ბს-325-259-კ-05 16 ივნისი, 2005 წ., ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციული და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატამ შემდეგი შემადგენლობით:

ნ. წკეპლაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებლი)

ი. ლეგაშვილი,

ჯ. გახოკიძე

ზეპირი განხილვის გარეშე განიხილა შპს “ა-ის‘‘ საკასაციო საჩივარი თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატის 2004წ. 27 დეკემბრის განჩინებაზე.

აღწერილობითი ნაწილი:

შპს “ა-მა” სარჩელი აღძრა თბილისის დიდუბე-ჩუღურეთის რაიონულ სასამართლოში, მოპასუხეების ფინანსთა სამინისტროს საგადასახაო დეპარტამენტის დიდუბე-ჩუღურეთის საოლქო საგადასახადო ინსპექციის და ფინანსთა სამინისტროს მსხვილ გადამხდელთა ინსპექციის მიმართ, რომლითაც მოითხოვა საგადასახადო ორგანოს 1999წ. გადაწყვეტილების შპს “ა-ის” მოგების გადასახადის დეკლარაციის არასწორად წარდგენის შესახებ ბათილად ცნობა, შპს “ა-ის” მიერ 1999წ. საგადასახადო ორგანოსათვის წარდგენილი მოგების გადასახადის დეკლარაციის სწორად შევსებულად ჩათვლა და ქ. თბილისის დიდუბე-ჩუღურეთის საოლქო საგადასახადო ინსპექციისათვის დავალება გადასინჯოს შპს “ა-ის” 1999წ. მოგების გადასახადით დაბეგვრის მიზნით მიღებული გადაწყვეტილება და გადასახადის დარიცხვის დაბეგვრის ობიექტში (ერთობლივ შემოსავალში) არ შეიტანოს შპს “ა-ის” მიერ 1999წ. მოგების გადასახადის დეკლარაციაში მითითებული გამოსაქვითი თანხა _ 532105 ლარი შემდეგი საფუძვლით:

მოსარჩელემ 2003წ. აგვისტოში მიიღო შეტყობინება თბილისის დიდუბე-ჩუღურეთის რაიონული საგადასახადო ინსპექციიდან, რომლის თანახმად, გადასახდელად განესაზღვრა 211533,2 ლარი. შემდგომში საგადასახადო ორგანოს თანამშრომლებთან გაარკვიეს, რომ ეს თანხა 1999 წელს მოსარჩელის კომპანიის მიერ ერთობლივ შემოსავალში შეუტანელი თანხიდან განესაზღვრა მოგების გადასახადი და მასზე დარიცხული საურავი. 2001წ. თებერვლიდან კომპანიას არ განუხორციელებია არანაირი ეკონომიკური საქმიანობა. მანამდე კი საგადახადო ორგანოს მიერ 2000 წელს ჩატარდა რევიზია, რომლის შედეგების მიხედვით საგადასახადო უწყების მხრიდან კომპანიის მიმართ მოგების გადასახადთან დაკავშირებით პრეტენზიები არ დაფიქსირებულა. მოსარჩელისათვის ცნობილი იყო, რომ კონტროლის პალატის რეკომენდაციის საფუძველზე საგადასახადო შემოსავლების სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტის მსხვილ გადამხდელთა ინსპექციას ჩაუტარებია კამერალური შემოწმება საგადახადო კოდექსის 217.3. და 235.2. “ა” პუნქტის საფუძველზე. როგორც ირკვევა, შემოწმება განპირობებული იყო ორგანიზაციის მიერ 1999წ. მიხედვით მოგების დადგენილი ფორმის დეკლარაციის არასწორი შევსებით. შემოწმების მიხედვით, შპს “ა-ს” უნდა შეეტანა 1997 წელს საბაჟოზე არაკანონიერად გადახდევინებული და სასამართლო პროცესის შედეგად დაბრუნებული თანხის საგადასახადო დაბეგვრის შემდგომ ნარჩენი ოდენობა _ 532105 ლარი, რომელიც სასამართლო გადაწყვეტილებათა აღსრულების შედეგად 1999 წელს დაუბრუნდა მოსარჩელეს. საგადასახადო ორგანომ აღნიშნული თანხა განიხილა როგორც შპს “ა-ის” ერთობლივ შემოსავალში, ანუ მოგების გადასახადით დაბეგვრის ობიექტში შესაყვანი მოგება. შესაბამისად, საგადასახადო ორგანომ ჩათვალა, რომ მოსარჩელის კომპანიას არასწორად ჰქონდა 1999წ. მოგების გადასახადის დეკლარაცია შევსებული და აღნიშნულიდან გამომდინარე, მითითებულ თანხებზე დაარიცხა გადასახადი.

