¹ 3კ/413-01 29 ივნისი, 2001 წ., ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: ვ. ხრუსტალი (თავმჯდომარე),

რ. ნადირიანი, მ. გოგიშვილი

სარჩელის საგანი: შრომითი მოვალეობის შესრულებისას მუშაკის ჯანმრთელობისათვის მიყენებული ზიანის ანაზღაურება.

აღწერილობითი ნაწილი:

თ. ფ-ძემ სარჩელით მიმართა სასამართლოს მოპასუხე სს “ქ.-ის” მიმართ და მოითხოვა ჯანმრთელობისათვის მიყენებული ზიანის ანაზღაურება. მოსარჩელე მიუთითებდა, რომ 1986 წელს მიიღო საწარმოო ტრავმა, რის შედეგადაც 80%-ით დაკარგა შრომის უნარი. წარმოება 1993 წლამდე უხდიდა პენსიას _ 180 მანეთს. 1993 წლიდან საწარმოს არ მოუხდენია პენსიის გადაანგარიშება მინისტრთა კაბინეტის ¹502 დადგენილების შესაბამისად. სს “ქ.-ის” მიერ გაცემული ცნობის თანახმად, მისი თანრიგის მკერავის ხელფასია 47 ლარი, რომლის 80% შეადგენს 32 ლარსა და 57 თეთრს. მოსარჩელის მოსაზრებით, აღნიშნული თანხა უნდა გამრავლდეს 72 თვეზე და ჯამს უნდა გამოაკლდეს სარჩოს სახით ამ პერიოდში მიღებული 171 ლარი და 50 თეთრი. მოსარჩელემ საბოლოოდ მოითხოვა 2070 ლარის ერთდროულად გადასახდელად მოპასუხისათვის დაკისრება. სასამართლო სხდომაზე თ. ფ-ძემ გაზარდა სასარჩელო მოთხოვნა და მოითხოვა ყოველთვიური სარჩოს სახით 146 ლარი და 32 თეთრის გადახდა.

მოპასუხე სს “ქ.-ის” დირექტორმა უ. მ-შვილმა სარჩელი არ ცნო და სს “ქ.-ი” არასათანადო მოპასუხედ მიიჩნია. მოპასუხის განმარტებით, 2000 წელს სს “ქ.-ის” რეორგანიზაციის შედეგად სს “ქ.-ს” ნატურით გამოეყო შემდეგი საწარმოები: შპს “ი.-ი”, შპს “ა-ი”, შპს “ნ.-ი” და შპს “მ.-ა”. სამკვერვალო საამქრო, სადაც თ. ფ-ძე მუშაობდა გადაეცა შპს-ს “ი.-ი”. აღნიშნულის გამო, სს “ქ.-ის” დირექტორი სათანადო მოპასუხედ ასახელებდა შპს “ი.-ი”.

რაიონულმა სასამართლომ მოცემულ საქმეზე ზიანის განსაზღვრის მიზნით დანიშნა საბუღალტრო ექსპერტიზა. ექსპერტიზის დასკვნის გათვალისწინებით სასამართლომ დაადგინა, რომ მოპასუხე ორგანიზაციაში მინიმალური ხელფასი არის 18 ლარი და 29 თეთრი. სასამართლომ მიიჩნია, რომ საქართველოს პრეზიდენტის ¹ 48 ბრაძანებულების თანახმად, მოპასუხეს უნდა დაეკისროს აღნიშნული თანხის ათმაგი ოდენობა და 2000 წლის 19 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით სს “ქ.-ს” თ. ფ-ძის სასარგებლოდ დააკისრა ერთდროულად გადასახდელად 2898 ლარი და 90 თეთრი, ხოლო ყოველთვიური სარჩოს სახით _ 146 ლარი და 32 თეთრი.

ქუთაისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატამ თანამოპასუხეებად ჩააბა შპს “ი.-ი”, შპს “ა.-ი”, შპს “ნ.-ი” და შპს “მ.-ა”.

შპს “ა.-ი” სასამართლო სხდომაზე არ გამოცხადდა.

