გ ა ნ ჩ ი ნ ე ბ ა

¹ 3კ/282-01 16 მაისი, 2001 წ., ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: ბ. ხიმშიაშვილი (თავმჯდომარე),

მ. ცისკაძე, ბ. კობერიძე

დავის საგანი – შინაგან საქმეთა ორგანოებში სამუშაოზე აღდგენის შესახებ.

აღწერილობითი ნაწილი:

შ. ხ-ძე მუშაობდა საქართველოს შსს საგანგებო სიტუაციებისა და სამოქალაქო თავდაცვის დეპარტამენტის ქ. თბილისის ჩუღურეთის რაიონის სამსახურის ...ის თანამდებობაზე. იგი არის პოლიციის პოლკოვნიკი. საქართველოს შს მინისტრის 1998 წლის 23 დეკემბრის ¹ 641 ბრძანებით იგი დათხოვნილ იქნა შინაგან საქმეთა ორგანოებიდან “პოლიციის შესახებ” კანონის 22-ე მუხლის მე-6 და მე-10 პუნქტების, 30-ე მუხლის მე-8 პუნქტის, “საქართველოს შს ორგანოებში სამსახურის გავლის წესის შესახებ” დებულების მე-40, მე-60 მუხლების და “შს ორგანოების დისციპლინური წესდების შესახებ” მე-3 თავის მე-8 პუნქტის შესაბამისად იმ საფუძვლით, რომ 1998 წლის 5,10,12 და 16 ნოემბერს გაზეთ “...ში” კასატორ შ. ხ-ძის მიერ ინკოგნიტო რესპოდენტისგან მიწოდებული მასალის მიხედვით გამოქვეყნდა ქ. თბილისის შს მთავარი სამმართველოს უფროსის, პოლიციის გენერალ-მაიორ ი. ა-ძის მიმართ ცილისმწამებლური პუბლიკაციები. შ. ხ-ძემ 1998 წლის 5 ნოემბერს განცხადება შეიტანა საქართველოს ეროვნული უშიშროების საბჭოში, რომელშიც ი. ა-ძეს ბრალს სდებდა კორუფციასა და საცხოვრებელი სახლების უკანონო მშენებლობაში. მანვე 1998 წლის ივლის-ნოემბერში უხეშად დაარღვია საშემსრულებლო დისციპლინა. კერძოდ, უგულებელყო შს მინისტრის 1993 წლის 29 იანვრის ¹ 29 ბრძანების და 1998 წლის 6 აგვისტოს ¹ 10 მითითების მოთხოვნები, რომლის თანახმად პოლიციის მუშაკს ეკრძალება შვებულების პერიოდში ქვეყნის ფარგლებს გარეთ გასვლა შესაბამისი ხელმძღვანელობის წერილობითი ნებართვის გარეშე. მან 1998 წლის 13 ივნისიდან 27 აგვისტოს ჩათვლით გააფორმა შვებულება და 12 ივლისს უნებართვოდ გაემგზავრა ისრაელში, საიდანაც დაბრუნდა 20 ივლისს. იმავე წლის 2 აგვისტოს იგი, ასევე, უნებართვოდ გაემგზავრა ქ. თელ-ავივში, ხოლო 29 ნოემბერს სამსახურებრივი მოვალეობის შესრულების პერიოდში უმიზეზოდ მიატოვა სამსახური და კვლავ, უნებართვოდ გაემგზავრა ქ. თელ-ავივში.

