¹ 3კ/404-01 4 ივლისი, 2001 წ., ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: მ. წიქვაძე (თავმჯდომარე),

მ. გოგიშვილი, რ. ნადირიანი

დავის საგანი: საზიარო უფლების გაუქმება.

აღწერილობითი ნაწილი:

დ. მ-იანმა სასარჩელო განცხადებით მიმართა სასამართლოს და მიუთითა, რომ ცხოვრობს ქ. ქუთაისში, ... მდებარე საცხოვრებელ სახლში. 1969 წლის თებერვლიდან სახლი გაფორმებულია მის სახელზე და შედგება სამი საცხოვრებელი ოთახისაგან, სულ 59,67 კვ.მ საცხოვრებელი ფართით და დამხმარე ფართით 111,07 კვ.მ, ასევე ეზოში მდგომი სათავსოსაგან ფართით – 36.19 კვ.მ. აღნიშნულ მისამართზე მდებარეობს მეორე სახლი, რომელიც ეკუთვნის ბ. ხ-ძეს, საცხოვრებელი ფართით 72,30 კვ.მ და დამხმარე ფართით 59,83 კვ.მ. მოსარჩელემ განმარტა, რომ ზემოაღნიშნულ საცხოვრებელ სახლს ეზოს სახით გააჩნია მიწის ნეაკვეთი, რომელიც საერთო სარგებლობისაა. აღნიშნულიდან გამომდინარე მოსარჩელემ მოითხოვა აღნიშნული მიწის ნაკვეთის სარგებლობის წესის მოცემული მონაცემების პროპორციულად განსაზღვრა და სადავო მიწის ნაკვეთიდან მისი წილი მიწის ნაკვეთის გამოყოფა.

მოპასუხე ბ. ხ-ძემ შეგებებული სარჩელით მიმართა სასამართლოს და განმარტა, რომ მასსა და დ. მ-იანს გააჩნიათ საერთო სარგებლობის მიწის ნაკვეთი ფართით 1371 კვ.მ. აღნიშნული ტერიტორია მათ შორის გამიჯნული არასოდეს არ ყოფილა, გარდა ცენტრალური გზიდან, კერძოდ ... გამზირიდან შემოსასვლელი გზისა, რომელიც დაგებული იქნა ბ. ხ-ძის მიერ და წარმოადგენს მის საცხოვრებელ სახლთან მისასვლელ ერთადერთ გზას. სწორედ ამიტომ დ. მ-იანს წერილობითი თანხმობა უნდა ეთხოვა ბ. ხ-ძისათვის სერთო სარგებლობის ეზოში ნებისმიერი მშენებლობის დასაწყებად. მოპასუხემ მიუთითა, რომ დ. მ-იანმა 1997 წელს ააშენა კაფე-ბარი. “არქიტექტურის შესახებ” კანონის თანახმად არქიტექტურული ობიექტის შესაქმნელად დამკვეთს უნდა ჰქონდეს არქიტექტურულ-გეგმარებითი დავალების საფუძველზე შედგენილი პროექტი და მშენებლობის ნებართვა, არქიტექტურულ-გეგმარებითი დავალების გაცემის საფუძველია დამკვეთის განაცხადი და მიწის მესაკუთრის უფლების დამადასტურებელი საბუთი, ან მიწის ნაკვეთის მესაკუთრის ნებართვა. ზემოაღნიშნულ შემთხვევაში დ. მ-იანს არქიტექტურის სამსახურში უნდა წარედგინა ბ. ხ-ძის, როგორც თანამოსარგებლის წერილობითი თანხმობა, ვინაიდან აღნიშნული მიწის ნაკვეთი საერთო სარგებლობისაა. მოსარჩელემ მიუთითა, რომ ვინაიდან დ. მ-იანს არ ჰქონდა წარმოდგენილი სრულყოფილი წინასაპროექტო დოკუმენტაცია, არქიტექტურის სამსახურს უარი უნდა ეთქვა არქიტექტურულ-გეგმარებითი დავალიანების გაცემაზე.

