¹ 3კ/439-01 13 ივლისი, 2001 წ., ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: მ. წიქვაძე (თავმჯდომარე),

მ. გოგიშვილი, რ. ნადირიანი

დავის საგანი: თანხის დაკისრება.

აღწერილობითი ნაწილი:

სასამართლოს სარჩელით მიმართა შპს “ს.-მ”. მოსარჩელე მიუთითებდა, რომ 1996 წლის 21 იანვრის ხელშეკრულების თანახმად შპს “თ.-მა” შპს “ს.-დან” მიიღო 487052 კგ. ბენზინი, რომლის ღირებულება იყო 151 960 ლარი. შპს “თ.-მა” თანხა გადაიხადა გადახდის ვადის დარღვევით. 1996 წლის 11-12 დეკემბრის ¹1 და ¹2 ხელშეკრულებების თანახმად მოპასუხემ მოსარჩელისაგან მიიღო 115 036 კგ. Nნავთი. 1997 წლის 29 ოქტომბრამდე მოპასუხეს გადახდილი აქვს 158 879 ლარი, ხოლო გადაუხდელი 35 673 ლარი დღეისათვის ერიცხება, როგორც დებიტორული დავალიანება.

მოსარჩელე აღნიშნავდა, რომ მოპასუხემ 1997 წლის 27 ნოემბრის შედარების აქტით აღიარა ვალი 60226 ლარი. ამ თანხაში შედის გადაუხდელი 35 678 ლარი და ძველი ვალი 24553 ლარი, მაგრამ დღემდე ეს თანხები მოპასუხეს არ გადაუხდია.

მოსარჩელემ მოითხოვა მოპასუხისათვის ძირითადი ვალის, 60226 ლარის; ჯარიმის, 369000 ლარის; ინფლაციის გამო მიყენებული ზარალის, 44680 ლარის; სულ 473 915 ლარის მოპასუხეზე დაკისრება.

მოპასუხემ სასამართლოს მიმართა შეგებებული სარჩელით. იგი მიუთითებდა, რომ 1990 წლის 27 ივნისს მასსა და მოსარჩელე მხარეს შორის დადებული იქნა ხელშეკრულება ზესტაფონის ნავთობბაზის იჯარა-გამოსყიდვის უფლებით გადაცემის შესახებ. ხელშეკრულების მოქმედების პერიოდში ის პირნათლად ასრულებდა ნაკისრ ვალდებულებებს. მოსარჩელემ მოტყუების გზით, ისე, რომ ხელშეკრულებით არ იყო გათვალისწინებული, აპარატის შენახვისათვის გადაახდევინა 6 მილიონი რუსული რუბლი, რომელიც დღეის კურსით შეადგენს 37 000 დოლარს. მოსარჩელე მხარემ ბერძნულ მხარესთან დადებული წამგებიანი გარიგებით შემოზიდა ძვირად ღირებული ბენზინი 28 თეთრად, როდესაც ბენზინი 21-22 თეთრი ღირდა და რაიონულ ნავთობბაზებს იძულებით ჩაუტვირთა. მიუხედავად წაგებისა, 1996 წელსვე დაიფარა მოსარჩელის ვალი. ამასთან, 16 095 ლარი ზედმეტად იქნა გადახდილი.

მოპასუხის განცხადებით მიწოდებული ბენზინისა და ნავთის სანაცვლოდ მოსარჩელეს ეკუთვნოდა 370 373 ლარი. ფაქტიურად მიღებული აქვთ 386 468 ლარი. 16 095 ლარით მეტი და ეს დავალიანება დღემდე არ გაუსწორებია.

მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო იმ მოტივით, რომ მას მითითებული თანხები გადახდილი აქვს. დაზუსტებულ შეგებებულ სარჩელში მოპასუხემ მოითხოვა მოსარჩელისათვის 372 759 ლარის დაკისრება მის მიერ ზედმეტად გადახდილი თანხების დაბრუნების საფუძვლით.

ზესტაფონის რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილებით შპს სახელმწიფო კომპანია “ს.-ის” სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ და შპს “თ.-ს” მის სასარგებლოდ დაეკისრა 8923 ლარის გადახდა.

შპს “ს.-ს” 24550 ლარის გადახდევინებაზე უარი ეთქვა უსაფუძვლობის გამო. დაკმაყოფილდა შპს “თ.-ის” შეგებებული სარჩელი და 372 759 ლარი ჩაეთვალა მოსარჩელე ორგანიზაციისადმი გაქვითვით.

ქუთაისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო,M სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატის 2001 წლის 31 იანვრის გადაწყვეტილებით შპს “ს.-ის” სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა: გაუქმდა ზესტაფონის რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება. შპს “თ.-ს” შპს “ს.-ის” სასარგებლოდ დაეკისრა 381 682 ლარის გადახდა.

პალატამ მიუთითა, რომ საქმეში არსებული საქართველოს რესპუბლიკის უზენაესი საარბიტრაჟო სასამართლოს 1996 წლის 17 აპრილის გადაწყვეტილებიდან ჩანს, რომ “ს.-მ” 1995 წელს შეიტანა სარჩელი საარბიტრაჟო სასამართლოში და მოპასუხისაგან მოითხოვა 1991-95 წლების საიჯარო ქირის გადახდა და მიღებული ნავთობპროდუქტების ღირებულების ანაზღაურება, რაზეც სარჩელი არ დაკმაყოფილდა მოთხოვნის ხანდაზმულობის გამო. ამავე საქმეზე შპს “თ.-ს” წარმოდგენილი ჰქონდა შეგებებული სარჩელი და მოსარჩელისაგან მოითხოვდა 6203732 მანეთს. საარბიტრაჟო სასამართლომ შეგებებული სარჩელი არ მიიღო პროცესუალური ნორმების დაუცველობის გამო.

პალატა თვლის, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ სწორად არ დააკმაყოფილა მოსარჩელის მოთხოვნა 24549 ლარის გადახდევინების ნაწილში და სწორად მიუთითა მის გადაწყვეტილებაში, რომ საქართველოს უზენაესი საარბიტრაჟო სასამართლოს 1996 წლის 17 აპრილის გადაწყვეტილებით მოსარჩელეს ამ თანხის ანაზღაურებაზე უარი ეთქვა.

პალატის აზრით, შპს “თ.-ის” შეგებებული სარჩელიც ამავე საფუძვლით უნდა გადაეწყვიტა სასამართლოს, რადგან სწორედ ეს შეგებებული სარჩელი არ მიიღო წარმოებაში საარბიტრაჟო სასამართლომ 1996 წელს. სასამართლოს აზრით, თუკი ამ საფუძვლით არ შეწყდებოდა შეგებებული სარჩელის მოთხოვნა, სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადის გასვლის გამო არ უნდა დაკმაყოფილებულიყოი შპს “თ.-ის” მოთხოვნა.

სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ შპს “ს.-მ” ზესტაფონის რაიონულ სასამართლოში შეიტანა სასარჩელო განცხადება, რომლითაც მოითხოვდა შპს “თ.-ის” გაკოტრებულად გამოცხადებას და მისგან 35 643 ლარის გადახდევინებას.

აღნიშნულ გარემოებათა გამო სააპელაციო პალატამ საფუძვლიანად მიიჩნია შპს ,,თ.-ის” მოთხოვნა ნავთობპროდუქტების საფასურის 35643 ლარის და პირგასამტეხლოს ანაზღაურების ნაწილში.

გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გასაჩივრდა მოპასუხის მიერ. ამასთან, საქართველოს უზენაეს სასამართლოს საკასაციო საჩივრით მიმართა, შპს “ზესტაფონის ნავთობბაზა თ.-ის” დიტრექტორმა ტ. მ-იანმა, რომელიც მიუთითებს, რომ როგორც ქუთაისის საოლქო სასამართლოს სააპელაციო პალატის 2001 წლის 31 იანვრის გადაწყვეტილება, ისე მანამდე ამ საქმეზე არსებული ზესტაფონის რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება, გამოტანილია პროცესზე მათი მხარის დაუსწრებლად. შპს ზესტაფონის ნავთობბაზა “თ.-ის” სახელით პროცესში მონაწილე წარმომადგენლებს ჰქონდათ მინდობილობები “თამზრაზმის” ყოფილი დირექტორისაგან თ. გ-ძისაგან, რომელსაც 2000 წლის 24 მაისიდან არ გააჩნდა “თ.-ის” წარმომადგენლობის უფლებამოსილება. რწმუნებულების გაცემისას, 2000 წლის 31 ივლისისათვის, თ. გ-ძეს არ ჰქონდა შპს ,,თ.-ის” სახელით მოქმედების უფლება. შპს “თ.-ის” ხელმძღვანელობისათვის არ იყო ცნობილი სასამართლო დავის შესახებ. სასამართლომ უხეშად დაარღვია “ზესტაფონის ნავთობბაზა თ.-ის”, როგორც მხარის უფლებები და საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მოთხოვნები, რის გამოც იგი უძლური იყო სათანადოდ დაეცვა თავისი უფლებები სასამართლო პროცესზე.

