¹ 3კ/432-01 6 ივლისი, 2001 წ., ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: მ. წიქვაძე (თავმჯდომარე)

რ. ნადირიანი, მ. გოგიშვილი

სარჩელის საგანი: ბინათმშენებლობასთან დაკავშირებით წარმოშობილი უთანხმოება ბინის ქირის, შესრულებული სამუშაოების ღირებულების ანაზღაურებისა და ავტოფარეხის გამოყოფის საკითხთან დაკავშირებით.

შეგებებული სარჩელის საგანი: მოსარჩელისთვის 28841 აშშ დოლარის გადასახდელად დაკისრება.

აღწერილობითი ნაწილი:

2000 წლის 12 აპრილს რ. მ-იამ ინდივიდუალური ბინათმშენებლობის ამხანაგობის “ვ.-ი” თავმჯდომარე ნ. მ-იას წინააღმდეგ სარჩელით მიმართა ქ. თბილისის მთაწმინდა-კრწანისის რაიონულ სასამართლოს.

მოსარჩელემ მიუთითა, რომ იგი ოჯახის წევრებთან ერთად ცხოვრობდა ქ. თბილისში, ... ქუჩაზე სამოთახიან ბინაში. მოპასუხის წინადადებით მათ შორის გაფორმდა ხელშეკრულება მისი სახლის დანგრევისა და მის ადგილზე აშენებულ მრავალსართულიან სახლში ერთი ოთხოთახიანი ბინის მიღების შესახებ. 1992 წლის მარტში მან ბინა დაცალა და ოჯახის წევრებთან ერთად გადავიდა ნაქირავებ ბინაში. ხელშეკრულების თანახმად, მოპასუხე ვალდებული იყო ბინის აშენებამდე და კეთილმოწყობამდე ეხადა ბინის ქირა.

ხელშეკრულებით გათვალისწინებული პირობები მოპასუხის ბრალით არ შესრულდა. 1996 წელს მას გამოუყვეს ნახევრად აშენებული სახლის მესამე სართულზე ოთხოთახიანი ბინა, რომლის რემონტზეც დახარჯა 4000 აშშ დოლარი. მოითხოვა გადაუხდელი ბინის ქირის _ 6400 აშშ დოლარის, მშენებლობის დროს გაწეული ხარჯების _ 4000 აშშ დოლარისა და ბინის კეთილმოწყობამდე ყოველთვიურად ბინის ქირის ღირებულების _ 100 აშშ დოლარის _ მოპასუხისათვის გადასახდელად დაკისრება.

ინდივიდუალური ბინათმშენებლობის ამხანაგობის “.-ი” თავმჯდომარე ნ. მ-იამ სარჩელი არ ცნო და შეგებებული სარჩელით მიმართა სასამართლოს. მან მიუთითა, რომ მოსარჩელის ოჯახს ქ. თბილისში, ... ეკავა ცალკე მდგომი ერთსართულიანი, 20 კვ.მ ფართის არაკაპიტალური, საცხოვრებლად უვარგისი კომუნალური ბინა.

მოსარჩელე იყო ამხანაგობის საინიციატივო ჯგუფის წევრი და თვითონ ღებულობდა მონაწილეობას ყველა ორგანიზაციული საკითხის მოგვარებაში. მას ბინის დაცლაზე თანხმობა უნდა წარმოედგინა სხვა მობინადრეებთან ერთად 1990 წელს, მაგრამ ბინის დაცლაზე უარი განაცხადა. საბოლოოდ მან ბინის დაცლაზე თანხმობა წარმოადგინა 1991 წლის აპრილში, როცა ამხანაგობას უკვე საკმაო ხარჯები ჰქონდა გაწეული ბინის მშენებლობასთან დაკავშირებით.

რ. მ-იამ ბინა დაცალა 1992 წლის მარტში, რითაც ხელი შეუშალა მშენებლობის დროულად დაწყებას. მოსარჩელემ, ასევე, დაგვიანებით წარმოადგინა მოთხოვნა მისაღები ბინის საერთო ფართსა და დაკავებულ ფართს შორის სხვაობის გადახდის შესახებ. მის ბინაში ინახებოდა რა ამხანაგობის ყველა დოკუმენტაცია, ბოროტად გამოიყენა ნდობა და დოკუმენტებიდან ამოიღო თავისი მოთხოვნა.