შ. ხ-ძემ მისი თანამდებობიდან განთავისუფლება და შინაგან საქმეთა ორგანოებიდან დათხოვნა მიიჩნია უკანონოდ. სარჩელი აღძრა სასამართლოში მოპასუხე საქართველოს შინაგან საქმეთა მინისტრის კ. თ-ის მიმართ და მოითხოვა საქართველოს შინაგან საქმეთა მინისტრის 1998 წლის 23 დეკემბრის ¹ 641 უკანონო ბრძანების გაუქმება, სამუშაოზე აღდგენა, მორალური და მატერიალური ზარალის ანაზღაურება. მისი მოთხოვნა დასაბუთებულია იმით, რომ ზემოაღნიშნული ბრძანება უკანონოა, იგი 1998 წლის 30 ნოემბრიდან 1999 წლის 4 იანვრამდე იმყოფებოდა შრომისუუნარობის ფურცელზე, რა დროსაც დათხოვილ იქნა სამსახურიდან. ამდენად, დაირღვა შრომის კანონთა კოდექსის 34-ე მუხლის მე-2 ნაწილის მოთხოვნა; მას არ დაურღვევია “პოლიციის შესახებ” კანონის 22-ე მუხლის მე-10 პუნქტის მოთხოვნა, რადგან ფიცი არ გაუტეხია და პოლიციელისთვის შეუფერებელი საქციელი არ ჩაუდენია, ასევე, არ დაურღვევია დისციპლინა.

ქ. თბილისის კრწანისი-მთაწმინდის რაიონულმა სასამართლომ 2000 წლის 23 აგვისტოს გადაწყვეტილებით დააკმაყოფილა შ. ხ-ძის სარჩელი; საქართველოს შინაგან საქმეთა მინისტრის 1998 წლის 23 დეკემბრის ¹ 641 და 1998 წლის 31 დეკემბრის ბრძანებები გაუქმდა.

მოსარჩელე შ. ხ-ძე აღდგენილ იქნა იმავე თანამდებობაზე ან სხვა თანამდებობაზე ნამსახურებისა და წოდების შესაბამისად. პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება დასაბუთებულია იმით, რომ ყოველ ადამიანს აქვს სიტყვისა და აზრის თავისუფლება საქართველოს კონსტიტუციის მე-19 მუხლის პირველი პუნქტის თანახმად; კონსტიტუციის 29-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით კი, ყოველ ადამიანს აქვს უფლება თავისუფლად მიიღოს და გაავრცელოს ინფორმაცია, გამოთქვას და გაავრცელოს აზრი ზეპირად, წერილობით ან სხვაგვარი საშუალებით.

აღნიშნულიდან გამომდინარე, მოსარჩელეს არ ჩაუდენია და არც შეეძლო ჩაედინა პოლიციელისათვის შეუფერებელი რაიმე დასჯადი ქმედობა. პოლიციის შესახებ კანონის მე-22 მუხლის მე-10 პუნქტი პოლიციის თანამშრომლისათვის შეუფერებელ საქციელს ფიცის გატეხას უკავშირებს; შ. ხ-ძემ გატეხა თუ არა პოლიციელის ფიცი, ამის შესახებ მისი სამუშაოდან დათხოვნის ბრძანებაში არაფერია ნათქვამი.

სასამართლომ არ გაიზიარა მოპასუხის მტკიცება იმის შესახებ, რომ მოსარჩელემ რამდენჯერმე იმოგზაურა ისრაელში, რადგან მისი არყოფნა სამსახურში არ დაფიქსირებულა. სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ შ. ხ-ძე დათხოვნილ იქნა დროებით შრომისუუნარობის დროს, რითაც დაირღვა საქართველოს შრომის კანონთა კოდექსის 34-ე მუხლის მე-2 ნაწილი. რაიონულმა სასამართლომ გაითვალისწინა მოსარჩელის განმარტება იმის შესახებ, რომ დაინტერესებულმა პირებმა აიძულეს მკურნალი ექიმი, მის სრულ გამოჯანმრთელებამდე დაეხურა საავადმყოფო ფურცელი.

რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით იქნა გასაჩივრებული შინაგან საქმეთა სამინისტროს კადრებისა და პირად შემადგენლობასთან მუშაობის მთავარი სამმართველოს უფროს დ. კ-ძის მიერ.

თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატამ 2000 წლის 7 დეკემბრის გადაწყვეტილებით დააკმაყოფილა შინაგან საქმეთა სამინისტროს კადრებისა და პირად შემადგენლობასთან მუშაობის მთავარი სამმართველოს სააპელაციო საჩივარი; გააუქმა თბილისის კრწანისი-მთაწმინდის რაიონული სასამართლოს 2000 წლის 23 აგვისტოს გადაწყვეტილება; შ. ხ-ძეს უარი ეთქვა სარჩელის დაკმაყოფილებაზე. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება დასაბუთებულია შემდეგი მოტივებით: შ. ხ-ძე სამუშაოდან დათხოვნის მომენტისათვის არ იმყოფებოდა შრომისუუნარობის ფურცელზე, რადგან შინაგან საქმეთა სამინისტროს სამედიცინო სამმართველოს უფროსის მიერ გაცემული 1999 წლის 26 იანვრის ¹ 11/25 წერილის თანახმად, შ. ხ-ძე შრომისუუნარობის ფურცელზე იმყოფებოდა 1998 წლის 30 ნოემბრიდან 16 დეკემბრის ჩათვლით, შემდგომში კი - 25 დეკემბრიდან 1999 წლის 4 იანვრის ჩათვლით. ამდენად, მისი სამუშაოდან დათხოვნით არ დარღვეულა შრომის კანონთა კოდექსის 34-ე მუხლის მეორე ნაწილი. სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად ჩათვალა, რომ მოსარჩელემ ჩაიდინა “პოლიციის შესახებ” საქართველოს კანონის 22-ე მუხლის მე-10 პუნქტით პოლიციის თანამშრომლისათვის გათვალისწინებული შეუფერებლი საქციელი. მან გაზეთ “...ში” 1998 წლის 5,10,12 და 16 ნოემბერს გამოქვეყნებული პუბლიკაციების მეშვეობით, ასევე, საქართველოს ეროვნული უშიშროების საბჭოში 1998 წლის 5 ნოემბერს შეტანილი განცხადებით დაადანაშაულა ი. ა-ძე კორუფციისა და საცხოვრებელი სახლების უკანონო მშენებლობაში; თბილისის საოლქო სასამართლოს სისხლის სამართლის კოლეგიამ 2000 წლის 27 ივნისის განჩინებით ცილისწამების ნაწილში საქმე შეწყვიტა წარმოებით განსასჯელ შ. ხ-ძესთან დაზარალებული ი. ა-ძის შერიგების გამო, მაგრამ გამამართლებელი განაჩენი არ ყოფილა გამოტანილი. მართალია, საქართველოს კონსტიტუციის მე-19 და 24-ე მუხლების თანახმად, ყოველ ადამიანს აქვს სიტყვის, აზრის და ინფორმაციის გავრცელების თავისუფლება, მაგრამ იმავე კონსტიტუციის 17-ე მუხლის თანახმად ადამიანის პატივი და ღირსება ხელშეუვალია, ხოლო 44-ე მუხლის მე-2 პუნქტის შესაბამისად კი, ადამიანის უფლებათა და თავისუფლებათა განხორციელებამ არ უნდა დაარღვიოს სხვა პირთა უფლებები და თავისუფლებები. სააპელაციო სასამართლომ ჩათვალა, რომ, ვინაიდან შ. ხ-ძე იყო პოლიციის ხელმძღვანელი მუშაკი, მისი ქმედობით შეილახა თბილისის პოლიციის მთავარი სამმართველოს უფროსი ი. ა-ძის უფლებები და მის მიმართ სწორად იქნა გამოყენებული “პოლიციის შესახებ” კანონის 22-ე მუხლის მე-10 პუნქტი, ასევე, ,,საქართველოს შინაგან საქმეთა ორგანოებში სამსახურის გავლის წესის შესახებ” დებულების 62-ე მუხლით გათვალისწინებული პირობები.

