¹ 3კ-351-01 20 ივლისი, 2001 წ., ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: მ. წიქვაძე (თავმჯდომარე),

რ. ნადირიანი, მ. გოგიშვილი

სარჩელის საგანი: ფულადი ვალდებულების შეუსრულებლობა.

აღწერილობითი ნაწილი:

1997 წლის 1 ოქტომბერს ლ. ჯ-შვილმა სარჩელით მიმართა სასამართლოს მოპასუხე სააქციო საზოგადოება “ა.-ის” გურჯაანის განყოფილების მიმართ და მოითხოვა 81 656 ლარის გადახდა. მოსარჩელე მიუთითებდა, რომ 1993 წლის 15 ივლისს ჯანდაცვის სამინისტროს წერილის საფუძველზე “ა.-ის” გურჯაანის განყოფილებაში საზღვარგარეთ მკურნალობის მიზნით მის სახელზე გაიხსნა ანგარიში, სადაც ჩაირიცხა 70 000 000 კუპონი. ჩარიცხული თანხიდან 1993 წლის ოქტომბერში მოსარჩელემ მიიღო 10 000 000 კუპონი. დარჩენილი 60 000 000 კუპონი ბანკმა აღარ გასცა. მოსარჩელემ მოსთხოვა მოპასუხეს დარჩენილი თანხის, ინფლაციის გათვალისწინებით გადახდევინება, რაც 1997 წლის 1 მარტის მდგომარეობით შეადგენს 81 658 ლარს.

მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და განმარტა, რომ ფულის გაუცემლობა გამოიწვია იმან, რომ ლ. ჯ-შვილმა არ მიმართა განყოფილებას ფულის გასატანად. ბანკის შემოსული კორესპონდენციების ჟურნალში დაფიქსირებული არ არის ლ. ჯ-შვილის განცხადება თანხის მოთხოვნის შესახებ. აქედან გამომდინარე, მოპასუხე თვლიდა, რომ მოსარჩელისათვის ზიანი არ მიუყენებია. მოპასუხე არ დაეთანხმა ასევე სოციალურ-ეკონომიკური ინფორმაციის სახელმწიფო დეპარტამენტის ცნობას, რომლის თანახმადაც 60 000 000 კუპონი 1997 წლის 1 მარტის მდგომარეობით, ინფლაციის გათვალისწინებით, შეადგენს 81 658 ლარს.

მოცემული დავა არაერთხელ იყო სასამართლოს განხილვის საგანი. 1998 წლის 3 ივლისს ლ. ჯ-შვილი გარდაიცვალა. გარდაცვლილის უფლებამონაცვლედ საქმეში ჩაება მისი მეუღლე ნ. ბ-შვილი.

გურჯაანის რაიონული სასამართლოს 2000 წლის 14 ივლისის გადაწყვეტილებით სარჩელი დაკმაყოფილდა. სააქციო საზოგადოება “ა.-ს” ლ. ჯ-შვილის უფლებამონაცვლე ნ. ბ-შვილის სასარგებლოდ დაეკისრა 81 658 ლარი.

თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატის 2000 წლის 13 დეკემბრის განჩინებით არ დაკმაყოფილდა სს “ა.-ის” სააპელაციო საჩივარი, უცვლელად დარჩა გურჯაანის რაიონული სასამართლოს 2000 წლის 14 ივლისის გადაწყვეტილება.

სააპელაციო სასამართლომ დადგენილოად ცნო შემდეგი გარემოებები:

საქართველოს ჯანმრთელობის დაცვის სამინისტროს 1993 წლის 15 ივლისის წერილის საფუძველზე, 1993 წლის 3 აგვისტოს სს “ა.-ის” გურჯაანის ფილიალში ლ. ჯ-შვილის სახელზე გაიხსნა ანგარიში, საზღვარგარეთ მისი მკურნალობის უზრუნველსაყოფად. 1993 წლის 30 სექტემბერს ანგარიშზე ჩაირიცხა 70 მილიონი კუპონი. ანგარიშზე ჩარიცხული თანხიდან ლ. ჯ-შვილმა 1993 წლის 22 ოქტომბერს მიიღო 10 მილიონი კუპონი.

