გ ა ნ ჩ ი ნ ე ბ ა

¹ 3კ/382-01 23 მაისი, 2001 წ., ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: მ. წიქვაძე (თავმჯდომარე),

ლ. გოჩელაშვილი, რ. ნადირიანი

სარჩელის საგანი: ქირავნობის ხელშეკრულების მოშლის შედეგად მიყენებული ზიანის ანაზღაურება.

აღწერილობითი ნაწილი:

2000 წლის 23 აგვისტოს ე. ა-შვილმა სარჩელით მიმართა საქალაქო სასამართლოს მოპასუხეების ე. ე-იდის, ნ. გ-გრეს და ა. ა-იანის წინააღმდეგ. მოსარჩელემ მიუთითა, რომ 1998 წლის 1 იანვარს მას და ე. ე-იდს შორის დაიდო ქირავნობის ხელშეკრულება 5 წლის ვადით. ხელშეკრულების შესაბამისად დამქირავებელს ეძლეოდა უფლება დაქირავებული ფართის ისე გადაკეთებისა, რომ არ დაზიანებულიყო კაპიტალური კედლები.

1998 წელს ე. ა-შვილმა გადააკეთა და კაპიტალურად გაარემონტა დაქირავებული ფართი. კაპიტალური რემონტის ჩატარებაზე თანახმა იყო გამქირავებელი ე. ე-იდიც. კაპიტალური რემონტის ხარჯებმა შეადგინა 8920 ლარი.

1999 წლის ივნისში ე. ე-იდმა მითითებული ფართი ა. ა-იანის მეშვეობით გაყიდა ნ. გ-გრეზე. მან მითითებულ პირებს განუცხადა სათანადო პრეტენზია დაქირავებული ფართის გაუმჯობესების შედეგად გაწეული ხარჯების ანაზღაურებასთან დაკავშირებით, რაზეც ა. ა-იანისაგან მიიღო თანხმობა და პირობა, რომ ნასყიდობის ხელშეკრულების გაფორმების შემდეგ იგი ე. ე-იდისაგან მიიღებდა შესაბამის თანხა, რაზეც ე. ე-იდს რაიმე პრეტენზია არ გამოუთქვამს. მითითებული ფართის შესყიდვის შემდეგ ა. ა-იანმა დაანგრია შენობა, მაგრამ ე. ე-იდმა ნაკისრი ვალდებულება არ შეასრულა და შენობის გაუმჯობესებაზე გაწეული ხარჯები არ აუნაზღაურა მას.

ე. ა-შვილმა მოითხოვა, 8920 ლარის გადახდა სოლიდარულად დაკისრებოდათ ე. ე-იდს, ნ. გ-გრესა და ა. ა-იანს.

ე. ე-იდმა სარჩელი არ ცნო იმ მოტივით, რომ სამოქალაქო კოდექსის 572-ე მუხლის შესაბამისად, მის მიერ ფართის გასხვისების შემდეგ ამ ფართის შემძენმა დაიკავა გამქირავებლის ადგილი და იგი სათანადო მოპასუხეს არ წარმოადგენდა. ამასთან, ე. ა-შვილის ხელშეკრულების საწინააღმდეგოდ მასთან არ შეუთანხმებია არც რემონტის ჩატარების და არც მისი კომპენსაციის საკითხი. გარდა ამისა გასათვალისწინებელი იყო ის გარემოება, რომ მან ე. ა-შვილს რემონტის ხარჯების ანაზღაურებისათვის უკვე გადაუხადა ნ. გ-გრეს მიერ გადმოცემული 2200 აშშ დოლარი.

საქმის მოსამზადებელ სხდომაზე მოსარჩელემ საქმეზე მოპასუხედ დატოვა ე. ე-იდი, ხოლო დანარჩენი მოპასუხეები ამორიცხა სარჩელიდან.

ბათუმის საქალაქო სასამართლოს 2000 წლის 22 ნოემბრის გადაწყვეტილებით სარჩელი დაკმაყოფილდა და ე. ე-იდს დაეკისრა 9711 ლარი. მასვე ე. ა-შვილის სასარგებლოდ გადასახდელად დაეკისრა სასამართლო ხარჯები - 242 ლარი.