ამის შემდეგ, 1992 წლის მარტის თვეში, მოსარჩელესთან გაფორმდა ხელშეკრულება 111,50 კვ. მეტრი ფართის ოთხოთახიანი ბინის მიღების შესახებ, მაგრამ, როგორც საინიციატივო ჯგუფის წევრმა, მოახერხა 156,15 კვ. მეტრი ფართის მიღება (ერთი კვადრატული მეტრი ფართის ღირებულება მოცემულ უბანში 300-400 აშშ დოლარია). რ. მ-იამ ხელშეკრულებით გათვალისწინებულ ფართთან შედარებით მიიღო 44.65 კვ.მ-ით მეტი ფართი, ამიტომ მოითხოვა მას გადასახდელად დაკისრებოდა ზედმეტად მიღებული ფართის ღირებულება _ 17861 აშშ დოლარი.

ხელშეკრულების გაფორმების დროს ზედმეტი ფართისათვის მობინადრეებს თითოეულ კვადრატულ მეტრზე უნდა გადაეხადათ 7000 მანეთი, ანუ 120 აშშ დოლარი. 91,5 კვ.მ. რ. მ-იას უნდა გადაეხადა 10980 აშშ დოლარი. ამიტომ შეგებებული სარჩელის ავტორმა, საერთო ჯამში, ამხანაგობის სასარგებლოდ მოითხოვა 28841 აშშ დოლარის გადახდა. მანვე მიუთითა, რომ ბინის ქირის ნაწილში მოსარჩელის მოთხოვნა არ უნდა დაკმაყოფილებულიყო იმიტომ, რომ ბინის ქირის გადახდა მობინადრესთან შეთანხმებით შეწყვეტილი იყო 1994 წლიდან, ანუ იმ დროიდან, როცა დამტკიცდა მშენებარე სახლის ახალი პროექტი გადიდებული ფართით.

ნ. მ-იას შეგებებული სარჩელი რ. მოწერელიამ არ ცნო.

თბილისის კრწანისი-მთაწმინდის რაიონული სასამართლოს 2000 წლის 14 სექტემბრის გადაწყვეტილებით სარჩელი და შეგებებული სარჩელი არ დაკმაყოფილდა იმ მოტივით, რომ, მართალია, 1992 წლის 9 მარტის ¹ 29 ხელშეკრულებით რ. მ-იასათვის უსასყიდლოდ 111,56 კვ.მ ფართის _ ერთი ოთხოთახიანი ბინის უსასყიდლოდ გადაცემა და ბინის კეთილმოწყობამდე ქირის გადახდა განსაზღვრული იყო, მაგრამ 1996 წლის 25 ივლისს გაფორმდა მეორე ხელშეკრულება, რომლითაც მშენებლობის პროექტის შეცვლის გამო, რ. მ-იასათვის გამოიყო 156,15 კვ.მ ფართის ერთი ოთხოთახიანი ბინა უსასყიდლოდ გაზრდილი ფართის ხარჯზე, ბინის შიდა კეთილმოწყობის სამუშაოების მოცულობის შემცირების პირობით. ამავე ხელშეკრულებით გაუქმდა წინა ¹ 29 ხელშეკრულება, რომლითაც რ. მ-იას სასარგებლოდ ქირის გადახდა იყო დაწესებული.

რ. მ-იას ბინა გადაეცა 1996 წელს, რომელშიც მან სარემონტო სამუშაოები ჩაატარა ზეძვირად ღირებული მასალებით, რაც არც ერთი ხელშეკრულებით არ იყო გათვალისწინებული, ამიტომ რ. მ-იას სასარგებლოდ არც ბინის ქირის და არც მის მიერ ჩატარებული სარემონტო სამუშაოების ხარჯების ანაზღაურება არ უნდა მომხდარიყო.

ამასთან, სასამართლომ მიიჩნია, რომ არც რ. მ-იას გააჩნდა ვალდებულება რაიმე თანხების გადახდისა ამხანაგობის წინაშე, რადგან ბინის ფართის გაზრდისათვის ხელშეკრულებით რაიმე დამატებითი ანაზღაურების ვალდებულება არ იყო დაწესებული.

თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატის 2000 წლის 26 დეკემბრის გადაწყვეტილებით რ. მ-იას სააპელაციო საჩივარი (რ. მ-იამ სააპელაციო საჩივრით რემონტის ხარჯების ანაზღაურების მიზნით სარჩელისაგან განსხვავებით, ნაცვლად 4000 აშშ დოლარისა, მოითხოვა 2000 აშშ დოლარი, დანარჩენი მოთხოვნა დატოვა უცვლელად) დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ. გაუქმდა ქ. თბილისის კრწანისი-მთაწმინდის რაიონული სასამართლოს 2000 წლის 14 სექტემბრის გადაწყვეტილება რ. მ-იას სარჩელის ნაწილში და მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება. ინდივიდუალური ბინათმშენებლობის ამხანაგობას “ვ.-ი” რ. მ-იას სასარგებლოდ დაეკისრა 3600 აშშ დოლარის ექვივალენტი თანხა ლარებში. დანარჩენ ნაწილში სარჩელი არ დაკმაყოფილდა სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადის გასვლისა და უსაფუძვლობის გამო.

სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ ამხანაგობას “ვ.-ი” რ. მ-იას სასარგებლოდ გადასახდელად უნდა დაკისრებოდა მის მიერ ბინის ქირის გადახდილი ნაწილი, რადგან 1992 წლის 9 მარტის ხელშეკრულებით ამხანაგობამ იკისრა ვალდებულება, ბინის კეთილმოწყობამდე ქირის გადახდის შესახებ. 1994 წლამდე ამხანაგობა რ. მ-იას უხდიდა ბინის ქირას, მაგრამ 1994 წლის შემდეგ ბინის ქირის გადახდა შეუწყვიტა. 1992 წლის ხელშეკრულება, რომლითაც ბინის ქირის გადახდა იყო გათვალისწინებული, გაუქმდა 1996 წლის 25 მაისს გაფორმებული ახალი ხელშეკრულებით (1996 წლის ხელშეკრულება ბინის ქირის გადახდას არ ითვალისწინებდა), მაგრამ ახალი ხელშეკრულების არსებობა რ. მ-იასათვის უცნობი იყო. ამხანაგობამ კი, მოსარჩელის ამ მოსაზრების გასაბათილებლად რაიმე მტკიცება ვერ წარმოადგინა, ამიტომ სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა, რომ ურთიერთობა რ. მ-იასა და ამხანაგობას შორის ქირის გადახდის ნაწილში უნდა მოწესრიგებულიყო 1992 წლის ხელშეკრულებით და მისი მოთხოვნა მხოლოდ ქირის გადახდის ნაწილში ნაწილობრივ _ 3 წლის ფარგლებში, კერძოდ, 3600 აშშ დოლარის გადახდით უნდა დაკმაყოფილებულიყო. მოსარჩელის დანარჩენი მოთხოვნა სააპელაციო სასამართლომ უსაფუძვლოდ ჩათვალა, რადგან ხარჯები, რომელიც გაიღო რ. მ-იამ არ იყო აუცილებელი, ხოლო ავტოფარეხის გამოყოფის მოთხოვნა ვერ შესრულდებოდა, რადგან ხელშეკრულების შესაბამისად ავტოფარეხის გამოყოფა მოხდებოდა მხოლოდ მაშინ, თუ რომელიმე მობინადრე მიიღებდა ავტოფარეხს. ვინაიდან ძველი სახლის არც ერთ მობინადრეს ავტოფარეხი არ მიუღია, არც რ. მ-იას მხრიდან არსებობდა ავტოფარეხის გამოყოფის მოთხოვნის საფუძველი.

2001 წლის 22 და 26 თებერვალს მხარეებმა საკასაციო საჩივრებით მიმართეს საქართველოს უზენაეს სასამართლოს.

რ. მ-იამ საკასაციო საჩივარში მიუთითა, რომ სააპელაციო სასამართლომ მართებულად ჩათვალა, რომ მასსა და ამხანაგობას შორის ურთიერთობა უნდა მოწესრიგებულიყო 1992 წლის 9 მარტის ხელშეკრულებით და ამის საფუძველზე კიდევაც დააკისრა ამხანაგობას გადასახდელად ქირის ნაწილი _ 3600 აშშ დოლარი, მაგრამ სააპელაციო სასამართლომ უსაფუძვლოდ არ გაიზიარა ამ ხელშეკრულებით გათვალისწინებული დანარჩენი პირობები და უსაფუძვლოდ უთხრა უარი ბინის ქირის დანარჩენი ნაწილის, რემონტის ხარჯების ანაზღაურებისა და ავტოფარეხის გამოყოფაზე. მოითხოვა ახალი გადაწყვეტილებით ბინის ქირის _ 7700 აშშ დოლარის, სარემონტო სამუშაოების _ 2000 აშშ დოლარის გადახდა და ავტოფარეხის გამოყოფა.

