¹ 3კ/286-01 11 აპრილი, 2001 წ., ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: ვ. ხრუსტალი (თავმჯდომარე),

მ. წიქვაძე, მ. გოგიშვილი

დავის საგანი _ 1400000 ლარის დაბრუნება.

აღწერილობითი ნაწილი:

შპს “ს. რ-მა”, შემდგომში შპს “ს-მა”, სს “ქ. ს-ის” წინააღმდეგ სარჩელით მიმართა სასამართლოს და მოითხოვა სს “ქ. ს-ის” ანგარიშიდან შპს “ს-ის” პირად ბარათზე 1400000 ლარის გადატანა.

საქმის მომზადების სტადიაზე მოსარჩელემ დააზუსტა სარჩელი და მიუთითა, რომ 1999 წლის 15 აპრილს შპს “ს. რ-სა” და სს “ქ. ს-ს” შორის დაიდო ხელშეკრულება, რომლის შესაბამისად, სს “ქ. ს-ს” მოსარჩელისათვის უნდა მიეწოდებინა 1400000 ლარის ღირებულების რადიოაპარატურა, რის სანაცვლოდაც სს “ქ. ს-ისათვის” მოსარჩელეს უნდა დაეფარა საბიუჯეტო დავალიანება 1400000 ლარის ოდენობით.

მოსარჩელის მითითებით, ხელშეკრულების დადება განაპირობა იმან, რომ ტელერადიოკორპორაციას შპს “ს. რ-ის” წინაშე გააჩნდა დებიტორული დავალიანება, რომელსაც თანხების უქონლობის გამო ვერ ფარავდა და მისი დაფარვის ალტერნატიული გზის მოძებნის მიზნით, გამართა მოლაპარაკება სს “ქ. ს-თან” სააქციო საზოგადოების წინადადებით, საბიუჯეტო ორგანიზაციებთან ურთიერთჩათვლის საფუძველზე, მას შეეძლო შპს “ს. რ-ისათვის” მიეწოდებინა მსოფლიო სტანდარტების რადიოაპარატურა, თუ დაფარული იქნებოდა სახელმწიფო ბიუჯეტის წინაშე მისი დავალიანება 1400000 ლარის ოდენობით.

მოლაპარაკების საფუძველზე სს “ქ. ს-სა” და შპს “ს. რ-ს” შორის გაფორმდა ხელშეკრულება.

ხელშეკრულებაში მიეთითა, რომ შპს “ს. რ-ს” უფლება ჰქონდა, უარი ეთქვა საქონლის მიღებაზე, თუ იგი მიწოდების ვადაზე 30 დღით ადრე მიმწოდებელს უარს განუცხადებდა საქონლის მიღებაზე. ასეთ შემთხვევაში მიმწოდებელი ვალდებული იყო, 15 დღეში დაებრუნებინა რადიოაპარატურის შესაძენად გადმორიცხული თანხები.

ხელშეკრულების შესაბამისად, შპს “ს. რ-ის” წერილის საფუძველზე, ტელერადიოკორპორაციამ სს “ქ. ს-ის” ანგარიშზე სახელმწიფო ბიუჯეტის დავალიანების დასაფარად გადარიცხა 1400000 ლარი, მაგრამ აღნიშნული თანხები აღმოჩნდა ზედმეტად დარიცხული, რადგან სს “ქ. ს-ს” სახელმწიფო ბიუჯეტის დავალიანება არ გააჩნდა. მოსარჩელის მოსაზრებით, აღნიშნულმა გარემოებამ სს “ქ. ს-ს” საშუალება მისცა, დაუფლებოდა მითითებულ თანხებს და შპს “ს. რ-რი” წინასწარი განზრახვით შეცდომაში იქნა შეყვანილი, ვინაიდან არ არსებობდა გარემოება (სს “ქ. ს-ის” დავალიანება 1400000 ლარის ოდენობით სახელმწიფო ბიუჯეტის წინაშე), რომელსაც იგი კეთილსინდისიერების პრინციპიდან გამომდინარე განიხილავდა გარიგების საფუძვლად.

მოსარჩელემ მოითხოვა შპს “ს. რ-სა” და სს “ქ. ს-ს” შორის 1999 წლის 15 აპრილს დადებული ხელშეკრულების ბათილად ცნობა და ჩარიცხული თანხის _ 1400000 ლარის დაბრუნება. ამასთან, მოითხოვა მიყენებული ზიანის ანაზღაურება, სულ მოპასუხისაგან მოითხოვა 1939617 ლარის ანაზღაურება.

