3კ-396-01 21 ნოემბერი, 2001 წ., ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: ბ. ხიმშიაშვილი (თავმჯდომარე),

მ. ცისკაძე,

მ. ახალაძე

დავის საგანი: ბინის ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობა და სადავო ბინის თანამესაკუთრედ ცნობა.

აღწერილობითი ნაწილი:

მ. კ-ძე და მ. ძ-ძე 1987 წლიდან იმყოფებოდნენ რეგისტრირებულ ქორწინებაში. ერთად ცხოვრების პერიოდში შეეძინათ ვაჟი მა. ძ-ძე. გათხოვების დღიდან მ. კ-ძე საცხოვრებლად გადავიდა ქ. თბილისში, სადაც ცხოვრობდა მ. ძ-ძის დედა ე. ძ-ძეც. მ. ძ-ძე გარდაიცვალა 1995 წელს.

ქ. თბილისის ისანი-სამგორის რაიონული სასამართლოს 2000 წლის 28 თებერვლის დაუსწრებელი გადაწყვეტილებით უსაფუძვლობის გამო არ დაკმაყოფილდა ე. ძ-ძის სარჩელი მოპასუხე მ. კ-ძისა და მა. ძ-ძის მიმართ ქ. თბილისში, ..... ბინის ფართზე უფლებადაკარგულად ცნობის შესახებ. ე. ძ-ძემ 1998 წლის 21 აგვისტოს სადავო ბინა მიჰყიდა რ. ზ-შვილს. ამის შემდეგ, 2000 წლის აპრილში, მ. კ-ძემ და მა. ძ-ძემ სარჩელი აღძრეს სასამართლოში მოპასუხე ე. ძ-ძის მიმართ და მოითხოვეს ქ. თბილისში, ... მდებარე ბინის თანამესაკუთრედ ცნობა იმ საფუძვლით, რომ 1998 წლის 20 აგვისტოს ე. ძ-ძემ მოახდინა ბინის პრივატიზაცია თავის სახელზე. საქართველოს რესპუბლიკაში პრივატიზებულ ბინებზე საკუთრების უფლება კი ყველა იმ პირს გააჩნია, რომელსაც მოპოვებული აქვს საცხოვრებელი უფლება პრივატიზაციის დროისათვის. მათ ასევე მოითხოვეს ე. ძ-ძესა და რ. ზ-შვილს შორის ბინის ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობა სამოქალაქო კოდექსის 170-ე, 173-ე მუხლების საფუძველზე.

საქმეში მესამე პირად დამოუკიდებელი სასარჩელო მოთხოვნით ჩართულ იქნა რ. ზ-შვილი მოპასუხეების: ე. ძ-ძისა და მ. კ-ძის მიმართ და როგორც ბინის მესაკუთრემ მოითხოვა, მ. კ-ძის სარჩელზე უარის თქმა.

ქ. თბილისის ისანი-სამგორის რაიონული სასამართლოს 2000 წლის 2 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა მ. კ-ძის და მა. ძ-ძის სარჩელი. მოსარჩელეები ცნობილ იქნენ ქ. თბილისში ... ბინის 1/5 წილზე მესაკუთრეებად და აღნიშნული წილის გათვალისწინებით, კომპენსაციის წესით, თითოეული მათგანის სასარგებლოდ მოპასუხე ე. ძ-ძეს დაეკისრა 900 აშშ დოლარის გადახდა, ე.ი. ორივე მოსარჩელის სასარგებლოდ ე. ძ-ძეს დაეკისრა სულ 1800 აშშ დოლარის ექვივალენტი ლარის გადახდა, ანგარიშსწორების პერიოდში არსებული კურსის მიხედვით.

მ. კ-ძის და მა. ძ-ძის სარჩელი, ქ. თბილისში, ... ბინის თაობაზე 1998 წლის 21 აგვისტოს გაფორმებული ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობის შესახებ, არ დაკმაყოფილდა უსაფუძვლობის გამო.

მ. კ-ძემ და მა. ძ-ძემ სააპელაციო საჩივარი შეიტანეს რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილებაზე.

თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატამ 2001 წლის 31 იანვრის გადაწყვეტილებით დააკმაყოფილა მ. კ-ძის და მა. ძ-ძის სააპელაციო საჩივარი; გააუქმა ქ. თბილისის ისანი-სამგორის რაიონული სასამართლოს 2000 წლის 2 ოქტომბრის გადაწყვეტილება და მიიღო ახალი გადაწყვეტილება; მ. კ-ძის და მა. ძ-ძის სარჩელი დააკმაყოფილა და ბათილად ცნო ე. ძ-ძისა და რ. ზ-შვილს შორის 1998 წლის 21 აგვისტოს გაფორმებული ხელშეკრულება; მ. კ-ძე და მა. ძ-ძე ცნობილ იქნენ ქ. თბილისში ... 2/5 წილის, თითოეული 1/5 წილის მესაკუთრედ.