მოსარჩელე უთითებს საგადასახადო კოდექსის 256.9. მუხლს და მიიჩნევს, რომ საგადასახადო ორგანოს გადაწყვეტილება უკანონოა, ამასთან განმარტავს, რომ შპს “ა-ი” რეგისტრირებულია ქ. თბილისის დიდუბე-ჩუღურეთის რაიონულ სასამართლოში 1996წ. 01.12. “საწარმოთა მოგების (შემოსავლის) შესახებ” კანონის მე-7 მუხლის მე-2 პუნქტის მიხედვით, ახლადშექმნილი საწარმო თავისუფლდება მოგების გადასახადიდან რეგისტრაციის მომენტიდან ერთი წლის განმავლობაში, ხოლო ორი წელის განმავლობაში _ იბეგრება შეღავათიანი განაკვეთით, შესაბამისად, რეგისტრაციის მომენტიდან 1997წ. 1 დეკემბრამდე ორგანიზაციის მიერ მიღებული შემოსავლები განთავისუფლებული იყო მოგების გადასახადიდან.

მოსარჩელემ აღნიშნა, რომ 1997 წელს მიღებული შემოსავლები გარკვეული პერიოდით სახელმწიფომ მიითვისა და მხოლოდ 1999 წელს სასამართლო პრიცესის მეშვეობით დაუბრუნდა ის ორგანიზაციას. მოსარჩელე უთითებს საგადასახადო კოდექსის 45-ე მუხლის I პუნქტზე და განმარტავს, რომ მოგების გადასახადით დაბეგვრის ობიქტიდან უნდა ამორიცხულიყო 1997წ. შემოსავალი. აღნიშნულიდან გამომდინარე, მოსარჩელე მიიჩნევს, რომ შპს “ა-მა” სწორად წარადგინა 1999წ. მოგების გადასახადის დეკლარაცია და კანონიერად არ შეიტანა დასაბეგრ ბაზისში 1997წ. გათავისუფლებული შემოსავალი, ხოლო იმ გარემოების გათვალისწინებით, რომ სარჩელის შეტანის მომენტისათვის შპს “ა-ი” აღრიცხვაზე იმყოფებოდა არა მსხვილ გადამხდელთა ინსპექციაში, არამედ დიდუბე-ჩუღურეთის საოლქო საგადასახადო ინესპექციაში, გადაწყვეტილების გადასინჯვა მას უნდა დავალებოდა, მითი უფრო, რომ შეტყობინება დარიცხვის თაობაზე მათ მიერ იქნა გაგზავნილი.

მოპასუხემ _ ფინანსთა სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტის მსხვილ გადამხდელთა ინსპექციამ რაიონულ სასამართლოში წარდგენილ შესაგებელში არ სცნო შპს “ა-ის” სარჩელი და მოითხოვა მის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა, შემდეგი საფუძვლით:

სასარჩელო განცხადებაში არ იყო მითითებული, რომელი ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტით ან სხვა გადაწყვეტილებით დადგა სამართლებრივი შედეგი შპს “ა-ის” მიმართ ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-2 მუხლის შესაბამისად, ასევე, გასულია 6 თვიანი ვადა, რასაც ითვალისწინებს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 22-ე მუხლი. ამასთან, მოსარჩელის მიერ არ იქნა წარდგენილი და დადასტურებული, თუ რომელი პერიოდისათვის მოხდა აღნიშნული თანხების გადახდა საბაჟოზე და გადასახადის დამადასტურებელი საბუთი.

