გ ა ნ ჩ ი ნ ე ბ ა

¹ 3კ/415-01 6 ივნისი, 2001 წ., ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: მ. წიქვაძე (თავმჯდომარე),

ლ. გოჩელაშვილი, რ. ნადირიანი

სარჩელის საგანი: სესხის დაბრუნება.

აღწერილობითი ნაწილი:

2000 წლის 30 მაისს ც. შ-ძემ ვ. ყ-შვილის წინააღმდეგ სარჩელით მიმართა ქ. თბილისის კრწანისი-მთაწმინდის რაიონულ სასამართლოს.

მოსარჩელემ მიუთითა, რომ 1998 წლის ოქტომბერში ვ. ყ-შვილს ერთი წლის ვადით ასესხა 7000 აშშ დოლარი, თვეში 10% დარიცხვით.

ვ. ყ-შვილმა მოსარჩელის სასარგებლოდ იპოთეკით დატვირთა საკუთარი ბინა.

სესხის ხელშეკრულება სანოტარო ფორმით გაფორმდა 1998 წლის 24 დეკემბერს.

მოსარჩელემ მოითხოვა პროცენტის ჩათვლით გასესხებული თანხის -17900 აშშ დოლარის დაბრუნება.

2000 წლის 18 ივლისს მოსარჩელემ დამატებითი სარჩელით მიმართა სასამართლოს და შეამცირა დავის საგანი იმ მოტივით, რომ სესხის ხელშეკრულებით პროცენტი გონივრულ შესაბამისობაში არ იყო ბანკთაშორის საკრედიტო აუქციონის მიერ დადგენილი პროცენტის ზღვრულ ნორმასთან (ხელშეკრულებით გათვალისწინებული იყო 10% გადახდა, ხოლო ბანკთაშორისი საკრედიტო აუქციონის მიერ ამ დროისათვის დადგენილი იყო 2,33%). საბოლოოდ მოპასუხისაგან მოითხოვა 10832 აშშ დოლარის გადახდა.

მოპასუხის წარმომადგენელმა დ. დ-ემ სარჩელი არ ცნო იმ საფუძვლით, რომ მოსარჩელის მიერ მოპასუხეზე გადაცემული 7000 აშშ დოლარი სესხს კი არ წარმოადგენდა, არამედ ეს თანხა იყო ერთობლივ საქმიანობაში ჩადებული თანხა, იგი თვალთმაქცურად გაფორმდა სესხის ხელშეკრულებად და მოითხოვა ამ გარიგების ბათილად ცნობა.

მოპასუხის წარმომადგენელმა მითითებული ხელშეკრულების ბათილად ცნობა მოითხოვა სამოქალაქო კოდექსის 83-ე მუხლის საფუძველზეც, იმ მოტივით, რომ მოპასუხეს ხელშეკრულებაში აღნიშნული თანხა გადაცემული ჰქონდა სხვა პირებისათვის, მაგრამ მითითებული პირები სასამართლომ საქმეში არ ჩააბა მოპასუხეებად.

ქ. თბილისის კრწანისი-მთაწმინდის რაიონული სასამართლოს 2000 წლის 4 აგვისტოს გადაწყვეტილებით ც. შ-ძის სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ და მოპასუხეს დაეკისრა 9097 აშშ დოლარის გადახდა; დადგინდა იპოთეკით დატვირთული ბინის გაყიდვა.

სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები: მხარეებს შორის 1998 წლის 24 დეკემბერს წერილობით, ერთი წლის ვადით დაიდო პროცენტიანი სესხის ხელშეკრულება. ამ ხელშეკრულების შესაბამისად, მოპასუხე ვ. ყ-შვილმა ც. შ-ძისაგან ისესხა 7000 აშშ დოლარი ყოველთვიურად 10% დარიცხვით და სესხის უზრუნველსაყოფად იპოთეკით დატვირთა თავისი ბინა. ამასთან, დადგენილად იქნა მიჩნეული, რომ მოპასუხემ კრედიტორს დაუბრუნა მხოლოდ 1000 აშშ დოლარი. დანარჩენი თანხა არ დაუბრუნებია.

ვ. ყ-შვილის წამომადგენლის სააპელაციო საჩივარი, რომელიც მოითხოვდა პროცენტის ნაწილში ხელშეკრულების ბათილად ცნობასა და ახალი გადაწყვეტილებით ვ. ყ-შვილისათვის გადასახდელად მხოლოდ 6000 აშშ დოლარის დაკისრებას, არ დაკმაყოფილდა და სააპელაციო სასამართლოს 2001 წლის 22 იანვრის განჩინებით ამ საქმეზე რაიონული სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილება უცვლელად დარჩა.