მესამე პირს, რ. ზ-შვილს, უარი ეთქვა სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე.

სააპელაციო პალატის გადაწყვეტილება დასაბუთებულია შემდეგი მოტივებით: სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 106-ე მუხლის თანახმად დამტკიცებას არ საჭიროებს ფაქტები, რომლებიც დადგენილია ერთ სამოქალაქო საქმეზე სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით, თუ სხვა სამოქალაქო საქმეების განხილვისას იგივე მხარეები მონაწილეობენ. ქ. თბილისის საქარხნო რაიონის სასამართლოს 1984 წლის 14 დეკემბრის გადაწყვეტილებით მ. კ-ძე შვილთან ერთად შესახლებულ იქნა ქ. თბილისში, ... მდებარე სადავო ბინაში. ამ პერიოდიდან მოსარჩელეები სადავო ბინის ფართზე უფლებამოპოვებული პირები არიან. ქ. თბილისის ისანი-სამგორის რაიონული სასამართლოს 2000 წლის 28 თებერვლის გადაწყვეტილებით კი არ დაკმაყოფილდა ე. ძ-ძის სარჩელი მ. კ-ძის და მა. ძ-ძის სადავო ბინის ფართზე უფლებადაკარგულად ცნობის შესახებ.

სააპელაციო პალატამ გამოიყენა საქართველოს რესპუბლიკაში ბინების პრივატიზაციის შესახებ საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1992 წლის 1 თებერვლის ¹107-ე დადგენილების მე-5 პუნქტი, რომლის თანახმად ბინა უსასყიდლოდ გადაეცემათ მოქალაქეებს, რომლებიც ბინის დამქირავებლები ან დამქირავებლის ოჯახის წევრები არიან.

აღნიშნული დადგენილების საფუძველზე პალატამ მოსარჩელეები სადავო ბინის თანამესაკუთრეებად ჩათვალა, რადგან ბინის პრივატიზაციის დროისათვის მათ სადავო ბინის ფართზე უფლება ჰქონდათ მოპოვებული. ვინაიდან ბინის პრივატიზაციის დროისათვის სადავო ბინაში რეგისტრირებული იყო 5 სული, მოსარჩელეთა გათვალისწინებით სასამართლომ მ. კ-ძე და მა. ძ-ძე ცნო სადავო ბინის 2/5 ნაწილის მესაკუთრეებად.

სასამართლომ ე. ძ-ძეს და რ. ზ-შვილს შორის გაფორმებული სადავო ბინის ნასყიდობის ხელშეკრულება ჩათვალა სამოქალაქო კოდექსის 54-ე მუხლის საფუძველზე მართლსაწინააღმდეგო და ამორალურ გარიგებად იმის გამო, რომ ე. ძ-ძემ გაასხვისა სხვისი წილადი საკუთრება უფლებამოსილი პირის თანხმობის გარეშე, რითაც დაარღვია იმავე კოდექსის 170-ე და 173-ე მუხლები. ამ გარიგების დადებით დაირღვა საზოგადოებაში გაბატონებული ზნეობრივი წარმოდგენები ბებია-შვილიშვილს შორის ურთიერთპატივისცემისა და ურთიერთვალდებულებათა შესახებ.

სააპელაციო პალატამ მიუთითა, რომ მიუხედავად იმისა, რომ რ. ზ-შვილს არ გაუსაჩივრებია რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება, იგი არ შეიძლება ცნობილ იქნეს კეთილსინდისიერ შემძენად, რადგან სამოქალაქო კოდექსის 183-ე მუხლის თანახმად უძრავი ნივთის შესაძენად საკმარისი არ არის მხოლოდ სანოტარო წესით დამოწმებული საბუთი, ასევე აუცილებელია შემძენის რეგისტრაცია საჯარო რეესტრში. ვინაიდან სადავო ბინის ნასყიდობის ხელშეკრულება არ არის რეგისტრირებული საჯარო რეესტრში, ამიტომ რ. ზ-შვილის სადავო ბინაზე მესაკუთრედ ცნობის საფუძველიც არ არსებობს. მის მიმართ არ შეიძლება გამოყენებულ იქნეს სამოქალაქო კოდექსის 159-ე მუხლი კეთილსინდისიერი მფლობელის თაობაზე. საჯარო რეესტრის მონაცემების მიხედვით სადავო ბინის მესაკუთრე ისევ ე. ძ-ძეა.

