გ ა ნ ჩ ი ნ ე ბ ა
¹ 3კ/436 18 მაისი, 2001 წ., ქ. თბილისი
საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატა
შემადგენლობა: მ. წიქვაძე (თავმჯდომარე),
მ. გოგიშვილი, რ. ნადირიანი
დავის საგანი: მორალური და მატერიალური ზიანის ანაზღაურება.
აღწერილობითი ნაწილი:
ა. ბ-შვილმა სარჩელი აღძრა მცხეთის რაიონულ სასამართლოში. მოსარჩელემ მიუთითა, რომ 1997 წლის მაისში მოპასუხე ლ. ს-შვილი თვითნებურად შეიჭრა მისი მიწის ნაკვეთში და დაიკავა 3400 კვ. მეტრი, სადაც ვენახია გაშენებული. აღნიშნულის გამო მოსარჩელემ მიმართა მცხეთის რაიონის პოლიციას. ლ. ს-შვილის მიმართ აღიძრა სისხლის სამართლის საქმე და მცხეთის რაიონის სასამართლოს 1998 წლის 14 დეკემბრის განაჩენით მიესაჯა ერთი წლით თავისუფლების აღკვეთა, რაც შეიცვალა პირობითი სასჯელით. მოსარჩელის განმარტებით, მიუხედავად ამისა, მოპასუხემ მაინც არ დატოვა ნაკვეთი და კვლავ თვითნებურად იჭრებოდა მის კუთვნილ ტერიტორიაზე. 1997 წელს ლ. ს-შვილმა მიიღო ყურძნის შემოსავალი, რითაც მოსარჩელეს მიადგა 250 ლარის ზარალი.
მოსარჩელემ ასევე მიუთითა, რომ 1998 წლის 23 სექტემბერს იმყოფებოდა რა საკუთარ ვენახში მას მიეჭრა ლ. ს-შვილი, რომელმაც ყურძნით სავსე ვედრები დაუბნია, დაუწყო ლანძღვა-გინება, რის შედეგადაც ჩავარდა სტრესულ მდგომარეობაში, ნერვიულობისაგან დაეწყო კუჭიდან სისხლის ფარული დენა, დაუვარდა წნევა, 1998 წლის 24 სექტემბერს წაიყვანეს თბილისის რკინიგზის ¹ 1 საავადმყოფოში, სადაც დასჭირდა სტაციონალური მკურნალობა და გადაიხადა 310 ლარი.
აღნიშნულიდან გამომდინარე, მოსარჩელემ მოითხოვა მოპასუხეზე 800 აშშ დოლარის დაკისრება მის სასარგებლოდ.
მოპასუხემ მიუთითა, რომ სარჩელის დასაბუთებისათვის ა. ბ-შვილმა ვერ წარმოადგინა ვერც ერთი დამადასტურებელი საბუთი. ამასთან ლ. ს-შვილის წარმომადგენლის მიერ შემოწმებული იქნა მოსარჩელის ავადმყოფობის ისტორია რკინიგზის საავადმყოფოში და დადგინდა, რომ ა. ბ-შვილს მკურნალობის თანხა არ გადაუხდია. ამდენად, მოპასუხე თვლის, რომ ა. ბ-შვილის სარჩელი არ უნდა დაკმაყოფილდეს, როგორც უსაფუძვლო და დაუსაბუთებელი.
მცხეთის რაიონული სასამართლოს 1999 წლის 4 აგვისტოს გადაწყვეტილებით ა. ბ-შვილის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა. სასამართლომ საქმეში არსებული მასალების საფუძველზე დადგენილად მიიჩნია, რომ ა. ბ-შვილი ნამდვილად მკურნალობდა რკინიგზის ცენტრალურ კლინიკურ საავადმყოფოში სტაციონალურად 1998 წლის 24 სექტემბრიდან 29 სექტემბრამდე თორმეტგოჯა ნაწლავის წყლულის დიაგნოზით, რომელიც გართულებული იყო სისხლის დენით, მაგრამ მოსარჩელემ ვერ წარმოადგინა მტკიცებულებები მისი ავადმყოფობის გამომწვევი მიზეზების შესახებ. მოსარჩელე ამის მიზეზად ასახელებს ლ. ს-შვილს, მაგრამ ვერ ამტკიცებს ნამდვილად ჩაიდინა თუ არა ამ უკანასკნელმა მართლსაწინააღმდეგო ქმედება, რითაც მას მიადგა ზიანი, ამასთან, სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ მკურნალობის ხარჯები 310 ლარი, მოსარჩელეს გადახდილი არა აქვს.