მოპასუხემ მიუთითა საგადასახადო კოდექსის 67-ე, 87-ე, 79.1. მუხლზე და “საქართველოში ბუღალტრული აღრიცხვისა და ანგარიშგების შესახებ” დებულების 69-ე და 70-ე მუხლებზე, არ გაიზიარა მოსარჩელის პოზიცია, რომ 1997 წელს საბაჟოზე გადახდევინებული და 1999 წელს უკან დაბრუნებული თანხები არ უნდა ასახულიყო მოგების გადასახადის დეკლარაციაში.

რაიონული სასამართლოს მთავარ სხდომაზე მოსაჩელემ დააზუსტა სასარჩელო მოთხოვნა და მოითხოვა 2001წ. 7 მარტის კამერალური შემოწმების შედეგად, მსხვილ გადამხდელთა ინსპექციის მიერ მიღებული გადაწყვეტილების შპს “ა-ის” 1997წ. მოგების გადასახადის ყოველწლიურ დეკლარაციაში აღნიშნული 532 105 ლარის მოგების გადასახადით დაბეგვრის ობიექტად აღიარების თაობაზე უკანონოდ ცნობა და დაევალებინათ ფინანსთა სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტის დიდუბე-ჩუღურეთის საოლქო საგადასახადო ინსპექციისათვის, მოეხდინა ამ საგადასახადო ორგანოში რეგისტრირებული შპს “ა-ის” 1999წ. მოგების გადასახადის დარიცხვის გადაანგარიშება ისე, რომ დაბეგვრის ობიექტიდან ამორიცხულიყო 532105 ლარი. თბილისის დიდუბე-ჩუღურეთის რაიონული სასამართლოს 2004წ. 1 ივნისის გადაწყვეტილებით, შპს “ა-ის” სარჩელი დაკმაყოფილდა, 2001წ. 7 მარტის კამერალური შემოწმების შედეგად მსხვილ გადამხდელთა ინსპექციის მიერ მიღებული გადაწყვეტილბა, შპს “ა-ის” 1999წ. მოგების გადასახადის ყოველწლიურ დეკლარაციაში მითითებული 532 105 ლარის მოგების გადასახადით დაბეგვრის ობიექტად აღიარების თაობაზე ცნობილ იქნა უკანონოდ, რაც რაიონულმა სასამართლომ დაასაბუთა შემდეგნაირად:

რაიონულმა სასამართლომ დადგენიალდ მიიჩნია შემდეგი ფაქტები:

შპს “ა-ი” შექმნილია და ფუნქციონირებს ქ. თბილისის დიდუბის რაიონის სასამართლოში რეგისტრაციის შედეგად, დიდუბის რაიონის 1996წ. 28 ნოემბრის ¹214-1042 დადგენილების საფუძველზე. კომპანიის საქმიანობის ძირითად საგანს წარმოადგენდა ნავთობპროდუქტების იმპორტი და რეალიზაცია. გამომდინარე რეგისტრაციის თარიღიდან, “საწარმოთა მოგების (შემოსავლის) შესახებ” კანონის მე-7 მუხლის მე-2 პუნქტის საფუძველზე, რეგისტრაციის მომენტიდან ერთი წლის განმავლობაში მოსარჩელის შემოსავალი თავისუფალი იყო მოგების გადასახადით დაბეგვრისაგან. კომპანიამ 2000წ. მარტში რესპუბლიკის მსხვილ გადამხდელთა ინსპექციას წარუდგინა მოგების გადასახადის ყოველწლიური დეკლარაცია, რომლის მიმართ საგადასახადო ორგანოს არსებითი შენიშვნები არ ჰქონია. 2001წ. 7 მარტს კონტროლის პალატის მითითების საფუძველზე მსხვილ გადამხდელთა ინსპექციამ კონტროლის პალატის ინსპექტორთა მონაწილეობით განახორციელა შპს “ა-ის” 1999წ. მოგების დეკლარაციის კამერალური შემოწმება, რომლის თანახმად დადგინდა, რომ შპს “ა-ს” 1999 წელს სახელმწიფო ბიუჯეტიდან უკან დაუბრუნდა 1997 წელს საბაჟოზე არაკანონიერად გადახდილი 532105 ლარი, რომელიც კომპანიამ დეკლარაციის მიხედვით არ შეიტანა მოგების გადასახადით დაბეგვრის ობიექტში _ ერთობლივ შემოსავალში და მიუთითა იგი გამოქვითვაში. კამერალური შემოწმების შედეგად მოსარჩელის მიერ 1999წ. დეკლარაციაში გამოქვითულად ნაჩვენები 532105 ლარი საგადასახადო ორგანომ მიიჩნია მოგების გადასახადით დაბეგვრის ობიექტად და დაარიცხა მას გადასახადი.

სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა საგადასახადო კოდექსის 45-ე მუხლი და განმარტა, რომ მიუხედავად იმისა, რომ საგადასახადო ორგანომ დადგენილად ცნო 1999 წელს შპს “ა-ისათვის” 1997წ. ბიუჯეტში უკანონოდ ამოღებული შემოსავლის დაბრუნების ფაქტი, იგნორირება გაუკეთა იმ ფაქტს, რომ შპს “ა-ის” 1997წ. შემოსავალი “საწარმოთა მოგების შესახებ” კანონის მე-7 მუხლის მე-2 პუნქტის თანახმად წარმოადგენდა მოგების გადასახადისაგან თავისუფალს და იგი 1999 წელს დაბრუნების შემდგომ აღარ წარმოადგენდა მოგების გადასახადის დაბეგვრის ობიექტს. ამასთან, სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ შპს “ა-ის” 1999წ. მოგების დეკლარაციის კამერალური შემოწმების შედეგად საგადასახადო ორგანოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილება დეკლარაციაში არ გაქვითულა ნაჩვენები 532 105 ლარის მოგების გადასახადით დაბეგვრის ობიექტად აღიარების შესახებ ეწინააღმდეგებოდა ზემოაღნიშნული ნორმით დადგენილ წესს. სასამართლომ მიუთითა, რომ ამგვარი გადაწყვეტილების გასაჩივრების უფლება მოსარჩელეს მინიჭებული აქვს საგადასახადო კოდექსის 256-ე მუხლის მე-9 პუნქტის საფუძველზე.

რაიონულმა სასამართლომ არ გაიზიარა მოპასუხის მსჯელობა, რომ შპს “ა-ის” 1997წ. განთავისუფლებული შემოსავალი 532105 ლარი, რომელიც უკანონოდ იქნა ამოღებული სახელმწიფო ბიუჯეტიდან, 1999 წელს დაბრუნებისას საგადასახადო კოდექსის 67-ე, 87-ე, და 79-ე მუხლების საფუძველზე უნდა ასახულიყო 1999წ. ფინანსურ შედეგებში, რის გამოც იგი განხილულ უნდა ყოფილიყო როგორც 1999წ. შემოსავალი, რომელიც უნდა დაქვემდებარებოდა 10%-იანი შეღავათიანი განაკვეთით დაბეგვრას, ამასთან განმარტა, რომ საბაჟოზე გადასახდელების სახით გადახდილი თანხები ხარჯად ჩაითვლება მხოლოდ კანონიერი გადახდის შემთხვევაში. სასამართლომ მიიჩნია, რომ საბაჟოზე 1997 წელს გადახდევინებული თანხები უნდა ჩაითვალოს შპს “ა-ის” მიერ გაწეულ ხარჯად და მის მიმართ უნდა გავრცელდეს საგადასახადო კოდექსის 79.1. დებულება ადრე გამოქვითული ხარჯების შემდგომში ანაზღაურების თაობაზე.

