¹ 3კ/388-01 18 მაისი, 2001 წ., ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სმოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: მ. წიქვაძე (თავმჯდომარე),

მ. გოგიშვილი, რ. ნადირიანი

სარჩელის საგანი: საწარმოო ტრავმის შედეგად მიყენებული ზიანის ანაზღაურება.

აღწერილობითი ნაწილი:

მ. დ-შვილმა მისი მეუღლის გ. დ-შვილის ინტერესების დასაცავად სარჩელი აღძრა სასამართლოში ხაშურის სალოკომოტივო დეპოს მიმართ. მოსარჩელემ მიუთითა, რომ მისი მეუღლე გ. დ-შვილი 45 წლის მანძილზე მუშაობდა ხაშურის სალოკომოტივო დეპოში მემანქანე-ინსტრუქტორად. 1984 წელს სამსახურეობრივი მოვალეობის შესრულებსი დროს მან მიიღო საწარმოო ტრავმა, რის შედეგადაც გახდა პირველი ჯგუფის ინვალიდი და დენიშნა ინვალიდობის პენსია. 1992 წლის 31 აგვისტოს გ. დ-შვილი გარდაიცვალა. ხაშურის რაიონის სამედიცინო-სოციალური ექსპერტიზის კომისიის 2000 წლის 5 ივლისის დასკვნით გ. დ-შვილის გარდაცვალება მიზეზობრივ კავშირშია მის მიერ 1984 წელს მიღებულ საწარმოო ტრავმასთან. მოსარჩელემ განმარტა, რომ 2000 წლის 7 მარტს განცხადებით მიმართა ხაშურის სალოკომოტივო დეპოს პროფკომიტეტს მარჩენალის დაღუპვის გამო პენსიის დანიშვნის შესახებ, რაზეც უარი ეთქვა სათანადო დოკუმენტების წარმოუდგენლობის მიზეზით.

აღნიშნულიდან გამომდინარე, მოსარჩელემ მოითხოვა 2000 წლის 7 მარტიდან 6 თვის სარჩოს ანაზღაურება 919 ლარის ოდენობით და ყოველთვიურად 164 ლარის დანიშვნა, რაც შეადგენს სალოკომოტივო დეპოს მემანქანე-ინსპექტორის ხელფასის 50%-ს დღეის მდგომარეობით.

საოლკომოტივო დეპოს წარმომადგენელმა სარჩელი არ ცნო და განმარტა, რომ დ-შვილი 1984 წლიდან იღებდა დეპოსაგან დასახიჩრებით მიყენებული ზიანისათვის პენსიას, მაგრამ პენსიის გადახდის ვალდებულება დეპოს შეუწყდა 1992 წელს გ. დ-შვილის გარდაცვალების შემდეგ.

ხაშურის რაიონული სასამართლოს 2000 წლის 21 სექტემბრის გადაწყვეტილებით დ-შვილის სარჩელი დაკმაყოფილდა. ხაშურის სალოკომოტივო დეპოს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა 2000 წლის 7 მარტიდან სარჩოს თანხის 919 ლარის გადახდა ერთდროულად, ხოლო 7 სექტემბრიდან ყოველთვიურად მემანქანე-ინსტრუქტორის ხელფასის 50%-ის, 164 ლარის გადახდა მდგომარეობის შეცვლამდე. რაიონულმა სასამართლომ მიუთითა საქართველოს პრეზიდენტის 1999 წლის 9 თებერვლის “შრომითი მოვალეობის შესრულებისას მუშაკის ჯანმრთელობისათვის ვნების მიყენების შედეგად ზიანის ანაზღაურების შესის შესახებ” 48-ე ბრძანებულების მე-4 მუხლზე, რომლის თანახმად დაზარალებულის გარდაცვალების შემთხვევაში ზიანის მიმყენებულმა სარჩოს დაწესებით უნდა აუნაზღაუროს ზიანი იმ პირებს, რომელთა რჩენაც დაზარალებულს ევალებოდა. ამავე ბრძანებულების 35-ე მუხლის თანახმად გარდაცვლილის მეუღლე ზიანის ანაზღაურების უფლებით სარგებლობს, მიუხედავად იმისა მუშაობს თუ არა იგი.