ინდივიდუალური ბინათმშენებლობის ამხანაგობის “ვ.-ი“ თავმჯდომარემ ნ. მ-იამ საკასაციო საჩივრით მოითხოვა ამ საქმეზე სააპელაციო სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა შემდეგი საფუძვლით:

მას მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლომ არასწორად მიუთითა, თითქოს რ. მ-იასათვის ცნობილი არ იყო 1996 წლის ხელშეკრულების არსებობა და ქირის გადახდის შესახებ 1992 წლის ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულების შეწყვეტა. აქედან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ არასწორად მიუთითა, რომ მხარეთა შორის ურთიერთობა უნდა მოწესრიგებულიყო 1992 წლის ხელშეკრულების შესაბამისად და არასწორად დააკისრა მას გადასახდელად ბინის ქირის ნაწილი. მისი მოსაზრებით, რ. მ-იამ მიიღო რა ახალი ხელშეკრულებით განსაზღვრული გაზრდილი ფართი (ნაცვლად 111,56 კვ.მ-ისა 156,15 კვ.მ), თავისთავად მიიღო ახალი ხელშეკრულების პირობები.

სამოტივაციო ნაწილი:

საკასაციო პალატა საკასაციო საჩივრების ფარგლებში გაეცნო საქმის მასალებს, მოისმინა მხარეთა ახსნა-განმარტებანი და მიაჩნია, რომ რ. მ-იას საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს, ხოლო ინდივიდუალური ბინათმშენებლობის ამხანაგობის “ვ.-ი” საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:

დადგენილია, რომ 1992 წლის 9 მარტს ¹ 29 ხელშეკრულებით ინდივიდუალური ბინათმშენებლობის ამხანაგობის “ვ.-ი” თავმჯდომარე ნ. მ-იამ და საინიციატივო ჯგუფის წევრმა თ-ძემ ივალდებულეს ამავე ამხანაგობის წევრ რ. მ-იასათვის უკვე არსებული პროექტის შესაბამისად ერთი ოთხოთახიანი ბინის უფასოდ აშენება და მისი კეთილმოწყობილ მდგომარეობაში რ. მ-იასათვის ჩაბარება. მითითებული ხელშეკრულებით გამგეობამ ივალდებულა ბინის აშენებამდე და კეთილმოწყობილ მდგომარეობაში ჩაბარებამდე გამქირავებელთან შეთანხმებით, რ. მ-იასათვის ბინის ქირის გადახდა. ხელშეკრულება, ასევე, ითვალისწინებდა რ. მ-იასათვის სარდაფისა და ავტოფარეხის გამოყოფას. ხელშეკრულების შესაბამისად, ავტოფარეხი რ. მ-იას გამოეყოფოდა იმ შემთხვევაში, თუ დანარჩენი მობინადრეებიც დაკმაყოფილდებოდნენ ავტოფარეხებით.

აღნიშნული ხელშეკრულების შინაარსი ცნობილი იყო რ. მ-იასათვის. მას უარი არ განუცხადებია ხელშეკრულებით მისთვის განსაზღვრულ უფლებებზე და მოიწონა იგი.