საქართველოს ჯანმრთელობის დაცვის მინისტრის 1993 წლის 22 სექტემბრის ¹06-65-ბ წერილით საქართველოს რესპუბლიკის ეროვნული ბანკის ხელმძღვანელობას ეთხოვა გურჯაანის “ა.-ის” მმართველისათვის განკარგულების გაგზავნა ლ. ჯ-შვილის ანგარიშზე დაგროვილი თანხების მიზნობრივად გაცემის თაობაზე.

საქართველოს ეროვნული ბანკის პირველი ვიცე-პრეზიდენტის 1993 წლის 27 სექტემბრის მიმართვით “ა.-ის” გურჯაანის განყოფილებას ნება დაერთო ლ. ჯ-შვილზე გაეცა მისი პირადი ანგარიშიდან ნაღდი კუპიურები ანგარიშსწორებით, ამ ბანკის საშუალებით ბანკთაშორის ბირჟაზე შემდგომი კონვენტაციის მიზნით. ლ. ჯ-შვილმა 28 სექტემბერს, ე.ი. მეორე დღესვე მიმართა ბანკს ვალდებულების შესრულების მოთხოვნით, მაგრამ “ა.-მა” მიუხედავად ეროვნული ბანკის მითითებისა, კონვენტაცია არ გააკეთა, ანგარიშზე დარჩა 60 მილიონი კუპონი, რაც მოსარჩელეს აღარ გაუტანია.

სააპელაციო სასამართლომ ბანკის თანამშრომელთა განმარტებისა და მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი განცხადებების ასლების საფუძველზე, არ გაიზიარა სს “ა.-ის” მოსაზრება იმის შესახებ, რომ მოსარჩელეს არ მიუმართავს ბანკისათვის თანხის მოთხოვნით. სასამართლომ მიუთითა, რომ ბანკისათვის მიმართვის განცხადებების დედნებს მოსარჩელე ვერ წარმოადგენს, რადგან ისინი შეიტანა ბანკში და ისინი ბანკში უნდა ინახებოდეს. სასამართლომ გამოიყენა სამოქალაქო სამართლის კოდექსის (1964 წ.) 165-ე და 169-ე მუხლები და მიუთითა, რომ, როდესაც ვალდებულების შესრულების ვადა წინასწარ არ არის აღნიშნული ან მოთხოვნის მომენტითაა განსაზღვრული, კრედიტორს უფლება აქვს, მოითხოვოს შესრულება, როცა მოისურვებს. აღნიშნულიდან გამომდინარე, სასამართლომ დადგენილად ცნო, რომ მოპასუხეს ვალდებულება უნდა შეესრულებინა 1993 წლის 28 სექტემბერს, როცა ეროვნული ბანკიდან მიიღო თანხმობა თანხის კონვენტაციაზე.

საქართველოს ეროვნული ბანკის წერილისა და სპეციალისტების განმარტების საფუძველზე, სასამართლომ მიიჩნია, რომ თანხის გადაანგარიშებისას, “მიმოქცევაში ეროვნული ვალუტის გაშვების შესახებ” სახელმწიფო მეთაურის 1995 წლის 16 სექტემბრის ¹363 ბრძანებულების მე-4 პუნქტით დადგენილი კურსი არ შეიძლება გავრცელდეს. აღნიშნული კურსის გამოყენება შესაძლებელი იქნებოდა იმ შემთხვევაში, თუ მოსარჩელე არ მოითხოვდა თავისი კუთვნილი თანხის ნაღდი ფულით მიღებას. სასამართლო დაეყრდნო სოციალურ-ეკონომიკური ინფორმაციის სახელმწიფო დეპარტამენტის ცნობას, რომ 1993 წლის 27 სექტემბერს 60 მილიონი კუპონი, ინფლაციის გათვალისწინებით, 1997 წლის 1 მარტის მდგომარეობით შეადგენს 81 658 ლარს.