დ. დ-ძემ 2001 წლის 8 მარტს საკასაციო საჩივრით მიმართა საქართველოს უზენაეს სასამართლოს და მოითხოვა ამ საქმეზე სააპელაციო სასამართლოს მიერ მიღებული განჩინების გაუქმება და საქმის ხელახალი განხილვისათვის დაბრუნება შემდეგი საფუძვლებით:

1. კასატორს მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლომ არასწორად განმარტა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 188-ე მუხლი, როცა მიუთითა, რომ თითქოს ხელშეკრულების ბათილობის საკითხს პროცენტის ნაწილში სასამართლო ვერ განიხილავდა, რადგან მოპასუხეს შეტანილი არ ჰქონდა შეგებებული სარჩელი.

2. სააპელაციო სასამართლომ არ გამოიყენა სამოქალაქო კოდექსის 625-ე მუხლი, რომლის იმპერატიული მოთხოვნაა პროცენტების შესახებ დადებული შეთანხმების ბათილობა, თუ პროცენტი გონივრულ შესაბამისობაში არაა კანონით დადგენილ ზღვრულ ოდენობასთან.

3. კასატორის მოსაზრებით, სააპელაციო სასამართლომ არასწორად განმარტა სამოქალაქო კოდექსის 286-ე მუხლი და არ გამოიყენა ამავე კოდექსის 288-ე მუხლი, რომლის საფუძველზეც მოსარჩელის მოთხოვნის დაკმაყოფილება იპოთეკით დატვირთული ბინიდან 5000 აშშ დოლარზე ზევით თანხის ანაზღაურების შესახებ, გამორიცხული იყო.

4. სააპელაციო სასამართლოს უნდა გამოეყენებინა 390-ე, 392-ე და 393-ე მუხლები და არ გამოიყენა.

5. მისი მოსაზრებით, ამ საქმეზე სააპელაციო სასამართლოს მიერ მიღებული განჩინება პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების (მოვალისათვის გადასახდელად 9097 აშშ დოლარის დაკისრებისა და იპოთეკით დატვირთული ბინის რეალიზაცია) უცვლელად დატოვების შესახებ დაუსაბუთებელია, რადგან პირველი ინსტანციის სასამართლომ იპოთეკის ხელშეკრულებით განსაზღვრულ ფარგლებზე მეტი ოდენობით დააკმაყოფილა კრედიტორის მოთხოვნა.

სამოტივაციო ნაწილი:

საკასაციო პალატა საკასაციო საჩივრის ფარგლებში გაეცნო საქმის მასალებს, მოისმინა მხარეთა განმარტებანი და მიიჩნია, რომ მოცემულ საქმეზე სააპელაციო სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილება უცვლელად უნდა დარჩეს შემდეგ გარემოებათა გამო:

მცდარია კასატორის მოსაზრება იმის შესახებ, რომ სააპელაციო სასამართლომ არ გამოიყენა სამოქალაქო კოდექსის 625-ე მუხლი.

მართალია, სამოქალაქო კოდექსის 625-ე მუხლის შესაბამისად, მხარეებს სესხისათვის შეუძლიათ გაითვალისწინონ პროცენტიც, რაც გონივრულ შესაბამისობაში უნდა იყოს ეროვნული ბანკის ან ბანკთაშორისი საკრედიტო აუქციონის მიერ დადგენილ ზღვრულ ოდენობასთან და ამ წესის დარღვევით პროცენტის შესახებ დადებული შეთანხმება ბათილია, მაგრამ კასატორის მოსაზრების საწინააღმდეგოდ, ასეთ შემთხვევაში, ბათილად შეიძლება ჩაითვალოს მხოლოდ პროცენტის ის ოდენობა, რომელიც არ შეესაბამება დადგენილ ზღვრულ ოდენობას და არა მთლიანად ხელშეკრულება პროცენტიანი სესხის შესახებ.

სამოქალაქო კოდექსის 62-ე მუხლის შესაბამისად, გარიგების ნაწილის ბათილობა არ იწვევს მისი სხვა ნაწილის ბათილობას, თუ სავარაუდოა, რომ გარიგება დაიდებოდა მისი ბათილი ნაწილის გარეშეც. დადგენილია, რომ მოსარჩელემ, მართალია, სესხის ხელშეკრულების დადების დროს სესხის პროცენტი განსაზღვრა 10%, მაგრამ სარჩელით მოითხოვა 2,33% ანაზღაურება, რაც შესაბამისობაში იყო ბანკთაშორის საკრედიტო აუქციონის მიერ დადგენილ ზღვრულ ოდენობასთან.