ხაშურის რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა ხაშურის სალოკომოტივო დეპომ. აპელანტმა მიუთითა, რომ სასამართლომ არა სწორად გამოიყენა საქართველოს პრეზიდენტის 1999 წლის 9 თებერვლის ბრძანებულება აღნიშნული ურთიერთობის რეგულირების დროს, ვინაიდან ამ ბრძანებულებით მუშაკის გარდაცვალება უნდა მოხდეს ტრავმის მიღების მომენტში ან კანონმდებლობით განსაზღვრულ პერიოდში. ამასთან აპელანტმა განმარტა, რომ სასამართლომ იხელმძღვანელა კანონქვემდებარე აქტით (პრეზიდენტის ბრძანებულებით) და არა კანონით, კერძოდ: საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1008 მუხლით, რომლის თანახმად ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნისათვის განსაზღვრულია სამ წლიანი ვადა. დეპოს მოსაზრებით, მ. დ-შვილის მოთხოვნა ხანდაზმულია, ვინაიდან მისი მეუღლის გარდაცვალებიდან გასულია 8 წელი.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, აპელანტმა მოითხოვა რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილების გაუქმება და მ. დ-შვილის სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატის 2001 წლის 18 იანვრის გადაწყვეტილებით ხაშურის სალოკომოტივო დეპოს სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა. გაუქმდა ხაშურის რაიონული სასამართლოს 2000 წლის 21 სექტემბრის გადაწყვეტილება და მ. დ-შვილს უარი ეთქვა სარჩელის დაკმაყოფილებაზე ხანდაზმულობის ვადის გასვლის გამო. სააპელაციო პალატამ მიუთითა, რომ მ. დ-შვილის მიერ არ იქნა დაცული სამოქალაქო კოდექსის 75-ე მუხლით (ძველი რედაქცია) და დღეს მოქმედი კოდექსის 1008-ე მუხლით დადგენილი სამწლიანი ხანდაზმულობის ვადა. ამასთან, სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა მოსარჩელე მ. დ-შვილის წარმომადგენლის მოსაზრება, რომ ამ შემთხვევაში არ უნდა იქნეს გამოყენებული სამოქალაქო კოედქსით დადგენილი სამწლიანი ვადა, ვინაიდან საქართველოს პრეზიდენტის 1999 წლის 9 თებერვლის ბრძანებულებაში პირდაიპირადაა მითითებული, რომ სარჩო შეიძლება დაინიშნოს იმ დღიდან, როცა მხარემ მიმართა სასამართლოს. სააპელაციო პალატის განმარტებით პრეზიდენტის აღნიშნული ბრძანებულება ეწინააღმდეგება სამოქალაქო კოდექსს. ნორმატიულ აქტებს შორის წინააღმდეგოიბს წარმოქმნისას კი უპირატესობა ეძლევა იერარქიით უფრო მაღალ საფეხურზე მდგომ ნორმატიულ აქტს.

თბილისის საოლქო სასამართლოს გადაწყვეტილება მ. დ-შვილმა გაასაჩივრა საკასაციო წესით. საკასაციო საჩივრის ავტორი მიუთითებს, რომ სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება უნდა გაუქმდეს, რადგან იგი იურიდიულად არ არის საკმაოდ დასაბუთებული და დასაბუთება იმდენად აპრასრულია, რომ გადაწყვეტილების სამართლიანობის შემოწმება შეუძლებელია.

სამოტივაციო ნაწილი:

პალატა საქმის მასალების შესწავლით და მხარეთა განმარტებების მოსმენით მივიდა დასკვნამდე, რომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილება უნდა გაუქმდეს და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს სააპელაციო სასამართლოს შემდეგ გარემოებათა გამო:

საქართველოს ტერიტორიაზე განთავსებულ საწარმოებში, დაწესებულებებში, ორგანიზაციებში, მიუხედავად მათი საკუთრებისა და ორგანიზაციულ-სამართლებრივი ფორმისა, დასაქმებულ მუშაკთა შრომითი მოვალეობის შესრულებისას საწარმოო ტრავმით, პროფესიული დაავადებით ან ჯანმრთელობისათვის ვნების მიყენების შედეგად ზიანის ანაზღაურების სამართლებრივ საფუძვლებს აწარმოებს “შრომითი მოვალეობის შესრულებისას მუშაკის ჯანმრთელობისათვის ვნების მიყენების შედეგად ზიანის ანაღზაურების წესი”, რომელიც დამტკიცებულია საქართველოს პრეზიდენტ ს 1999 წლის 9 თებერვლის 48 ბრძანებულებით. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსი შრომითი მოვალეობის შესრულებისას საწარმოო ტრავმის გამო ზიანის ანაზღაურების ურთიერთობებს არ არეგულირებს.

აღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა თვლის, რომ მოცემული კატეგორიის დავებზე სასარჩელო ხანდაზმულობის ნაწილშიც უნდა გამოყენებული იქნეს აღნიშნული ბრძანებულებით განსაზღვრული ნორმები.

მითითებული წესების 51-ე მუხლიდან ირკვევა, რომ მარჩენალის დაკარგვის აგმო პირს შეუძლია განცხადება დამქირავებელთან შეიტანოს სამი წლის გასვლის შემდეგაც ე.ი. მოცემული წესების ამგვარ მოთხოვნებზე სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადა არ ვრცელდება.

საკასაციო პალატა უმართებულოდ თვლის იმ ურთიერთობის მოწესრიგებისას “ნორმატიული აქტების შესახებ” კანონის მე-19 მუხლის გამოყენებას, ვინაიდან ნორმატიულ აქტებს შორის წინააღმდეგობას მოცემულ შემთხვევაში ადგილი არა აქვს.

საკასაციო პალატის მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლომ მოცემულ დავაზე არ უნდა გაავრცელოს სამოქალაქო კოდექსით დადგენილი სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადები; უნდა დაადგინოს მოსარჩელე განეკუთვნება თუ არა იმ პირთა წრეს, ვისაც უნდა გადაეხადოს ყოველთვიური სარჩო და მითითებული წესების საფუძველზე გადაწყვიტოს მისთვის ზიანის ანაზღაურების საკითხი.

პალატამ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

მ. დ-შვილის საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს.

მოცემულ საქმეზე გაუქმდეს თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატის 2001 წილს 18 იანვრის გადაწყვეტილება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე პალატას.

განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.