¹ 3კ/431-01 11 ივლისი, 2001 წ., ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: ბ. ხიმშიაშვილი (თავმჯდომარე),

მ. ცისკაძე, ბ. კობერიძე

დავის საგანი: ბინიდან გამოსახლება და ქირის დაკისრება;

დავის საგანი შეგებებულ სარჩელში: მოსარგებლედ ცნობა; აშენებული ფართის მესაკუთრედ ცნობა

აღწერილობითი ნაწილი:

ა. ე-ოვას საკუთრებას წარმოადგენს ქ. თბილისში, ... მდებარე საცხოვრებელი სახლის 264/840 ნაწილი. მის კუთვნილ ფართში, კერძოდ ლიტ. “ა” ¹ 4 ოთახში წლების მანძილზე ცხოვრობს ს. შ-ოვა. ა. ე-ოვამ 1998 წელს სარჩელი აღძრა სასამართლოში ს. შ-ოვას მიმართ და მოითხოვა მისი გამოსახლება კუთვნილი ოთახიდან, ასევე, დამხმარე სათავსოებიდან იმ საფუძვლით, რომ იგი, როგორც დამქირავებელი, არ იხდის ბინის ქირას, ასევე მოითხოვა მოპასუხისთვის ბინის ქირის დაკისრება, თვეში 50 ლარის ოდენობით 1996 წლის მაისიდან გამოსახლების დღემდე.

ს. შ-ოვამ შეგებებული სარჩელით მიმართა სასამართლოს მოპასუხე ა. ე-ოვას მიმართ და მოითხოვა ¹4 ოთახზე კანონიერ მფლობელად ცნობა, ხოლო მის მიერ მიშენებული შემინული აივნის, სამზარეულოს, აივნის ქვეშ მოწყობილი სარდაფის მესაკუთრედ ცნობა.

მოცემული დავა არაერთხელ იქნა განხილული სასამართლოების მიერ. ბოლოს, ქ. თბილისის ისანი-სამგორის რაიონულმა სასამართლომ 2000 წლის 14 აგვისტოს გადაწყვეტილებით ა. ე-ოვას სარჩელი ნაწილობრივ დააკმაყოფილა: ს. შ-ოვას დაეკისრა ქ. თბილისში, ... მის მიერ დაკავებული 29,8 კვ.მ. ფართის საცხოვრებელი ოთახის 23 თვის გადაუხდელი ქირის გადახდა, თვეში 2,5 ლარზე გაანგარიშებით, სულ 57 ლარი და 50 თეთრი, ხოლო სარჩელის მოთხოვნას ს. შ-ოვისთვის 23 თვის ქირის _ თვეში 50 ლარის გადახდევინების, მისი სადავო ბინიდან გამოსახლების შესახებ უარი ეთქვა უსაფუძვლობის გამო.

ს. შ-ოვას შეგებებული სარჩელი დაკმაყოფილდა: იგი ცნობილ იქნა სადავო 29,8 კვ.მ. ფართის საცხოვრებელი ოთახის კანონიერ მფლობელად; ცნობილ იქნა, ასევე, ამავე მისამართზე მის მიერ დაკავებული ¹ 4¹ არასაცხოვრებელი, 13.2 კვ.მ. ფართის აივნის, 2.1 კვ.მ. ფართის შესასვლელის, 7.6 კვ.მ. ფართის მქონე სარდაფის და 3.5 კვ.მ. ფართის სათავსოს მესაკუთრედ, რაც აღრიცხული უნდა იქნეს ს. შ-ოვას სახელზე საკუთრების უფლებით საჯარო რეესტრში.