რ. ზ-შვილმა საკასაციო საჩივარი შეიტანა სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებაზე, მოითხოვა მისი გაუქმება ბინის ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობის ნაწილში და ამ ნაწილში მოსარჩელის სარჩელზე უარის თქმა. მისი საკასაციო საჩივარი ეფუძნება შემდეგ მოტივებს: სააპელაციო სასამართლოს უნდა გამოეყენებინა სამოქალაქო კოდექსის 185-ე და 187-ე მუხლები, რადგან მოცემული დავის რაიონულ სასამართლოში განხილვის დროისათვის იგი რეგისტრირებული იყო საჯარო რეესტრში და სადავო ბინის მესაკუთრეა. სადავო ბინის შეძენის დროისათვის ამ ბინაში რეგისტრირებული იყო მხოლოდ სამი სული: ე. ძ-ძე, მისი ქალიშვილი და მისი არასრულწლოვანი შვილი, ამიტომ იმ დროისათვის მისთვის უცნობი იყო, თუ სხვა პირსაც ჰქონდა საკუთრების უფლება სადავო ბინაზე. მ. კ-ძე სადავო ბინაში ხელმეორედ რეგისტრირებულ იქნა 2000 წლის 28 თებერვალს რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილების გამოტანის შემდეგ, კასატორის მიერ ბინის შესყიდვიდან ორი წლის შემდეგ.

კასატორმა მიუთითა ისიც, რომ თუ მოსარჩელეებს სადავო ბინის 2/5 წილი ეკუთვნით საკუთრების უფლებით, ხოლო სადავო ბინის 3/5 ნაწილის მესაკუთრე ე. ძ-ძეა, ამიტომ სააპელაციო პალატას მთელ ბინაზე კი არ უნდა ეცნო ნასყიდობის ხელშეკრულება ბათილად, არამედ მხოლოდ მოსარჩელეთა ნაწილზე. სააპელაციო პალატამ ასევე არასწორად გამოიყენა სამოქალაქო კოდექსის 54-ე მუხლი; სასამართლომ არ გაითვალისწინა ის, რომ სადავო ბინას ჩაუტარა კაპიტალური რემონტი და სოლიდური თანხა გადაიხადა.

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებაზე საკასაციო საჩივარი შეიტანა ე. ძ-ძემ, რომლითაც მოითხოვა სასამართლოს გადაწყვეტილების გაუქმება და მოსარჩელეთა სარჩელზე უარის თქმა. მისი საკასაციო საჩივარი ემყარება შემდეგ მოტივებს: სადავო ბინის პრივატიზაციის დროისათვის მოსარჩელეები ამოწერილები იყვნენ ამ ბინიდან; სააპელაციო სასამართლომ არასწორად გამოიყენა სამოქალაქო კოდექსის 54-ე მუხლი, რადგან ბინის გასხვისების დროს მას მართლსაწინააღმდეგო და ამორალური გარიგება არ დაუდია; სადავო ბინაზე მ. კ-ძეს საკუთრების უფლებით წილი არ ეკუთვნის, რადგან იგი არ იყო კასატორის ოჯახის წევრი; რ. ზ-შვილი არის კეთილსინდისიერი შემძენი, რადგან მან არ იცოდა რაიმე მ. კ-ძის თაობაზე და არც კასატორს უთქვამს, რომ ადრე მის ბინაში ჩაწერილი იყო მისი ყოფილი რძალი.

სამოტივაციო ნაწილი:

დადგენილია, რომ ე. ძ-ძემ 1998 წლის 20 აგვისტოს მოახდინა ქ. თბილისში, ... მდებარე ბინის პრივატიზაცია თავის სახელზე. მან ეს ბინა მიჰყიდა რ. ზ-შვილს 1998 წლის 21 აგვისტოს. ე. ძ-ძის მიერ ბინის პრივატიზაციის მომენტისათვის მასზე უფლება ჰქონდა მოპოვებული რძალს მ. კ-ძეს და შვილიშვილს მა. ძ-ძეს. მა. ძ-ძე 1998 წლის 20 აგვისტოსათვის იყო 16 წლის არასრულწლოვანი.

