გ ა დ ა წ ყ ვ ე ტ ი ლ ე ბ ა

საქართველოს სახელით

¹ 3კ-199-01 25 აპრილი, 2001 წ., ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: ბ. ხიმშიაშვილი (თავმჯდომარე),

მ. ცისკაძე, ბ. კობერიძე

დავის საგანი: ბინის ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობა; სადავო ბინის 1/3 წილზე მესაკუთრედ ცნობა.

აღწერილობითი ნაწილი:

ქ. თბილისში, ... მდებარე საცხოვრებელ სახლში განლაგებული სამოთახიანი ბინა საკუთრების უფლებით პრივატიზაციის ხელშეკრულების საფუძველზე აღრიცხული იყო ვ. ო-ძის საკუთრებაში. ამ ბინაში მასთან ერთად რეგისტრირებულნი არიან შვილი რ. ო-ძე და რძალი ნ. ხ-ია. 1998 წლის ნოემბერში ვ. ო-ძემ აღნიშნული ბინის თაობაზე გააფორმა ნასყიდობის ხელშეკრულება ლ. შ-იანთან. ბინა საჯარო რეესტრში აღირიცხა ლ. შ-იანის საკუთრებაში. მხარეები შეთანხმდნენ იმაზე, რომ 1999 წლის აპრილში გამყიდველი გაუთავისუფლებდა მყიდველს ბინას, იქამდე კი ამ ბინას ჩაუტარდებოდა სარემონტო სამუშაოები, რისთვისაც ლ. შ-იანმა ნ. ო-ძეს გადაუხადა 4000 დოლარი. თვითონ დააყენა რკინის კარი ტელეფონი, მაგრამ 1999 წლის მაისში ამ ბინაში შეიჭრა ნ. ხ-ია და დღემდე არ ათავისუფლებს. ამის გამო ლ. შ-იანმა სარჩელი აღძრა სასამართლოში მოპასუხე ნ. ხ-იას მიმართ და მოითხოვა მისი კუთვნილი ბინიდან გამოსახლება სამოქალაქო კოდექსის 170-ე მუხლის I ნაწილის საფუძველზე. თავის მხრივ, ნ. ხ-იამ შეგებებული სარჩელით მიმართა სასამართლოს მოპასუხეების: ვ. და რ. ო-ძეების, ლ. შ-იანის მიმართ და მოითხოვა სადავო ბინის თაობაზე ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობა სამოქალაქო კოდექსის 59-ე მუხლის საფუძველზე, რადგან მას არ მიუცია წერილობითი თანხმობა ბინის გასხვისებაზე. სანოტარო კანტორაში მისი სამხედრო ბილეთი კი წარადგინეს, მაგრამ მის ნაცვლად სხვა პირი მიიყვანეს და მას მოაწერინეს ხელი. ნ. ხ-იამ მოითხოვა, ასევე, სადავო ბინაზე თანამესაკუთრედ ცნობა, რადგან მან მონაწილეობა მიიღო ბინის პრივატიზაციაში და თანხმობა მისცა ვ. ო-ძეს ბინის პრივატიზაციაზე.

თბილისის ისანი-სამგორის რაიონულმა სასამართლომ 2000 წლის 14 აგვისტოს გადაწყვეტილებით დააკმაყოფილა სარჩელი და ნ. ხ-ია გამოასახლა ლ. შ-იანის სახელზე რიცხული ქ. თბილისში, ... მდებარე ბინიდან. ნ. ხ-იას შეგებებული სარჩელი ... მდებარე ბინის ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობის შესახებ, არ დაკმაყოფილდა. ვ. ო-ძეს დაეკისრა ნ. ხ-იას სასარგებლოდ ბინის ღირებულების 1/3-ის – 4000 აშშ დოლარის - გადახდა. რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება ეფუძნება შემდეგ მოტივებს: ლ. შ-იანმა სადავო ბინა იყიდა კანონის მოთხოვნათა დაცვის და სამოქალაქო კოდექსის 183-ე მუხლის თანახმად, იგი რეგისტრირებული იქნა ბინის მესაკუთრედ საჯარო რეესტრში. მას არ შეეძლო სცოდნოდა, რომ ბინა სადავო იყო. მან ბინის რემონტის თანხა, 4000 აშშ დოლარი – გადასცა ვ. ო-ძის შვილს – რ. ო-ძეს.