შ. ხ-ძემ საკასაციო წესით გაასაჩივრა სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება. მისი საკასაციო საჩივარი ეფუძნება შემდეგ მოტივებს: სააპელაციო სასამართლომ არასწორად ჩათვალა, რომ იგი არ იმყოფებოდა სამუშაოდან დათხოვნის დროისათვის შრომისუუნარობის ფურცელზე; სასამართლომ არ გაითვალისწინა ის გარემოება, რომ პოლიკლინიკის მედპერსონალმა გააყალბა მისი შუალედური შრომისუუნარობის ფურცელი და შეგნებულად დაარღვია საქართველოს რესპუბლიკის მთავრობის ¹ 713-ე დადგენილების “დროებითი შრომისუუნარობის ფურცლის გაცემის, გაფორმების და აღრიცხვის წესის შესახებ” 52-ე პუნქტი. მას არასწორად დაუხურეს შრომისუუნარობის ფურცელი, რადგან მისი სამუშაოდან დათხოვნის თარიღი – 1998 წლის 23 დეკემბერი - არ დამთხვევოდა შრომისუუნარობის ფურცელზე ყოფნის დროს. იგი უწყვეტად იმყოფებოდა შრომისუუნარობის ფურცელზე 1998 წლის 30 ნოემბრიდან 1999 წლის 4 იანვრამდე, რის გამოც მოპასუხემ დაარღვია შრომის კანონთა კოდექსის 34-ე მუხლის მეორე ნაწილის მოთხოვნა.

დარღვეულ იქნა შრომის კანონთა კოდექსის 136-ე მუხლი, რომლის თანახმად დისციპლინური სასჯელის დადებამდე დისციპლინის დამრღვევს უნდა მოეთხოვოს წერილობითი ახსნა-განმარტება, ხოლო საქართველოს შს მინისტრის 1998 წლის 20 ივლისის ¹ 264-ე ბრძანების ¹ 2 დანართის ინსტრუქციის მე-6 თავის “დ” პუნქტის თანახმად, თანამშრომლის მიერ ჩატარებული სამსახურებრივი მოკვლევის დასკვნა და ბრძანების პროექტი უნდა გააცნონ იმას, ვის მიმართაც მიმდინარეობდა მოკვლევა ბრძანების მიღებამდე. კასატორი მიუთითებს, რომ მისთვის ¹ 641-I ბრძანება სამსახურიდან განთავისუფლების შესახებ საერთოდ არ გაუცვნიათ. სააპელაციო სასამართლომ აღიარა ეს დარღვევა, მაგრამ არასწორად მიუთითა, რომ აღნიშნული დარღვევა არ შეიძლება გახდეს შ. ხ-ძის სამუშაოდან გათავისუფლების საფუძველი, რადგან ახსნა-განმარტება ჩამოერთვა 1998 წლის 16 ნოემბერს და 12 დეკემბერს.

სააპელაციო სასამართლომ შ. ხ-ძეს კონსტიტუციით მინიჭებული უფლებების განხორციელება ჩაუთვალა კანონის დარღვევად. კერძოდ, “პოლიციის შესახებ” კანონის 22-ე მუხლის მე-10 პუნქტის დარღვევად, მაგრამ არ იმსჯელა იმის შესახებ, რომ მის მიერ ჩადენილი გადაცდომის სიმძიმე და ბრალეულობის ხარისხი არ შეესაბამება მისთვის დაკისრებულ დისციპლინურ სასჯელს. დარღვეულ იქნა საქართველოს შინაგან საქმეთა ორგანოების დისციპლინური წესდების მე-5 თავის 24-ე და 27-ე პუნქტები. საქმეში არსებული მტკიცებულებებიდან გამომდინარე კასატორს არ დაურღვევია ,,შინაგან საქმეთა ორგანოებში სამსახურის გავლის წესის” მე-4 თავის 40-ე მუხლის მოთხოვნები და ამავე დებულების მე-60 მუხლის “კ” პუნქტით გათვალისწინებული პირობები.