სააპელაციო პალატამ მ. კ-ძე და მა. ძ-ძე მიიჩნია სადავო ბინის თანამესაკუთრეებად საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1992 წლის 1 თებერვლის ¹107 დადგენილების მე-5 პუნქტის საფუძველზე, რომლის პირველი წინადადების თანახმად საცხოვრებელი სახლი (ბინა) უსასყიდლოდ გადაეცემათ საქართველოს მოქალაქეებს, რომლებიც ამ საცხოვრებელი სახლის (ბინის) დამქირავებლები ან დამქირავებლის ოჯახის წევრები არიან. საკასაციო პალატა თვლის, რომ სააპელაციო სასამართლომ პრივატიზაციის ხელშეკრულებით მა. ძ-ძის სადავო ბინის მესაკუთრედ ცნობისას არ გაითვალისწინა იმავე დადგენილების მე-2 პუნქტის მესამე და მეოთხე წინადადებები იმის შესახებ, რომ მოქალაქეს მის მიერ დაკავებული საცხოვრებელი სახლი (ბინა) საკუთრებაში გადაეცემა მხოლოდ ოჯახის ყველა სრულწლოვანი წევრის თანხმობით. საცხოვრებელი სახლი (ბინა) მათი სურვილისამებრ შეიძლება გადაეცეს მათ საერთო საკუთრებაში. ვინაიდან მ. ძ-ძემ სადავო გახადა ბინის პრივატიზაციის ხელშეკრულებაში თავისი მონაწილეობა, იგი იმ დროისათვის იყო არასრულწლოვანი და მოითხოვა ამ ხელშეკრულების საფუძველზე ბინის თანამესაკუთრედ ცნობა, სააპელაციო სასამართლომ არ გაითვალისწინა ის გარემოება, რომ პრივატიზაციის ხელშეკრულება წარმოადგენს ადმინისტრაციულ გარიგებას. საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის მე-2 მუხლის პირველი ნაწილის “ზ” პუნქტის თანახმად ადმინისტრაციული გარიგება არის ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ ფიზიკურ ან იურიდიულ პირთან, აგრეთვე, სხვა ადმინისტრაციულ ორგანოსთან დადებული სამოქალაქო სამართლებრივი გარიგება.

საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-2 მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად ამ კოდექსით დადგენილი წესით საერთო სასამართლოში განიხილება დავა იმ სამართლებრივ ურთიერთობებთან დაკავშირებით, რომლებიც გამომდინარეობს ადმინისტრაციული სამართლის კანონმდებლობიდან. იმავე მუხლის მეორე ნაწილის “ბ” პუნქტში კი აღნიშნულია, რომ სასამართლოში ადმინისტრაციული დავის საგანს შეიძლება წარმოადგენდეს ადმინისტრაციული გარიგების დადება ან შესრულება.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო პალატამ არასწორად განიხილა მოცემული დავა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 257-ე, 386-ე, 389-ე, 372-ე მუხლებით. მას უნდა გამოეყენებინა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსი, რომელიც განსაზღვრავს საქართველოს საერთო სასამართლოების მიერ ადმინისტრაციული საქმეების განხილვისა და გადაწყვეტის საპროცესო წესებს.

“საერთო სასამართლოების შესახებ” საქართველოს ორგანული კანონის მე-20 მუხლის შესაბამისად საოლქო სასამართლოში იქმნება სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატა. ასევე – ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატები, რომლებიც თავისი კომპეტენციის ფარგლებში განიხილავენ საქმეებს შესაბამისად სამოქალაქო საპროცესო და ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსით გათვალისწინებული წესით.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393-ე მუხლის მეორე ნაწილის თანახმად სამართლის ნორმები დარღვეულად ითვლება, თუ სასამართლომ არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა და გამოიყენა კანონი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა. მოცემულ შემთხვევაში სააპელაციო სასამართლომ არ გამოიყენა ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსი.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 394-ე მუხლის “ა” პუნქტის თანახმად გადაწყვეტილების გაუქმების აბსოლუტურ საფუძველს წარმოადგენს სასამართლოს არაკანონიერი შემადგენლობის მიერ საქმის განხილვა.

სარეზოლუციო ნაწილი:

პალატამ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

რ. ზ-შვილის და ე. ძ-ძის საკასაციო საჩივრები დაკმაყოფილდეს.

თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატის 2001 წლის 31 იანვრის გადაწყვეტილება მოცემულ საქმეზე გაუქმდეს და საქმე ხელახალი განხილვისათვის დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატას.

საკასაციო პალატის განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.