ყოველივე აღნიშნულიდან გამომდინარე, ბ. ხ-ძემ მოითხოვა ქუთაისში, ... საერთო სარგებლობაში მდგომი სათავსოს ასაშენებლად გაცემული არქიტექტურული პროექტისა და მშენებლობის დაწყების ნებართვის უკანონოდ ცნობა და აღნიშნული სათავსოს აღება მიწის ნაკვეთიდან, მასთან, ბ. ხ-ძემ, ასევე, მოითხოვა საერთო სარგებლობაში არსებული მიწის ნაკვეთიდან მისი კუთვნილი მიწის ნაკვეთის გამოყოფა იზოლირებულად. საერთო სარგებლობის ეზოში მის საცხოვრებელ სახლამდე ცენტრალური გზიდან შესასვლელი გზის გამოყოფა სარგებლობის უფლებით, ხოლო დ. მ-იანზე მიწათსარგებლობის წესის განსაზღვრა სახლთმფლობელობიდან მისი კუთვნილი ¼1/4-ის პროპორციულად.

ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს 2000 წლის 26 სექტემბრის გადაწყვეტილებით დ. მ-იანის სარჩელი ბ. ხ-ძის მიმართ მიწის ნაკვეთის გამოყოფის შესახებ დაკმაყოფილდა. სასამართლომ დაადგინა, რომ ქუთაისში ... განლაგებული მიწის ნაკვეთის ფართზე ლიტერი “გ”-ს ჩრდილო-დასავლეთი კუთხიდან გაივლოს სწორი ხაზი, ლიტერი “ბ”-ს რკინა-ბეტონის აივნის ჩრდლო-აღმოსავლეთ კუთხემდე და შემდეგ გაგრძელდეს ლიტერ “ა”-ს რკინა-ბეტონის აივნამდე. აღნიშნულის შედეგად დ. მ-იანს გამოეყოს მიწის ნაკვეთი ფართით 345 კვ.მ, ხოლო ბ. ხ-ძეს მიწის ნაკვეთი 600 კვ.მ. შესასვლელი გზა 98 კვ.მ დარჩეს მხარეთა შორის საერთო სარგებლობაში. რაც შეეხება ბ. ხ-ძის შეგებებულ სარჩელს დ. მ-იანისა და ქუთაისის არქიტექტურისა და ქალაქმშენებლობის სამმართველოს მიმართ საერთო სარგებლობის ეზოში მდგომი სათავსოს ასაშენებლად გაცემული არქიტექტურული პროექტის უკანონოდ ცნობის შესახებ, არ დაკმაყოფილდა უსაფუძვლობის გამო.

ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს გადწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა ბ. ხ-ძემ. აპელანტმა განმარტა, რომ საერთო სარგელობის მიწის ნაკვეთის სარგებლობის წესის განსაზღვრა ხდება მოქალაქეთა საკუთრებაში მყოფი ნაჩუქრობის წილის გათვალისწინებით, ქალაქის არქიტექტურამ სასურსათო მაღაზიაზე მიშენებული სამწვადის ექსპლუატაციაში მიღებისას არ გაითვალისწინა ის, რომ ნებართვა მის მშენებლობაზე არ არსებობდა, დ. მ-იანს იგი უკანონოდ აქვს აშენებული. აუცილებელი იყო მისი, როგორც თანამესაკუთრის თანხმობა სამწვადის მშენებლობის დაწყებისას, რასაც ადგილი არ ჰქონია.

ასევე, უკანონოდ და დაუსაბუთებლად მიიჩნია აპელანტმა სასამართლო გადაწყვეტილება შესასვლელი გზის ფართის, 90 კვადრატული მეტრის მხარეთა საერთო სარგებლობაში გადაცემის ნაწილში და გამარტა, რომ 1965 წელს, როდესაც მისი წინაპარი გახდა აღნიშნული გზის მფლობელი, მაშინვე მათი მხრიდან ჩასხმული იქნა ბეტონი, რათა სამანქანო გზა გამოყოფოდა დანარჩენ ტერიტორიას, მაშინვე ჩადგეს ჭიშკარიც. ჭიშკრითაც და გზითაც სარგებლოდნენ დამოუკიდებლად. ურთიერთშეთანხმების საფუძველზე, არსებული სამანქანო გზა და ჭიშკარი ხ-ძეების დამოუკიდებელ სარგებლობაში უნდა ყოფილიყო. დ. მ-იანს ჰქონდა დამოუკიდებელი ჭიშკარი და სამანქანო გზა იქ, სადაც ახლა სამწვადეა აშენებული, მაგრამ სამწვადის აშენების შემდეგ ეს გზა მოიშალა. მ-იანებს ჰყავდათ ავტომანქანა და თავიანთი გზით შეჰყავდათ იგი ეზოში. Mმართალია, ზოგჯერ სარგებლობდნენ ამ საერთო შესასვლელი გზით, მის აღდგენა-შეკეთებაშიც მიიღეს მონაწილეობა, მაგრამ ეს აპელანტის განმარტებით არაფერს ნიშნავს.