მართალია ექსპერტიზის დასკვნის თანახმად, ბინის გასხვისებაზე თანხმობის ხელისმოწერა არ ეკუთვნის ნ. ხ-იას. მაგრამ ამის თაობაზე არ იცოდა ლ. შ-იანმა. იგი ამ ფაქტის მიმართ კეთილსინდისიერია და სამოქალაქო კოდექსის 187-ე მუხლის თანგახმად. შემძენი ხდება ნივთის მესაკუთრე. რაიონულმა სასამართლომ დადგენილი ცნო, რომ ნ. ხ-იამ მონაწილეობა მიიღო სადავო ბინის პრივატიზაციაში, რითაც მოიპოვა მასზე საკუთრების უფლება. სამოქალაქო კოდექსის 173-ე მუხლის თანახმად კი, თანამესაკუთრეს ქონების გამოთხოვის უფლება აქვს ყველა თანამესაკუთრის სასარგებლოდ, ხოლო 79-ე მუხლის თანახმად კი, თუ გარიგება საცილო გახდა, შეცილების უფლების მქონე პირი ვალდებულია, მეორე მხარეს აუნაზღაუროს, წარმოშობილი ზიანი. ამ ნორმის საფუძველზე ვ. ო-ძეს დაეკისრა ნ. ხ-იას სასარგებლოდ ბინის იდეალური 1/3 წილის ღირებულების გადახდა.

ნ. ხ-იამ სააპელაციო საჩივარი შეიტანა რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილებაზე.

თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატამ 2000 წლის 3 ნოემბრის განჩინებით არ დააკმაყოფილა ნ. ხ-იას სააპელაციო საჩივარი უცვლელად დატოვა მოცემულ საქმეზე რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება. სააპელაციო პალატის განჩინება ეფუძნება შემდეგ მოტივებს: ლ. შ-იანმა არ იცოდა და არც შეიძლება სცოდნოდა, რომ ბინა სადავო იყო. ექსპერტიზის დასკვნა იმის თაობაზე, რომ ბინის გასხვისებაზე ხელისმოწერა არ ეკუთვნის ნ. ხ-იას, არ შეიძლება გახდეს ბინის ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილობის საფუძველი იმის გამო, რომ საჯარო რეესტრის ჩანაწერებიდან გამომდინარე, ლ. შ-იანი დარწმუნებული იყო, რომ ბინის ერთადერთი მესაკუთრე იყო ვ. ო-ძე, რომელთანაც სამოქალაქო კოდექსის 183-ე მუხლის მოთხოვნათა დაცვით გააფორმა ბინის ნასყიდობის ხელშეკრულება. ლ. შ-იანი ბინის კეთილსინდისიერი შემძენია და 187-ე მუხლის პირველი ნაწილით იგი ბინის მესაკუთრეა. სამოქალაქო კოდექსის 185-ე მუხლის თანახმად, ბინის გამსხვისებელი ითვლება მესაკუთრედ, თუ იგი ასეთად რეგისტრირებულია საჯარო რეესტრში.

ვინაიდან ნ. ხ-იამ საერთო საკუთრებიდან მოითხოვა თავისი 1/3 წილი, სასამართლომ ვ. ო-ძეს დააკისრა გასხვისებული ბინის ღირებულების 1/3, რაც შეადგენს 4000 აშშ დოლარს; ვ. ო-ძეს სადავოდ არ გაუხდია აღნიშნული და სასამართლო გადაწყვეტილება ამ ნაწილში არ გაუსაჩივრებია.