კასატორი მოითხოვს სააპელაციო სასამართლოს განჩინების გაუქმებას იმ საფუძვლით, რომ განჩინება დაუსაბუთებელია. სასამართლომ მტკიცებულებად მიიღო დოკუმენტის ასლი, რითაც დაარღვია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 105-ე მუხლის მოთხოვნები. კასატორს მიაჩნია, რომ ბანკს ვალდებულება არ დაურღვევია, რის გამოც მოსარჩელეს, პრეზიდენტის ¹363 ბრძანებულებით დადგენილი კურსის მიხედვით, ეკუთვნის 60 ლარი (1 მილიონი კუპონი _ 1 ლარი). ბრალეული ქმედების დადასტურების შემთხვევაშიც, სასამართლო არ უნდა დაეყრდნოს სტატისტიკის დეპარტამენტის ცნობას და თანხა ინფლაციის გათვალისწინებით არ უნდა დაეკისრებინა. სადავო თანხის ოდენობა იმ პერიოდისათვის არსებული კურსის მიხედვით უცხოურ ვალუტასთან შეადგენდა 4980 აშშ დოლარს.

სამოტივაციო ნაწილი:

პალატა საკასაციო საჩივრის ფარგლებში გაეცნო საქმის მასალებს, მოისმინა მხარეთა განმარტებები და თვლის, რომ სს “ა.-ის” საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:

საკასაციო სასამართლო არ იზიარებს კასატორის მოსაზრებას იმის შესახებ, რომ სასამართლოს არ უნდა მიეღო მტკიცებულებად დოკუმენტის ასლი, რითაც დაარღვია 105-ე მუხლის მოთხოვნა.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 135-ე მუხლის თანახმად, წერილობითი მტკიცებულება, როგორც წესი, წარდგენილ უნდა იქნეს დედნის სახით. თუ წარდგენილია საბუთის ასლი, სასამართლოს, მხარეთა შუამდგომლობით ან თავისი ინიციატივით, შეუძლია მოითხოვოს დედნის წარდგენა. პირი შეიძლება გათავისუფლდეს დედნის წარდგენისაგან მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ დაამტკიცებს, რომ ასეთი საბუთის წარდგენა გარკვეული მიზეზით, რომელსაც სასამართლო საფუძვლიანად მიიჩნევს, შეუძლებელია. საბუთის ასლისათვის მტკიცებულებითი მნიშვნელობის მინიჭება დამოკიდებულია სასამართლოს შეხედულებაზე. მოცემულ საქმეზე სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოსარჩელე ბანკისათვის მიმართვის განცხადებების დედნებს ვერ წარმოადგენდა, რადგან პირველი პირი შეიტანა ბანკში და ისინი იქ უნდა ინახებოდეს. საკასაციო სასამართლო ეთანხმება სააპელაციო სასამართლოს ამ დასკვნას და მიაჩნია, რომ სასამართლომ, მოწმეთა განმარტებებისა და სხვა მტკიცებულებათა სრული და ობიექტური განხილვის შედეგად, მართებულად მისცა მტკიცებულებითი მნიშვნელობა განცხადებების ასლებს.

საკასაციო სასამართლო ასევე არ ეთანხმება კასატორის მოსაზრებას იმ ნაწილში,Mრომ მოსარჩელეს არ მოუთხოვია თანხის დაბრუნება. კასატორს მიაჩნია, რომ სს “ა.-ს” ვალდებულება არ დაურღვევია, რის გამოც მოსარჩელეს, პრეზიდენტის ¹363 ბრძანებულებით დადგენილი კურსის მიხედვით ეკუთვნის 60 ლარი. სააპელაციო სასამართლოს პალატის მიერ დამტკიცებულად არის ცნობილი, რომ ლ. ჯ-შვილი ბანკისაგან მოითხოვდა ვალდებულების შესრულებას. ეს გარემოება სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის II ნაწილის თანახმად, სავალდებულოა სასამართლოსათვის. კასატორი ვერ მიუთითებს რაიმე მტკიცებულებაზე, რომელიც სააპელაციო სასამართლოს მიერ არ იქნა შესწავლილი და გამოკვლეული და რომელიც გამორიცხავდა დადგენილ გარემოებებს.

