¹ 3კ/339 13 აპრილი, 2001 წ., ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: მ. გოგიშვილი (თავმჯდომარე),

რ. ნადირიანი, ბ. ხიმშიაშვილი

დავის საგანი _ ქონებრივი და მორალური ზიანის ანაზღაურების შესახებ.

აღწერილობითი ნაწილი:

ლ. ჭ-შვილმა 1999 წლის 8 აგვისტოს სასარჩელო განცხადებით მიმართა სასამართლოს. მოსარჩელემ განმარტა, რომ 1998 წლის 11 ივნისს ელშემდუღებელმა ზ. უ-შვილმა დაარღვია შედუღების უსაფრთხოების წესები, რის გამოც აფეთქდა ბენზინის ავზი და გარდაიცვალა მისი მეუღლე ვ. დ-შვილი. სიღნაღის რაიონის სასამართლოს 30 ივნისის განაჩენით ზ. უ-შვილი ცნობილ იქნა დამნაშავედ საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 108-ე მუხლით და მიესაჯა 1 წლით თავისუფლების აღკვეთა. მოსარჩელემ მიიჩნია, რომ ზ. უ-შვილი იყო შპს “წ-ის” თანამშრომელი, მისი საამქრო აშენებული იყო მათ ტერიტორიაზე და მათგან იღებდა ელექტროენერგიას, მოითხოვა შპს “წ-ისათვის” მეუღლის დაკრძალვის ხარჯების _ 4472 ლარის და მორალურის ზიანის _ 30000 ლარის დაკისრება მის სასარგებლოდ.

მოპასუხის წარმომადგენელმა ნ. მ-მა სარჩელი არ ცნო და აჩვენა, რომ ზ. უ-შვილი არ იყო კომბინატის თანამშრომელი, მისი საამქრო ფუნქციონირებდა მათი ორგანიზაციიის ტერიტორიაზე და ურთიერთობა მათ შორის გამოიხატებოდა მხოლოდ ელექტროენერგიის მოწოდებაში.

გურჯაანის რაიონული სასამართლოს 1999 წლის 29 დეკემბრის გადაწყვეტილებით ლ. ჭ-შვილის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა. სასამართლომ დადასტურებულად მიიჩნია, რომ ზ. უ-შვილი არ იყო კომბინატის თანამშრომელი და დანაშულის ჩადენისას მას ჰქონდა ინდმეწარმის სტატუსი, რის გამოც სასამართლომ გამორიცხა მომხდარ უბედურ შემთხვევაში შპს “წ-ის” ბრალი.

თბილისის სოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატის 2000 წლის 3 მაისის განჩინებით ლ. ჭ-შვილის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა და უცვლელად იქნა დატოვებული გურჯაანის რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატის 2000 წლის 21 ივლისის განჩინებით გაუქმდა სააპელაციო პალატის 2000 წლის 3 მაისის განჩინება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდა თბილისის საოლქო სასამართლოს. საკასაციო პალატამ მიუთითა, რომ გასარკვევია ზ. უ-შვილის სტატუსი, მისი და შპს “წ-ის” ურთიერთობის შინაარსის გარკვევით დასადგენია სათანადო მოპასუხე მოცემულ საქმეზე.

თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატის 2001 წლის 9 იანვრის გადაწყვეტილებით გაუქმდა გურჯაანის რაიონული სასამართლოს 1999 წლის 29 დეკემბრის გადაწყვეტილება, მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება, რომლითაც ლ. ჭ-შვილს უარი ეთქვა სარჩელის დაკმაყოფილებაზე.

სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა მოსარჩელე ლ. ჭ-შვილის მოსაზრება, რომ ელშემდუღებელი ზ. უ-შვილი იყო შპს “წ-ის” მუშაკი, როდესაც მოხდა უბედური შემთხვევა, ე.ი. 1998 წლის 11 ივნისს, რადგან უდავოდ დადგენილია, რომ “წ-დან” ზ. უ-შვილი გათავისუფლდა 1996 წლის 2 დეკემბერს პირადი განცხადების საფუძველზე. 1997 წლის იანვრის თვიდან ზ. უ-შვილმა გააფორმა ხელშეკრულება წნორის შპს “წ-თან” ელექტროენერგიის ყიდვის შესახებ და დაიწყო მუშაობა მოპასუხის ტერიტორიაზე განთავსებულ ელექტროსამშენებლო საამქროში, რომელიც მის მიერ იქნა აშენებული. აღნიშნულ პირობებში ზ. უ-შვილი სააპელაციო პალატის აზრით, არ ჩაითვლება შპს “წ-ის” მუშაკად, რადგან მისი შრომითი საქმიანობა დაფუძნებული იყო დამოუკიდებელ შრომაზე. კერძოდ, საგადასახადო ინსპექციაში იყო რეგისტრირებული და ბიუჯეტში იხდიდა გადასახადებს, ასევე, იხდიდა მოხმარებული ელექტროენერგიის საფასურს, საკუთარი ძალებით ააშენა ელექტროშედუღების საამქრო, კერძო პირების დაკვეთით ასრულებდა სამუშაოებს, მის მიზანს წარმოადგენდა მოგების მიღება. ის ფაქტი, რომ ხელშეკრულების მეორე პუნქტის თანახმად ელექტროენერგიის საფასურის ანგარიშში უფასოდ ემსახურებოდა კომბინატს, ე.ი. ასრულებდა რა გარკვეულ სამუშაოს, არ ანიჭებს მას კომბინატის მუშაკის სტატუსს, ამ შემთხვევაში იგი დამოუკიდებლი მეწარმეა.

