¹ 3კ/485-01 12 სექტემბერი, 2001 წ., ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: მ. წიქვაძე (თავმჯდომარე),

ლ. გოჩელაშვილი, რ. ნადირიანი

სარჩელის საგანი: საწარმოო ტრავმის შედეგად მიყენებული ზიანის ანაზღაურება.

აღწერილობითი ნაწილი:

1980-1981 წლებში ი. ა-შვილი ასრულებდა თბილისის ქანდაკების კომბინატის (ამჟამად შპს “მ.-ი”) შეკვეთას ქ. იალტის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმისათვის.

1981 წლის 19 სექტემბერს ი. ა-შვილმა მიიღო საწარმოო ტრავმა, რომლის შედეგადაც დაკარგა შრომის უნარი და დაენიშნა პენსია. პენსიას ღებულობდა 1982 წლის 24 ნოემბრიდან 1994 წლის 1 ოქტომბრამდე.

პენსიის ოდენობა განისაზღვრა საშუალო თვიური ანაზღაურებისა და ყოველთვიურად სამედიცინო კომისიის მიერ დადგენილი შრომის უნარის დაქვეითების პროცენტით.

1994 წლის 1 ოქტომბრიდან პენსიის გაცემა შეწყდა კომბინატის მუშაობის შეჩერებასთან დაკავშირებით.

1995 წლიდან ორგანიზაციამ მუშაობა განაახლა, მაგრამ პენსიის გაცემა არ გაუგრძელებია.

1997 წელს ი. ა-შვილმა გაიარა სამედიცინო კომისია, რომლის დასკვნის საფუძველზე შრომისუნარიანობის დაკარგვა განისაზღვრა 60%-ით.

1997 წელს ი. ა-შვილმა მიმართა შპს “მ.-ს” ყოველთვიურად პენსიის სახით 197 ლარისა და 62 თეთრის გადახდის შესახებ; გარდა ამისა, მან მოითხოვა გასული წლების პენსიის, სულ 5103 ლარისა და 54 თეთრის გადახდა, რაზეც შპს “მ.-მ” უარი განაცხადა, რის გამოც მოსარჩელემ მიმართა სასამართლოს სარჩელით მოპასუხეზე ზემოაღნიშნული თანხების დაკისრების შესახებ.

თბილისის სამგორის რაიონის სასამართლოს 1998 წლის 13 მაისის გადაწყვეტილებით სარჩელი დაკმაყოფილდა, მაგრამ თბილისის საქალაქო სასამართლოს თავმჯდომარის პროტესტის საფუძველზე ამავე სასამართლოს პრეზიდიუმის 1999 წლის 15 მარტის დადგენილებით სასამართლოს გადაწყვეტილება გაუქმდა და ხელახალი განხილვისათვის დაბრუნდა პირველი ინსტანციის სასამართლოში.

საქმის ხელახალი განხილვისას ი. ა-შვილმა დააზუსტა თავისი მოთხოვნის ოდენობა და მოითხოვა შპს “მ.-ისათვის” წინა წლების პენსიის 8605 ლარისა და ყოველთვიურად 155 ლარის გადახდის დაკისრება, რასაც საფუძვლად დაუდო შემდეგი:

1994 წლის 1 ოქტომბრამდე იგი იღებდა 167 მანეთს, რაც დღევანდელი კურსით შეადგენს 65 ლარს; იმ დროისათვის მას შრომის უნარი დაკარგული ჰქონდა 25%-ით, ე.ი. 1994 წლის 1 ოქტომბრიდან 1996 წლის 1 მარტამდე (17 თვეზე) მას ეკუთვნის 1105 ლარი (65 ლარი გამრავლებული 17 თვეზე).

1996 წლის მარტიდან დეკემბრამდე, ანუ 10 თვის მანძილზე მას შრომის დაკარგვის პროცენტი განესაზღვრა 50%-ით, ამ პერიოდში ეკუთვნის 1300 ლარი (130 ლარი გამრავლებული 10 თვეზე).

1997 წლის იანვრიდან შრომის უნარის დაქვეითება განსაზღვრულია 60%-ით, შესაბამისად, თვიური პენსია შეადგენს 155 ლარს, ხოლო სარჩელის შეტანის დღემდე, 2000 წლის 1 მაისამდე, გადასახდელია 40 თვის პენსია, რაც შეადგენს 6200 ლარს (155 ლარი გამრავლებული 40 თვეზე).

სულ გასული წლების პენსიის თანხა მოსარჩელის გაანგარიშებით შეადგენს 8605 ლარს (1105+1300+6200), ხოლო ყოველთვიურად მას უნდა დაენიშნოს 155 ლარის სარჩო.

მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო იმ მოტივით, რომ უბედური შემთხვევა მოხდა კომბინატის ტერიტორიის ფარგლებს გარეთ. ამასთან, უბედური შემთხვევის შესახებ შედგენილი აქტი ეჭვს იწვევს, რადგან მასში მითითებული პიროვნება 1981 წელს არ მუშაობდა კომბინატში; გარდა ამისა, კომბინატს ბრალი არ მიუძღვის მომხდარში, რაც გამორიცხავს მის პასუხისმგებლობას.

თბილისის ისანი-სამგორის რაიონული სასამართლოს 2000 წლის 22 აგვისტოს გადაწყვეტილებით ი. ა-შვილს უარი ეთქვა სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უსაფუძვლობის გამო.

აღნიშნული გადაწყვეტილება გაასაჩივრა ი. ა-შვილმა სააპელაციო წესით. მან მოითხოვა საქმეზე მიღებული გადაწყვეტილების გაუქმება და მისი სარჩელის დაკმაყოფილება. აპელანტმა დამატებით განმარტა, რომ წლების მანძილზე კომბინატი უხდიდა მას პენსიას დასახიჩრებისათვის და არასოდეს შეუტანია ეჭვი მისი დანიშვნის სისწორეზე, რაც უნდა ჩაითვალოს იმის მტკიცებულებად, რომ კომბინატმა აღიარა თავისი ბრალი უბედურ შემთხვევაში და იკისრა ვალდებულება მუშაკისათვის მიყენებული ზიანის ანაზღაურებაზე.

სააპელაციო სასამართლოს 2001 წლის 30 იანვრის გადაწყვეტილებით ი. ა-შვილის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ, კერძოდ, შპს “მ.-ს” ი. ა-შვილის სასარგებლოდ დაეკისრა ერთჯერადად 1636 ლარისა და 20 თეთრის, ხოლო 2000 წლის 1 მაისიდან თვეში 32 ლარისა და 40 თეთრის გადახდა სარჩოს სახით.

სააპელაციო პალატამ აღნიშნულ გადაწყვეტილებას საფუძვლად დაუდო შემდეგი გარემოებები:

პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ ი. ა-შვილი 1980 წელს მიღებული იყო თბილისის ქანდაკების კომბინატში ¹122 ხელშეკრულების შემსრულებლად, რაც დასტურდება კომბინატის 1980 წლის 6 აგვისტოს ¹87 ბრძანებით. ამ ბრძანებიდან, აგრეთვე, ირკვევა, რომ მოხსენიებული ხელშეკრულებით კომბინატს უნდა დაემზადებინა იალტის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმისათვის ქანდაკება “...”.

აღნიშნულ სამუშაოს ი. ა-შვილი ასრულებდა კომბინატის ტერიტორიის გარეთ, თავის სამხატვრო შემოქმედებით სახელოსნოში, რომელიც მდებარეობდა ...-ში და 1981 წლის 19 სექტემბერს მომხდარი უბედური შემთხვევის შედეგად მიიღო საწარმოო ტრავმა _ ხერხემლის კომპრესიული მოტეხილობა, რაც დასტურდება საქმეში არსებული აქტით. აღნიშნულის გამო იგი 1994 წლამდე იღებდა ქანდაკების კომბინატიდან სარჩოს დაკარგული შრომის უნარის პროცენტის შესაბამისად, რასაც კომბინატი არ უარყოფს, ხოლო 1994 წლის ოქტომბრიდან ი. ა-შვილს არ მიუღია პენსია იმის გამო, რომ არ წარმოუდგენია სათანადო დოკუმენტაცია. ამდენად, 1994 წლამდე, ანუ 13 წლის მანძელზე ქანდაკების კომბინატს არ გაუხდია სადავოდ არც უბედური შემთხვევის ფაქტი, არც მისი ბრალეულობა და არც შედგენილი აქტის სისწორე, რის გამოც მან გაუშვა იმ დროისათვის მოქმედი სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 75-ე მუხლით დადგენილი 3 წლიანი ხანდაზმულობის ვადა ზემოხსენებული აქტის ბათილად ცნობის მოთხოვნაზე; ასევე, კომბინატს საერთოდ არ დაუყენებია ეს მოთხოვნა კანონით დადგენილი წესით და სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ დღეისათვის არ არსებობს აღნიშნული ფაქტის საეჭვოდ და მითუმეტეს უკანონოდ ცნობის საფუძველი, როგორც ამას აცხადებს შპს “მ.-ი”.

