფუძველზე, თბილისის პრემიერის 2001წ. 16 აგვისტოს ¹835 განკარგულება ბათილად იქნა ცნობილი, როგორც კანონსაწინააღმდეგო გარიგება, მით უფრო მაშინ, როდესაც დადგენილად იქნა ცნობილი, რომ სადავო მიწის ნაკვეთი არათუ სარგებლობის, არამედ საკუთრების უფლებითაა აღრიცხული სახლთმფლობელობაზე, შესაბამისად, მოსარჩელეებზე _ როგორც სახლთმფლობელობის თანამესაკუთრეებზე.

სააპელაციო სასამართლომ სადავო განკარგულების ბათილად ცნობის გამო, მიიჩნია, რომ აღარ არსებობს სამართლებრივი საფუძველი თბილისის მთავარი არქიტექტორის 2002 წლი 4 ივლისის ¹რობ-347 ბრძანებით შეთანხმებული პროექტის განხორციელები-სათვის, რის გამოც იგი ბათილად იქნა ცნობილი.

სააპელაციო სასამართლომ ჩათვალა, რომ მესამე პირის ლ. მ-ის მიერ გასაჩივრებული 2003წ. 5 სექტემბრის ¹846 განკარგულება თავისი სამართლებრივი ბუნებით წარმოადგენს ადმინისტრაციულ გარიგებას, რომლითაც შეწყდა ადრე დადებული ადმინისტრაციული გარიგება /¹835 განკარგულება/, შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, მისი ბათილად ცნობის საფუძველს არ წარმოადგენს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსით გათვალისწინებული პროცედურების დარღვევა.

თბილისის საოლქო სასამართლოს ზემოთ მითითებული გადაწყვეტი-ლება საკასაციო წესით გაასაჩივრა ლ. მ-ის წარმომადგენელმა კ. ა-ემ, რომელმაც მოითხოვა მისი გაუქმება და საქმის ხელახლა განსახილველად დაბრუნება იმავე სასამართლოში, შემდეგი მოტივით:

კასატორის მოსაზრებით, სასამართლომ მოცემულ საქმეზე გადაწყვეტილება მიიღო საქმისათვის არსებითი მნიშვნელობის მქონე გარემოებების გამოკვლევის გარეშე, კერძოდ, არ გამოიკვლია, ის გარემოება, რომ გასხვისებული და ამჟამად სადავო მიწის ნაკვეთი შედის თუ არა 1024 კვ.მ-ის შემადგენლობაში, ანუ საეზოვე ნაკვეთში.კასატორი თვლის, რომ აღნიშნულ გარემოების დადგენას დიდი მნიშვნელობა აქვს საქმეზე სწორი და ობიექტური გადაწყვეტილების მისაღებად.

ასევე, დაუსაბუთებლად მიაჩნია კასატორს გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებაში სასამართლოს მსჯელობა იმის თაობაზე, რომ სადავო მიწის ნაკვეთი წარმოადგენს თავდაპირველ მოსარჩელეთა საკუთრებას.

გარდა ამისა, კასატორი თვლის, რომ არასწორია სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრება სადავო ადმინისტრაციული აქტის ადმინისტრაციულ გარიგებად მიჩნევის თაობაზე, რის გამოც, კასატორის მოსაზრებით, სასამართლომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით სრულიად უსაფუძვლოდ უთხრა მას უარი სარჩელის დაკმაყოფილებაზე.

დასაბუთებულ საკასაციო საჩივარში კასატორი უთითებს, რომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილების მიღებისას სასამართლოს მიერ დარღვეული იქნა სსკ-ის 394-ე მუხლი, კერძოდ, სასამართლოს გადაწყვეტილება იურიდიულად იმდენად დაუსაბუთებელია, რომ შეუძლებელია მისი სამართლებრივი საფუძვლიანობის შემოწმება. აგრეთვე, სასამართლომ არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა, კერძოდ, ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის მე-13-ე და 95-ე მუხლები. სასამართლომ დაარღვია სსკ-ის 162-ე მუხლის მოთხოვნები, რომლის თანახმად, თუ საქმის განხილვასთან დაკავშირებით,წამოიჭრა ისეთი საკითხი, რომლის განმარტებაც სპეციალურ ცოდნას მოითხოვს, სასამართლოს მხარეთა თხოვნით ან თავისი ინიციატივით შეუძლია დანიშნოს ექსპერტიზა, კასატორის მოსაზრებით, უნდა დანიშნულიყო ექსპერტიზა სადავო მიწის ნაკვეთის მდებარეობის გასარკვევად.