აპელანტმა, ასევე, მიუთითა, რომ საქალაქო სასამართლომ მსჯელობის მიღმა დატოვა მისი მოთხოვნა, რომ დ. მ-იანს სასურსათო მაღაზიაზე უნებართვოდ მიშენებული სამწვადის რეკონსტრუქციის გზით უნდა გაუკეთდეს სახლამდე მისასვლელი სამანქანო გზა. აღნიშნულიდან გამომდინარე, აპელანტმა მოითხოვა საქალაქო სასამართლოს გადაწვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღება მისი სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილებით.

ქუთაისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალტის 2001 წლის 26 იანვრის განჩინებით ბ. ხ-ძის საპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა უსაფუძვლობის გამო და უცვლელად დარჩა ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს 2000 წლის 26 სექტემბრის გადაწყვეტილება. სააპელაციო პალატამ საქმის მასალებით დადგენილად მიიჩნია, რომ 1969 წელს ა. მ-იანმა ხ-ძეებისაგან იყიდა სახლთმფლობელობის ¼1/4 ნაწილი. ამ დროს მიწის ნაკვეთი მხრეთა შორის არ გამიჯნულა და იგი მათ საერთო სარგებლობაში დარჩა. ასევე, დადგენილია, რომ 1980 წელს, ხ-ძეებმა და მ-იანებმა ერთობლივი სახსრებითა და შეთანხმებით ხ-ძის ქალიშვილის ქორწილთან დაკავშირებით კაპიტალურად შეაკეთეს სადავო შემოსასვლელი გზა. ამ ფაქტს არ უარყოფს თავად აპელანტიც. ასევე, მხარეებმა ერთობლივად დააყენეს ახალი ჭიშკარიც.

სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ სადავო გზის შეკეთებამდე _ 1980 წლამდე, მხარეები სარგებლობდნენ სადავო შესასვლელი გზითა და ჭიშკრით. სადავო გზა, სააპელაციო პალატის აზრით, საერთო სარგებლობაში იყო და დ. მ-იანს არანაირი სხვა ჭიშკარი და გზა არ გააჩნდა საკუთარ ეზოში შესასვლელად.

სააპელაციო პალატამ მიუთითა, რომ არქეტუქტურის შესახებ კანონი, რომელსაც აპელანტი იშველიებს თავისი მოთხოვნის მართებულობის დასადასტურებლად, ძალაში შევიდა 1998 წლის 14 მაისს, ხოლო დ. მ-იანის მიერ სამწვადის მშენებლობა წარმოებდა 1996-97 წლებში. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის მე-6 მუხლის თანახმად “კანონებს და კანონქვემდებარე ნორმატიულ აქტებს არა აქვთ უკუქცევითი ძალა, გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა ეს კანონით პირდაპირ არის გათვალისწინებული. არ შეიძლება კანონს მიეცეს უკუქცევითი ძალა თუ იგი ზიანის მომტანია, ან აუარსებს პირის მდგომარეობას”. ამდენად სააპელაციო პალატის აზრით, ის საფუძვლები და შეზღუდვები, რაც არქიტექტურის შესახებ კანონმა აამოქმედა, არ შეიძლება გავრცელდეს დ. მ-იანის მიერ 1996-97 წლებში კაფე-ბარზე მიშენებული სამწვადის მშენებლობაზე.