რაიონული სასამართლოს მითითებული გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა ქ. თბილისის დიდუბე-ჩუღურეთის ზონალურმა საგადასახადო ინსპექციამ, რომლითაც მოითხოვა მისი გაუქმება შემდეგი მოტივით:

შპს “ა-ის” 1999წ. მოგების გადასახადის ყოველწლიურ დეკლარაციაში /ფორმა ¹3/ ერთობლივი შემოსავალი ნაჩვენები ჰქონდა 36870 ლარი, რომელიც არ ედრებოდა 1999 წელს წარმოდგენილ დღგ-ს ყოველთვიურ დეკლარაციაში ნაჩვენებ დასაბეგრ ბრუნვის საერთო თანხას. აღიწერა ბიუჯეტში გადახდილი გადასახადები, რომელიც ექვემდებარებოდა გამოქვითვას, ნაჩვენები იყო 12211314 ლარი. აღნიშნული თანხების რეალობის დასადგენად გადამოწმებულ იქნა დღგ-ს ყოველთვიური დეკლარაციებით წარდგენილი დასაბეგრი ბრუნვები და ბიუჯეტში გადახდილი თანხები, რომლებიც ექვემდებარებოდა გამოქვითვას და 2001წ. 7 მარტს კონტროლის პალატის 2000წ.23.12. ¹515, 2001წ.31.01 ¹52 და 2 მარტის ¹1000 ბრძანებების, აგრეთვე საგადასახადო სახელმწიფო დეპარტამენტის მსხვილ გადამხდელთა ინსპექციის საფინანსო სამეურნეო საქმიანობის კომპლექსურ შემოწმებასთან დაკავშირებით შემოწმების აქტით დადგინდა, რომ ერთობლივ შემოსავალში ნაჩვენები უნდა ყოფილიყო 4327307 ლარი, სხვა შემოსავლებში _ 1195896 ნაცვლად 966962 ლარისა, მთლიანად შემოსავალში _ 1616403 ლარი, ნაცვლად 2588747 ლარისა, ხოლო ბიუჯეტში გადახდილი გადასახადები, რომელიც ექვემდებარებოდა დაქვითვა 268970 ლარის ოდენობით. შპს “ა-ს” 1999 წელს მიღებული აქვს მოგება 834935 ლარი, რაზედაც წარმოდგენილია მოგების დეკლარაცია და მუხლ “წინა ზარალის გამოქვითვაში” ასახულია 532105 ლარი, როცა მას წინა წლებში ზარალი არ მიუღია. აპელანტი მიიჩნევს, რომ, ვინაიდან 532105 ლარი არის 1999წ. შემოსავალი, იგი უნდა დაბეგრილიყო შეღავათების გათვალისწინებით, როგორც 1996 წელს შექმნილი საწარმო 10%-იანი განაკვეთით 53210 ლარით, რომელიც დაერიცხა კამერალური შემოწმების დროს. ამასთან, გასულია 6 თვიანი ვადა, რომელიც გათვალისწინებულია ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 22-ე მუხლით, სასამართლოზე ვერ იქნა წარმოდგენილი, თუ რომელი პერიოდისათვის მოხდა აღნიშნულზე თანხების გადახდა საბაჟოზე და გადასახადის დამადასტურებელი საბუთი.

აპელანტი მიიჩნევს, რომ შპს “ა-ის” მოთხოვნის უკანონობას ადასტურებს საგადასახადო კოდექსის 67-ე, 87-ე, და 79-ე მუხლები და “საქართველოს ბუღალტრული აღრიცხვისა და ანგარიშგების შესახებ” დებულების 69-ე და 70-ე მუხლები.