სამოტივაციო ნაწილი:

საკასაციო პალატა საქმის მასალების განხილვის, მხარეთა განმარტებების მოსმენის, საკასაციო საჩივრის მოტივების შემოწმების შედეგად თვლის, რომ შ. ხ-ძის საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგი გარემოებების გამო:

დადგენილია, რომ შ. ხ-ძე შინაგან საქმეთა ორგანოებში სხვადასხვა თანამდებობებზე მუშაობდა 1970 წლიდან, ხოლო 1996 წლიდან მუშაობდა ქ. თბილისის ჩუღურეთის რაიონის საგანგებო სიტუაციების და სამოქალაქო თავდაცვის სამსახურის ...ად. საქართველოს შინაგან საქმეთა მინისტრის 1998 წლის 23 დეკემბრის ¹ 641 ბრძანებით იგი დათხოვნილი იქნა შინაგან საქმეთა ორგანოებიდან “პოლიციის შესახებ” კანონის 22-ე მუხლის მე-6 და მე-10 პუნქტების, 30-ე მუხლის მე-8 პუნქტის “საქართველოს შს ორგანოებში სამსახურის გავლის წესის შესახებ” დებულების მე-40, მე-60 მუხლების და “შს ორგანოების დისციპლინარული წესდების შესახებ” მე-3 თავის მე-8 პუნქტის შესაბამისად იმ საფუძვლით, რომ გაზეთ “...ში” 1998 წლის 5, 10, 12 და 16 ნოემბერს ქ. თბილისის შს მთავარი სამმართველოს უფროსის, პოლიციის გენერალ-მაიორის ი. ა-ძის მიმართ გამოქვეყნდა ცილისწამებლური პუბლიკაციები, შ. ხ-ძის მიერ ინკოგნიტო რესპოდენტის სახით მიწოდებული მასალის საფუძველზე; მან 1998 წლის 5 ნოემბერს განცხადება შეიტანა საქართველოს ეროვნული უშიშროების საბჭოში, რომელშიც ი. ა-ძეს ბრალს დებდა კორუფციაში და საცხოვრებელი სახლების უკანონო მშენებლობაში. შ. ხ-ძემ 1998 წლის ივლის-ნოემბერში უხეშად დაარღვია საშემსრულებლო დისციპლინა, კერძოდ უგულებელყო შს მინისტრის 1993 წლის 29 იანვრის ¹ 29 ბრძანების და 1998 წლის 6 აგვისტოს ¹ 10 მითითების მოთხოვნები, რომლის თანახმად პოლიციის მუშაკს ეკრძალება შვებულების პერიოდში ქვეყნის ფარგლებს გარეთ გასვლა შესაბამისი პატაკისა და შსს ხელმძღვანელობის წერილობითი ნებართვის გარეშე, მან 1998 წლის 13 ივლისიდან 27 აგვისტოს ჩათვლით გააფორმა შვებულება და 12 ივლისს უნებართვოდ გაემგზავრა ისრაელის სახელმწიფოში, საიდანაც დაბრუნდა 20 ივლისს. 2 აგვისტოს იგი ასევე უნებართვოდ გაემგზავრა ქ. თელ-ავივში, ხოლო 29 ნოემბერს სამსახურებრივი მოვალეობის შესრულების პერიოდში მიატოვა უმიზეზოდ სამსახური და კვლავ, უნებართვოდ გაემგზავრა ქ. თელ-ავივში.