ფაქტია, რომ მითითებული გარემოების გათვალისწინებით პროცენტიანი სესხის შესახებ ხელშეკრულება მხარეებს შორის, თუნდაც 2,33% გადახდის გათვალისწინებით, მაინც დაიდებოდა. აქედან გამომდინარე, ბათილად შეიძლება ჩაითვალოს სესხის ხელშეკრულება მხოლოდ პროცენტის სახით 10% განსაზღვრის და არა საერთოდ პროცენტის გათვალისწინების ნაწილში. სესხისათვის ხელშეკრულებით 10% გათვალისწინების ბათილობა ვერ გამოიწვევს საერთოდ სესხისათვის პროცენტის გათვალისწინების ბათილობას, მითუმეტეს თუ კი ვალის დაბრუნების დროს მოთხოვნილი პროცენტი გონივრულ შესაბამისობაში იქნება ბანკთაშორის საკრედიტო აუქციონის მიერ დადგენილ ზღვრულ ოდენობასთან, რასაც მოცემულ შემთხვევაში ჰქონდა ადგილი.

მართალია, სააპელაციო სასამართლომ არასწორად გამოიყენა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 188-ე მუხლი, როცა მიუთითა, რომ სესხის ხელშეკრულება პროცენტის განსაზღვრის ნაწილში არ შეიძლებოდა ბათილად ცნობილიყო შეგებებული სარჩელის არარსებობის გამო (ბათილობა მატერიალური ნორმაა და მისი გამოყენება სასამართლოს შეუძლია, რადგან იგი ვალდებულია სამოქალაქო დავას მისცეს იურიდიული კვალიფიკაცია შეგებებული სარჩელის წარდგენის გარეშეც), მაგრამ აღნიშნული გარემოება არ შეიძლება განჩინების გაუქმების საფუძველი გახდეს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393-ე მუხლის მესამე ნაწილის შესაბამისად, საპროცესო სამართლის ნორმების დარღვევა მხოლოდ მაშინ შეიძლება გახდეს გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძველი, თუ ამ დარღვევის შედეგად საქმეზე არასწორი გადაწყვეტილება იქნა მიღებული. მოცემულ შემთხვევაში სააპელაციო სასამართლოს მიერ განჩინებაში სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 188-ე მუხლის მითითება რაიმე ზეგავლენას არ ახდენს გადაწყვეტილებაზე, საქმეზე მიღებულია სწორი გადაწყვეტილება და ამიტომ აღნიშნული საკითხი ვერ გახდება განჩინების გაუქმების საფუძველი.

ასევე, არასწორია კასატორის მოსაზრება იმის შესახებ, რომ თითქოს სასამართლომ იპოთეკის ხელშეკრულებით განსაზღვრულ რაოდენობაზე მეტი ოდენობით დააკმაყოფილა კრედიტორის მოთხოვნა.

სასამართლომ დააკმაყოფილა კრედიტორის მოთხოვნა სესხის დაბრუნების ნაწილში გასესხებული თანხის, მასზე გათვალისწინებული პროცენტის დაბრუნების და იპოთეკით დატვირთული ბინის გაყიდვის შესახებ.

მართალია, იპოთეკით დაიტვირთა ბინა 5000 აშშ დოლარის ფარგლებში, მაგრამ ვალის - 9097 აშშ დოლარის - მთლიანი ანაზღაურება იპოთეკით დატვირთული ბინის რეალიზაციით სასამართლოს არ დაუდგენია, აქედან გამომდინარე, იგი არ გასცილებია იპოთეკის ხელშეკრულებით განსაზღვრულ ფარგლებს. სასამართლომ დაადგინა იპოთეკით დატვირთული ბინის რეალიზაცია (იგულისხმება რეალიზაციით მიღებული თანხა), თუ იგი არ აღემატება 5000 აშშ დოლარს, გადახდევინება იწარმოებს ამ ფარგლებში, დანარჩენი თანხის ანაზღაურება მოხდება საერთო წესით.