თბილისის საოლქო სასამართლოს 2004წ. 27 დეკემბრის განჩინებით თბილისის დიდუბე-ჩუღუერთის ზონალური საგადასახადო ინსპექციის სააპელაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, გაუქმდა თბილისის დიდუბე-ჩუღურეთის რაიონული სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება და საქმე განსჯადობის მიხედვით გადაეცა თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა კოლეგიას, რაც სააპელაციო სასამართლომ დასაბუთა შემდეგნაირად:

სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 6.1. მუხლის “დ” პუნქტზე და განმარტა, რომ საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ დადგენილი სასამართლო პრაქტიკის თანახმად, სარჩელის საგნის ღირებულებიდან გამომდინარე, საკითხის გადაწყვეტა უნდა მოხდეს განსჯადობის პრინციპებიდან გამომდინარე, კერძოდ, მხედველობაში უნდა იქნეს მიღებული იმ ნიშნების ერთობლიობა, რაც დამახასიათებელია ამ სახის დავებისათვის, რის შედეგადაც საქმის განხილვა და გადაწყვეტა უნდა დაექვემდებაროს იმ სამართალწარმოების წესებს, რომელიც დამახასიათებელია მსგავსი დავებისათვის და რის შედეგადაც 500000 ლარზე მეტი ღირებულების მქონე საგადასახადო დავები ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა კოლეგიის განსჯადია, ხოლო 500000 ლარზე მეტი სარჩელის საგნის ღირებულების საგადასახადო დავების კოლეგიის არაგანსჯადად მიჩნევის შემთხვევაში (იმ პრინციპიდან გამომდინარე რომ ისინი არ გამომდინარეობენ ადმინისტრაციული გარიგებიდან), საოლქო სასამართლოში I ინსტანციით საგადასახდო დავები საერთოდ არ იქნება განხილული. სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ მითითებული პრინციპი ეწინააღმდეგება კანონმდებლის მიზანს საოლქო სასამართლოში საგადასახადო კატეგორიის საქმეთა განხილვის მიზნით პირველი ინსტანციის სასამართლოს შექმნის თაობაზე, ხოლო საბოლოო ჯამში კი ამით შეუსაბამობა წარმოიქმნება “საერთო სასამართლოების შესახებ” ორგანულ კანონში ჩადებულ პრინციპებთან, რომლის მე-20 მუხლის II ნაწილის “გ” ქვეპუნქტის შესაბამისად, საოლქო სასამართლოში იქმნება ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა კოლეგია.

სააპელაციო სასამართლოს მითითებული გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა შპს “ა-ის” წარმომადგენელმა გ. კ-ემ, რომლითაც მოითხოვა მისი გაუქმება და საქმის ხელახლა განსახილველად იმავე სასამართლოსათვის დაბრუნება, შემდეგი მოტივით:

გასაჩივრებული განჩინების გამოტანისას დარღვეულ იქნა სსკ-ის მე-13, 14, 21.2 და 377.5. მუხლის მოთხოვნები, კერძოდ, დავის საგანი არ აღემატება 500000 ლარს და სასამართლოში არ ყოფილა მოთხოვნა განსჯადობის შემოწმების თაობაზე, შესაბამისად, სასამართლოს საფუძველი არ ჰქონდა მიეღო არსებული განჩინება. სასამართლომ გამოკვლევის გარეშე მიიღო გადაწყვეტილება, რომ მოცემული საქმე ქონებრივი დავებისათვის დამახასიათებელი წესით უნდა განხილულიყო და შესაბამისად იგი უტოლდებოდა საქმეში დასაბეგრ ობიექტად მითითებულ 532 105 ლარს.

კასატორი მიიჩნევს, რომ მათ მიერ გასაჩივრბულ იქნა დარიცხული გადასახდის კანონიერება, ამდენად 532 105 ლარი არ იყო დავის საგანი და არც მისი გამოხატულება ფულად სიდიდეში. მითი უფრო, რომ მათ მიერ გასაჩივრებულ იქნა არა თანხა, არამედ _ საგადასახადო ოგანოს გადაწყვეტილება _ გათავისუფლებული გადასახადის დაბეგვრის ობიექტად მიჩნევის თაობაზე, შესაბამისად მოცემულ საქმეზე დავის ფასი არაქონებრივი დავებისათვის კანონით დადგენილი წესით უნდა განისაზღვროს.