1992 წლის 9 მარტის ხელშეკრულების შესაბამისად, 1992 წლის 9 ივნისს ამხანაგობამ “ვ.-ი” რ. მ-იასათვის წელიწადნახევრით დაიქირავა ი. ბ-იას კუთვნილი ბინა, რაშიც წინასწარ გადაიხადა 22000 მანეთი. 1992 წლის 9 ივნისის ხელშეკრულებაში მითითებულ იქნა, რომ ამ თანხის ამოწურვის შემდეგ ამხანაგობა გადაიხდიდა ქირას ყოველთვიურად ან ერთდროულად _ მისი შეხედულებისამებრ. მითითებული ხელშეკრულების ვადის გასვლის შემდეგ რ. მ-ია თავის ოჯახთან ერთად საცხოვრებლად გადავიდა ამხანაგობა “ვ.-ი” მიერ დაქირავებულ, მოქალაქე ბ. ჩ-ძის კუთვნილ ბინაში. მითითებულ ბინაში რ. მ-ია ცხოვრობდა 1994 წლის ივლისამდე და ბინის ქირა მთლიანად გადაიხადა ამხანაგობამ “ვ.-ი” აღნიშნულის შემდეგ რ. მ-ია თავისი ოჯახის წევრებთან ერთად საცხოვრებლად გადავიდა სხვა ბინაში, მაგრამ ამხანაგობა “ვ.-ი” მისთვის ბინის ქირა არ გადაუხდია, არც ხელშეკრულება გაუფორმებია ბინის გამქირავებელთან რ. მ-იას სასარგებლოდ ბინის ქირის გადახდის შესახებ (1992 წლის 9 მარტის ხელშეკრულება, ამხანაგობის გამგეობის მხრივ, ბინის ქირის გადახდის ვალდებულებას ითვალისწინებდა გამქირავებელთან შეთანხმებით).

1994 წლის ივლისში შედგა და დამტკიცდა მშენებარე სახლის ახალი პროექტი, რომლის შესაბამისად ოთხოთახიანი ბინის ფართი (ნაცვლად ადრე არსებული პროექტით გათვალისწინებული 111,50 კვ.მ-ისა, განისაზღვრა 156, 15 კვ.მ-ით) გაიზარდა 44,65 კვ.მ-ით.

ამ პროექტის შესაბამისად, 1996 წლის 25 მაისის ¹ 115 ურთიერთვალდებულებათა ხელშეკრულებით, რომელიც გაფორმდა ამხანაგობის თავმჯდომარე ნ. მ-იასა და საინიციატივო ჯგუფის წევრ ზ. ზ-შვილს შორის, განისაზღვრა რ. მ-იასათვის 156,15 კვ.მ ფართის ერთი ოთხოთახიანი ბინის უსასყიდლოდ მიცემა და ამასთან განისაზღვრა, თუ რა მდგომარეობაში ჩაბარდებოდა ბინა მესაკუთრეს. მითითებული ხელშეკრულებით გაუქმდა 1992 წლის 9 მარტის ხელშეკრულება. ბოლო პროექტის შესაბამისად, ამხანაგობის წევრებისათვის გადიდებული ფართის მიცემის სანაცვლოდ 1996 წლის 25 მაისის ხელშეკრულებამ გარკვეულწილად შეამცირა ექსპლუატაციაში გადასაცემი ბინის კეთილმოწყობითი სამუშაოების მოცულობა.

1995 წლის 18 აპრილს რ. მ-იასათვის ცნობილი გახდა ადრე არსებული ხელშეკრულებით გათვალისწინებული 111,50 კვ.მ ფართის ნაცვლად 156,15 კვ.მ ფართის ბინის გადაცემის საკითხი. მას უარი არ უთქვამს მისთვის მინიჭებულ ამ უფლებებზე და აირჩია ბინა ¹5 ამ სახლის მეორე კორპუსში, რაზეც შედგა სათანადო ოქმი, რომელზეც თვითონაც მოაწერა ხელი.

ასევე, უტყუარადაა დადგენილი, რომ ინდბინათმშენებლობის ამხანაგობამ “ვ.-ი” რ. მ-იას ბინის ქირის გადახდა შეუწყვიტა 1994 წლის ივლისიდან. ამ დროიდან ამხანაგობას რომელიმე გამქირავებელთან ხელშეკრულება ბინის ქირის გადახდის შესახებ არ გაუფორმებია და ვერც რ. მ-იამ წარუდგინა სასამართლოს ამხანაგობის მიერ 1994 წლის ივლისიდან რ. მ-იასათვის ბინის დაქირავების ან ბინის ქირის გადახდაზე თანხმობის მიცემის შესახებ რაიმე მტკიცება.

დადგენილია, რომ რ. მ-იამ სარჩელი შეიტანა 2000 წლის 1 აპრილს. ასევე, დადგენილია, რომ 1996 წლის 25 მაისის ხელშეკრულებით რ. მ-იას დაუმაგრდა ერთი ოთხოთახიანი ბინა სარდაფით.