მოწინააღმდეგე მხარეთა /მესამე პირთა/ წარმომადგენელმა თ. ტ-ემ არ ცნო საკასაციო საჩივარი და მოითხოვა მის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

სამოტივაციო ნაწილი:

საკასაციო სასამართლო საქმის მასალების შესწავლის, წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრის მოტივების საფუძვლიანობის, გასაჩივრებული გადაწყვეტილების დასაბუთებულობა-კანონიერების შემოწმების შედეგად მივიდა იმ დასკვნამდე, რომ ლ. მ-ის წარმომადგენლის _ კ. ა-ის საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს, უნდა გაუქმდეს თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატის 2004წ. 19 ნოემბრის გადაწყვეტილება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს, შემდეგ გარემოებათა გამო:

სააპელაციო სასამართლოს მიერ გასაჩივრებული გადაწყვეტილების მიღებისას დარღვეულია მატერიალური და საპროცესო სამართლის ნორმები, კერძოდ, სსკ-ის 393.2. და 394. “ე” მუხლების მოთხოვნები. სასამართლომ გამოიყენა კანონი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა და არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა, ასევე, არასწორად განმარტა კანონი, გადაწყვეტილება იურიდიულად არ არის დასაბუთებული.

საკასაციო სასამართლო იზიარებს კასატორ ლ. მ-ის წარმომადგენლის კ. ა-ის მოტივს იმის თაობაზე, რომ სააპელაციო სასამართლომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილების მიღებისას არ გამოიკვლია საქმისათვის არსებითი მნიშვნელობის მქონე გარემოებები, კერძოდ, საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ საქმის ხელახლა განხილვისას სააპელაციო სასამართლომ უნდა იმსჯელოს და სამართლებრივი შეფასება მისცეს საქმეში არსებულ ტექნიკური აღრიცხვის სამსახურის 2003წ. 30 ოქტომბრის წერილს, რომლის შინაარსიდანაც ირკვევა, რომ: “აღნიშნული სამსახურის ჩანაწერებით … მდებარე სახლთმფლობელობის საეზოვე ნაკვეთი 1998 წლიდან შეადგენს 1024 კვ.მ-ს., რომლის კანონიერი საბუთი ტექაღრიცხვის სამსახურში წარმოდგენილი არ არის.” შესაბამისად, დაუსაბუთებელია სააპელაციო სასამართლოს დასკვნა იმის შესახებ, რომ სადავო მიწის ნაკვეთი წარმოადგენს ბინის მესაკუთრეთა საერთო საკუთრებას. ამდენად, საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ სააპელაციო სასამართლომ უნდა დაადგინოს სადავო ადმინისტრაციული აქტის მიღებამდე მიწის ნაკვეთის, მდებარე, რეალური მესაკუთრე. ასევე, სასამართლომ უნდა დაადგინოს, არის თუ არა სადავო მიწის ნაკვეთი ბინის მესაკუთრეთა საერთო საკუთრება.

გარდა ამისა, საქმეში წარმოდგენილი ტექაღრიცხვის სამსახურის 31.10. 2003წ. წერილიდან ირკვევა, რომ … მდებარე სახლთმფლობელობაში მოსარჩელეების ე. ა-ის, ა. ნ-ეს, პ. მ-ის და ა. ი-ის სახელზე, პრივატიზაციის ხელშეკრულებების საფუძველზე, ირიცხება საცხოვრებელი ბინის ნაწილები, ხოლო მოსარჩელე ა. მ-ის და ლ. ც-ის სახელზე მფლობელობა არ ირიცხება. აღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ სააპელაციო სასამართლომ საქმის ხელახლა განხილვისას უნდა გამოიკვლიოს და იმსჯელოს, ზემოთმითითებული პირები, კერძოდ, ა. მ-ი და ლ. ც-ი, წარმოადგენენ თუ არა მოცემულ დავის საგანზე მოთხოვნის აღძვრის უფლების მქონე სუბიექტებს, შესაბამისად, იმსჯელოს მათი სარჩელის ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 22.2. მუხლით დადგენილი დასაშვებობის შესახებ.

საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ სააპელაციო სასამართლომ დავის გადაწყვეტისას გამოიყენა ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის ნორმები, რომლებიც არ უნდა გამოეყენებინა, სასამართლომ არასწორი შეფასება მისცა დავის საგანს _ მიიჩნია, რა რომ თბილისის პრემიერის სადავო 2001წ. 16 ივნისის ¹835 განკარგულება წარმოადგენს ადმინისტრაციულ გარიგებას, შესაბამისად, სადავო სამართალურთიერთობას არასწორად შეუფარდა მატერიალური სამართლის ნორმა, კერძოდ, სკ-ის გარიგების ბათილად ცნობის მომწესრიგებელი 54-ე, 208-ე, 170-ე და 173-ე მუხლები.

სკ-ის 50-ე მუხლის მიხედვით, გარიგება არის რა ცალმხრივი, ორმხრივი ან მრავალმხრივი ნების გამოვლენა, რომელიც მიმართულია სამართლებრივი ურთიერთობის წარმოშობის, შეცვლის ან შეწყვეტისაკენ. მითითებული ნორმის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ ნების გამოვლენა გარიგების განსაზღვრის ფუნდამენტია, ამასთან, სამოქალაქო სამართალი ემყარება იმ თვალსაზრისს, რომ პირებმა ურთიერთობა ერთმანეთს შორის თავად უნდა მოაწესრიგონ. ამ პრინციპს კერძო ავტონომია ეწოდება, რომლის განხორციელების ყველაზე თვალსაჩინო და გავრცელებულ საშუალებას სამოქალაქო სამართალში წარმოადგენს გარიგება, გარიგებად მიიჩნევა მხოლოდ ისეთი ნების გამოვლენა, რომელიც მიმართულია სამართლებრივი ურთიერთობის წარმოშობის, შეცვლის ან შეწყვეტისაკენ, ამასთან, ნების არა ყოველგვარი გამოვლენა წარმოადგენს გარიგებას.

აღნიშნული განსაკუთრებით თვალსაჩინოა, როცა სამართალურთიერთობის ერთ-ერთ სუბიექტს ადმინისტრაციული ორგანო წარმოადგენს, რომელსაც, საქმიანობის ფორმების სპეციფიკიდან გამომდინარე, მმართველობითი ღონისძიების განხორციელების შემდეგი სახეები გააჩნია: ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი, რეალაქტი და ადმინისტრაციული ხელშეკრულება.

მოცემულ შემთხვევაში, არ გამოუყენებულა ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 65-ე მუხლის მიხედვით ადმინისტრაციული ორგანოს უფლებამოსილების /დადოს ადმინისტრაციული გარიგება/, რამდენადაც სადავო მიწის ნაკვეთზე ჩატარებული აუქციონის შედეგების დამტკიცებისას თბილისის პრემიერის ნების გამოვლენა გამომდინარეობს არა გარიგების დადების სურვილიდან, არამედ გამომდინარეობს კანონისმიერი ვალდებულებიდან – დაადასტუროს აუქციონის შედეგების კანონიერება და ამ მმართველობითი ფუნქციის შესრულებისას იგი ნების გამოვლენას ახორციელებს არა ხელშეკრულების ფორმით, არამედ _ ადმინისტრაციული აქტის მიღებით, რომელიც სავალდებულოა შესასრულებლად. ადმინისტრაციული ორგანოს ღონისძიების შეფასებისას ყურადღება უნდა მიექცეს არა მის სამართლებრივ ბუნებას, არამედ _ მისი საქმიანობის ადმინისტრაციულ ფორმას და სამართლის იმ ნორმის ხასიათს, რომელიც ადმინისტრაციული ორგანოს ქმედების უფლებამოსილებით აღჭურავს და არა იმას, სამართლის რომელ სფეროში იჩენს თავს სამართლებრივი შედეგი, ანუ გადამწყვეტია, საიდან მოდის ღონისძიება და არა ის, თუ საითკენაა იგი მიმართული. საკასაციო სასამართლო დასკვნის სახით განმარტავს, რომ ადმინისტრაციულ სამართალში ცალმხრივი ნების გამოვლენის ფორმაა ადმინისტრაციული აქტის გამოცემა.

“სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის მართვისა და განკარგვის შესახებ” კანონის 3.4. მუხლის შესაბამისად, სახელმწიფო მიწა საკუთრებაში განიკარგება კონკურსის, აუქციონის ან პირდაპირი განკარგვის წესით.

კონკრეტულ შემთხვევაში, სადავო მიწის ნაკვეთი გასხვისებული იქნა აუქციონის ფორმით, რომლის ჩატარების წესი განისაზღვრება 2000წ. 10 მაისის საქართველოს იუსტიციის მინისტრის ¹65 ბრძანებით დამტკიცებული “სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის საკუთრებაში ან სარგებლობაში განკარგვის წესის” შესაბამისად. აღნიშნული წესის მე-6-ე პუნქტის პირველი ნაწილის მიხედვით, აუქციონში ან კონკურსში გამარჯვებულის განსაზღვრიდან 10 დღის განმავლობაში. კომისია აუქციონის ჩატარების შესახებ სხდომის ოქმს წარუდგენს დასამტკიცებლად ადგილობრივი მმართველობის ორგანოს, რომელიც ამტკიცებს მას მიღებიდან 10 დღის განმავლობაში. ადგილობრივი მმართველობის ორგანოს შეუძლია, არ დაამტკიცოს აუქციონის შედეგები, მხოლოდ მიწის განკარგვის შესახებ წესებისა და პირობების უხეში დარღვევის შემთხვევაში. ამავე წესის მე-5-ე პუნქტის მე-19-ე ნაწილის თანახმად, აუქციონში გამარჯვებული პირი აფორმებს მიწის ნაკვეთის საკუთრებაში მიღების ხელშეკრულებას. საქმეში წარმოდგენილი არ არის ლ. მ-თან გაფორმებული ხელშეკრულება /რომელიც მხარეებს საერთოდ სადავოდ არ გაუხდიათ/, რაზეც ასევე არ იმსჯელა სააპელაციო სასამართლომ.

მითითებული ნორმატიული აქტის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის აუქციონის წესით გაყიდვა წარმოადგენს პროცედურას, რომლის მიზანია გამარჯვებულის გამოვლენა კანონით დადგენილი კრიტერიუმების საფუძველზე, შესაბამისად, სხდომის ოქმი ასახავს აუქციონის ჩატარების ფაქტს, რომელიც როგორც ფორმით, ასევე, მატერილაური თვალსაზრისით წარმოადგენს ინდივიდუალურ-სამართლებრივ აქტს. მითითებული სხდომის ოქმი ექვემდებარება ადგილობრივი მმართველობის ორგანოს მიერ დამტკიცებას სწორედ სხდომის ოქმის კანონით დადგენილ პროცედურებთან შესაბამისობის შემთხვევაში, რომელიც, თავის მხრივ, წარმოადგენს /დამტკიცების პირობებში/ აღმჭურველ ადმინისტ-რაციულ აქტს, რომლის საფუძველზე ქონების შეძენასთან დაკავშირებით ფორმდება ხელშეკრულება, რომლის სადავოობის შემთხვევაში, გამოყენებული უნდა იქნას ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსით და სამოქალაქო კოდექსით სამოქალაქო გარიგების მომწესრიგებელი ნორმები., რასაც კონკრეტულ შემთხვევაში არსებობს, მისი გაუსაჩივრებლობის გამო, ხოლო სადავო განკარგულების მიმართ გამოყენებულ უნდა იქნეს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის შესაბამისი ნორმები, რაც სააპელაციო სასამართლოს მიერ დაცული არ არის.