გაუგებარია, ნამდვილად არსებობდა თუ არა მოპასუხის მართლსაწინააღმდეგო ქმედება და თუ არსებობდა რა მიზეზობრივ კავშირში იყო ლ. ს-შვილის მართლსაწინააღმდეგო ქმედებას და დამდგარ ქონებრივ ზიანს შორის. ამდენად სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოსარჩელეს ყველა მოთხოვნა უსაფუძვლოა და არ უნდა დაკმაყოფილდეს.
მცხეთის რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება ა. ბ-შვილმა გაასაჩივრა სააპელაციო წესით და მოითხოვა აღნიშნული გადაწყვეტილების გაუქმება და მისი პირვანდელი სარჩელის დაკმაყოფილება.
თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატის 1999 წლის 26 ნოემბრის განჩინებით უარი ეთქვა ა. ბ-შვილს სააპელაციო საჩივრის დაკმაყოფილებაზე უსაფუძვლობის გამო.
საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატის 2000 წლის 30 მარტის განჩინებით ა. ბ-შვილის საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ, გაუქმდა მოცემულ საქმეზე თბილისის საოლქო სასამართლოს 1999 წლის 26 ნოემბრის განჩინება და საქმე ხელახალი განხილვისათვის დაუბრუნდა იმავე პალატას. საკასაციო პალატამ მიუთითა, რომ სააპელაციო პალატამ გაიზიარა ლ. ს-შვილის განმარტება სარჩელის უარყოფის შესახებ ისე, რომ სათანადოდ არ შეაფასა საქმის მასალები, კერძოდ: საქმეზე თანდართულ მცხეთის რაიონული სასამართლოს 1998 წლის 14 დეკემბრის განაჩენში აღნიშნულია, რომ “1997 წლის მაისის თვეში მცხეთის რაიონის სოფ. ... საკრებულოს მიერ მოქალაქეებს ლ. ს-შვილსა და ა. ბ-შვილს იჯარის წესით გამოეყოთ თითო-თითო ჰექტარი მიწის ნაკვეთი ერთმანეთის მოსაზღვრედ, მცხეთის რაიონის სოფ. ... მიმდებარე ტერიტორიაზე. ა. ბ-შვილზე იჯარით განაწილებული 1 ჰა მიწის ფართობიდან ლ. ს-შვილმა თვითნებურად მიითვისა 1526 მ2 მიწის ნაკვეთი და არ აძლევს საშუალებას ა. ბ-შვილს გამოიყენოს ნაკვეთი თავისი შეხედულებისამებრ, რითაც ა. ბ-შვილს და მისი ოჯახის წევრებს მიაყენა მნიშვნელოვანი ზიანი”.
თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატის 2001 წლის 1 თებერვლის განჩინებით ა. ბ-შვილს უარი ეთქვა სააპელაციო საჩივრის დაკმაყოფილებაზე და უცვლელი დარჩა მცხეთის რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება. სააპელაციო პალატამ მიუთითა, რომ ა. ბ-შვილის ერთ-ერთი მოთხოვნის, დანაშაულით მიყენებული ზიანის 250 ლარის ანაზღაურების შესახებ საკითხის გადაწყვეტისას გამოყენებული უნდა იქნეს 1964 წლის რედაქციის სამოქალაქო კოდექსის ნორმები. ამ კოდექსის 457-ე მუხლის თანახმად პიროვნების ან ქონებისათვის მიყენებული ზიანი უნდა აანაღზაუროს ზიანის მიმყენებელმა. ზიანის მიმყენებელი ანაზღაურებისაგან თავისუფლდება იმ შემთხვევაში, თუ მას ზიანის მიყენებაში ბრალი არ მიუძღვის. საქმეში არსებობს მცხეთის რაიონული სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული განაჩენი, რომლითაც დადასტურებულია ლ. ს-შვილის ბრალი ა. ბ-შვილის მფლობელობაში არსებული მიწის ნაკვეთის მითვისებაში, ხოლო სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 106-ე მუხლის “გ” ქვეპუნქტის თანახმად კანონიერ ძალაში შესული განაჩენით დადგენილი ფაქტები არ საჭიროებენ მტკიცებას. ამდენად დადგენილია, რომ ლ. ს-შვილმა ა. ბ-შვილს ბრალეული მოქმედებით მიაყენა ზიანი.