აჭარის ა/რ 2001 წლის 24 იანვრის გადაწყვეტილებით დაკმაყოფილდა ე. ე-იდის სააპელაციო საჩივარი, გაუქმდა ბათუმის საქალაქო სასამართლოს მიერ ამ საქმეზე მიღებული გადაწყვეტილება და ე. ა-შვილის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

აჭარის ა/რ უმაღლესმა სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ ე. ე-იდსა და ე. ა-შვილს შორის 1998 წლის 1 იანვარს დაიდო ქირავნობის ხელშეკრულება, რომლის თანახმად ე. ე-იდმა ე. ა-შვილს 5 წლის ვადით მიაქირავა თავისი საცხოვრებელი სახლის პირველი სართულის ნაწილი 37 კვ.მ. ოდენობით. ხელშეკრულების თანახმად, გამქირავებელი რემონტის ჩატარების უფლებას აძლევდა დამქირავებელს გაქირავებულ ფართზე. ხელშეკრულების ვადაზე ადრე მოშლის შემთხვევაში შენობის რემონტის ხარჯები ანაზღაურდებოდა ორმხრივი შეთანხმების საფუძველზე.

ე. ა-შვილმა დაქირავებული ფართი გაარემონტა, რაზეც გამქირავებელს რაიმე პრეტენზია არ განუცხადებია, მაგრამ შესრულებული სამუშაოების ხარჯები გამქირავებელთან არ ყოფილა შეთანხმებული, როგორც ეს ხელშეკრულებით იყო გათვალისწინებული.

1999 წლის ივლისში ე. ე-იდმა მითითებული სახლი გაქირავებული ფართის ჩათვლით მიჰყიდა ნ. გ-გრეს, რომელმაც სახლი დაანგრია.

სახლის გაყიდვის დროს ე. ე-იდი და ე. ა-შვილი შეთანხმდნენ ნაქირავებ ფართზე ჩატარებული რემონტის ხარჯების ე. ა-შვილისათვის ანაზღაურების თაობაზე. შეთანხმების თანახმად მითითებულმა თანხამ შეადგინა 2200 აშშ დოლარი, რაც ე. ე-იდმა გადასცა ე. ა-შვილის მეუღლე ა. კ-იანს.

უმაღლესმა სასამართლომ მიიჩნია, რომ, სხვა მტკიცებულება იმისა, რომ ე. ე-იდს ე. ა-შვილისათვის რემონტის ხარჯების ანაზღაურების მიზნით უნდა გადაეხადა 2200 აშშ დოლარზე მეტი, საქმეში მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი არ ყოფილა.

უმაღლესმა სასამართლომ მიიჩნია, რომ საქმეში მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი ხარჯთაღრიცხვა დაქირავებულ ფართზე კაპიტალური რემონტის ჩატარების ღირებულების 9711 ლარის შესახებ არ გამოდგებოდა იმის მტკიცების საფუძვლად, რომ ე. ე-იდს ხელშეკრულების მოშლის შემთხვევაში მითითებული თანხა უნდა გადაეხადა ე. ა-შვილისათვის, რადგან მხარეებს შორის დადებული ქირავნობის ხელშეკრულების შესაბამისად, აღნიშნული ღირებულება არ იყო შეთანხმებული მასთან და ამ ხელშეკრულებით დაქირავებულ ფართზე კაპიტალური რემონტის ჩატარება გათვალისწინებული არ ყოფილა.

უმაღლესმა სასამართლომ მიიჩნია, რომ სამოქალაქო კოდექსის 102-ე, 103-ე და 427-ე მუხლის შესაბამისად, ე. ე-იდმა ე. ა-შვილის მეუღლისათვის 2200 აშშ დოლარის გადაცემით სრულყოფილად შეასრულა ქირავნობის ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულება და ე. ა-შვილის წინაშე რაიმე ვალდებულება არ გააჩნდა, ხოლო ე. ა-შვილმა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 103-ე და 104-ე მუხლების შესაბამისად, ამ გარემოებათა გასაბათილებლად რაიმე მტკიცებულება ვერ წარადგინა.