კასატორი აღნიშნავს, რომ რაიონული სასამარლოს გადაწყვეტილება მიღებულ იქნა განსჯადობის წესების დაცვით, ამასთან განსჯადობის შემოწმება არც მოსარჩელე და არც მოპასუხეს არ უთხოვია. ამდენად, სასამართლომ კანონიერი საფუძვლის გარეშე იმსჯელა და გადაწყვიტა განსჯადობის საკითხი მოცემულ დავაზე.

სამოტივაციო ნაწილი:

საკასაციო სასამართლო საქმის მასალებს შესწავლის, საკასაციო საჩივრის მოტივების დასაბუთებულობა-საფუძვლიანობის, გასაჩივრებული გადაწყვეტილების კანონიერების შემოწმების შედეგად მივიდა იმ დასკვნამდე, რომ შპს “ა-ის” საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ, უნდა გაუქმდეს თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატის 2004წ. 27.12. განჩინება და საქმე განსჯადობით განსახილველად უნდა დაექვემდებაროს იმავე სასამართლოს, შემდეგ გარემოებათა გამო:

გასაჩივრებული განჩინების გამოტანისას დარღვეულია მატერიალური და საპროცესო სამართლის ნორმები, კერძოდ, სსკ-ის 393-ე და 394-ე მუხლის “ა” პუნქტის მოთხოვნები; სასამართლომ არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა, გამოიყენა კანონი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა, სასამართლომ არასწორად განმარტა კანონი;

სააპელაციო სასამართლომ არასწორად განმარტა საპროცესო ნორმა _ ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 6.1. “დ” მუხლი, შესაბამისად, არასწორად გამოიყენა ამავე კოდექსის 26.2. მუხლი, როცა მიიჩნია, რომ მოცემულ საქმეზე აღძრული სარჩელი თბილისის საოლქო სასამართლოს განსჯადია I ინსტანციის წესით, ვინაიდან შპს “ა-ის” სასარჩელო მოთხოვნას წარმოადგენს ქ. თბილისის დიდუბე-ჩუღურეთის საოლქო საგადასახდო ინსპექციისათვის (უფლებამონაცვლე ქ. თბილისის საგადასახადო ინსპექცია) დავალება, გადასინჯოს შპს “ა-ის” 1999წ. მოგების გადასახადით დაბეგვრის მიღებული გადაწყვეტილება და გადასახადის დარიცხვისას დაბეგვრის ობიექტში არ შეიტანოს დეკლარაციაში მითითებული გამოქვითული თანხა 532 105 ლარი.

ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-5 მუხლის შესაბამისად, სასამართლოსადმი უწყებრივად დაქვემდებარებულ ადმინისტრაციულ საქმეებს განიხილავენ რაიონული (საქალაქო) სასამართლოები, გარდა ამ კოდექსის მე-6 მუხლით გათვალისწინებული საქმეებისა.

ამავე კოდექსის მე-6 მუხლი შეიცავს ჩამონათვალს საქმეებისა, რომლებიც ექვემდებარება საოლქო სასამართლოს პირველი ინსტანციით განსახილველ საქმეთა კატეგორიას. კოდექსის 26.1 მუხლის შესაბამისად, სარჩელი უნდა წარედგინოს იმ სასამართლოს, რომელიც უფლებამოსილია განიხილოს და გადაწყვიტოს ადმინისტრაციული საქმე.