რაიონულმა სასამართლომ დადგენილად ცნო, რომ ს. შ-ოვამ ააშენა სადავო არასაცხოვრებელი ფართი, ამ ფართის მშენებლობის შეჩერება მესაკუთრე ა. ე-ოვას არ მოუთხოვია, რაც მის თანხმობაზე მიუთითებს. “საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ” კანონის მე-6 მუხლის პირველი პუნქტის თანახმად, მოსარგებლეს აქვს საკუთრების უფლება მესაკუთრის თანხმობით, საკუთარი ხარჯებით განხორციელებულ მიშენება-დაშენებაზე. ხელშეკრულების შეწყვეტის შემთხვევაში, საცხოვრებელი სადგომის მიშენება-დაშენებაზე ამ მუხლის პირველი პუნქტით გათვალისწინებული საკუთრების უფლების დათმობისას მესაკუთრე ვალდებულია აანაზღაუროს მოსარგებლის მიერ გაწეული ხარჯები.

ამ მუხლის საფუძველზე პირველი ინსტანციის სასამართლომ ს. შ-ოვა ცნო სადავო, მიშენებული არასაცხოვრებელი ფართის მესაკუთრედ. რაიონულმა სასამართლომ არ დააკმაყოფილა ა. ე-ოვას სარჩელი ს. შ-ოვას სადავო ბინიდან გამოსახლების შესახებ იმ საფუძვლით, რომ ქ. თბილისის ისნის რაიონის სასამართლოს 1996 წლის 3 მაისის გადაწყვეტილებით არ დაკმაყოფილდა ა. ე-ოვას სარჩელი ქ. თბილისში, ... მდებარე ¹ 4 ოთახიდან ს. შ-ოვას გამოსახლების შესახებ იმ საფუძვლით, რომ იგი დამქირავებლის უფლებით ცხოვრობს ამ ბინაში და 1991 წლამდე თვეში 5 ლარს უხდიდა ბინის მესაკუთრეს; სასამართლომ მიუთითა, რომ ს. შ-ოვა პენსიონერია და არ აქვს საშუალება, თვეში გადაიხადოს 50 ლარი ბინის ქირა, ამიტომ, სანამ მხარეთა შორის არ მოხდება შეთანხმება ბინის ქირის თაობაზე, ქირის გადახდევინება უნდა მოხდეს ქ. თბილისის ისნის რაიონის სასამართლოს 1996 წლის 3 მაისის კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით განსაზღვრული თანხის მიხედვით, კერძოდ, თვეში - 2 ლარის და 50 თეთრის ოდენობით.

პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილებაზე სააპელაციო საჩივარი შეიტანა ა. ე-ოვამ.

თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატამ 2000 წლის 13 დეკემბრის განჩინებით არ დააკმაყოფილა ა. ე-ოვას სააპელაციო საჩივარი, უცვლელად დატოვა მოცემულ საქმეზე რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება. სააპელაციო პალატის განჩინება ეფუძნება შემდეგ მოტივებს: ს. შ-ოვას დაკავებული აქვს ქ. თბილისში, ... მდებარე საცხოვრებელ სახლში 29.8 კვ. მ. ფართის საცხოვრებელი ოთახი, 13.2 კვ.მ. აივანი, 7.6 კვ.მ. შესასვლელი, 3.5 კვ.მ. ფართის სარდაფი. ს. ე-ოვასა და ს. შ-ოვას შორის ურთიერთობა სადავო ბინის თაობაზე უნდა მოწესრიგდეს “საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ” კანონის შესაბამისად. ს. შ-ოვა სადავო ფართში ჩაწერილია და ცხოვრობს 1948 წლიდან. სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად ცნო, რომ ქ. თბილისის ისნის რაიონის სასამართლოს 1996 წლის 3 მაისის გადაწყვეტილებამ, მართალია, ს. შ-ოვას განუსაზღვრა მდგმურის სტატუსი, მაგრამ 1998 წლის 25 ივნისს მიღებულმა კანონმა “საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ” შეცვალა ბინის ქირის გადახდის საფუძველი, რის გამოც ა. ე-ოვას მოთხოვნა ბინის მაშინდელი ქირის გადახდის შესახებ ვერ დაკმაყოფილდება.