სამოქალაქო კოდექსის 1507-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად, სამოქალაქო კოდექსი ვრცელდება მხოლოდ იმ ურთიერთობებზე, რომლებიც წარმოიშვა ამ კოდექსის ამოქმედების შემდეგ.

ამავე მუხლის მეორე ნაწილის შესაბამისად, იმ ურთიერთობათა მიმართ, რომლებიც წარმოიშვა სამოქალაქო კოდექსის ძალაში შესვლამდე, ამ კოდექსის ნორმები გამოიყენება 1997 წლის 25 ნოემბრიდან წარმოშობილი უფლებებისა და მოვალეობების მიმართ.

ამავე კოდექსის მესამე ნაწილის შესაბამისად, სამოქალაქო კოდექსის ამოქმედების გამო ძალადაკარგული ნორმატიული აქტების საფუძველზე წარმოშობილი ურთიერთობების მიმართ გამოიყენება ეს ნორმატიული აქტები.

აქედან გამომდინარე, წინამდებარე სადავო ურთიერთობების განხილვის დროს გამოყენებულ უნდა იქნეს ძველი, 1997 წლის 25 ნოემბრამდე მოქმედი ნორმატიული აქტები, ხოლო ამ ურთიერთობის საფუძველზე 1997 წლის 25 ნოემბრის შემდეგ წარმოშობილი უფლებებისა და მოვალეობების მიმართ _ ახალი სამოქალაქო კოდექსის ნორმები.

სამოქალაქო სამართლის კოდექსის (1964 წლის) 75-ე მუხლის შესაბამისად, სარჩელის ხანდაზმულობის საერთო ვადა უფლების დაცვისა 3 წელია.

აქედან გამომდინარე, სარჩელი ბინის ქირის გადახდის მოთხოვნის შესახებ, ხანდაზმულია.

შესრულების ნაკლის გამო სარჩელის წარდგენის უფლება რ. მ-იას წარმოეშვა ბინის განაწილების დროს, ანუ 1995 წელს. აქედან გამომდინარე, მისი მოთხოვნა სამშენებლო სამუშაოების შესრულების ნაკლის გამო, ხანდაზმულია. გარდა ამისა, მხედველობაშია მისაღები ის გარემოება, რომ 1996 წლის 25 მაისს ამხანაგობამ რ. მ-იასათან გააფორმა ხელშეკრულება, რომლის შესაბამისად რ. მ-იას გადაეცა და დაუმაგრდა ერთი ოთხოთახიანი ბინა, ახალი პროექტის შესაბამისად გადიდებული ფართით (ნაცვლად 111,5 კვ.მეტრისა, 156,15კვ.მეტრი), რომლის სანაცვლოდაც შემცირდა ბინის კეთილმოწყობითი სამუშაოები და საბოლოოდ ბინა ჩაბარდა შემდეგ მდგომარეობაში: შიდა სანტექნიკური სამუშაოების (წყალსადენი, კანალიზაცია) მოწყობით; გარე და შიდა კედლებისა და ტიხრების დამთავრებით; შიდა ელექტროტექნიკური სამუშაოების მასალების მიწოდებით; გაჯით ბინის გალესვით; კარ-ფანჯრების მიწოდებით; ფასადების გალესვითა და შეღებვით; სადარბაზოს გალესვით; სარდაფის გამოყოფით. ამ ხელშეკრულებით გაუქმდა 1992 წლის 9 მარტის ხელშეკრულება. 1996 წლის 25 მაისის ხელშეკრულებაში მითითებული ყველა სამუშაო შესრულდა ამხანაგობის მიერ.

საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ კასატორ რ. მ-იას მოთხოვნა ბინის რემონტის ხარჯების ანაზღაურების ნაწილში, გარდა იმისა, რომ ხანდაზმულია, არ შეიძლება დაკმაყოფილდეს იმის გამოც, რომ არც ერთი ხელშეკრულება მობინადრის მიერ რემონტის ჩატარებას და ამხანაგობის მხრივ, მის ანაზღაურებას არ ითვალისწინებდა.