ამასთან, ტ. მ-იანი აღნიშნავს, რომ ქუთაისის საოლქო სასამართლოს სააპელაციო პალატის გადაწყვეტილება იურიდიულად არ არის საკმაოდ დასაბუთებული. სასამართლოს მიერ იგნორირებულია ის ფაქტი, რომ გასულია სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადები ერთწლიანი ვადა ძირითადი მოთხოვნისათვის და ექვსთვიანი ვადა პირგასამტეხლოსათვის. მისი განცხადებით, სასამართლოს მტკიცებულების სახით მიღებული აქვს ყალბი დოკუმენტი, ე.წ. “შედარების აქტი”, რომელსაც ხელს არ აწერს “თ.-ის” წარმომადგენელი. მ-იანის აზრით, ეს დოკუმენტი არ შეიძლება ჩაითვალოს ხანდაზმულობის ვადის მიმდინარეობის შეწყვეტის საფუძვლად, რადგან სამოქალაქო სამართლის კოდექსის (1964 წ.) 83-ე მუხლის შესაბამისად ხანდაზმულობის ვადის შეწყვეტის ერთადერთი საფუძველი მხოლოდ დადგენილი წესით სარჩელის აღძვრა შეიძლება ყოფილიყო. შპს “ს.-ის” მიერ 1997 წლის 11 დეკემბერს შეტანილი სარჩელი ზესტაფონის რაიონულმა სასამართლომ განუხილველად დატოვა 1998 წლის 22 იანვრის განჩინებით. სამოქალაქო სამართლის კოდექსის (1964 წ.) 83-ე მუხლის შესაბამისად, “თუ სარჩელი სასამართლოს მიერ განუხილველად არის დატოვებული, მაშინ სარჩელის აღძვრამდე დაწყებული სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადა გრძელდება საერთო წესით”. მოწინააღმდეგე მხარეს გაშვებული ჰქონდა სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადები და სასამართლომ ეს არ გაითვალისწინა.

სამოტივაციო ნაწილი:

პალატამ შეისწავლა საქმის მასალები, მოისმინა მხარეთა განმარტებები და მივიდა დასკვნამდე, რომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილება უნდა გაუქმდეს და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს სააპელაციო სასამართლოს შემდეგ გარემოებათა გამო:

1. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 93-ე მუხლის I ნაწილის თანახმად მოქალაქეებს შეუძლიათ საქმე აწარმოონ სასამართლოში პირადად, ხოლო იურიდიულ პირებს ან სხვა ორგანიზაციებს – იმ თანამდებობის პირის მეშვეობით, რომელსაც წესდებით ან დებულებით შეუძლია ამ იურიდიული პირის სახელით იმოქმედოს. მხარეებს შეუძლიათ აგრეთვე საქმე აწარმოონ სასამართლოში წარმომადგენლის მეშვეობით. წარმომადგენლის უფლებამოსილება უნდა ჩამოყალიბდეს კანონის შესაბამისად გაცემულ და გაფორმებულ მინდობილობაში.

როგორც შპს “თ.-ის” სასამართლოში რეგისტრაციის მასალებიდან ირკვევა, თ. გ-ძე 2000 წლის 31 ივლისისათვის, როდესაც მან მოცემულ საქმეზე წარმომადგენლის უფლებამოსილება მისცა თ. ფ-ძეს, არ იყო შპს “თ.-ის” წარმომადგენლობაზე უფლებამოსილი პირი. სასამართლომ არ შეამოწმა წარმომადგენელთა უფლებამოსილების ნამდვილობა, რითაც დაარღვია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 210-ე მუხლის მე-2 ნაწილის, 93-ე მუხლის I ნაწილის და 96-ე მუხლის I ნაწილის მოთხოვნები. აღნიშნულით დაირღვა შპს “თ.-ის” უფლება თავისი მოქმედებით განახორციელოს სასამართლოში საპროცესო უფლებები და შეასრულოს საპროცესო მოვალეობები, აგრეთვე, დაავალოს საქმის წარმოება წარმომადგენელს.

საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 394-ე მუხლის ,,ბ” ქვეპუნქტის თანახმად გადაწყვეტილება ყოველთვის ჩაითვლება კანონის დარღვევით მიღებულად, თუ სასამართლომ საქმე განიხილა ერთ-ერთი მხარის დაუსწრებლად, რომელსაც არ მიუღია შეტყობინება კანონით დადგენილი წესით ან მისი კანონიერი წარმომადგენლის გარეშე, თუ ასეთი წარმომადგენლობა კანონით იყო გათვალისწინებული, გარდა იმ შემთხვევისა, როცა ასეთი კანონიერი წარმომადგენელი ცნობს სასამართლო პროცესის წარმართვის მართლზომიერებას.

შპს “თ.-ის” დირექტორი ტ. მ-იანი არ ცნობს სასამართლო პროცესის წარმართვის მართლზომიერებას.

კანონის აღნიშნული დარღვევა წარმოადგენს გადაწყვეტილების გაუქმების აბსოლუტურ საფუძველს.

2. გასაჩივრებული გადაწყვეტილება იურიდიულად არ არის დასაბუთებული და მისი სამართლებრივი საფუძვლების შემოწმება შეუძლებელია, რაც, ასევე, გადაწყვეტილების გაუქმების აბსოლუტურ საფუძველს წარმოადგენს.

საქართველოს სამოქალაქო სამართლის კოდექსის (1964 წ.) 75-ე მუხლის თანახმად იურიდიულ პირებს შორის სარჩელებისათვის ხანდაზმულობის ვადა განისაზღვრება 1 წლით. ამავე კოდექსის 76-ე მუხლის მე-2 აბზაცის თანახმად ხანდაზმულობის შემცირებული ექვსთვიანი ვადა გამოიყენება სარჩელებისათვის პირგასამტეხლოს (ჯარიმის, საურავის) გადახდევინების შესახებ. ამავე კოდექსის მე-80 მუხლის თანახმად სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადა იწყება სარჩელის უფლების წარმოშობის დღიდან. სარჩელის უფლება წარმოიშობა იმ დღეს, როდესაც პირმა შეიტყო ან უნდა შეეტყო თავისი უფლების დარღვევა.

ამავე კოდექსის 83-ე მუხლის თანახმად, თუ სარჩელი სასამართლოს მიერ განუხილველად არის დატოვებული, მაშინ სარჩელის აღძვრამდე დაწყებული სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადა გაგრძელდება საერთო წესით.

სასამართლომ არ დაადგინა შპს “ს.-ის” მიერ არის თუ არა გაშვებული პირგასამტეხლოს გადახდევინებისათვის დადგენილი ხანდაზმულობის ექვსთვიანი ვადა.

სააპელაციო სასამართლომ სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადების გამოთვლისას არ გაითვალისწინა, რომ შპს “ს.-ის” სარჩელი, რომელიც 1997 წლის 11 დეკემბერს შეტანილი იყო ზესტაფონის რაიონის სასამართლოში, სასამართლოს 1998 წლის 22 იანვრის განჩინებით განუხილველად იქნა დატოვებული.

გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებაში სააპელაციო პალატა საერთოდ არ უთითებს ნორმას, რომლის საფუძველზეც შპს “თ.-ს” ინფლაციით გამოწვეული ზარალი 9007 ლარი დაეკისრა. ასევე, არ არის მითითებული, თუ რომელი ხელშეკრულებების დარღვევის საფუძველზე დაეკისრა მოპასუხეს ჯარიმა 337045 ლარის ოდენობით.

სააპელაციო პალატის გადაწყვეტილებაში არ არის მითითებული ის ფაქტობრივი გარემოებები, რომელიც მის მიერ იქნა დადგენილი.

საქმის ხელახლა განხილვისას სასამართლომ უნდა დაადგინოს საქმესთან დაკავშირებული ფაქტობრივი გარემოებები და ამ გარემოების გათვალისწინებით გამოთვალოს სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადები. სასამართლომ უნდა გაითვალისწინოს, რომ, როცა მოთხოვნის წარმოშობის მომენტზე მითითებულია ხელშეკრულებაში, ითვლება, რომ სამართლებრივი ურთიერთობის მონაწილისათვის ცნობილია მოთხოვნის უფლების წარმოშობის დრო და ხანდაზმულობის ვადის დენა ამ დროიდან იწყება.

სარეზოლუციო ნაწილი:

პალატამ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

შპს “თ.-ის” საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს.

მოცემულ საქმეზე გაუქმდეს ქუთაისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატის 2001 წლის 31 იანვრის გადაწყვეტილება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე პალატას.

განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.