გ ა ნ ჩ ი ნ ე ბ ა

¹3კ/242 6 აპრილი, 2001 წ., ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: მ. წიქვაძე (თავმჯდომარე),

მ. გოგიშვილი, რ. ნადირიანი

სარჩელის საგანი: მიყენებული ზიანის ანაზღაურება.

აღწერილობითი ნაწილი:

მ. გ-ანმა სარჩელი აღძრა სასამართლოში. მოსარჩელე მიუთითებდა, რომ 1998 წლის 15 ივლისს თბილისი-მარნეულის გზაზე მომხდარი ავტოავარიის შედეგად გარდაიცვალა მისი მეუღლე ჯ. ო-იანი. თეთრიწყაროს რაიონის სასამართლოს 1999 წლის 19 მარტის განაჩენით ბ. ჯ-შვილი, რომელიც მართავდა ს.ს. “შ.” კუთვნილ ავტობუსს ცნობილ იქნა დამნაშავედ სსკ 241-ე მუხლის მესამე ნაწილით და მიესაჯა თავისუფლების აღკვეთა 6 წლით. მოსარჩელემ მოითხოვა სამოქალაქო კოდექსის 999-ე მუხლის მე-4 ნაწილის და 1006-ე მუხლის მეორე ნაწილის თანახმად ს.ს. “შ.” მიყენებული მატერიალური და მორალური ზიანის ანაზღაურების დაკისრება 14000 აშშ დოლარის ოდენობით.

წყალტუბოს რაიონული სასამართლოს 2000 წლის 22 ივნისის გადაწყვეტილებით მ. გ-ანის სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ. ს.ს. “შ.” მ. გ-ანის სასარგებლოდ დაეკისრა გარდაცვლილი ქმრის დაკრძალვასთან დაკავშირებით გაწეული ხარჯების და ავტოსაგზაო შემთხვევის შედეგად ავტომანქანის დაზიანებით მიყენებული ზარალის სულ 5811 ლარის გადახდა. მოთხოვნის დანარჩენ ნაწილში მოსარჩელეს უარი ეთქვა უსაფუძვლობის გამო.

პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება მხარეთა მიერ გასაჩივრებული იქნა სააპელაციო წესით.

ს.ს. “შ.” სააპელაციო საჩივარში მიუთითებდა, რომ ს.ს. “შ.” არის არასათანადო მოპასუხე. მოსამართლემ მათი შუამდგომლობა არ დააკმაყოფილა, გაიზიარა მოსარჩელის პოზიცია და კანონის დარღვევით მიიღო გადაწყვეტილება. აპელანტი აღნიშნავდა, რომ სამოქალაქო კოდექსის 999-ე მუხლის მეოთხე ნაწილის თანახმად, მფლობელი ვალდებულია აანაზღაუროს სატრანსპორტო საშუალების ექსპლოატაციის შედეგად დამდგარი ზიანი, თუ მოსარგებლე მფლობელის მიერ დანიშნულია სატრანსპორტო საშუალების სამართავად, ან თუ ეს სატრანსპორტო საშუალება მას გადაცემული ჰქონდა მფლობელისაგან. მოცემულ შემთხვევაში ს.ს. “შ.” არის ავტოსატრანსპორტო საშუალების მესაკუთრე, ხოლო მისი მფლობელი არის პირი, ვისაც აღნიშნული სატრანსპორტო საშუალება ს.ს. “შ.” გადაცემული ჰქონდა იჯარით.

ქუთაისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატის 2000 წლის 7 აგვისტოს განჩინებით ს.ს. “შ.” სახელმწიფო ბაჟის გადასახდელად მიეცა ვადა ამავე პალატის 2000 წლის 25 აგვისტოს განჩინებით ს.ს. “შ.” სააპელაციო საჩივარი დატოვებულ იქნა განუხილველად ბაჟის გადაუხდელობის გამო.

მ. გ-ანმა სააპელაციო საჩივარში აღნიშნა, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება მორალური ზიანის ანაზღაურებაზე უარის თქმის ნაწილში არასწორია. სასამართლომ არასწორად განმარტა კანონი და იგი ამ ნაწილში გაუქმებულ უნდა იქნეს.