სააპელაციო პალატამ გაიზიარა აპელანტის მოსაზრება იმის შესახებ, რომ მ-იანებს მშენებლობის დაწყებისათვის არ ჰქონდათ სპეციალური ნებართვა. როგორც საქმის მასალებიდან ირკვევა, აღნიშნული სამწვადე უფრო ადრე აშენებულ კაფე-ბარზე მიშენებულ შენობას წარმოადგენს. ამასთან, სააპელაციო პალატა თვლის, რომ, მართალია, მშენებლობის საწარმოებლად საჭირო იყო ოფიციალური დოკუმენტი ინსპექციის ნებართვა, რაც დ. მ-იანს არ გააჩნდა მშენებლობის დაწყებისას, მაგრამ თავად დ. მ-იანს არ დაურღვევია კანონის მოთხოვნები, რაც მშენებლობის საწარმოებლად შეიძლება წაყენებული იქნეს პიროვნების წინაშე.

სააპელაციო პალატის განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა ბ. ხ-ძემ. კასატორმა განმარტა, რომ საოლქო სასამართლოს განჩინება მიიჩნია უკანონოდ და მოითხოვს მის გაუქმებას და ახალი გადაწყვეტილების მიღებას.

სამოტივაციო ნაწილი:

პალატა საქმის მასალების შესწავლით და მხარეთა განმარტებების მოსმენით მივიდა დასკვნამდე, რომ საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს, მოცემულ საქმეზე გაუქმდეს ქუთაისის საოლქო სასამართლოს განჩინება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე პალატას შემდეგ გარემოებათა გამო:

პალატა თვლის, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ მოცემულ საქმეზე მიღებული განჩინება დაუსაბუთებელია და მისი იურიდიული საფუძვლების შემოწმება შეუძლებელია.

სასამართლო არ უთითებს სამართლებრივ ნორმას რომლის საფუძველზეც მის მიერ მიღებულ იქნა აღნიშნული გადაწყვეტილება.

საქართველოს მიწის კოდექსის (1971 წ.) 96-ე მუხლის თანახმად რამდენიმე მესაკუთრეზე ნაგებობის სკუთრების უფლების გადასვლისას და აგრეთვე ნაგებობის ნაწილზე საკუთრების უფლების გადასვლისას, მიწის ნაკვეთი გადადის ნაგებობის მესაკუთრეთა საერთო სარგებლობაში. აღნიშნული ნორმის თანახმად სადავო მიწის ნაკვეთი წარმოადგენდა ხ-ძის და მ-იანის საერთო სარგებლობის საგანს, ხოლო შემდეგ იგი სამოქალაქო კოდექსის 1513 მუხლის თანახმად საერთო საკუთრებაში გადავიდა.

მოსარჩელემ საზიარო საგნის ნატურით გაყოფა მოითხოვა 1999 წელს, რის გამოც მოცემული დავა უნდა გადაწყდეს სამოქალაქო კოდექსის ნორმათა შესაბამისად. სამოქალაქო კოდექსის 963-ე მუხლის თანახმად საზიარო უფლების გაუქმებისა და ნივთის ნატურით გაყოფისას საზიარო საგანი უნდა დაიყოს ერთგვაროვან ნაწილებად. პალატის აზრით, მიწის ერთგვაროვან ნაწილებად გაყოფისას გათვალისწინებული უნდა იქნეს არა მხოლოდ ფართის ოდენობა, არამედ მხარეთა ინტერესი თითეული მისი ნაწილის მიმართ. ის გარემოება, რომ გზის მხარეს არსებული ეზოს ნაწილი წარმოადგენს მხარეთათვის დიდი ინტერესის საგანს არ შეიძლება სასამართლოს მიერ ყურადღების გარეშე იქნეს დატოვებული.

მოცემული დავის კანონიერი გადაწყვეტისათვის დიდი მნიშვნელობა აქვს ხ-ძის შეგებებული სარჩელის განხილვას. თუ დადგინდება, რომ შეგებებული სარჩელი საფუძვლიანია და ხ-ძის მოთხოვნა უნდა დაკმაყოფილდეს, ამ შემთხვევაში, შიძლება შესაძლებელი გახდეს მოდავე მხარეებისათვის დამოუკიდებელი გზის გაკეთება.