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ მიწის მართვისა და განკარგვის /საკონკურსო/ კომისიის 2001წ. 7 აგვისტოს სადავო განკარგულებით დამტკიცებული სხდომის ოქმი, ისივე, როგორც მითითებული განკარგულება წარმოადგენს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის მე-2 მუხლის “დ’’ პუნქტით დეფინირებულ ინდივიდუალურ ადმინისტრაციულ-სამართლებრივ აქტს, რომელიც ამავე დროს კონკრეტული პროცედურული მოქმედების შესრულების მტკიცებულებას წარმოადგენს, რომელიც წყვეტს სახელმწიფოს საკუთრების უფლებას სადავო მიწაზე და ადასტურებს პირის /შემძენის/ უფლებას შეძენილ ქონებაზე.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ კონკრეტულ შემთხვევაში, დავის საგანს წარმოადგენს ადმინისტრაციული აქტები, კერძოდ, თბილისის პრემიერის 2001წ. 16 აგვისტოს ¹835 და 2003წ. 5 სექტემბრის ¹846 განკარგულებები, შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლომ საქმის ხელახლა განხილვისას უნდა იმსჯელოს ამ აქტების, როგორც ფორმალურ, ასევე, მატერიალურ კანონიერებაზე. ამასთან, სააპელაციო სასამართლომ უნდა გამოიკვლიოს, სადავო ადმინისტრაციული აქტების მიღებისას იყო თუ არა ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ დაცული ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსით და სპეციალური კანონით დადგენილი მოთხოვნები.

აღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ ადმინისტრაციული ორგანოს საქმიანობის ფორმის სწორი კვალიფიკაციის საპროცესო-სამართლებრივი მნიშვნე-ლობა ვლინდება იმაში, რომ იგი წარმოადგენს აუცილებელ წინაპირობას სარჩელის სწორი ფორმის განსაზღვრისათვის. ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 22-ე მუხლით განსაზღვრული სარჩელი დამოკიდებულია ადმინისტრაციული აქტის არსებობასთან. განსახილველ შემთხვევაში, სარჩელი ეხება არა ადმინისტრაციული გარიგების, არამედ ადმინისტრაციული აქტების კანონიერებას.

საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ სააპელაციო სასამართლომ საქმის ხელახლა განხილვისას უნდა იმსჯელოს დავის საგნის კანონიერებაზე სასარჩელო მოთხოვნის საფუძვლიდან გამომდინარე, კერძოდ, კონკრეტულ შემთხვევაში, მოსარჩელეებმა სადავოდ გახადეს თბილისის მთავარი არქიტექტორის 04.07.02 წ. ¹POB-347 ბრძანების საფუძველზე შეთანხმებული პროექტი, შესაბამისად სააპელაციო სასამართლომ უნდა გამოარკვიოს და დააზუსტოს, მოცემულ მოთხოვნაზე რა წარმოადგენს დავის საგანს _ ბრძანება თუ ბრძანებით შეთანხმებული პროექტი, რამდენადაც თბილისის მთავარი არქიტექტორის 04.07.02წ. ¹POB-347 ბრძანება წარმოადგენს ადმინისტრაციულ აქტს, შესაბამისად, აღნიშნული აქტისა და მის საფუძველზე დამტკიცებული მშენებლობის პროექტის ავტორი სხვადასხვა სუბიექტია, რის გამოც სააპელაციო სასამართლომ უნდა დაადგინოს, ამ ფორმით ჩამოყალიბებულ სასარჩელო მოთხოვნის ნაწილში არის თუ არა თბილისის მერიის საქალაქო არქიტექტურის სამსახური სათანადო მოპასუხე.

ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ არსებობს სსკ-ის 412.1. მუხლით განსაზღვრული საკასაციო საჩივრის დაკმაყოფილების და სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმების აბსოლუტური საფუძვლები, ხოლო სსკ-ის 411-ე მუხლის მიხედვით შეუძლებელია ახალი გადაწყვეტილების მიღება. სასამართლომ საქმის ხელახლა განხილვისას კანონიერი და ობიექტური გადაწყვეტილების მიღების მიზნით, სრულყოფილად უნდა გამოიკვლიოს ზემომითითებული გარემოებები, სწორი სამართლებრივი კვალიფიკაცია მისცეს დავის საგანს და დავა გადაწყვიტოს მოქმედი საპროცესო და მატერიალური სამართლის კანონმდებლობის შესაბამისად.

სარეზოლუციო ნაწილი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა რა ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის I, სსკ-ის 257-ე, 372-ე, 390-ე, 412-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. ლ. მ-ის წარმომადგენლის კ. ა-ის საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს.

2. გაუქმდეს თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრა-ციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატის 2004წ. 19 ნოემბრის გადაწყვეტილება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს.

3. სასამართლო ხარჯები გადანაწილდეს საქმეზე საბოლოო გადაწყვეტილების დადგენისას.

4. საკასაციო სასმართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.