სამოქალაქო კოდექსის 457-ე მუხლით ზიანი ზიანის მიმყენებელ პირის მიერ მთლიანად უნდა იქნეს ანაზღაურებული. საქმეში არ არსებობს მხარის მიერ წარმოდგენილი მტკიცებულება, რომელიც დაადასტურებდა თუ რა რაოდენობის ზიანი მიადგა ა. ბ-შვილს. ამდენად მიუხედავად ლ. ს-შვილის ბრალისა სააპელაციო პალატამ ვერ იმსჯელა მის მიერ მიყენებული ზიანის ოდენობაზე და შესაბამისად ვერ დააკისრა ლ. ს-შვილს ა. ბ-შვილის მიერ მითითებული თანხა.
სააპელაციო პალატამ ასევე მიუთითა, რომ საქმეში არსებული მტკიცებულებებით ვერ დასტურდება, რომ ლ. ს-შვილის მოქმედება გახდა აპელანტის ავადმყოფობის მიზეზი და საერთოდ ჰქონდა თუ არა ლ. ს-შვილის მხრიდან მართლსაწინააღმდეგო ქმედებას ადგილი 1998 წლის 23 სექტემბერს დაუდგენელია. ამდენად, სააპელაციო პალატის აზრით, აპელანტის მიერ ვერ იქნა დადასტურებული მოპასუხის არამართლზომიერი მოქმედება და მითუმეტეს მოქმედებით მიყენებული ზიანი.
სააპელაციო პალატამ ასევე ვერ გაიზიარა აპელანტის მოთხოვნა ჯანმრთელობის ვნების მიყენების გამო არაქონებრივი ზიანის 800 აშშ დოლარის ანაზღაურების შესახებ, ვინაიდან არ დასტურდება ლ. ს-შვილის მიერ ა. ბ-შვილის ჯანმრთელობისათვის ვნების მიყენება.
ა. ბ-შვილმა სააპელაციო პალატის განჩინება გაასაჩივრა საკასაციო წესით. საკასაციო საჩივრის ავტორი მიუთითებს, რომ მცხეთის რაიონული სასამართლოს 1998 წლის 14 დეკემბრის განაჩენით ლ. ს-შვილი ცნობილი იქნა დამნაშავედ. აღნიშნული განაჩენით სასამართლომ დადასტურებულად მიიჩნია, რომ ლ. ს-შილმა ჩაიდინა მიწის ნაკვეთის თვითნებური მითვისება, მანვე ჩაიდინა თვითნებობა, რამაც მოქალაქეებს მნიშვნელოვანი ზიანი მიაყენა. მიუხედავად იმისა, რომ ს-შვილის დანაშაულებრივი ქმედება დადასტურებული იყო კანონიერ ძალაში შესული განაჩენით, სასამართლომ არ გაითვალისწინა ეს გარემოება. კასატორის მითითებით, სააპელაციო სასამართლოში მან მოითხოვა, რომ სოფ. ... საკრებულოდან გამოთხოვილი ყოფილიყო წერილობითი მტკიცებულება, თუ რა ზიანი მიადგა მას, როდესაც ს-შვილმა მიიღო მისი კუთვნილი ვენახიდან ყურძნის მოსავალი, რაც სააპელაციო სასამართლომ არ დააკმაყოფილა.
იგი მიუთითებს, რომ საავადმყოფოდან წარმოდგენილი ცნობით, რომელიც ერთვის საკასაციო საჩივარს, ნათლად და გარკვევით არის აღნიშნული, რომ საავადმყოფოში მოათავსეს 24 სექტემბერს, ინციდენტის მე-2 დღეს, რაც მიუთითებს, რომ მისი ავადმყოფობის გაუარესება უშუალოდ კავშირშია მომხდარ ინციდენტთან.
