გ ა ნ ჩ ი ნ ე ბ ა

¹ 3კ/473 8 ივნისი, 2001 წ., ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: მ. წიქვაძე (თავმჯდომარე),

მ. გოგიშვილი, რ. ნადირიანი

დავის საგანი: ფულადი ვალდებულების შესრულება.

აღწერილობითი ნაწილი:

მ. ბ-შვილმა 2000 წლის 14 ივნისს სასარჩელო განცხადებით მიმართა გორის რაიონულ სასამართლოს. მოსარჩელემ მიუთითა, რომ მის კარის მეზობლებს ცოლ-ქმარ ნ. და მ. ლ-შვილებს 1995 წლის 19 ოქტომბერს ასესხა 200 აშშ დოლარი ყოველთვიური 20%-ით. მოსარჩელემ განმარტა, რომ მოპასუხეებმა 1999 წლის ოქტომბრის თვეში გადაუხადეს 200 აშშ დოლარი, რაც წარმოადგენდა 5 თვის პროცენტს, ხოლო მის შემდეგ კი არც პროცენტი და არც ძირითადი თანხა აღარ გადაუხდიათ. აღნიშნულიდან გამომდინარე, მოსარჩელემ მოითხოვა 200 აშშ დოლარის დაბრუნება, ასევე მისი 20% 1996 წლის აპრილის თვიდან, რამაც შეადგინა 1980 აშშ დოლარი და ამ თანხის დაუბრუნებლობით მიყენებული ზიანი 1980 აშშ დოლარი, სულ 3960 აშშ დოლარი.

გორის რაიონული სასამართლოს 2000 წლის 12 ივლისის გადაწყვეტილებით მ. ბ-შვილის სარჩელი დაკმაყოფილდა, ცოლ-ქმარ ლელაშვილებს დაეკისრათ 200 აშშ დოლარის ყოველთვიური 8% 1996 წლის დეკემბრიდან, რაც შეადგენს 704 აშშ დოლარს და მიყენებული ზიანის ანაზღაურება 1980 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარებში, სულ 5651 ლარის გადახდა მოსარჩელის სასარგებლოდ.

ნ. და მ. ლ-შვილებმა გორის რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება გაასაჩივრეს სააპელაციო წესით. აპელანტებმა განმარტეს, რომ მ. ბ-შვილმა მათ მართლაც გადასცა თანხა 200 აშშ დოლარის ოდენობით, მაგრამ კი არ ასესხა, არამედ შესანახად მიაბარა. აღნიშნული თანხა მათ დააბრუნეს 1999 წლის ოქტომბრის თვეში, რასაც ბ-შვილიც არ უარყოფს. აპელანტების განმარტებით, სადაო თანხა ნასესხებიც რომ ჰქონოდათ, უკვე დააბრუნეს და მათ არავითარი ვალი არ გააჩნიათ, ხოლო რაც შეეხება პროცენტს, მათი განმარტებით, ასეთ შეთანხმებას მხარეებს შორის ადგილი არ ჰქონია.

თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატის 2001 წლის 16 თებერვლის გადაწყვეტილებით სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა, გაუქმდა გორის რაიონული სასამართლოს 2000 წლის 12 ივლისის გადაწყვეტილება და მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება, მ. ბ-შვილის სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ, მ. და ნ. ლ-შვილებს მ. ბ-შვილის სასარგებლოდ დაეკისრა 12 აშშ დოლარის გადახდა. სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ მ. ბ-შვილმა სესხის სახით გადასცა ლ-შვილებს 200 აშშ დოლარი, რაც დაბრუნებულ იქნა 1999 წლის ოქტომბრის თვეში.

სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა, რომ გორის რაიონულმა სასამართლომ სადავო ურთიერთობის დასარეგულირებლად გამოიყენა ახალი სამოქალაქო კოდექსის მუხლების მოთხოვნები, ისე, რომ არ არსებობდა ორივე მხარის თანხმობა ამასთან დაკავშირებით. სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ ვინაიდან მხარეებს შორის ურთიერთობა წარმოიშვა 1995 წელს, გამოყენებულ უნდა იქნეს იმ დროისათვის მოქმედი (1964 წლის რედაქციის) სამოქალაქო სამართლის კოდექსის ნორმები.

სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა მ. ბ-შვილის მოსაზრება იმის შესახებ, რომ სესხი პროცენტიანი იყო, ვინაიდან იმ დროს მოქმედი სამოქალაქო კოდექსის 174-ე მუხლის თანახმად პროცენტი ფულადი და სხვა ვალდებულების მიხედვით კანონით მითითებულ შემთხვევების გარდა დაუშვებელი იყო, ხოლო ამავე კოდექსის 414-ე მუხლის მე-2 ნაწილის მიხედვით, კი მოქალაქეთა შორის გარიგებანი 100 მანეთზე მეტი ოდენობით დადებული უნდა ყოფილიყო წერილობითი ფორმით, რასაც მოცემულ შემთხვევაში ადგილი არ ჰქონია.

სააპელაციო პალატამ განმარტა, რომ მოვალემ ფულადი ვალდებულების შესრულების ვადის გადაცილების შემთხვევაში უნდა გადაიხადოს გადაცილებული დროის სარგებელი სადავო თანხის წლიური სამი პროცენტი სამოქალაქო კოდექსის 225-ე მუხლის თანახმად და არა ის პროცენტი რაც რაიონულმა სასამართლომ თავისი გადაწყვეტილებით დააკისრა მხარეს.

სააპელაციო პალატამ დაადგინა, რომ მ. ბ-შვილმა ლ-შვილებს 200 აშშ დოლარი გადასცა 1995 წელს. ხელშეკრულება განუსაზღვრელი ვადით იყო დადებული, ვალდებულების შესრულება, ფულის დაბრუნება მ. ბ-შვილმა მოითხოვა 1997 წლის ზაფხულში. სამოქალაქო სამართლის კოდექსის (1964 წლის რედაქცია) 212-ე მუხლის თანახმად, თუ მოვალე არ შეასრულებს ან არაჯეროვნად შეასრულებს ვალდებულებას, იგი ვალდებულია კრედიტორს აუნაზღაუროს ამით მიყენებული ზარალი. ამავე კოდექსის 225-ე მუხლით კი სარგებელი ვადაგადაცილებულ თანხაზე შეადგენს 3 პროცენტს. მოცემულ შემთხვევაში, თანხა შეადგენდა 200 აშშ დოლარს, მისი სამი პროცენტი არის 6 დოლარი, ხოლო სადაო თანხა გადახდილი იქნა 1999 წლის ოქტომბერში, აპელანტებს გადასახდელი აქვთ 2 წლის პროცენტი, რაც შეადგენს 12 აშშ დოლარს.

სააპელაციო პალატის გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა მ. ბ-შვილმა. კასატორმა მიუთითა, რომ სააპელაციო პალატამ არასწორად გამოიყენა ძველი სამოქალაქო კოდექსის დებულებანი, ვინაიდან პირველი ინსტანციის სასამართლოში საქმის განხილვისას მხარეს არ გამოუთქვამს რაიმე პრეტენზია ახალი კოდექსის გამოყენების საკითხთან დაკავშირებით. აპელანტის აზრით, მეორე მხარეც თანახმა იყო სადავო ურთიერთობა მოწესრიგებულიყო ახალი სამოქალაქო კოდექსით. კერძოდ, მხარე თავის დაცვის პოზიციას აგებს ახალი სამოქალაქო კოდექსის მიხედვით და, ამასთან, საქმის განხილვისას არ დაუყენებია საკითხი და არ გაუხდია სადაოდ ახალი კოდექსის ნორმების გამოყენება. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, კასატორისათვის გაუგებარია საოლქო სასამართლოს გადაწყვეტილება, რომელიც კანონის გამოყენების საკითხს წყვეტს ისე, რომ ამ საკითხს მხარე სააპელაციო საჩივარში არ ხდის სადავოდ, ხოლო თუ იგი სააპელაციო საჩივრის საფუძვლის შეცვლის შედეგია, მაშინ ამისათვის საჭირო იყო მეორე მხარის თანხმობა, რაც არ არსებობს.