შპს “ი.-ი”-ის დირექტორმა განაცხადა, რომ თანახმაა შპს “ნ.-ი” და შპს “მ.-ა” გათავისუფლდნენ პასუხისმგებლობისაგან, რადგან ორივე საწარმო გადახდისუუნაროა.

ქუთაისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატის 2001 წლის 1 თებერვლის გადაწყვეტილებით სს “ქ.-ის” სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ.

გაუქმდა ამ საქმეზე ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს 2000 წლის 19 ოქტომბრის გადაწყვეტილება და გამოტანილ იქნა ახალი გადაწყვეტილება.

სს “ქ.-ს”, შპს “ი.-ი”-ს, და შპს “ა.-ი”-ს თ. ფ-ძის სასარგებლოდ დაეკისრათ ერთდროულად 1052 ლარის და 80 თეთრის გადახდა. აქედან თითოეულს შესაბამისად _ სს “ქ.-ს” 48%, ანუ 505 ლარი და 60 თეთრი, შპს “ი.-ი”-ს _ 31,8%, ანუ 334 ლარი და 80 თეთრი, შპს “ა.-ი”-ს _ 20,2%, ანუ 213 ლარი და 70 თეთრი.

სს “ქ.-ს”, შპს “ი.-ი”-ს და შპს “ა.-ი”-ს მდგომარეობის შეცვლამდე თ. ფ-ძის სასარგებლოდ ყოველთვიური სარჩოს სახით დაეკისრათ 37 ლარი და 60 თეთრის გადახდა. აქედან თითოეულს შესაბამისად _ სს “ქ.-ს” 48% შესაბამისი 18 ლარი და 05 თეთრი, შპს “ი.-ი”-ს, 31,8% შესაბამისი 11 ლარი და 95 თეთრი, შპს “ა.-ი”-ს 20,2% შესაბამისი _ 8 ლარი 40 თეთრი.

სააპელაციო პალატამ დადგენილად ცნო შემდეგი გარემოებები:

2000 წლის 14 ივნისს სს “ქ.-ი” გაიყო ხუთ დამოუკიდებელ საწარმოდ: სს “ქ.-ი”, შპს “ი.-ი”, შპს “ა.-ი”, შპს “ნ.-ი” და შპს “მ.-ა”.

სს “ქ.-ზე” რიცხული ქონების მთლიანი საბალანსო ღირებულება გაყოფამდე შეადგენდა 290526 ლარს. გაყოფის შემდეგ ეს ქონება ხუთ საწარმოს შორის გაიყო შემდეგი პროცენტების მიხედვით: სს “ქ.-ს” გადაეცა ქონების 43,6%, შპს “ი.-ი”-ს _ 22,2%; შპს “ა.-ი”-ს _ 15,8%; შპს “ნ.-ის” _ 13,2% და შპს “მ.-ას” _ 5,2%.

სასამართლომ გაიზიარა შპს “ი.-ი” დირექტორის განმარტება და შპს “ნ.-ი” და შპს “მ.-ა” გაათავისუფლა ზარალის ანაზღაურებისაგან იმ საფუძვლით, რომ აღნიშნულმა საწარმოებმა საერთო ქონებიდან მცირე წილი მიიღეს და დღეისათვის გადახდისუუნაროები არიან. სააპელაციო პალატამ, ასევე, გაიზიარა შპს “ი.-ი” დირექტორის შემოთავაზებული წინადადება, სამ საწარმოს შორის ასანაზღაურებელი ზარალის განაწილების შესახებ.

სასამართლომ დადგენილად ცნო, რომ მკერავი მუშის საშუალო ხელფასი სს “ქ.-ში” შეადგენს 47 ლარსა და 74 თეთრს. თ. ფ-ძის შრომისუნარის 80% დაკარგვის გათვალისწინებით მოსარჩელეს ყოველთვიური სარჩო განუსაზღვრა 37 ლარი და 60 თეთრის ოდენობით. სასამართლომ დადგენილად ცნო, რომ თ. ფ-ძეს 1998 წლიდან 2001 წლის იანვრამდე არ მიუღია 28 თვის სარჩო, რაც შეადგენს 1052 ლარსა და 80 თეთრს.