სააპელაციო პალატამ მიუთითა, რომ ,,არქიტექტურის შესახებ” კანონი, რომელსაც აპელანტი იშველიებს თავისი მოთხოვნის მართებულობის დასადასტურებლად, ძალაში შევიდა 1998 წლის 14 მაისს, ხოლო დ. მ-იანის მიერ სამწვადის მშენებლობა წარმოებდა 1996-97 წლებში. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის მე-6 მუხლის თანახმად “კანონებს და კანონქვემდებარე ნორმატიულ აქტებს არა აქვთ უკუქცევითი ძალა, გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა ეს კანონით პირდაპირ არის გათვალისწინებული. არ შეიძლება კანონს მიეცეს უკუქცევითი ძალა, თუ იგი ზიანის მომტანია, ან აუარესებს პირის მდგომარეობას”. ამდენად სააპელაციო პალატის აზრით, ის საფუძვლები და შეზღუდვები, რაც არქიტექტურის შესახებ კანონმა აამოქმედა, არ შეიძლება გავრცელდეს დ. მ-იანის მიერ 1996-97 წლებში კაფე-ბარზე მიშენებული სამწვადის მშენებლობაზე.Aამასთან, სააპელაციო პალატა არ ითვალისწინებს იმ გარემოებას, რომ 1996-97 წლებში მოქმედი კანონმდებლობა, ასევე განსაზღვრავდა მიწის თანამოსარგებლეთა უფლებებს და ადგენდა მშენებლობის წარმოების წესებს.

სააპელაციო პალატა აღნიშნავს, რომ მ-იანებს ამ მშენებლობის დაწყებისათვის არ ჰქონდათ სპეციალური ნებართვა და როგორც საქმის მასალებიდან ირკვევა, აღნიშნული სამწვადე უფრო ადრე აშენებულ კაფე-ბარზე მიშენებულ შენობას წარმოადგენს. Aამასთან, სააპელაციო პალატა თვლის, რომ, მართალია, მშენებლობის საწარმოებლად საჭირო იყო ოფიციალური, დოკუმენტი ინსპექციის ნებართვა, რაც დ. მ-იანს არ გააჩნდა ამ მშენებლობის დაწყებისას, მაგრამ თავად დ. მ-იანს არ დაურღვევია კანონის მოთხოვნები, რაც მშენებლობის საწარმოებლად შეიძლება წაყენებული იქნეს პიროვნების წინაშე. სასამართლო არ უთითებს რატომ მიაჩნია, რომ დ. მ-იანის მხრიდან არ დარღვეულა კანონის მოთხოვნები და ეს გარიგება წარმოადგენს ადმინისტრაციული აქტის კანონიერად ცნობის საფუძველსაც.

პალატის მიერ დადგენილი და მითითებული არ არის, თუ კონკრეტულად როდის იქნა მიღებული ის ადმინისტრაციული აქტები, რომელსაც შეგებებული სარჩელის ავტორი ასაჩივრებს და ეწინააღმდეგება თუ არა იგი იმ დროს მოქმედ კანონმდებლობას.

პალატა თვლის, რომ სააპელაციო სასამართლომ უნდა დაადგინოს, სადავო შენობის აშენებით დაირღვა თუ არა დ. მ-იანის უფლება და საერთო სარგებლობის ეზოს გაყოფის შემთხვევაში ექნებოდა თუ არა ამ გარემოებას მნიშვნელობა. სადავო აქტების შესწავლით, პალატამ, ასევე, უნდა გადაწყვიტოს საკითხი, მოცემული საქმე ხომ არ განეკუთვნება ადმინისტრაციულ საქმეთა კატეგორიას და ხომ არ არის იგი ადმინისტრაციული და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატის განსჯადი.Yსაქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 394-ე მუხლის ,,ე” ქვეპუნქტის თანახმად გადაწყვეტილება ყოველთვის ჩაითვლება კანონის დარღვევით მიღებულად, თუ გადაწყვეტილება არ არის იურიდიულად საკმაოდ დასაბუთებული, ან დასაბუთება იმდენად არასრულია, რომ მისი იურიდიული საფუძვლიანობის შემოწმება შეუძლებელია.

სარეზოლუციო ნაწილი:

სასამართლომ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

დ. მ-იანის საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს. მოცემულ საქმეზე გაუქმდეს ქუთაისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატის 2001 წლის 26 იანვრის განჩინება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე პალატას.

განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.