მოპასუხე სს “ქ. ს-მა” სარჩელი არ ცნო იმ მოტივით, რომ მოსარჩელემ ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულება დროულად არ შეასრულა, თანხები გადმორიცხა დაგვიანებით. აპარატურის მიწოდებასთან დაკავშირებით მან სათანადო სამუშაო გასწია უცხოურ ფირმებთან, მაგრამ, რადგან მოსარჩელემ უარი განუცხადა ამ აპარატურის შეძენაზე, განიცადა გარკვეული ზიანი.

გარდა ამისა, მას მოსარჩელისათვის სარეალიზაციოდ გადაცემული ჰქონდა სს “გ-ის” აქციები, რაც წარმოადგენდა მოსარჩელის მიერ მოთხოვნილი თანხების უკან დაუბრუნებლობის საფუძველს.

საოლქო სასამართლომ სარჩელი ნაწილობრივ დააკმაყოფილა: ბათილად ჩათვალა შპს “ს. რ-რსა” და სს “ქ. ს-ს” შორის 1999 წლის 15 აპრილს გაფორმებული ხელშეკრულება და სს “ქ. ს-ს” შპს “ს. ტ-ის” სასარგებლოდ დააკისრა 1400000 ლარი. მასვე სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ გადასახდელად დაეკისრა 5000 ლარი.

სს “ქ. ს-ი” საკასაციო საჩივრით მოითხოვს ამ საქმეზე მიღებული გადაწყვეტილების გაუქმებას შემდეგი საფუძვლებით:

მიუხედავად იმისა, რომ არ არსებობდა მოსარჩელის მოთხოვნა ხელშეკრულების ბათილად ცნობის შესახებ (მოსარჩელე პირველი სარჩელით მოითხოვდა პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენას-1400000 ლარის მის ანგარიშზე დაბრუნებას, შემდეგ მოითხოვა მიყენებული ზიანის ანაზღაურება და ხელშეკრულების ბათილად ცნობა, ხოლო სასამართლო პროცესზე ხელშეკრულების ბათილად ცნობაზე უარი განაცხადა და მოითხოვა ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულების დარღვევით მიყენებული ზიანის ანაზღაურება), საოლქო სასამართლომ მოსარჩელეს მიაკუთვნა ის, რაც მას არ უთხოვია, რითაც დაარღვია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 248-ე მუხლის მოთხოვნა;

კასატორს არასწორად მიაჩნია საოლქო სასამართლოს გადაწყვეტილება ხელშეკრულების ბათილად ცნობის შესახებ მოჩვენებითობის მოტივით, რადგან სახეზე არაა ორმხრივი მოჩვენებითი ნება, რაც სამოქალაქო კოდექსის 56-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად, გარიგების მოჩვენებითად მიჩნევისათვის აუცილებელი პირობაა;

მისი მოსაზრებით, მოსარჩელისათვის სს “გ-ის” აქციების სარეალიზაციოდ გადაცემა ნიშნავს იმას, რომ 1999 წლის 15 აპრილის ხელშეკრულებით მხარეებს შორის წარმოიშვა ვალდებულება. ვალდებულების არსებობის შემთხვევაში კი ხელშეკრულების თვალთმაქცობის მტკიცება საფუძველს მოკლებულია. კასატორის მოსაზრებით, მოსარჩელისათვის აქციების გადაცემა სამოქალაქო კოდექსის 361-ე მუხლის პირველი ნაწილისა და 428-ე მუხლის შესაბამისად, წარმოადგენდა ნოვაციას. აქციებზე ინდოსირების არარსებობა გამოსწორდებოდა მას შემდეგ, რაც შერჩეული იქნებოდა აქციის მყიდველი;

საოლქო სასამართლომ, სამოქალაქო კოდექსის 56-ე მუხლის პირველი ნაწილისა და 61-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის მოთხოვნათა საწინააღმდეგოდ, 1999 წლის 15 აპრილის ხელშეკრულებაში გამოვლენილი ნება მოჩვენებითად ჩათვალა იმ მოტივით, რომ თითქოს იგი ეწინააღმდეგებოდა ზნეობის ნორმებს და საჭირო წესრიგს, თუმცა, არ მიუთითა, რაში გამოიხატებოდა ნების არამართლზომიერება.