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება კასატორს მიაჩნია უკანონოდ და დაუსაბუთებლად. კასატორის მოსაზრებით, ზიანი უნდა გადახდეს მხოლოდ სს “ქ.-ს” და პენსიის გაანგარიშება უნდა მოხდეს პრეზიდენტის ¹48 ბრაძანებულების მე-11 მუხლის შესაბამისად, ორგანიზაციაში არსებული შრომის ანაზღაურების მინიმალური დონის ათმაგი ოდენობიდან.

კასატორს მიაჩნია, ასევე, რომ სასამართლომ არასწორად დაადგინა ფაქტობრივი გარემოებები, კერძოდ, სასამართლომ პენსია გადაიანგარიშა 1998 წლიდან, რაც არასწორია, რადგან მას პენსია არ მიუღია 1997 წლიდან.

აღნიშნულიდან გამომდინარე, კასატორი მოითხოვს სააპელაციო პალატის გადაწყვეტილების გაუქმებას და ახალი გადაწყვეტილებით მისი სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილებას.

სამოტივაციო ნაწილი:

პალატამ შეისწავლა საქმის მასალები, მოისმინა მხარეთა განმარტებები და თვლის, რომ თ. ფ-ძის საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ, შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 411-ე მუხლის თანახმად, საკასაციო სასამართლო თვითონ მიიღებს გადაწყვეტილებას საქმეზე, თუ საქმის გარემოებები საოლქო სასამართლოს პალატის მიერ საპროცესო ნორმების დარღვევის გარეშეა დადგენილი და საჭირო არ არის მტკიცებულებათა დამატებითი გამოკვლევა.

მოცემულ საქმეზე დადგენილია, რომ სააქციო საზოგადოება “ქ.-ი” 2000 წლის 14 ივნისს გაიყო ხუთ დამოუკიდებელ საწარმოდ. “მეწარმეთა შესახებ” კანონის 14.6 მუხლის II ნაწილის თანახმად, გაყოფის შედეგად წარმოქმნილი საწარმოები სოლიდარულად აგებენ პასუხს თავდაპირველი საწარმოს გაყოფამდე არსებულ ვალდებულებებზე.

აღნიშნული ნორმის საფუძველზე საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სს “ქ.-ის” გაყოფის შედეგად წარმოქმნილი საწარმოები არიან სოლიდარული მოვალეები თ. ფ-ძის მიმართ.

სამოქალაქო კოდექსის 463-ე მუხლის თანახმად, სოლიდარული ვალდებულების თავისებურება იმაშია, რომ ყოველი მოვალე ვალდებულია მიიღოს მონაწილეობა ვალდებულების მთლიან შესრულებაში, ხოლო კრედიტორს აქვს მხოლოდ ერთჯერადი მოთხოვნის უფლება. მოცემულ საქმეზე სააპელაციო სასამართლომ თ. ფ-ძის სასარგებლოდ მოპასუხეებს ზიანის ანაზღაურება დააკისრა წილთა განსაზღვრით, რაც ეწინააღმდეგება სოლიდარული ვალდებულების არსს, რომლის მიზანია კრედიტორის მდგომარეობის გაუმჯობესება. კრედიტორი მოვალის არჩევანში თავისუფალია. მას შეუძლია მოთხოვნა წაუყენოს, როგორც ყველა მოვალეს ერთობლივად, ისე _ ნებისმიერ მათგანს ცალ-ცალკე. თავის მხრივ მოვალეს, რომელიც სოლიდარულ ვალდებულებას შეასრულებს, აქვს უკუმოთხოვნის უფლება დანარჩენი მოვალეების მიმართ (მუხლი 473).