ნ. ხ-იამ საკასაციო საჩივარი შეიტანა სააპელაციო პალატის განჩინებაზე, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღება იმ ფარგლებში, რაც მოითხოვა, მისი საკასაციო საჩივარი ეფუძნება შემდეგ მოტივებს: 1998 წლის 24 მარტს მისი წერილობითი თანხმობით დედამთილმა ვ. ო-ძემ მოახდინა ბინის პრივატიზაცია; საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1992 წლის 1 თებერვლის ¹ 107 დადგენილების მე-2-ე პუნქტის თანახმად, სადავო ბინაზე მას მოპოვებული აქვს თანასაკუთრების უფლება. მისთვის 1999 წლის მაისში გახდა ცნობილი, რომ 1998 წლის ნოემბერში მისი თანხმობის გარეშე გაყიდეს ბინა; სანოტარო ბიუროში მისი პასპორტის ნაცვლად წარადგინეს სამხედრო ბილეთი, სადაც ბინის გასხვისების თაობაზე სხვა პირს მოაწერინეს მის ნაცვლად ხელი. მას არ მოუთხოვია სასამართლოსაგან კუთვნილი წილის ღირებულების ანაზღაურება. სასამართლომ მიაკუთვნა ის, რაც არ მოუთხოვია, რადგან მოითხოვს სადავო ბინის ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობას და ბინის თანამესაკუთრედ სასამართლო წესით აღიარებას. სამოქალაქო კოდექსის 173-ე მუხლის თანახმად, თითოეულ თანამესაკუთრეს შეუძლია მოთხოვნები წარუდგინოს მესამე პირებს, საერთო საკუთრებაში არსებული ქონების გამო. როცა ვ. ო-ძესთან ბინის შესყიდვის თაობაზე მოლაპარაკებას აწარმოებდა ლ. შ-იანი, მას კასატორი ნანახი ჰყავდა, როგორც ბინის მესაკუთრის რძალი. საჯარო რეესტრში ვ. ო-ძის რეგისტრაცია არ ნიშნავს იმას, რომ იგი სადავო ბინის ერთპიროვნული მესაკუთრეა. ლ. შ-იანი არ არის კეთილსინდისიერი შემძენი, რადგან მას უნდა ცოდნოდა, რომ ბინის გამსხვისებელი არ იყო ერთადერთი მესაკუთრე. სამოქალაქო კოდექსის 312-ე მუხლით, მართალია, აღიარებულია რეესტრის ჩანაწერების სისწორის პრეზუმფცია, მაგრამ მან გაასაჩივრა ეს ჩანაწერი შეგებებული სარჩელით. თუ თანამესაკუთრე არ იყო, რატომ დააკისრა სასამართლომ ვ. ო-ძეს ბინის ღირებულების 1/3-ის 4000 აშშ დოლარის გადახდა. ვინაიდან ნოტარიუსთან ყალბი საბუთის წარდგენის საფუძველზე მოხდა ნასყიდობის ხელშეკრულების გაფორმება, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 137-ე მუხლის მე-3-ე და მე-5-ე პუნქტების შესაბამისად, იგი მტკიცებულებებიდან უნდა გამოირიცხოს.

სამოტივაციო ნაწილი:

დადგენილია, რომ ვ. ო-ძე ვაჟიშვილთან – რ. ო-ძესთან და რძალთან – ნ. ხ-იასთან ერთად ჩაწერილი იყო და ცხოვრობდა ქ. თბილისში, ... მდებარე ბინაში. მან 1998 წლის 21 მარტს მოახდინა ამ ბინის პრივატიზაცია ვაჟიშვილის და რძლის კასატორ ნ. ხ-იას თანხმობით, ბინა საჯარო რეესტრში აღირიცხა მხოლოდ ვ. ო-ძის საკუთრებაში. ნ. ხ-იას უფლება ჰქონდა მონაწილეობა მიეღო პრივატიზაციის ხელშეკრულებაში და საჯარო რეესტრში რეგისტრირებული ყოფილიყო როგორც თანამესაკუთრე, მაგრამ მან ეს უფლება არ გამოიყენა და იგი მოითხოვა მას შემდეგ, რაც ვ. ო-ძემ მის სახელზე რიცხული სამოთახიანი ბინა 1998 წლის 4 ნოემბერს მიყიდა ლ. შ-იანს. მხარეთა შორის ბინის ნასყიდობის ხელშეკრულება დამოწმებულია სანოტარო წესით და რეგისტრირებულია ტექნიკური ინვენტარიზაციის ბიუროში. ამდენად, ბინის ნასყიდობის ხელშეკრულება გაფორმებული იქნა სამოქალაქო კოდექსის 323-ე მუხლის მოთხოვნათა დაცვით. ის გარემოება, რომ სადაო ბინაზე ნასყიდობის ხელშეკრულების სანოტარო წესით დამოწმებისას წარდგენილი იქნა კასატორ ნ. ხ-იას თანხმობა, რომელიც სინამდვილეში იყო ყალბი და მოპასუხე ვ. ო-ძისათვის ასეთი თანხმობა არ მიუცია, ვერ გახდება სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინების გაუქმების საფუძველი, ვინაიდან მოქმედი კანონმდებლობა არ ითვალისწინებს საცხოვრებელი ბინის ნასყიდობის ხელშეკრულების დადებისას, გამყიდველის მესაკუთრის ოჯახის სრულწლოვანი წევრების თანხმობას.

პალატა ვერ გაიზიარებს ნ. ხ-იას საკასაციო საჩივრის მოტივს იმის თაობაზე, რომ ლ. შ-იანი არ არის კეთილსინდისიერი შემძენი, რადგან მას უნდა სცოდნოდა, რომ ბინის გამსხვისებელი არ იყო ერთადერთი მესაკუთრე. სამოქალაქო კოდექსის 185-ე მუხლის თანახმად შემძენის ინტერესებიდან გამომდინარე, გამსხვისებელი ითვლება მესაკუთრედ, თუ იგი ასეთად არის რეგისტრირებული საჯარო რეესტრში, გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა შემძენმა იცოდა, რომ გამსხვისებელი არ იყო მესაკუთრე. სააპელაციო პალატის მიერ დადგენილია, რომ ლ. შ-იანმა არ იცოდა, რომ ვ. ო-ძის კუთვნილ ბინაზე რძალს – ნ. ხ-იას თუ ჰქონდა პრეტენზია, თვით ნ. ხ-იას განმარტებითაც ირკვევა, რომ მან ბინის გაყიდვის თაობაზე შეიტყო რამდენიმე თვის შემდეგ, კერძოდ 1999 წლის მაისში, ხოლო ბინის ნასყიდობის ხელშეკრულების გაფორმების მომენტისათვის საავადმყოფოში იმყოფებოდა ბავშვთან ერთად, შემდეგ ქირით ცხოვრობდა სხვა ბინაში და შემთხვევით შეიტყო ბინის გაყიდვის შესახებ; მან ვერ წარადგინა რაიმე მტკიცებულება იმის შესახებ, რომ ბინის შემძენმა იცოდა, რომ კასატორს პრეტენზია ჰქონდა ამ ბინაზე. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მეორე ნაწილის თანახმად საოლქო სასამართლოს პალატის მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დამატებითი და დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია. კასატორს ასეთი პრეტენზია არ წარმოუდგენია.