საკასაციო პალატა ვერ გაიზიარებს შ. ხ-ძის მითითებას იმის შესახებ, რომ მისი სამუშაოდან გათავისუფლების ბრძანება დაიწერა შრომისუუნარობის ფურცელზე ყოფნის პერიოდში. საქმეში არსებული მტკიცებულებებით ირკვევა, რომ 1998 წლის 16 დეკემბერს პოლიკლინიკამ შ. ხ-ძესMდაუხურა შრომისუუნარობის ფურცელი, ხოლო იმავე წლის 23 დეკემბრის ბრძანებით დათხოვნილია სამუშაოდან. კასატორი მიუთითებს, რომ პოლიკლინიკის სამედიცინო პერსონალმა გააყალბა მისი სამედიცინო ჩანაწერები და არასწორად დაუხურა შრომისუუნარობის ფურცელი. საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ შ. ხ-ძეს სასამართლოს წინაშე არ დაუყენებია მოთხოვნა პოლიკლინიკის სამედიცინო პერსონალის მიერ სიყალბის ჩადენის დადგენის თაობაზე და ამიტომ სააპელაციო სასამართლო ვერ იმსჯელებდა აღნიშნულის თაობაზე. თუ შ. ხ-ძე თვლის, რომ პოლიკლინიკის მედპერსონალის მიერ ჩადენილია სიყალბე, უფლება აქვს ამის შესახებ მიმართოს შესაბამის ორგანოებს. საქმის მასალებით დადგენილია, რომ შ. ხ-ძემ გაზეთ “...ში” გამოაქვეყნა პუბლიკაციები ქ. თბილისის შს მთავარი სამმართველოს უფროსის, პოლიციის გენერალ-მაიორი ი. ა-ძის მიმართ, რომლითაც მას ადანაშაულებდა საცხოვრებელი სახლების უკანონო მშენებლობაში და კორუფციაში. აღნიშნულთან დაკავშირებით კასატორის მიმართ აღიძრა სისხლის სამართლის საქმე, დანაშაული, გათვალისწინებული საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 137-ე მუხლის მეორე ნაწილით. თბილისის საოლქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა სასამართლო კოლეგიის 2000 წლის 27 ივნისის განჩინებით ცილისწამების ნაწილში საქმე წარმოებით შეწყდა საქართველოს სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის 28-ე მუხლის “ლ” პუნქტის საფუძველზე განსასჯელის დაზარალებულთან შერიგების გამო, რაც არ არის კასატორის რეაბილიტაციის საფუძველი, ვინაიდან სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის 219-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად რეაბილიტაციის საფუძველია გამამართლებელი განაჩენი, აგრეთვე მომკვლევი ორგანოს, გამომძიებლის ან პროკურორის დადგენილება, სასამართლოს განჩინება საქმის შეწყვეტის შესახებ ამავე კოდექსის 28-ე მუხლის პირველი ნაწილის “ა”, “ბ”, “დ”, “ე”, “მ”, “ნ”, “პ” და “ჟ” ქვეპუნქტებში აღნიშნული საფუძვლით. არცერთი აქ ჩამოთვლილი საფუძვლით კასატორის მიმართ სისხლის სამართლის საქმე არ შეწყვეტილა. მის მიმართ სისხლის სამართლის საქმე შეწყვეტილია დაზარალებულთან შერიგების გამო, რაც არ არის მარეაბილიტირებელი. მას არ გაუსაჩივრებია ზემოაღნიშნული განჩინება აქედან გამომდინარე, შ. ხ-ძის შს ორგანოებიდან დათხოვნა პოლიციელისათვის შეუფერებელი საქციელის ჩადენის საფუძვლით მოქმედი კანონმდებლობის დაცვით არის განხორციელებული, რასაც სწორი სამართლებრივი შეფასება მისცა სააპელაციო სასამართლომ.

აღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ სწორად ჩათვალა, რომ შ. ხ-ძემ ი. ა-ძის მიმართ ცილისმწამებლური ინფორმაციის გავრცელებით ჩაიდინა პოლიციელისათვის შეუფერებელი საქციელი, რაც “პოლიციის შესახებ” კანონის 22-ე მუხლის მე-10 პუნქტის თანახმად, პოლიციის თანამშრომლის სამსახურიდან დათხოვნის საფუძველია.

სარეზოლუციო ნაწილი:

საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

შ. ხ-ძის საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს.

თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატის 2000 წლის 7 დეკემბრის გადაწყვეტილება მოცემულ საქმეზე დარჩეს უცვლელად.

საკასაციო პალატის განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.