კონკრეტულ შემთხვევაში, დავის საგანს წარმოადგენს ადმინისტრაციული ორგანოს მხრიდან ქმედების განხორციელება, რომელიც ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 2.2 “გ” პუნქტის შესაბამისად წარმოადგენს საერთო სასამართლოების განსჯად ადმინისტრაციულ სარჩელს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, ის გარემოება, რომ დავის საგნის ღირებულება შეადგენს 532 105 ლარს, არ წარმოადგენს მოცემული საქმის საოლქო სასამართლოს პირველი ინსტანციის წესით განსახილველ საქმეთა კატეგორიად მიჩნევის საფუძველს, რადგან კონკრეტულ შემთხვევაში ადგილი არ აქვს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-6 მუხლის “დ” პუნქტით გათვალისწინებულ წინაპირობას, შპს “ა-ის” სარჩელის მოთხოვნას არ წარმოადგენს ადმინისტრაციული გარიგების დადების ან შესრულების, აგრეთვე ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ ზიანის ანაზღაურება, თუ სარჩელის ფასი აღემატება 500000 ლარს.

საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა კოლეგია მხოლოდ მითითებულ ორ შემთხვევაში აღძრულ სარჩელზე წარმოადგენს უფლებამოსილ სასამართლოს, ყველა სხვა შემთხვევაში, როცა დავის საგნის ღირებულება აღემატება 500 000 ლარს, ადმინისტრაციული საქმის განხილვის კომპეტენცია სსსკ-ის ნორმების საფუძველზე საერთო განსჯადობის დაცვით, შესაბამის რაიონულ /საქალაქო/ სასამართლოებს გააჩნიათ.

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ ადამიანის ძირითადი უფლება კანონიერ სასამართლოზე, სხვა საპროცესო ძირითად უფლებებთან ერთად, სამართლებრივი სახელმწიფოს პრინციპის ნაწილს წარმოადგენს. საქართველოს კონსტიტუციის 42.2. მუხლით დაცული და უზრუნველყოფილია პირის აღნიშნული საპროცესო უფლება.

მითითებული კონსტიტუციური ნორმა წარმოადგენს გარანტიას “ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის” 6.1. მუხლით დაცულ სამართლიანი სასამართლოს უფლების უზრუნველსაყოფად, შესაბამისად, რაც სახელმწიფოსაგან მოითხოვს სასამართლო განსჯადობის ზუსტ განსაზღვრას და აბსოლუტურად დაუშვებელია, სასამართლოს ინტერპრეტაციის საფუძველზე ანალოგიის მიხედვით განსჯადი სასამართლოს განსაზღვრა.

სახელმწიფოს შემთხვევაში, საერთო სასამართლოების სისტემა, სასამართლოთა ტერიტორიული და ინსტანციური იურისდიქცია განსაზღვრულია 1997წ. 13.06 ორგანული კანონით “საერთო სასამართლოების შესახებ” და შესაბამისი საპროცესო კოდექსებით.

საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ მოცემულ შემთხვევაში, თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა კოლეგიის მიერ საქმის განხილვის პირობებში სახეზე იქნება ინსტანციური იურისდიქციის დარღვევით, შესაბამისად, მართლმსაჯულების არაუფლებამოსილი სასამართლოს ანუ არაკანონიერი სასამართლოს შემადგენლობის მიერ განხორციელება, რითაც ირღვევა ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-5, 26.1. და სსსკ-ის 394. “ა” მუხლების მოთხოვნები.

ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 26-ე მუხლის შესაბამისად მოცემული საქმე განსჯადობის შესაბამისად განსახილველად უნდა დაუბრუნდეს თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატას, როგორც უფლებამოსილ სასამართლოს, ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-5 მუხლის შესაბამისად, რამდენადაც, რაიონული /საქალაქო/ სასამართლოების მიერ გამოტანილი გადაწყვეტილება ექვემდებარება სააპელაციო წესით გასაჩივრებას სააპელაციო სასამართლოში, თანახმად ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე და სსსკ-ის 364-ე მუხლების შესაბამისად.

სარეზოლუციო ნაწილი:

საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა რა ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 1.2; 26-ე, სსკ-ის 372-ე. 390-ე, 399-ე, 412-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. შპს “ა-ის” საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს.

2. გაუქმდეს თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატის 2004წ. 27 დეკემბრის განჩინება.

3. საქმე განსახილველად დაუბრუნდეს უფლებამოსილ სასამართლოს _ თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატას.

4. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.