2001 წლის 23 თებერვალს ე. ა-შვილმა საკასაციო საჩივრით მიმართა საქართველოს უზენაეს სასამართლოს და მოითხოვა აჭარის უმაღლესი სასამართლოს მიერ ამ საქმეზე მიღებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით მის სასარგებლოდ ე. ე-დისათვის 5346 ლარის გადასახდელად დაკისრება შემდეგი საფუძვლებით:

1) მას მიაჩნია, რომ უმაღლესმა სასამართლომ არასწორად გამოიყენა სამოქალაქო კოდექსის 427-ე მუხლი და დაუსაბუთებლად შეწყვიტა კრედიტორის სასარგებლოდ არსებული ვალდებულება 2200 აშშ დოლარის გადახდით, რადგან მის მეუღლეს - ა. კ-იანს, რომელმაც მითითებული თანხა მიიღო, სათანადო რწმუნება არ გააჩნდა და აქედან გამომდინარე, ხელწერილში იმის მითითება, რომ ე. ე-იდს თანხის გადახდასთან დაკავშირებით რაიმე პრეტენზია არ გააჩნია, მისაღები არაა მისთვის, რადგან მისი მეუღლე ამ დროს საკუთარი ინიციატივით მოქმედებდა და სათანადო უფლებამოსილება არ გააჩნდა.

მას მიაჩნია, რომ სასამართლოს უფლება არ ჰქონდა იგნორირება გაეკეთებინა ისეთი მტკიცებულებისათვის, როგორიც მის მიერ წარდგენილი ხარჯთაღრიცხვა იყო. მითუმეტეს მაშინ, როცა დადგენილად მიიჩნია ე. ე-იდის ვალდებულება რემონტის გამო გაწეული ხარჯების ანაზღაურების შესახებ. მისი მოსაზრებით, სასამართლოს უნდა გამოეყენებინა სამოქალაქო კოდექსის 361-ე, 365-ე მუხლები და ამ მუხლების შესაბამისად ე. ე-იდისათვის დაეკისრებინა თანხების გადახდა.

2) კასატორის მოსაზრებით, უმაღლესმა სასამართლომ არასწორად გამოიყენა სამოქალაქო კოდექსის 102-ე და 103-ე მუხლები. მისი მოსაზრებით მითითებული მუხლების გამოყენება სასამართლოს მხოლოდ იმ შემთხვევაში შეეძლო, თუ კი დაადგენდა ვალდებულების არსებობის უსაფუძვლობას.

3) უმაღლესი სასამართლოს მიერ, ასევე, არასწორად იქნა გამოყენებული და განმარტებული მხარეებს შორის დადებული ქირავნობის ხელშეკრულების მე-7 პუნქტის “ბ” ქვეპუნქტი. მისი მოსაზრებით, ქირავნობის ხელშეკრულების მოშლა მოხდა მას შემდეგ, როცა მან წარადგინა პრეტენზია ხარჯების ანაზღაურების შესახებ, ხოლო ე-იდისაგან მიიღო თანხმობა, ანუ მათ შორის წარმოიშვა ახალი ურთიერთობა.

სამოტივაციო ნაწილი:

საკასაციო პალატა საკასაციო საჩივრის ფარგლებში გაეცნო საქმის მასალებს, მოისმინა მხარეთა განმარტებები და მიაჩნია, რომ საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს და ამ საქმეზე აჭარის ა/რ უმაღლესი სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილება უცვლელად უნდა დარჩეს შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არაა დამატებითი და დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია.

მოცემულ შემთხვევაში უმაღლესი სასამართლოს მიერ საქმეზე დადგენილია ფაქტიური გარემოება იმის შესახებ, რომ მოდავე მხარეებს შორის 1998 წლის 1 იანვარს 5 წლის ვადით დაიდო ქირავნობის ხელშეკრულება. ხელშეკრულების შესაბამისად დამქირავებელს უფლება ეძლეოდა გაქირავებულ ფართში რემონტის ჩატარებისა და ხელშეკრულების ვადაზე ადრე მოშლის შემთხვევაში შენობის რემონტის ხარჯები ანაზღაურდებოდა ორმხრივი შეთანხმების საფუძველზე.

ე. ა-შვილის მიერ სარემონტო სამუშაოების შესრულების შემდეგ ქირავნობის ხელშეკრულება ვადაზე ადრე შეწყდა. ხელშეკრულების შეწყვეტის შემდეგ ე. ე-იდსა და ე. ა-შვილს შორის მოხდა შეთანხმება დაქირავებულ ფართში ჩატარებული სარემონტო სამუშაოების ღირებულების - 2200 აშშ დოლარის ანაზღაურების შესახებ, რაც ე. ე-იდის მიერ შესრულებულ იქნა და მითითებული თანხა შეთანხმების თანახმად გადაეცა ე. ა-შვილის მეუღლე ა. კ-იანს, რომელმაც ხელწერილში მიუთითა, რომ მითითებულ თანხასთან დაკავშირებით მომავალში დავა არ ექნებოდა.