მას მიაჩნია, რომ საოლქო სასამართლოს განჩინება მიღებულია კანონის დარღვევით და სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 411-ე მუხლის შესაბამისად მოითხოვს მის შეცვლას.
სამოტივაციო ნაწილი:
პალატა საქმის მასალების შესწავლით და მხარეთა განმარტებების მოსმენით მივიდა დასკვნამდე, რომ საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:
საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის თანახმად თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომელზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს. ამავე კოდექსის 103-ე მუხლის მიხედვით მტკიცებულებებს სასამართლოს წარუდგენენ მხარეები. თუ მხარეებმა ამა თუ იმ მიზეზით, ვერ შეძლეს მტკიცებულებების უშუალოდ მიღება, ამ შემთხვევაში მხარეთა შუამდგომლობით სასამართლოს შეუძლია თვითონ გამოითხოვოს მტკიცებულებები. სასამართლო არ მიიღებს არ გამოითხოვს მტკიცებულებებს, რომელსაც საქმისათვის მნიშვნელობა არა აქვს.
შუამდგომლობა მტკიცებულების გამოთხოვის შესახებ უნდა დაკმაყოფილდეს იმ შემთხვევაში, თუ მხარემ ამა თუ იმ მიზეზით ვერ შეძლო მისი უშუალოდ მიღება და მას საქმისათვის მნიშვნელობა აქვს.
სოფ. ... საკრებულო არ წარმოადგენს კომპეტენციურ ორგანიზაციას, რომლის მიერ გაცემულ ცნობას გადამწყვეტი მნიშვნელობა ექნებოდა მიყენებული ზიანის ოდენობის განსასაზღვრავად. მოცემულ შემთხვევაში საპროცესო კოდექსის 104-ე მუხლის თანახმად სასამართლოს უფლება ჰქონდა არ გამოეთხოვა მტკიცებულება.
ზიანის ოდენობის დამადასტურებელი მტკიცებულებები ა. ბ-შვილის მიერ სასამართლოში წარმოდგენილი არ იქნა, რის გამოც პალატამ ვერ დააკისრა ს-შვილს ბ-შვილის მიერ მითითებული თანხა 250 ლარი.
საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 992-ე მუხლის საფუძველზე ანაზღაურებას ექვემდებარება მხოლოდ ისეთი ზიანი, რომელიც მხარეს მიადგა პირის მართლსაწინააღმდეგო განზრახი ან გაუფრთხილებელი მოქმედებით. სამოქალაქო კოდექსის 412-ე მუხლის თანახმად, ანაზღაურებას ექვემდებარება მხოლოდ ის ზიანი, რომელიც მოვალისათვის წინასწარ იყო სავარაუდო და წარმოადგენს ზიანის გამომწვევი მოქმედების უშუალო შედეგს.
აღნიშნული მუხლების შესაბამისად ანაზღაურდება მხოლოდ ისეთი ზიანი, რომელიც მართლსაწინააღმდეგო მოქმედებით იქნა გამოწვეული და წარმოადგენს ზიანით გამოწვეული მოქმედების უშუალო შედეგს. მიზეზობრივი კავშირი ზიანის ანაზღაურების ერთ-ერთი აუცილებელი ელემენტია.
სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებიდან ირკვევა, რომ ა. ბ-შვილი ნამდვილად მკურნალობდა საავადმყოფოში, მაგრამ საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებებით ვერ დასტურდება, რომ ლ. ს-შვილის მოქმედება გახდა ა. ბ-შვილის ავადმყოფობის უშუალო მიზეზი და ჰქონდა თუ არა ადგილი ლ. ს-შვილის მხრიდან არამართლზომიერ მოქმედებას 1998 წლის 23 სექტემბერს. მხარის მიერ ვერ იქნა დადასტურებული მოპასუხის არამართლზომიერი მოქმედება და უშუალოდ ამ მოქმედებით მიყენებული ზიანი.
სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების მიხედვით არ არსებობს მატერიალური და მორალური ზიანის ანაზღაურების იურიდიული საფუძვლები.
სარეზოლუციო ნაწილი:
პალატამ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე მუხლით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა :
ა. ბ-შვილის საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს.
მოცემულ საქმეზე უცვლელი დარჩეს თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატის 2001 წლის 8 თებერვლის განჩინება.
განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.