ქუთაისის საოლქო სასამართლომ 2000 წლის 16 ნოემბრის განჩინებით არ დააკმაყოფილა მ. გ-ანის სააპელაციო საჩივარი და უცვლელი დატოვა წყალტუბოს რაიონული სასამართლოს 2000 წლის 22 ივნისის გადაწყვეტილება.

ქუთაისის საოლქო სასამართლოს სააპელაციო პალატის 2000 წლის 16 ნოემბრის განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა ს.ს. “შ.” წარმომადგენელმა ე. ლ-ძემ. კასატორი მიუთითებს, რომ როგორც სააპელაციო სასამართლოს განჩინება, ასევე წყალტუბოს რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება ს.ს. “შ.” მორალური ზიანის ანაზღაურების ნაწილში უარის თქმის შესახებ კანონიერია და უცვლელი უნდა დარჩეს, ხოლო მატერიალური ზარალის ანაზღაურების ნაწილში გადაწყვეტილება არასწორია და ის გაუქმებული უნდა იქნეს შემდეგ გარემოებათა გამო:

სასამართლო უგულებელყოფს იმ გარემოებას, რომ მოცემულ შემთხვევაში ს.ს. “შ.” არის ავტომანქანის მესაკუთრე, ხოლო მისი მფლობელი იყო მძღოლი, რომელმაც ჩაიდინა ავტოსაგზაო შემთხვევა და რომელსაც ავტომანქანა გადაცემული ჰქონდა ს.ს. “შ.” იჯარის ხელშეკრულებით.

კასატორი მიუთითებს, რომ საკუთრება და მფლობელობა რომ ერთი იყოს ეს ცნებები არ იქნებოდა კანონით გამიჯნული ერთმანეთისაგან. სამოქალაქო კოდექსის 999-ე მუხლის შინაარსიდან გამომდინარე, სატრანსპორტო საშუალების ექსპლოატაციის შედეგად დამდგარი ზიანის ანაზღაურება ევალება სატრანსპორტო საშუალების მფლობელს და არა მესაკუთრეს. ზიანი მისმა მიმყენებელმა უნდა აანაზღაუროს.

მ. გ-ანის მიერ საქართველოს უზენაეს სასამართლოში შეტანილ იქნა შეგებებული საკასაციო საჩივარი.

შეგებებულ საკასაციო საჩივარში მ. გ-ანი მიუთითებს, რომ როგორც რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება, ისე სააპელაციო პალატის განჩინება მორალური ზიანის ანაზღაურებაზე უარის თქმის ნაწილში არის უკანონო და იგი გაუქმებულ უნდა იქნას შემდეგ გარემოებათა გამო:

როგორც რაიონული სასამართლო, ისე სააპელაციო პალატა მიუთითებს, რომ მორალური ზიანის ანაზღაურებას ითვალისწინებს სამოქალაქო კოდექსის მე-18 და 413-ე მუხლები. 413-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სხეულის დაზიანების ან ჯანმრთელობისათვის ვნების მიყენების შემთხვევაში დაზარალებულს შეუძლია მოითხოვოს ანაზღაურება მიყენებული მორალური ზიანისათვის.

კასატორი აღნიშნავს, რომ სააპელაციო პალატა არ უარყოფს, რომ მისი მეუღლე სატრანსპორტო საშუალების ექსპლოატაციის შედეგად დაიღუპა და საქმე გვაქვს დელიქტურ ვალდებულებასთან, მაგრამ მიდის არასწორ დასკვნამდე, რომ მოცემულ შემთხვევაში მორალური ზიანის ანაზღაურება გათვალისწინებული არ არის. სამოქალაქო კოდექსის 999-ე მუხლი, ანუ სპეციალური მუხლი მიუთითებს ზიანის ანაზღაურებაზე გარდაცვალების დროს. ზიანში კი მოიაზრება, როგორც ფიზიკური და მატერიალური, ისე მორალური ზიანის ანაზღაურება სამოქალაქო ურთიერთობის ხასიათიდან გამომდინარე და თუ მივიჩნევთ, რომ ზიანში მხოლოდ ქონებრივი ზიანი იგულისხმება, ეს არ იქნება მართებული.