ასეთ ვითარებაში კასატორის მითითება იმის შესახებ, რომ ე. ე-იდის მიერ ა. კ-იანისადმი 2200 აშშ დოლარის გადაცემით არ შესრულებულა ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ვალდებულება რემონტის ხარჯების ანაზღაურების შესახებ, ვინაიდან ა. კ-იანს არ გააჩნდა უფლებამოსილება ე. ა-შვილის ნაცვლად მოვალის მიერ თანხის გადახდა ვალდებულების შესრულებად მიეჩნია, საფუძველს მოკლებულია. ასევე, საფუძველს მოკლებულია მისი მოსაზრება იმის შესახებ, რომ სასამართლოს სამოქალაქო კოდექსის 361-ე და 365-ე მუხლების შესაბამისად ე. ე-იდისათვის უნდა დაეკისრებინა თანხების გადახდა.

საქმეში წარმოდგენილი ხელშეკრულების მე-7 მუხლის “ბ” პუნქტის შესაბამისად, ორმხრივი შეთანხმების საფუძველზე გამქირავებელი კისრულობდა ვალდებულებას რემონტის ხარჯების ანაზღაურების შესახებ.

ხელშეკრულების აღნიშნული მუხლი არ მიუთითებს იმას, რომ შენობის რემონტის ხარჯები ანაზღაურდება გამქირავებლის მიერ, ამ მუხლში მითითებულია, რომ რემონტის ხარჯების ანაზღაურება მოხდება ორმხრივი შეთანხმების საფუძველზე. რადგან ე. ე-იდმა ე. ა-შვილის მეუღლეს ა. კ-იანს გადასცა 2200 აშშ დოლარი, ივარაუდება, რომ მხარეები ხელშეკრულების მე-7 მუხლის “ბ” ქვეპუნქტის შესაბამისად შეთანხმდნენ მითითებულ თანხაზე. აღნიშნულს ისიც ადასტურებს, რომ ე. ა-შვილის მეუღლემ ხელწერილში მიუთითა, რომ აღნიშნული თანხის გადახდის შემდეგ ე-იდთან რაიმე პრეტენზია არ გააჩნდა. მართალია, ა. კ-იანს არ ჰქონდა ე. ა-შვილის რწმუნება მითითებული მოქმედების განხორციელებისათვის, მაგრამ იგი თუნდაც მეუღლის ე. ა-შვილის სურვილის საწინააღმდეგოდ მოქცეულიყო და მისი თანხმობის გარეშე აეღო მითითებული თანხა, მხარეთა შორის არსებული ხელშეკრულების მე-7 პუნქტის “ბ” ქვეპუნქტი არ ავალდებულებდა ე. ე-იდს ე. ა-შვილისათვის თანხა გადაეხადა წარმოდგენილი გაანგარიშების მიხედვით. შენობის რემონტზე გაწეული ხარჯების არსებობა არ ნიშნავს იმას, რომ ეს ხარჯები სრულყოფილად უნდა ანაზღაურდეს გამქირავებლის მიერ, რადგან ხელშეკრულების მიხედვით, ანაზღაურება დასაშვებია ორმხრივი შეთანხმების საფუძველზე. მხარეებს შორის კი ორმხრივი შეთანხმება 8920 ლარის ანაზღაურებაზე არასდროს მომხდარა. აქედან გამომდინარე, მოთხოვნა ამ თანხის ანაზღაურების შესახებ უსაფუძვლოა. კასატორის მიერ მარტოოდენ იმის მითითება, რომ ამ თანხის ანაზღაურებაზე იგი შეთანხმებული იყო გამქირავებელთან, არ წარმოადგენს დასაბუთებულ საკასაციო პრეტენზიას.