სააპელაციო სასამართლომ ასევე მიუთითა, რომ მხარეთა შორის ურთიერთობის წარმოშობის მომენტისათვის მოქმედი სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 75-ე მუხლის თანახმად, სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადა ამგვარ ურთიერთობებზე შეადგენდა 3 წელს, ამგვარადვე რეგულირდება ეს საკითხი დღეისათვის მოქმედი სამოქალაქო კოდექსის 1008-ე მუხლით იმის გათვალისწინებით, რომ წინა წლების დავალიანების გადახდის შესახებ მოთხოვნაზე ი. ა-შვილმა მიმართა სასამართლოს თავდაპირველად 1997 წელს, მისი მოთხოვნა 1994 წლის 1 ოქტომბრიდან მიღებული სარჩოს შპს “მ.-ზე” დაკისრების შესახებ დაყენებულია სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადის ფარგლებში, საფუძვლიანია და დაკმაყოფილებას ექვემდებარება.

რაც შეეხება სარჩოს ოდენობას, სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა აპელანტის მოსაზრება იმის შესახებ, რომ იგი გაანგარიშებული უნდა იქნეს იმ თანხიდან გამომდინარე, რომელსაც იგი იღებდა 1994 წლის 1 ოქტომბრამდე.

საქართველოს პრეზიდენტის 1999 წლის ¹48 ბრძანებულებით დამტკიცებული “შრომითი მოვალეობის შესრულების მუშაკის ჯანმრთელობისათვის ვნების შედეგად ზიანის ანაზღაურების წესის” 63-ე მუხლის თანახმად, აღნიშნული წესის ამოქმედების გამო ძალადაკარგული ნორმატიული აქტის საფუძველზე წარმოშობილი ურთიერთობების მიმართ გამოიყენება ამ წესების ნორმები.

აღნიშნული წესის მე-11 მუხლის თანახმად, ზიანი ანაზღაურდება იმავე ან იმავე თანრიგის ნებისმიერი სპეციალობის მუშაკის ბოლო სამი თვის სრულად ნამუშევარი ფაქტობრივად მიღებული საშუალო ხელფასიდან იმ ოდენობით, რამდენი პროცენტითაც დაკარგული აქვს შრომის უნარის ხარისხი.

სააპელაციო პალატამ დაადგინა, რომ შპს “მ.-ის” ფილიალის თბილისის ქანდაკების კომბინატში ამჟამად მხატვარ-მოქანდაკის თანამდებობრივი სარგო შეადგენს 54 ლარს თვეში. მხარეთა შორის დავას არ იწვევს ის, რომ 1994 წლის ოქტომბრისათვის შრომის უნარის დაკარგვა ი. ა-შვილს განესაზღვრებოდა 25%-ით. 54 ლარის 25% შეადგენს 13,5 ლარს; ამდენად, მიუთითებს სააპელაციო სასამართლო, 1994 წლის 1 ოქტომბრიდან 1997 წლის მარტის ჩათვლით შპს “მ.-მ”, როგორც ქანდაკების კომბინატის უფლებამონაცვლემ, უნდა გადაუხადოს ი. ა-შვილს 405 ლარი (13,5 ლარი გამრავლებული 30 თვეზე).

დადგინდა, რომ 1997 წლის 20 მარტიდან ი. ა-შვილს შრომის უნარი დაკარგული აქვს უკვე 60%-ით, რაც შეადგენს 32,4 ლარს და ამ პერიოდიდან 2000 წლის აპრილის ჩათვლით (სარჩელის შემოტანამდე), ანუ 38 თვეში, ი. ა-შვილს ეკუთვნის 1231,2 ლარი (32,4 ლარი გამრავლებული 38 თვეზე). დადგენილია, რომ ი. ა-შვილის ჯანმრთელობის მდგომარეობა არ გაუმჯობესებულა და დღეისათვის მას შრომის უნარი დაკარგული აქვს ისევ 60%-ით.

სააპელაციო სასამართლოს აღნიშნულ გადაწყვეტილებას არ დაეთანხმნენ მხარეები და შეიტანეს საკასაციო საჩივრები:

ი. ა-შვილი საკასაციო საჩივრით ითხოვს საოლქო სასამართლოს გადაწყვეტილების გაუქმებას და ახალი გადაწყვეტილებით მისი სარჩელის სრულად დაკმაყოფილებას. კერძოდ, შპს “მ.-სათვის” თანხის დაკისრებას მხოლოდ მის მიერ წარდგენილი გაანგარიშებით. კასატორს მიაჩნია, რომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილება იურიდიულად დაუსაბუთებელია.

შპს “მ.-ი” ითხოვს საოლქო სასამართლოს გადაწყვეტილების გაუქმებას და საქმის საოლქო სასამართლოში დაბრუნებას ხელახლა განსახილველად, რადგან სასამართლომ გამოიყენა კანონი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა. კერძოდ, სასამართლომ მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 1008-ე მუხლი ხანდაზმულობის შესახებ ისე, რომ ამ ნორმაზე მხარე არ მიუთითებდა.