აღნიშნულის გამო მ. გ-ანი მოითხოვს, რომ გაუქმდეს ქუთაისის საოლქო სასამართლოს სააპელაციო პალატის 2000 წლის 16 ნოემბრის განჩინება და მოცემულ საქმეზე მიღებულ იქნეს ახალი გადაწყვეტილება მორალური ზიანის ანაზღაურების შესახებ.

სამოტივაციო ნაწილი:

პალატა საქმის მასალების შესწავლით და მხარეთა განმარტებების მოსმენით მივიდა დასკვნამდე, რომ საკასაციო საჩივარი და შეგებებული საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:

ქუთაისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატის 2000 წლის 25 აგვისტოს განჩინებით ს.ს. “შ.” სააპელაციო საჩივარი დატოვებულ იქნა განუხილველად. აღნიშნული განჩინების მიღებით კანონიერ ძალაში შევიდა წყალტუბოს რაიონული სასამართლოს 2000 წლის 22 ივნისს მიღებული გადაწყვეტილების ის ნაწილი, რომელსაც ს.ს. “შ.” ასაჩივრებდა. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 265-ე მუხლის თანახმად, კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილების გაუქმება ან შეცვლა დასაშვებია მხოლოდ იმ შემთხვევაში და იმ წესით, რაც დადგენილია ამ კოდექსით.

სააპელაციო სასამართლოს მიერ განხილულ იქნა მხოლოდ მ. გ-ანის სააპელაციო საჩივარი, რომელითაც რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება გასაჩივრდა ნაწილობრივ და მხოლოდ მორალური ზიანის ანაზღაურებაზე უარის თქმის ნაწილში. სააპელაციო სასამართლოს განჩინება არ შეიძლება შეხებოდა გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესულ ნაწილს და განჩინების სარეზოლუციო ნაწილშიც მხოლოდ მ. გ-ანის სააპელაციო საჩივარს ეხება.

ს.ს. “შ.” საკასაციო საჩივარი ვერ დაკმაყოფილდება, რადგან კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილების საკასაციო წესით გაუქმების ან შეცვლის უფლება სასამართლოს არა აქვს.

პალატა იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებას, რომ საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 413-ე მუხლით მორალური ზიანის ანაზღაურება განსაზღვრულ საკანონმდებლო წესრიგში ექცევა, რაც შესაძლებლობას იძლევა თავი დავიზღვიოთ მისი მოქმედების ფარგლების გაფართოებისაგან. ზიანის სრული ანაზღაურება უპირობოდ ეხება მარტოოდენ ქონებრივ ზიანს. მორალური ზიანი შეიძლება რეალურად მართლაც დადგეს, მაგრამ თუ კანონით არ არის გათვალისწინებული მისი ანაზღაურება, იგი არ ანაზღაურდება.

სამოქალაქო კოდექსის 413-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, არაქონებრივი ზიანისათვის ფულადი ანაზღაურება შეიძლება მოთხოვნილ იქნეს მხოლოდ კანონით ზუსტად განსაზღვრულ შემთხვევებში. ასეთი შემთხვევა კი მოცემულია სამოქალაქო კოდექსის მე-18 მუხლის მე-6 ნაწილში და 413-ე მუხლის მე-2 ნაწილში.

საქართველოს კანონმდებლობაში არ არსებობს ნორმა, რომლის შესაბამისად დანაშაულით მიყენებული მორალური ზიანის ანაზღაურების ვალდებულება შეიძლება დაეკისროთ საწარმოებსა და სხვა ორგანიზაციებს.

აღნიშნულის გამო პალატა თვლის, რომ მ. გ-ანის მოთხოვნა მორალური ზიანის ანაზღაურების თაობაზე არ უნდა დაკმაყოფილდეს.

პალატამ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

ს.ს. “შ.” საკასაციო საჩივარი და მ. გ-ანის შეგებებული საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს. მოცემულ საქმეზე უცვლელი დარჩეს ქუთაისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატის 2000 წლის 16 ნოემბრის განჩინება.

განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.