მართალია, საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1992 წლის 1 თებერვლის ¹ 107 დადგენილების მე-2 პუნქტის თანახმად სადავო ბინის პრივატიზაციის შედეგად ნ. ხ-იას უფლება ჰქონდა მოეთხოვა თავისი წილი საკუთრების უფლებით ან ამ წილის კომპენსაცია სადავო ბინაზე, მაგრამ მას ბინის გასხვისებამდე ეს მოთხოვნა არ დაუყენებია. მან შეგებებული სარჩელით მოითხოვა სადავო ბინაზე თანამესაკუთრედ ცნობა, კერძოდ ბინიდან 1/3 კუთვნილი წილი და არა ფულადი კომპენსაცია, თუმცა მას უფლება აქვს მოითხოვოს ვ. ო-ძისაგან ფულადი კომპენსაცია. სააპელაციო სასამართლო კი გასცდა მისი მოთხოვნის ფარგლებს და უცვლელი დატოვა რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება იმ ნაწილში, რომლითაც ვ. ო-ძეს დაეკისრა ნ. ხ-იას წილის კომპენსაციის 4000 აშშ დოლარის გადახდა, ამით დარღვეული იქნა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-3 მუხლის პირველი ნაწილის ბოლო წინადადების მოთხოვნა იმის შესახებ, რომ მხარეები განსაზღვრავენ დავის საგანს. ამავე კოდექსის 248-ე მუხლის თანახმად სასამართლოს უფლება არ აქვს მიაკუთვნოს თავისი გადაწყვეტილებით მხარეს ის, რაც მას არ უთხოვია ან იმაზე მეტი, ვიდრე ის მოითხოვს. კასატორს სადავო ბინის წილის კომპენსაცია 4000 აშშ დოლარი არ მოუთხოვია. ამიტომ საკასაციო პალატა თვლის, რომ სააპელაციო პალატის განჩინება ამ ნაწილში არ არის სწორი და უნდა გაუქმდეს და მიღებული იქნეს ახალი გადაწყვეტილება, ვინაიდან საქმის ფაქტობრივი გარემოებები დადგენილია საპროცესო ნორმების დარღვევის გარეშე და მტკიცებულებები არ საჭიროებენ დამატებით გამოკვლევას. ნ. ხ-იას მოთხოვნა ლ. შ-იანის კუთვნილი ბინიდან 1/3 წილის საკუთრების უფლებით გამოყოფის შესახებ არის უსაფუძვლო, რადგან სამოქალაქო კოდექსის 183-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად უძრავი ნივთის შესაძენად აუცილებელია სანოტარო წესით დამოწმებული საბუთი და შემძენის რეგისტრაცია საჯარო რეესტრში. ამ ნორმის თანახმად კი კასატორი არ შეიძლება ცნობილი იყოს ლ. შ-იანის სახელზე საკუთრების უფლებით აღრიცხული ბინის 1/3 წილის მესაკუთრედ. მას უფლება აქვს სადავო ბინის ყოფილი მესაკუთრის ვ. ო-ძისაგან მოითხოვეს ზიანის ანაზღაურება, მისი კუთვნილი წილის გასხვისების გამო.

სარეზოლუციო ნაწილი:

საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე და 411-ე მუხლებით და

გ ა დ ა წ ყ ვ ი ტ ა :

ნ. ხ-იას საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ.

თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატის 2000 წლის 3 ნოემბრის განჩინება ნ. ხ-იას შეგებებული სარჩელის ნაწილში გაუქმდეს და ამ ნაწილში გამოტანილ იქნეს ახალი გადაწყვეტილება. ნ. ხ-იას შეგებებული სარჩელი მოპასუხეების; ვ. და რ. ო-ძეების, ლ. შ-იანის მიმართ, სადავო ბინის ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობისა და თანამესაკუთრედ ცნობის შესახებ, არ დაკმაყოფილდეს უსაფუძვლობის გამო.

თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატის 2000 წლის 3 ნოემბრის განჩინება დანარჩენ ნაწილში დარჩეს უცვლელად.

საკასაციო პალატის გადაწყვეტილება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.