აქედან გამომდინარე, არასწორია კასატორის მოსაზრება, თითქოს სააპელაციო სასამართლომ არასწორად განმარტა სამოქალაქო კოდექსის 286-ე მუხლი (სააპელაციო სასამართლოს საერთოდ არ განუმარტავს მითითებული მუხლი), ასევე, მცდარია კასატორის მოსაზრება იმ ნაწილში, თითქოს სააპელაციო სასამართლოს უნდა გამოეყენებინა ამავე კოდექსის 288-ე მუხლი. სამოქალაქო კოდექსის 288-ე მუხლი მესაკუთრის იპოთეკას გულისხმობს და მოცემულ შემთხვევაში მისი გამოყენება დაუშვებელია, რადგან მოთხოვნა უკვე წარმოშობილი იყო, არ გაქარწყლებულა და არ გადასულა უძრავი ნივთის მესაკუთრეზე.

მესაკუთრის იპოთეკა წარმოიშობა იმ შემთხვევაში, როცა მოთხოვნა, რომლის უზრუნველსაყოფადაც არსებობს იპოთეკა, არ წარმოშობილა, იგი ქარწყლდება ან გადადის უძრავი ნივთის მესაკუთრეზე.

მოცემულ შემთხვევაში რაიონული სასამართლოს მიერ გადაწყვეტილების მიღების შემდეგ მოვალის მიერ კრედიტორისათვის 6000 აშშ დოლარის შეთავაზება ან ვალის დაფარვის მიზნით ნოტარიუსის დეპოზიტზე ბანკში მითითებული თანხის შეტანა არ ნიშნავს იმას, რომ მოთხოვნა, რომლის უზრუნველსაყლფადაც არსებობდა იპოთეკა, არ წარმოშობილა. მოცემულ შემთხვევაში პირიქითაა, მოთხოვნა, რომლის უზრუნველსაყოფადაც არსებობდა იპოთეკა, წარმოიშვა ვალის დაუბრუნებლობის გამო. ვალის დაბრუნების და იპოთეკით დატვირთული ბინის რეალიზაციის შესახებ სასამართლომ მიიღო გადაწყვეტილება, რის შემდეგაც მოვალის მიერ კრედიტორისათვის ვალის გადახდის მიზნით 6000 აშშ დოლარის (სასამართლოს მიერ გადასახდელად დაკისრებული ვალის საერთო რაოდენობა 9097 აშშ დოლარია) შეთავაზება ან ამ თანხის ნოტარიუსის დეპოზიტზე ბანკში შეტანა არ წარმოშობს სამოქალაქო კოდექსის 288-ე მუხლით გათვალისწინებულ პირობას - მოთხოვნის არ წარმოშობას ან მოთხოვნის გაქარწყლებას და არც მოთხოვნის მესაკუთრეზე გადასვლას.

სააპელაციო სასამართლო, ასევე, ვერ გამოიყენებდა სამოქალაქო კოდექსის 390-ე, 392-ე და 393-ე მუხლების მოთხოვნასაც, რადგან მითითებული მუხლები კრედიტორის მიერ ვადის გადაცილებაზე პასუხისმგებლობას ითვალისწინებს. მოცემულ შემთხვევაში კი კრედიტორის მხრიდან ვადის გადაცილებას ადგილი არ ჰქონია. მართალია, კასატორმა 2000 წლის 15 ნოემბერს ც. შ-ძის სასარგებლოდ ნოტარიუს მ-შვილის სადეპოზიტო ანგარიშზე ბანკში შეიტანა 6000 აშშ დოლარი, მაგრამ აღნიშნული გარემოება არ იძლევა არც პირველი ინსტანციის და არც სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძველს და არ მიუთითებს იმაზე, რომ კრედიტორმა არ მიიღო შემოთავაზებული შესრულება. მითითებული თანხის დეპოზიტზე ჩარიცხვა ამ საქმეზე მიღებული გადაწყვეტილების აღსრულების პროცესის შემადგენელი ნაწილია და თავისთავად ზეგავლენას ვერ მოახდენს ამ საქმეზე დეპოზიტზე ფულის შეტანამდე მიღებული გადაწყვეტილების კანონიერებაზე. აღნიშნული გარემოება არც მესაკუთრეზე იპოთეკის გადასვლას არ ნიშნავს და არც კრედიტორის მხრივ შესრულების მიღებაზე უარის თქმას. მოვალის ასეთი მოქმედება მოცემულ შემთხვევაში შეიძლება მხედველობაში იქნეს მიღებული ამ საქმეზე გადაწყვეტილების აღსრულების დროს.

ამრიგად, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ საკასაციო საჩივარში მითითებულ კანონის დარღვევას ადგილი არა აქვს.

სარეზოლუციო ნაწილი:

საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

ვ. ყ-შვილის წარმომადგენელ დ. დ-ძის საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს.

უცვლელად დარჩეს ამ საქმეზე თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატის 2001 წლის 22 იანვრის განჩინება.

განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.