სააპელაციო პალატამ, ასევე, მიუთითა, რომ, მართალია, ზ. უ-შვილი არ იყო რეგისტრირებული საჯარო რეესტრში, მაგრამ მეწარმეებს რეგისტრაციის გარეშეც შეუძლიათ საქმიანობა და ასეთ შემთხვევაში კრედიტორების წინაშე პასუხს აგებენ როგორც კერძო პირები.

სააპელაციო პალატამ სამოქალაქო კოდექსის 316-ე, 997-ე და 1000-ე მუხლების საფუძველზე მიიჩნია, რომ შპს “წ.” არ არის სათანადო მოპასუხე. სიღნაღის რაიონული სასამართლოს 1999 წლის 30 ივნისის განაჩენით დადგენილია ზ. უ-შვილის ბრალი მოსარჩელის მეუღლის გარდაცვალებაში და, ამდენად, იგი არის სათანადო მოპასუხე.

ლ. ჭ-შვილმა სააპელაციო სასამართლოს სხდომაზე უარი განაცხადა არასათანაო მოპასუხის შპს “წ-ის” სათანადო მოპასუხით ზ. უ-შვილით შეცვლაზე. სააპელაციო სასამართლომ სსსკ-ის 85-ე მუხლის საფუძველზე მოსარჩელეს უარი უთხრა სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უსაფუძვლობის გამო.

სააპელაციო პალატის განჩინება ლ. ჭ-შვილმა გაასაჩივრა საკასაციო წესით. კასატორმა მიუთითა, რომ სიღნაღის რაიონის სასამართლოს განაჩენით, იგი ცნობილია როგორც სამოქალაქო მოსარჩელე, ხოლო წ. სამოქალაქო მოპასუხედ. განაჩენის დამდგენ სასამართლოს ეჭვი არ შეუტანია და არც უცვნია წ. არასათანაადო მხარედ. ამდენად, კასატორის აზრით, სწორედ შპს “წ.” წარმოადგენს სათანადო მოპასუხეს და არა ზ. უ-შვილი. კასატორმა, ასევე, მიუთითა, რომ სააპელაციო პალატის გადაწყვეტილება არასწორად განმარტავს მფლობელობასაც, როდესაც იგი ნაგებობის მფლობელად მიიჩნევს ზ. უ-შვილს. კასატორის აზრით, დადგენილია, რომ ელექტროენერგიის უკანონო ექსპლოატაციას ეწეოდა პურკომბინატი. აგრეთვე, ტერიტორიაც ეკუთვნის წ-ს და იგი აშენებულ იქნა მისი სურვილით.

ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, კასატორმა მოითხოვა თბილისის საოლქო სასამართლოს გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით მისი სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილება.

სამოტივაციო ნაწილი:

საკასაციო პალატა გაეცნო რა საქმის მასალებს და მოისმინა მხარეთა ახსნა-განმარტებები, მივიდა დასკვნამდე, რომ ლ. ჭ-შვილის საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:

საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 997-ე მუხლის თანახმად პირი ვალდებულია აანაზღაუროს ზიანი, რომელიც მიადგა მესამე პირს მისი მუშაკის მართალსაწინააღმდეგო მოქმედებით თავისი შრომითი (სამსახურებრივი) მოვალეობის შესრულებისას. აღნიშნული ნორმის მიხედვით საწარმო პასუხისმგებელია მისი მუშაკის მართლსაწინააღმდეგო ქმედებაზე.

სააპელაციო პალატის მიერ დადგენილია, რომ ზ. უ-შვილი 1996 წლის 2 დეკემბერს თავისი განცხადების საფუძველზე გათავისუფლდა “წ-დან”. 1997 წლის იანვრიდან გააფორმა ხელშეკრულება მასთან ელექტროენერგიის მიწოდების შესახებ და დაიწყო მუშაობა როგორც კერძო პირმა, იგი არ იყო შპს “წ-ის” თანამშრომელი. სიღნაღის რაიონული სასამართლოს 1999 წლის 30 ივნისის განაჩენით დადასტურებულია მისი ბრალი კასატორის მეუღლის გარდაცვალებაში. აღნიშნულის გამო, სწორედ ზ. უ-შვილი წარმოადგენს სათანადო მოპასუხეს და არა შპს “წ.”.

სამოქალაქო კოდექსის 85-ე მუხლის თანახმად, თუ საქმის განხილვისას სასამართლო დაადგენს, რომ სარჩელი აღძრულია არა იმ პირის წინააღმდეგ, რომელმაც პასუხი უნდა აგოს სარჩელზე, მას შეუძლია მოსარჩელის თანხმობით შეცვალოს თავდაპირველი მოპასუხე სათანადო მოპასუხით, თუ მოსარჩელე არ არის თანახმა თავდაპირველი მოპასუხის სათანადო მოპასუხით შეცვლაზე, სასამართლო თავისი გადაწყვეტილებით უარს ეტყვის მოსარჩელეს სარჩელის დაკმაყოფილებაზე. სააპელაციო პალატის სხდომაზე ლ. ჭ-შვილმა უარი განაცხადა არასათანადო მოპასუხის სათანადო მოპასუხით შეცვლაზე. აღნიშნულის გამო, საკასაციო პალატა თვლის, რომ მოსარჩელეს სწორედ ეთქვა უარი სარჩელის დაკმაყოფილებაზე.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე მუხლის თანახმად კი საკასაციო სასამართლო არ დააკმაყოფილებს საკასაციო საჩივარს თუ საოლქო სასამართლოს კოლეგიის ან პალატის მიერ გამოტანილ გადაწყვეტილებას საფუძვლად არ უდევს კანონის დარღვევა.

სარეზოლუციო ნაწილი:

პალატამ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. ლ. ჭ-შვილის საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს. მოცემულ საქმეზე უცვლელი დარჩეს თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატის 2001 წლის 4 იანვრის გადაწყვეტილებაზე.

2. განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.