“შრომითი მოვალეობის შესრულებისას მუშაკის ჯანმრთელობისათვის ვნების მიყენების შედეგად ზიანის ანაზღაურების წესის შესახებ” საქართველოს პრეზიდენტის 1999 წლის 9 თებერვლის ¹ 48 ბრაძანებულების მე-11 მუხლის მეორე აბზაცის თანახმად, ზიანი ანაზღაურდება იმავე ან იგივე თანრიგის ნებისმიერი სპეციალობის მუშაკის ბოლო სამი თვის სრულად ნამუშევარი ფაქტობრივად მიღებული საშუალო ხელფასიდან იმ ოდენობით, რამდენი პროცენტითაც დაკარგული აქვს შრომის უნარის ხარისხი.

ამავე მუხლის მესამე აბზაცის თანახმად, თუ ორგანიზაციაში აღარ არსებობს აღნიშნული თანამდებობები, დაზარალებულს სარჩო განესაზღვრება ორგანიზაციაში არსებული შრომის ანაზღაურების მინიმალური დონის ათმაგი ოდენობიდან.

კასატორის მოსაზრება იმის შესახებ, რომ სასამართლოს სარჩოს ოდენობა უნდა განესაზღვრა ორგანიზაციაში არსებული შრომის ანაზღაურების მინიმალური დონის ათმაგი ოდენობიდან, ვერ იქნება გაზიარებული, რადგან სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილია და თვით მოსარჩელეც სასარჩელო განცხადებაში მიუთითებდა, რომ მოპასუხე ორაგნიზაციაში არსებობს მკერავი მუშის პროფესია, რომლის საშუალო ხელფასი შეადგენს 47 ლარსა და 74 თეთრს. მოსარჩელის შრომის უნარის 80%-ის დაკარგვის გათვალისწინებით ყოველთვიური სარჩო შეადგენს 37 ლარს და 60 თეთრს. აღნიშნული ფაქტობრივი გარემოებები, თანახმად სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მეორე ნაწილისა, სავალდებულოა სასამართლოსათვის. კასატორის მიერ ამ გარემოებების წინააღმდეგ ვერ იქნა წამოყენებული დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია, რის გამოც მისი მოსაზრებაც ვერ იქნება გაზიარებული.

სასამართლომ დადგენილად ცნო, რომ თ. ფ-ძეს 1998 წლიდან 2001 წლის იანვრამდე მიღებული აქვს 4 თვის სარჩო და არ მიუღია 28 თვის სარჩო. საკასაციო სასამართლო აღნიშნულ დასკვნას ვერ დაეთანხმება, რადგან 1998 წლის იანვრიდან 2001 წლის იანვრამდე არის 36 თვე, თუ თ. ფ-ძეს მიღებული აქვს 4 თვის სარჩო, ე.ი. მიუღებელი რჩება 32 თვის სარჩო. პალატა თვლის, რომ სასამართლოს მიერ არასწორად არის გაანგარიშებული ერთდროულად გადასახდელი თანხის ოდენობა. ყოველთვიურად გადასახდელი თანხა _ 37 ლარი და 60 თეთრი _ უნდა გამრავლდეს 32 თვეზე, რაც შეადგენს 1203 ლარსა და 20 თეთრს. აღნიშნული თანხა ერთდროულად გადასახდელად სოლიდარულად უნდა დაეკისროთ მოპასუხეებს.

სარეზოლუციო ნაწილი:

პალატამ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 411-ე მუხლით და

გ ა დ ა წ ყ ვ ი ტ ა:

თ. ფ-ძის საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ.

ქუთაისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო და სამეწარმეო საქმეთა პალატის 2001 წლის 1 თებერვლის გადაწყვეტილება ამ საქმეზე გაუქმდეს და მიღებულ იქნეს ახალი გადაწყვეტილება.

სს “ქ.-ს”, შპს “ი.-ს” და შპს “მ.-ს” თ. ფ-ძის სასარგებლოდ სოლიდარულად დაეკისროთ ერთდროულად 1203 ლარის და 20 თეთრის გადახდა, მათვე სოლიდარულად დაეკისროთ 2001 წლის 1 იანვრიდან ყოველთვიური სარჩოს სახით 37 ლარის და 60 თეთრის გადახდა მდგომარეობის შეცვლამდე.

გადაწყვეტილება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.