სააპელაციო სასამართლო სამოქალაქო კოდექსის 361-ე და 365-ე მუხლების საფუძველზე ე. ე-იდს გადასახდელად ვერ დააკისრებდა 8920 ლარს, რადგან სამოქალაქო კოდექსის 317-ე მუხლის შესაბამისად, აუცილებელია მონაწილეთა შორის ხელშეკრულების არსებობა. მოცემულ შემთხვევაში ვინაიდან მხარეებს შორის არ არსებობდა ხელშეკრულება მთლიანი ხარჯების ანაზღაურების შესახებ და უფრო მეტიც, ხელშეკრულებით ხარჯების ანაზღაურება მხარეთა ურთიერთშეთანხმებაზე იყო დამოკიდებული და ფაქტობრივად მხარეებს შორის შეთანხმება 8920 ლარის ანაზღაურებაზე არ ყოფილა, ცხადია ამ რაოდენობის თანხის ანაზღაურების მოთხოვნა დამქირავებლის მხრიდან, სამოქალაქო კოდექსის 361-ე და 365-ე მუხლების შესაბამისად, საფუძველს მოკლებულია.

სამოქალაქო კოდექსის 102-ე მუხლის მეორე ნაწილის შესაბამისად, საგნის განკარგვა არაუფლებამოსილი პირის მიერ ნამდვილია, თუ კი უფლებამოსილი პირი მას მოიწონებს.

ამავე კოდექსის 101-ე მუხლის შესაბამისად, შემდგომ თანხმობა-მოწონებას უკუქცევითი ძალა აქვს გარიგების დადების მომენტიდან.

მოცემულ შემთხვევაში ე. ა-შვილის მეუღლემ ა. კ-იანმა ე. ე-იდისაგან მიიღო რა რემონტზე გაწეული ხარჯების საზღაურად 2200 აშშ დოლარი და ასეთი ცნობილი გახდა უფლებამოსილი პირი ე. ა-შვილისათვის, რომელმაც მიღებული თანხის შესაბამისად შეამცირა ხარჯების ანაზღაურების მოცულობა (ნაცვლად 8920 ლარისა მოითხოვა 5346 ლარის ანაზღაურება ანუ გადახდილი თანხის შესაბამისად შეამცირა მოთხოვნა) თავისთავად იგულისხმება, რომ უფლებამოსილმა პირმა მოიწონა ე. ე-იდსა და მის მეუღლე ა. კ-იანს შორის დადებული გარიგება. ასეთ შემთხვევაში სამოქალაქო კოდექსის 102-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად, საგნის განკარგვა ა. კ-იანის მიერ ნამდვილად ჩაითვლება, თუნდაც იგი არაუფლებამოსილი ყოფილიყო რემონტის თანხების მიღებაზე. ასეთ პირობებში ამ გარემოებას მოწონებისთანავე, ანუ კასატორის მეუღლის მიერ მიღებული თანხების შესაბამისად საერთო მოთხოვნის მოცულობის შემცირებისთანავე, უკუქცევითი ძალა მიეცა გარიგების დადების მომენტიდან.

აქედან გამომდინარე, უმაღლესმა სასამართლომ სწორად გამოიყენა სამოქალაქო კოდექსის 102-ე და 103-ე მუხლები, რადგან არაუფლებამოსილი პირის მიერ განხორციელებული სხვისი მოთხოვნის განკარგვა ნამდვილი ხდება უფლებამოსილი პირის მოწონებისთანავე, მოთხოვნის განკარგვის მომენტიდან (ა. კ-იანმა რემონტის ღირებულების 2200 აშშ დოლარი მიიღო 1999 წლის 7 აგვისტოს, ხოლო უფლებამოსილ პირს რაიმე პრეტენზია ამასთან დაკავშირებით 2000 წლის 23 აგვისტომდე არ გამოუთქვამს). პალატას მიაჩნია, რომ უფლებამოსილი პირის – ე. ა-შვილის მიერ მოწონებული იქნა 1999 წლის 7 აგვისტოს მისი მეუღლე ა. კ-იანის მიერ მოთხოვნის ამდაგვარი განკარგვა.

საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ საკასაციო საჩივარში მითითებულ კანონის დარღვევას ადგილი არა აქვს.

სარეზოლუციო ნაწილი:

საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

ე. ა-შვილის საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს.

უცვლელად დარჩეს ამ საქმეზე აჭარის ა/რ უმაღლესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატის 2001 წლის 24 იანვრის გადაწყვეტილება.

განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.