სამოტივაციო ნაწილი:

პალატა გაეცნო საქმის მასალებს, საკასაციო საჩივრების ფარგლებში და თვლის, რომ მოცემულ საქმეზე უცვლელად უნდა დარჩეს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება შემდეგ გარემოებათა გამო:

პალატა ვერ გაიზიარებს კასატორ ი. ა-შვილის მითითებას იმის შესახებ, რომ სასამართლომ არასწორად გამოიანგარიშა პენსიის ოდენობა. სააპელაციო სასამართლომ შეამოწმა რა საქმეზე წარდგენილი მტკიცებულებები დაადგინა, რომ ამჟამად მხატვარ-მოქანდაკის თანამდებობრივი სარგო შეადგენს 54 ლარს. საქართველოს პრეზიდენტის 1999 წლის ¹ 48 ბრძანებულებით დამტკიცებული “შრომითი მოვალეობის შესრულებისას მუშაკის ჯანმრთელობისათვის ვნების შედეგად ზიანის ანაზღაურების წესის” მე-11 მუხლის თანახმად, ზიანი ანაზღაურდება იმავე ან იმავე თანრიგის ნებისმიერი სპეციალობის მუშაკის ბოლო სამი თვის სრულად ნამუშევარი ფაქტობრივად მიღებული საშუალო ხელფასიდან იმ ოდენობით, რამდენი პროცენტითაც დაკარგული აქვს შრომის უნარის ხარისხი. აღნიშნული ფაქტობრივი და სამართლებრივი გარემოებების საფუძველზე სასამართლომ დაადგინა, რომ იმავე თანრიგის სპეციალობის მუშაკის ხელფასის ოდენობაა 54 ლარი.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილით საკასაციო სასამართლოსათვის სავალდებულოა სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები, თუ წამოყენებული არ არის დამატებითი და დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია.

კასატორის მითითება იმის შესახებ, რომ სააპელაციო სასამრათლოს მისი გაანგარიშების შესაბმისად უნდა მოეხდინა პენსიის ოდენობის განსაზღვრა, არ წარმოადგენს არც დამატებით და არც დასაბუთებულ საკასაციო პრეტენზიას, ამიტომ იგი ვერ გახდება მოცემულ საქმეზე მიღებული გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძველი. რაც შეეხება გადაწყვეტილების იურიდიულ დასაბუთებას, პალატა თვლის, რომ სასამართლომ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა _ საქართველოს პრეზიდენტის 1999 წლის ¹48 ბრძანებულებით დამტკიცებული “შრომითი მოვალეობის შესრულებისას მუშაკის ჯანმრთელობისათვის ვნების შედეგად ზიანის ანაზღაურების წესი”.

საკასაციო პალატა, ასევე, ვერ გაიზიარებს საკასაციო საფუძველს, იმის შესახებ, რომ სასამართლომ თავისი ინიციატივით მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 1008-ე მუხლზე, რითაც გაცდა სააპელაციო საჩივრის მოთხოვნის ფარგლებს. პალატა მიუთითებს, რომ მიუხედავად იმისა, მხარე მიუთითებს თუ არა მოთხოვნის იურიდიულ საფუძველზე _ სამართლის ნორმაზე, სასამართლო ვალდებულია დავას (მოთხოვნას) მისცეს იურიდიული კვალიფიკაცია. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 249-ე მუხლის მე-4 ნაწილის ბოლო წინადადება ავალდებულებს სასამართლოს (მოსამართლეს) მიუთითოს კანონები, რომლებითაც იგი ხელმძღვანელობდა და გადაწყვეტილება იურიდიულად დაასაბუთოს. ამდენად, მოცემულ საქმეში, სასამართლომ იმსჯელა სამოქალაქო კოდექსის 1008-ე მუხლზე ისე, რომ ამ ნორმაზე მხარეს არ მიუთითებია, არ შეიძლება მიჩნეულ იქნეს სააპელაციო საჩივრის მოთხოვნის ფარგლების გაცდენად.

აღნიშნულიდან გამომდინარე, პალატა თვლის, რომ გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებაში კანონის მითითებულ დარღვევებს ადგილი არ აქვს.

სარეზოლუციო ნაწილი:

პალატამ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

ი. ა-შვილისა და შპს “მ.-ის” საკასაციო საჩივრები არ დაკმაყოფილდეს.

უცვლელად დარჩეს თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატის 2001 წლის 30 იანვრის გადაწყვეტილება.

განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.