კასატორმა მიუთითა, რომ საოლქო სასამართლომ არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა და გამოიყენა კანონი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა, რის გამოც გადაწყვეტილება არის გამოტანილი კანონის დარღვევით.

აღნიშნულიდან გამომდინარე, კასატორმა მოითხოვა საოლქო სასამართლოს გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღება, მოწინააღმდეგე მხარეზე მის სასარგებლოდ 5651 ლარის დაკისრება.

სამოტივაციო ნაწილი:

პალატა საქმის მასალების შესწავლითა და მხარეთა განმარტებების მოსმენით მივიდა დასკვნამდე, რომ საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:

საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1507 მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად “სამოქალაქო კოდექსის ამოქმედების გამო ძალადაკარგული ნორმატიული აქტების, საფუძველზე წარმოშობილი ურთიერთობების მიმართ გამოიყენება ეს ნორმატიული აქტები გარდა იმ შემთხვევისა, როცა ურთიერთობის მონაწილეებს სურთ ერთმანეთს შორის ურთიერთობა ამ კოდექსით მოაწესრიგონ”. მოპასუხის მიერ უშუალოდ არ ყოფილა გამოხატული ნება, რომ სადავო ურთიერთობების მიმართ გამოყენებული იქნეს ახალი სამოქალაქო კოდექსის ნორმები. სააპელაციო სასამართლოში მოპასუხე მოითხოვს, რომ სადავო ურთიერთობის მიმართ გამოყენებული იქნეს 1964 წელს მიღებული სამოქალაქო სამართლის კოდექსი.

აღნიშნულის გამო, საკასაციო სასამართლო ვერ გაიზიარებს კასატორის მოსაზრებას, რომ სააპელაციო სასამართლომ 1964 წელს მიღებული სამოქალაქო სამართლის კოდექსის ნორმების გამოყენებით დაარღვია კანონი.

სამოქალაქო სამართლის კოდექსის მე-19 თავით განსაზღვრულია პასუხისმგებლობა ვალდებულების დარღვევისათვის. აღნიშნული თავი მოიცავს სპეციალურ ნორმას, რომლითაც რეგულირდება მოვალის პასუხისმგებლობა ფულადი ვალდებულების ვადის გადაცილების შემთხვევაში: სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 225-ე მუხლის თანახმად მოვალემ, რომელმაც გადააცილა ფულადი ვალდებულების შესრულების ვადა, უნდა გადაიხადოს გადაცილებული დროის სარგებელი ვადაგადაცილებული თანხისა წლიური სამი პროცენტი. აღნიშნული ნორმით დადგენილია, თუ რა სახის პასუხისმგებლობა შეიძლება დაეკისროს მოვალეს ფულადი ვალდებულების შეუსრულებლობის გამო.

სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 174-ე მუხლის თანახმად პროცენტი ფულადი და სხვა ვალდებულებების მიხედვით კანონით მითითებული შემთხვევების გარდა დაუშვებელია. აღნიშნულის გამო სასამართლო ვერ დააკისირებდა მოპასუხეს პროცენტს სესხით სარგებლობისათვის.

საკასაციო პალატა თვლის, რომ სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება კანონის დაცვით არის მიღებული და მისი გაუქმების იურიდიული საფუძველი არ არსებობს.

სარეზოლუციო ნაწილი:

პალატამ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

მ. ბ-შვილის საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს. მოცემულ საქმეზე უცვლელად დარჩეს თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატის 2001 წლის 16 თებერვლის გადაწყვეტილება.

გაუქმდეს მოცემულ საქმეზე მიღებული სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიებები.

განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.