საქმეში წარმოდგენილია საინჟინრო-ტექნიკური ექსპერტიზის 2000 წლის 28 ივნისის დასკვნა, რომლის თანახმად, ქ. თბილისში, ... მდებარე 29 კვ.მ. ფართობის და შემინული აივნის საამშენებლო-სარემონტო სამუშაოების ღირებულება შეადგენს 3254 ლარს, ხოლო ღია აივნის სათავსოდ მოსაწყობად ჩატარებულია კაპიტალური სარემონტო სამუშაოები, რაც იმაზე მიუთითებს, რომ საცხოვრებელი სადგომი უმნიშვნელოდ არ გადაკეთებულა. სააპელაციო პალატამ გამოიყენა ასევე “საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ” კანონის მე-6 მუხლის I ნაწილი, რომლის თანახმად, მოსარგებლეს საკუთრების უფლება აქვს, თუკი საკუთარი ხარჯებით განახორციელებს საცხოვრებელი სადგომის მიშენება-დაშენებას. აღნიშნულზე რომ მესაკუთრის თანხმობა არსებობდა, იმით დასტურდება, რომ მას წინააღმდეგობა არ გაუწევია ამ სამუშაოების შესრულებისას. მის მიერ მესაკუთრის თანხმობით მოხდა გათბობის მოწყობა, 6 კვ.მ. ფართის სამზარეულოს აშენება, სარდაფის გაფართოება.

ა. ე-ოვამ საკასაციო საჩივარი შეიტანა სააპელაციო სასამართლოს განჩინებაზე, მოითხოვა მისი გაუქმება და საქმის დაბრუნება ხელახალი განხილვისათვის შემდეგი მოტივებით: სააპელაციო სასამართლომ არასწორად გამოიყენა კანონი “საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ”, რადგან ს. შ-ოვა არ წარმოადგენს ბინის მოსარგებლეს, ის ბინის დამქირავებელია; სასამართლომ არაკანონიერად უთხრა უარი ს. შ-ოვას ბინიდან გამოსახლებაზე; დაუსაბუთებელია სასამართლოს მითითება იმის შესახებ რომ რადგან ს. შ-ოვა არ არის თანახმა ბინის ქირის გაზრდილი რაოდენობის გადახდაზე, მესაკუთრეს არა აქვს უფლება, მოითხოვოს გაზრდილი ოდენობით ბინის ქირა; სააპელაციო სასამართლომ არასწორად მიუთითა, რომ სადავო არასაცხოვრებელი ფართი ს. შ-ოვას მიერ არის აშენებული; ს. შ-ოვას არ ჰქონდა მესაკუთრის ნებართვა აივნის აშენებაზე; სადავო არასაცხოვრებელი ფართი ამჟამადაც უკანონო ნაგებობაა და სასამართლომ არ მიუთითა კანონი, რომლის საფუძველზეც უკანონო ნაგებობები საკუთრებაში მიაკუთვნა ს. შ-ოვას.

სამოტივაციო ნაწილი:

საკასაციო პალატა საქმის მასალების განხილვის, მხარეთა განმარტებების მოსმენის, საკასაციო საჩივრის მოტივების შემოწმების შედეგად თვლის, რომ ა. ე-ოვას საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგი გარემოებების გამო:

საქმის მასალებით ირკვევა, რომ ქ. თბილისში, ... მდებარე საცხოვრებელი სახლის 264/840 ნაწილის მესაკუთრეა ა. ე-ოვა. მისი კუთვნილი წილის ლიტერ “ა” ნაგებობის ¹ 4 ოთახში ათეული წლების განმავლობაში ჩაწერილია და ცხოვრობს ს. შ-ოვა, რომელსაც დაკავებული აქვს ასევე არასაცხოვრებელი ფართი, კერძოდ ¹ 4¹ 13.2 კვ.მ. ფართის აივანი, 2.1 კვ.მ. ფართის შესასვლელი, 7.6 კვ.მ. ფართის სარდაფი და 3.5 კვ.მ. ფართის სათავსო. ს. შ-ოვა 90-იან წლებამდე მესაკუთრეს ყოველთვიურად უხდიდა სადავო ბინის ქირას _ 5 მანეთს.

სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად ცნო, რომ ს. შ-ოვა სადავო ბინაში ცხოვრობს, როგორც მოსარგებლე. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის II ნაწილის თანახმად, საოლქო სასამართლოს პალატის მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დამატებითი და დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია. ა. ე-ოვას კი მოცემულ საკითხთან დაკავშირებით დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია არ წამოუყენებია. “საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ” საქართველოს კანონის მეორე მუხლის მეორე პუნქტის თანახმად, თუ მხარეებს შორის არსებობს გარიგება საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ, რაც დასტურდება ისეთი გარემოებებით, როგორიცაა სადავო საცხოვრებელ სადგომში რეგისტრაცია, კომუნალური გადასახადებისა და მესაკუთრისათვის გარკვეული საფასურის გადახდა და სხვა (გარდა ქირავნობის ხელშეკრულებისა), მაშინ ასეთი გარიგება წესრიგდება ამ კანონით, თუ მხარეთა შეთანხმებით სხვა რამ არ არის გათვალისწინებული. ამიტომ საკასაციო პალატა ვერ გაიზიარებს ა. ე-ოვას საკასაციო საჩივრის მოტივს იმის შესახებ, რომ ს. შ-ოვა არასწორად იქნა მიჩნეული სასამართლოს მიერ მოსარგებლედ და იგი დამქირავებელია.

როგორც საქმის მასალებით ირკვევა, ა. ე-ოვამა სააპელაციო საჩივარში მოითხოვა ს. შ-ოვას გამოსახლება სადავო საცხოვრებელი და არასაცხოვრებელი ფართიდან; მისი ეს მოთხოვნა დაფიქსირებულია ასევე სააპელაციო პალატის 2000 წლის 13 დეკემბრის სხდომის ოქმშიც, მაგრამ სააპელაციო სასამართლოს განჩინებაში საერთოდ არ არის მსჯელობა ს. შ-ოვას სადავო ფართიდან გამოსახლების თაობაზე. ამდენად, სააპელაციო საჩივარი ამ ნაწილში სააპელაციო სასამართლოს არ აქვს განხილული.

სააპელაციო სასამართლომ ს. შ-ოვა ცნო სადავო არასაცხოვრებელი ფართის მესაკუთრედ “საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ” კანონის მე-6 მუხლის I ნაწილის საფუძველზე, რომლის თანახმად, მოსარგებლეს აქვს საკუთრების უფლება მესაკუთრის თანხმობით, საკუთარი ხარჯებით განხორციელებული საცხოვრებელი სადგომის მიშენება-დაშენებაზე. საკასაციო პალატა თვლის, რომ მოცემული საკითხის გადაწყვეტისას სააპელაციო სასამართლომ არ გაარკვია, სადავო არასაცხოვრებელი ფართი შეიძლება ყოფილიყო თუ არა ცალკე, დამოუკიდებელი საკუთრების ობიექტი, მით უფრო, რომ კასატორის მითითებით, სადავო არასაცხოვრებელი ფართი უკანონო ნაგებობას წარმოადგენს.

ამდენად, სააპელაციო პალატის განჩინება მოცემულ საქმეზე არ არის იურიდიულად დასაბუთებული, რის გამოც სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 394-ე მუხლის “ე” პუნქტის თანახმად, იგი კანონის დარღვევით მიღებულად ჩაითვლება.

სარეზოლუციო ნაწილი:

საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

ა. ე-ოვას საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს.

თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატის 2000 წლის 13 დეკემბრის განჩინება მოცემულ საქმეზე გაუქმდეს და საქმე ხელახალი განხილვისათვის დაუბრუნდეს იმავე პალატას.

საკასაციო პალატის განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.