სამოქალაქო სამართლის კოდექსის (1964 წლის) 84-ე მუხლის შესაბამისად, სარჩელის ხანდაზმულობის ვადის გასვლა სარჩელის წარდგენამდე არის სარჩელზე უარის თქმის საფუძველი და ამ ვადის გასვლის შემდეგ ვალდებული პირი უფლებამოსილია უარი თქვას შესრულებაზე.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მეორე ნაწილის შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დამატებითი და დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია. მოცემულ შემთხვევაში კასატორ რ. მ-იას მოთხოვნა სარემონტო სამუშაოებზე გაწეული ხარჯების _ 2000 აშშ დოლარის ანაზღაურებისა და ავტოფარეხის გამოყოფის შესახებ, არ წარმოადგენს დასაბუთებულ საკასაციო პრეტენზიას და ამ ნაწილში მოცემულ საქმეზე მიღებული გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძველი ვერ გახდება.

სააპელაციო სასამართლომ სწორად მიუთითა თავის გადაწყვეტილებაში იმის შესახებ, რომ ბინის ქირის გადახდის ნაწილში ამხანაგობის ვალდებულება უნდა მოწესრიგებულიყო 1992 წლის 9 მარტის ხელშეკრულების საფუძველზე და ბინის ქირის გადახდის ნაწილში საქმის ფაქტობრივი გარემოებები სწორად დაადგინა, მაგრამ არასწორი შეფასება მისცა მათ.

1992 წლის 9 მარტის ხელშეკრულებით ამხანაგობა კისრულობდა ვალდებულებას, რ. მ-იასათვის ბინის მესაკუთრესთან შეთანხმებით დაექირავებინა ბინა, ანუ ბინის მესაკუთრესთან რ. მ-იას სასარგებლოდ გაეფორმებინა ქირავნობის ხელშეკრულება და გადაეხადა ქირა. ასეთი ხელშეკრულება გამგეობამ გააფორმა 1992 წლის 9 ივნისს და გამქირავებელ ი. ბ-იას წინასწარ გადაუხადა 22000 მანეთი. ამ ხელშეკრულების ვადის გასვლის შემდეგ ანალოგიური ხელშეკრულება 1993 წლის ოქტომბრიდან 1994 წლის ივლისამდე გაფორმდა მ. ჩ-ძესთან და ბინის ქირა გადაიხადა ამხანაგობამ, მაგრამ მითითებული პერიოდის შემდეგ ამხანაგობამ უარი განაცხადა ქირის გადახდაზე (სახლის ახალი პროექტით მობინადრისათვის გადიდებული ფართის გადაცემის ვალდებულების სანაცვლოდ), 1992 წლის 9 მარტის ხელშეკრულების შესაბამისად არ გააფორმა ბინის მესაკუთრესთან რ. მ-იას სასარგებლოდ ბინის ქირავნობის ხელშეკრულება, არ გადაიხადა ბინის ქირა და სიტყვიერად უარი განაცხადა მის გადახდაზე (ამახანაგობის წარმომადგენლის განმარტება).

საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ 1994 წლის ივლისში წარმოეშვა რ. მ-იას ამხანაგობისათვის 1992 წლის 9 მარტის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ბინის ქირავნობის ხელშეკრულების გაფორმების მოთხოვნის უფლება.

სამოქალაქო სამართლის კოდექსის (1964 წლის) მე-80 მუხლის შესაბამისად, სწორედ აღნიშნული პერიოდი წარმოადგენს ქირავნობის ნაწილში სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადის დასაწყისს, რადგან მითითებული კანონის შესაბამისად სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადა იწყება სარჩელის უფლების წარმოშობის დღიდან; სარჩელის უფლება წარმოიშობა იმ დღეს, როდესაც პირმა შეიტყო ან უნდა შეეტყო თავისი უფლების დარღვევის თაობაზე.

არასწორია სააპელაციო სასამართლოს მითითება იმ ნაწილში, რომ რ. მ-იას მოთხოვნა ბინის ქირის გადახდის შესახებ უნდა დაკმაყოფილდეს უკანასკნელი სამი წლის ფარგლებში სარჩელის შეტანამდე იმ თვალსაზრისით, რომ 1994 წლიდან 1997 წლის აპრილამდე პერიოდზე ბინის ქირის გადახდის მოთხოვნა ხანდაზმულია.

საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ, თუ სააპელაციო სასამართლო დაადგენდა, რომ 1992 წლის ხელშეკრულების შესაბამისად ბინის ქირის გადახდის მოვალეობის შეწყვეტა რ. მ-იასათვის ცნობილი გახდა სარჩელის შეტანის დროს, მაშინ სამოქალაქო კოდექსის 130-ე მუხლის შესაბამისად, ხანდაზმულობის ვადის დასაწყისად 2000 წლის აპრილი უნდა მიეჩნია, რადგან ამ კანონის შესაბამისად, ხანდაზმულობა იწყება მოთხოვნის წარმოშობის მომენტიდან. მოთხოვნის წარმოშობის მომენტად ჩაითვლება დრო, როცა პირმა შეიტყო ან უნდა შეეტყო უფლების დარღვევის შესახებ. აქედან გამომდინარე, თუ სააპელაციო სასამართლო მიიჩნევდა, რომ ხანდაზმულობის ვადა არ იყო გასული, მაშინ რ. მ-იასათვის მოთხოვნა ქირის გადახდის შესახებ მთლიან პერიოდზე უნდა გაევრცელებინა და არა მხოლოდ მის ნაწილზე _ ბოლო სამ წელზე.

მოცემულ შემთხვევაში სააპელაციო სასამართლომ არასწორად შეაფასა ამ ნაწილში მის მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოება. 1992 წლის 9 მარტის ხელშეკრულებით ამხანაგობა ვალდებულებას კი არ კისრულობდა რ. მ-იასათვის ბინის ქირის გადახდის შესახებ, არამედ იგი ვალდებულებას კისრულობდა ბინის მესაკუთრესთან რ. მ-იას სასარგებლოდ ქირავნობის ხელშეკრულების გაფორმებისა და ამ ხელშეკრულების შესაბამისად ვალდებულების შესრულების შესახებ. აქედან გამომდინარე, რ. მ-იას მაშინ კი არ წარმოეშვა 1992 წლის 9 მარტის ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულების შესრულების მოთხოვნის უფლება, როცა მას ბინის ქირა არ გადაუხადეს, არამედ მაშინ, როცა ამხანაგობამ ხელშეკრულების შესაბამისად რ. მ-იას სასარგებლოდ არ დაიქირავა ბინა. მისთვის დაგულვებული ამ უფლების დარღვევის შესახებ რ. მ-იამ შეიტყო არა სარჩელის შეტანის დროს, 2000 წლის 12 აპრილს, არამედ 1994 წლის ივლისში, როცა ამხანაგობამ არ გააფორმა ახალი ხელშეკრულება რ. მ-იას სასარგებლოდ.

საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლომ სწორად არ დააკმაყოფილა მოსარჩელის მოთხოვნა მისთვის ავტოფარეხის გამოყოფის შესახებ იმ თვალსაზრისით, რომ რ. მ-იასათვის ავტოფარეხის გამოყოფა გათვალისწინებული იყო იმ პირობით, თუ სხვა მობინადრეებიც მიიღებდნენ ავტოფარეხებს, მაგრამ ასეთი პირობა არ დამდგარა.

საკასაციო პლატას მიაჩნია, რომ მოცემულ საქმეზე სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის გარემოებები საპროცესო ნორმების დარღვევის გარეშეა დადგენილი და საჭირო არ არის მტკიცებულებათა დამატებითი გამოკვლევა.

სარეზოლუციო ნაწილი:

საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე, 411-ე მუხლებით და

გ ა დ ა წ ყ ვ ი ტ ა:

რ. მ-იას საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს.

დაკმაყოფილდეს ინდივიდუალური ბინათმშენებლობის ამხანაგობის “ვ-ი” საკასაციო საჩივარი.

გაუქმდეს ამ საქმეზე თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატის 2000 წლის 26 დეკემბრის გადაწყვეტილება ინდბინათმშენებლობის ამხანაგობისათვის “ვ.-ი” 3600 აშშ დოლარის დაკისრების ნაწილში და ამ ნაწილში მიღებულ იქნეს ახალი გაადწყვეტილება.

რ. მ-იას სარჩელი ბინის ქირის გადახდის ნაწილში არ დაკმაყოფილდეს.

დანარჩენ ნაწილში თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატის 2000 წლის 26 დეკემბრის გადაწყვეტილება დარჩეს უცვლელად.

რ. მ-ია გათავისუფლდეს სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან.

გადაწყვეტილება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.