სამოტივაციო ნაწილი:

საკასაციო პალატა საკასაციო საჩივრის ფარგლებში გაეცნო საქმის მასალებს, მოისმინა მხარეთა განმარტებანი და მიაჩნია, რომ საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:

საოლქო სასამართლოს მიერ დადგენილია, რომ შპს “ს. რ-მა” ხელშეკრულების შესაბამისად, წერილობით მიმართა ტელერადიოკორპორაციას მისი დებიტორული დავალიანებიდან გადაერიცხა 1400000 ლარი სს “ქ. ს-ის” პირად ბარათზე მსხვილ გადამხდელთა ინსპექციაში, სახელმწიფო ბიუჯეტის დავალიანების დასაფარად. მითითებული თანხების გადარიცხვა განხორციელდა სამ ეტაპად.

სს “ქ. ს-მა” ხელშეკრულების მოთხოვნის საწინააღმდეგოდ, არ მიაწოდა შპს “ს. რ-ს” მისთვის საჭირო აპარატურა.

ასევე დადგენილია, რომ ხელშეკრულების დადების დროს, 1999 წლის 15 აპრილს, შპს “ს. რ-ს” გააჩნდა საბიუჯეტო დავალიანება 107568 ლარის ოდენობით და 1999 წლის ნოემბერს ამ დავალიანებამ შეადგინა 700000 ლარი, ხოლო “ქ. ს-ს” საბიუჯეტო დავალიანება არ გააჩნდა.

საოლქო სასამართლოს დადგენილად მიაჩნია, რომ შპს “ს. რ-მა” ხელშეკრულების დადების დროს იცოდა, რომ სს “ქ. ს-ს” საბიუჯეტო დავალიანება არ ჰქონდა და მის მიერ ჩარიცხული თანხები აღმოჩნდებოდა ზედმეტად რიცხული. ამიტომაც ხელშეკრულებაში განზრახ ჩაიდო მე-3 პუნქტი აპარატურის მიწოდებაზე უარის თქმის შესაძლებლობისა და გადარიცხული თანხების უკან დაბრუნების შესახებ. აღნიშნული, შპს “ს. რ-ს” საშუალებას მისცემდა ტელერადიოკორპორაციიდან ამოღებული დავალიანების თანხები განეკარგა თავისი შეხედულებისამებრ, რადგან ეს თანხები აღრიცხული იქნებოდა სს “ქ. ს-ის” პირად ბარათზე, როგორც ზედმეტად რიცხული.

საოლქო სასამართლომ, ასევე, დადგენილად მიიჩნია, რომ რადიოაპარატურის შესაძენად სს “ქ. ს-ს” რაიმე მოქმედება არ განუხორციელებია და 1999 წლის 15 აპრილის გარიგება მოჩვენებითი გარიგება, განზრახვის გარეშე დადებული გარიგება იყო (სს “ქ. ს-მა” შპს “ს. რ-თან” ხელშეკრულების გაფორმების დროს იცოდა, რომ “ტელეკორპორაციიდან” მიღებული თანხები, მისი საბიუჯეტო დავალიანების არარსებობის გამო, აღმოჩნდებოდა ზედმეტად რიცხული, რაც, შპს “ს. რ-თან” შეთანხმებით, საშუალებას მისცემდა ეს თანხები გამოეყენებინა თავისი შეხედულებისამებრ).

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მეორე ნაწილის შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დამატებითი და დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია.

სააპელაციო სასამართლოს მიერ მოცემულ საქმეზე დამტკიცებულად ცნობილი ზემოთ მითითებული ფაქტების საწინააღმდეგოდ კასატორს არ წამოუყენებია დამატებითი და დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია. კასატორის მითითება იმის შესახებ, რომ თითქოს სააპელაციო სასამართლო გასცდა მოთხოვნას, როცა მოსარჩელემ მოითხოვა ზიანის ანაზღაურება, მან კი ხელშეკრულება ბათილად ცნო, ვერ გახდება ამ გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძველი შემდეგი საფუძვლებით:

სასამართლო სხდომაზე მოსარჩელემ მართლაც დააყენა ორი მოთხოვნა ამ ხელშეკრულების შეუსრულებლობით მიყენებული ზიანის 1933617 ლარის გადასახდელად დაკისრება და მხარეთა შორის დადებული ხელშეკრულების ბათილად ცნობა და იმ მოსაზრებით, რომ მოთხოვნის დაკმაყოფილების ორივე შემთხვევაში მისთვის სასურველი შედეგი დადგებოდა, აირჩია ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის დაკმაყოფილება. ასეთ ვითარებაში, ის გარემოება, რომ სასამართლომ ბათილად ცნო მხარეებს შორის დადებული ხელშეკრულება და მოპასუხეს დააკისრა 1400000 ლარის დაბრუნება, არ ნიშნავს იმას, რომ სასამართლო გასცდა მოსარჩელის მოთხოვნას.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 248-ე მუხლის საფუძველზე, სასამართლოს უფლება არა აქვს, თავისი გადაწყვეტილებით მიაკუთვნოს მხარეს ის, რაც მას არ უთხოვია, ან იმაზე მეტი, ვიდრე ის მოითხოვდა.

მოცემულ შემთხვევაში მოსარჩელე ხელშეკრულების ბათილობის საფუძველზე მოითხოვდა 1400000 ლარის დაბრუნებას, ხოლო ალტერნატიული მოთხოვნით _ ამ ხელშეკრულების შეუსრულებლობით მიყენებული ზიანის 1939617 ლარის ანაზღაურებას (1400000+539617 ლარი). როცა სასამართლომ ხელშეკრულების შეუსრულებლობით მიყენებული ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნა უარყო და მოპასუხეს დააკისრა 1400000 ლარი, ამით მოპასუხეზე გადასახდელად იმაზე მეტი, ვიდრე იგი მოითხოვდა, არ დაუკისრებია. რაც შეეხება სასამართლოს ინიციატივას დადებული ხელშეკრულების ბათილად ცნობის შესახებ, აღნიშნული არ წარმოადგენს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 248-ე მუხლის მოთხოვნის დარღვევას, რადგან სასამართლო საქმის გადაწყვეტის დროს უფლებამოსილია, თვითონ შეუფარდოს ქმედებას სამართლებრივი ნორმა და ამ ნორმის საფუძველზე მიიღოს გადაწყვეტილება.

მოცემულ შემთხვევაში, როდესაც სასამართლომ დაადგინა, რომ მხარეთა შორის 1999 წლის 15 აპრილს დაიდო ხელშეკრულება მხოლოდ მოსაჩვენებლად, იმ განზრახვის გარეშე, რომ მას შესაბამისი იურიდიული შედეგები მოჰყოლოდა, სამოქალაქო კოდექსის 56-ე მუხლის პირველი ნაწილის საფუძველზე სწორად მიიჩნია ბათილ გარიგებად. ამ თვალსაზრისით, ასევე, არასწორია კასატორის მოსაზრება ორმხრივი მოჩვენებითობის არარსებობის შესახებ, რადგან საქმეზე უტყუარადაა დასაბუთებული ფაქტობრივი გარემოება _ შპს “ს. რ-ის” მიზანი ტელეკორპორაციიდან დავალიანების თანხის თავისი საბიუჯეტო დავალიანების დაფარვის გვერდის ავლით ამოღების შესახებ და სს “ქ. ს-ის” მიზანი კორპორაციიდან ჩარიცხული თანხის, როგორც ზედმეტად ჩარიცხული თანხის, შპს “რ-თან” შეთანხმებით გამოყენების სურვილის შესახებ.

საოლქო სასამართლომ, ასევე, სწორად შეაფასა ის გარემოება, რომ მოპასუხის მიერ მოსარჩელეზე სარეალიზაციოდ გადაცემული სს “გ-ის” აქციები არ წარმოადგენდა ნოვაციას, რადგან აქციები, სამოქალაქო კოდექსის 255-ე მუხლის შესაბამისად, არ იყო დაგირავებული მათი შეძენისათვის დადგენილი წესით – არ იყო ინდოსირებული, რაც იმაზე მიუთითებდა, რომ გირავნობა არ შემდგარა,

ამრიგად, პალატას მიაჩნია, რომ საოლქო სასამართლოს გადაწყვეტილებას საფუძვლად არ უდევს საკასაციო საჩივარში მითითებული კანონის დარღვევა.

სარეზოლუციო ნაწილი:

საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

სააქციო საზოგადოება “ქ. ს-ის” საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს.

უცვლელად დარჩეს ამ საქმეზე თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო და სამეწარმეო საქმეთა კოლეგიის 2000 წლის 21 ნოემბრის გადაწყვეტილება.

განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.