საკასაციო სასამართლო ინფლაციის გათვალისწინებით თანხის გაანგარიშებას ვერ დაეთანხმება და თვლის, რომ ამ ნაწილში სასამართლოს გადაწყვეტილება დაუსაბუთებელია, რის გამოც იგი უნდა გაუქმდეს და მიღებულ იქნეს ახალი გადაწყვეტილება.

საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ ფულადი ვალდებულება უნდა სრულდებოდეს ნომინალიზმის პრინციპით, რაც ნიშნავს, რომ მოვალე ვალდებულია, ვალი დააბრუნოს ფულადი ნიშნების იმავე რაოდენობით, რომელიც შეესაბამება ვალდებულების წარმოშობის დროს. დადგენილია, რომ სს “ა.-ს” ვალდებულება უნდა შეესრულებინა 1993 წლის 28 სექტემბერს, როცა ეროვნული ბანკიდან მიიღო თანხმობა თანხის კონვერტაციაზე. ვალდებულების წარმოშობის დროს, ე.ი. 1993 წლის 28 სექტემბერს, მოვალეს ლ. ჯ-შვილისათვის უნდა დაებრუნებინა 60 მილიონი კუპონი, გამოხატული აშშ დოლარებში, რაც იმ პერიოდისათვის შეადგენდა 4 980 აშშ დოლარს. აშშ დოლარის მიმართ ინფლაციურ მოვლენებს ადგილი არა ჰქონია. აღნიშნულიდან გამომდინარე, მოპასუხე ვალდებულია დააბრუნოს იგივე რაოდენობა, რაც ვალდებულების წარმოშობის დროს უნდა დაებრუნებინა, ე.ი. 4980 აშშ დოლარი.

ფულადი ვალდებულების ვადის გადაცილებისას წამოიჭრება პროცენტისა და ზიანის ანაზღაურების საკითხი. ზიანის ანაზღაურება მოსარჩელეს არ მოუთხოვია, ხოლო რაც შეეხება პროცენტს, იგი ამ შემთხვევაში წარმოადგენს სხვისი ფულადი სახსრების უკანონო სარგებლობის შედეგს, რომლის ოდენობაც განისაზღვრება კანონით ან ხელშეკრულებით.

სამოქალაქო სამართლის კოდექსის (1964 წ.) 225-ე მუხლის თანახმად, მოვალემ, რომელმაც გადააცილა ფულადი ვალდებულების შესრულების ვადას, უნდა გადაიხადოს გადაცილებული დროის სამი პროცენტი, თუ კანონით ან ხელშეკრულებით არ არის დადგენილი პროცენტის სხვა რაოდენობა. 1993 წლის 28 სექტემბრიდან გასულია 7 წელი და 9 თვე. 4 980 აშშ დოლარის წლიური სამი პროცენტი შეადგენს 149,4 აშშ დოლარს, 7 წლის და 9 თვის პროცენტი იქნება 1157 აშშ დოლარი, სულ მოპასუხეს გადასახდელად უნდა დაეკისროს (4980 + 1157) = 6137 აშშ დოლარი.

სარეზოლუციო ნაწილი:

პალატამ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 411-ე მუხლით და

გ ა დ ა წ ყ ვ ი ტ ა :

თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატის 2000 წლის 13 დეკემბრის გადაწყვეტილება ამ საქმეზე გაუქმდეს და მიღებულ იქნეს ახალი გადაწყვეტილება.

სააქციო საზოგადოება “ა.-ს” ნ. ბ-ძიშვილის სასარგებლოდ დაეკისროს 6 137 აშშ დოლარის გადახდა.

გადაწყვეტილება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.