¹3კ/517-01 3 აგვისტო, 2001 წ., ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: მ. წიქვაძე (თავმჯდომარე)

რ. ნადირიანი, მ. გოგიშვილი

საჩივრის საგანი: შრომითი მოვალეობის შესრულებისას მუშაკის ჯანმრთელობისათვის ვნების მიყენების შედეგად ზიანის ანაზღაურება.

აღწერილობითი ნაწილი:

1998 წლის 12 ოქტომბერს გ. ჩ-ავამ სახელმწიფო ჰოლდინგური კომპანია, სახაზინო საწარმო “ჰ.-ის” წინააღმდეგ სარჩელით მიმართა ქ.თბილისის ვაკის რაიონის სასამართლოს.

მოსარჩელემ მიუთითა, რომ იგი 1965-1966 წლებში მუშაობდა ენგურჰესის “გ.-ის” სამმართველოს გვირაბგამყვანად.

1966 წლის 30 სექტემბერს, სამუშაოს შესრულების დროს, დასახიჩრდა, რის გამოც მიჩნეულ იქნა პირველი ჯგუფის ინვალიდად მუდმივად და დაენიშნა პენსია 120 მანეთის ოდენობით. პენსიასა და საშუალო ხელფასს შორის სხვაობის საფუძველზე, მოვლის თანხების ჩათვლით, იგი თვეში სულ ღებულობდა 162 მანეთს და 66 კაპიკს.

1981 წლიდან 1993 წლის ივნისამდე, საწარმოს რეორგანიზაციის გამო, მითითებულ თანხას იგი ღებულობდა მიწისქვეშა ნაგებობათა საამშენებლო სამმართველოდან (იმ დროისთვის სახაზინო საწარმო “ჰგ.-დან”).

1993 წლის ივნისის შემდეგ მოპასუხისაგან რაიმე თანხა არ მიუღია და მოითხოვა მითითებული ორგანიზაციისათვის ყოველთვიურად 162 მანეთისა და 66 კაპიკის (მოვლის ხარჯების გათვალისწინებით) და 1993 წლიდან, სარჩელის შეტანის დღემდე, მიუღებელი თანხების გადასახდელად დაკისრება.

ქ. თბილისის ვაკის რაიონის სასამართლოს 1999 წლის 8 აპრილის გადაწყვეტილებით სარჩელი დაკმაყოფილდა. მოპასუხე სახაზინო საწარმო “ჰ.-ს” გ. ჩ-ავას სასარგებლოდ ყოველთვიურად დაეკისრა 162 მანეთი და 66 კაპიკის შესაბამისი კურსით ლარის გადახდა, მასვე დაეკისრა დავალიანების _ 11386,2 რუსული რუბლის შესაბამისი კურსით ლარებში გადახდა.

წალენჯიხის რაიონული სასამართლოს 2000 წლის 28 აპრილის განჩინებით, ახლად აღმოჩენილ გარემოებათა გამო, გაუქმდა ამ საქმეზე ქ.თბილისის ვაკის რაიონის სასამართლოს 1999 წლის 8 აპრილის გადაწყვეტილება და წალენჯიხის რაიონული სასამართლოს 2000 წლის 25 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით გ. ჩ-ავას სარჩელი დაკმაყოფილდა.

მოპასუხე, სააქციო საზოგადოება “ჰ.-ს” გ. ჩ-ავას სასარგებლოდ, ჯანმრთელობის ვნების მიყენების შედეგად 1993 წლის ივნისიდან 2000 წლის ოქტომბრამდე, დაეკისრა 16400 ლარი. მასვე, გ. ჩ-ავას სასარგებლოდ მოვლისათვის დაეკისრა დამატებითი ხარჯები 1993 წლის ივლისიდან 2000 წლის ოქტომბრამდე, ყოველთვიურად 5 ლარი, სულ 435 ლარის ოდენობით. მასვე, 2000 წლის სექტემბრიდან გ. ჩ-ავას სასარგებლოდ ყოველთვიურად დაეკისრა დამატებითი ხარჯები (მოვლის) 5 ლარის ოდენობით და გვირაბგამყვანის სპეციალობის, ან ამავე თანრიგის ნებისმიერი სპეციალობის მუშაკის ბოლო სამი თვის საშუალო ხელფასის 100%, ხოლო ასეთის არარსებობის შემთხვევაში, ხელფასის მინიმალური დონის ათმაგი ოდენობით.

რაიონულმა სასამართლომ მიუთითა, რომ გ. ჩ-ავას სარჩო უნდა განსაზღვროდა “შრომითი მოვალეობის შესრულებისას მუშაკის ჯანმრთელობისათვის ვნების მიყენების შედეგად ზიანის ანაზღაურების წესის” საქართველოს პრეზიდენტის 1999 წლის 9 თებერვლის ¹48 ბრძანებულების მე-11 პუნქტის შესაბამისად, ყოველთვიურად მინიმალური ხელფასის ათმაგი ოდენობით.

ქუთაისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატის 2001 წლის 23 მარტის განჩინებით დაკმაყოფილდა სს “ჰ.-ის” სააპელაციო საჩივარი, გაუქმდა ამ საქმეზე წალენჯიხის რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება და მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება. გ. ჩ-ავას სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ. სს “ჰ.-ს” გ. ჩ-ავას სასარგებლოდ ერთდროულად გადასახდელად დაეკისრა 4600 ლარი, ყოველთვიურად კი 50 ლარი (45 ლარი სარჩოს ოდენობის სახით, 5 ლარი საყოფაცხოვრებო მოვლისათვის).

სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ გ. ჩ-ავა მუშაობდა “ჰგ.-ში”, ამჟამად “ჰ.-ში” მეხუთე თანრიგის გვირაბმშენის თანამდებობაზე. მან 1966 წელს, საწარმოში მომხდარი უბედური შემთხვევის გამო, მიიღო ტრავმა და შრომის უნარი 100%-ით დაკარგა. იგი 1993 წლის ივლისამდე მოპასუხისაგან ღებულობდა კომპენსაციის შესაბამის თანხებს.

სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად ჩათვალა, რომ მითითებულ ორგანიზაციაში მეხუთე თანრიგის გვირაბგამყვანის ხელფასი შეადგენდა 45 ლარს და სარჩოს განსაზღვრა ამ თანხიდან უნდა მომხდარიყო. ამის შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ იგი ვერ გაიზიარებდა ამ საქმეზე წალენჯიხის რაიონული სასამართლოს მოსაზრებას იმის შესახებ, რომ სარჩოს გაანგარიშება მომხდარიყო რესპუბლიკაში არსებული მინიმალური ხელფასის – 20 ლარის ათმაგი ოდენობიდან, რადგან როცა პრეზიდენტის 1999 წლის 9 თებერვლის ¹48 ბრძანებულება, მინიმალურ ხელფასსა და მის გაათმაგებაზე მიუთითებდა (ისიც იმ შემთხვევაში, თუ იმავე თანრიგის, ან მონათესავე სპეციალობის მუშის ხელფასი აღარაა საწარმოში), გულისხმობდა არა რესპუბლიკაში არსებულ მინიმალურ ხელფასს, არამედ ამ საწარმოში არსებულ მინიმალურ ხელფასს.

2001 წლის 18 აპრილს გ. ჩ-ავამ ხარვეზიანი საკასაციო საჩივრით, ხოლო მოგვიანებით, დამატებითი საკასაციო საჩივრით მიმართა საქართველოს უზენაეს სასამართლოს და მოითხოვა ქუთაისის საოლქო სასამართლოს მიერ ამ საქმეზე მიღებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღება შემდეგი საფუძვლებით:

1. კასატორმა მიუთითა, რომ სააპელაციო სასამართლომ არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა და არასწორად გამოიყენა კანონი, კერძოდ, საქართველოს პრეზიდენტის 1999 წლის 9 თებერვლის ¹ 48 ბრძანებულების მე-11 პუნქტი. მას დადგენილად მიაჩნია, რომ მოპასუხე ორგანიზაციაში არ არსებობს მე-5 თანრიგის გვირაბგამყვანის პროფესია. აქედან გამომდინარე, ზემოთ მითითებული კანონის შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლოს, წალენჯიხის რაიონული სასამართლოს მსგავსად სარჩოს ოდენობის გაანგარიშება უნდა მოეხდინა რესპუბლიკაში არსებული მინიმალური ხელფასის ათმაგი ოდენობით. მას მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება იმის შესახებ, რომ სს “ჰ.-ს” გააჩნდეს მეხუთე თანრიგის გვირაბგამყვანის პროფესია, დაუსაბუთებელია.

2. კასატორს მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლოს მოპასუხისათვის უნდა დაეკისრებინა სპეციალური სამედიცინო მოვლის, დამატებითი კვების, წამლების შეძენის, პროტეზირების, სანიტარულ-საკურორტო მკურნალობის და ამ ადგილამდე გამცილებელთან ერთად მგზავრობის, სპეციალური სატრანსპორტო საშუალების შეძენის, შეკეთების და საწვავის ხარჯები, რაც მისი გაანგარიშებით ყოველთვიურად 65 ლარია და ასევე სპეციალური სატრანსპორტო საშუალების ღირებულების თანხა, რომლის შესახებაც გაანგარიშებას იგი წარმოადგენს საკასაციო საჩივრის განხილვის დროს, სასამართლო პროცესზე. სააპელაციო სასამართლომ, მიუხედავად მისი მოთხოვნისა, მოპასუხეს გადასახდელად, ასევე არ დააკისრა მის მიერ გაწეული ხარჯების _ 5000 ლარის ანაზღაურება.

სამოტივაციო ნაწილი:

საკასაციო პალატა საკასაციო საჩივრის ფარგლებში გაეცნო საქმის მასალებს, მოისმინა მხარეთა განმარტებანი და მიაჩნია, რომ საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:

1. არასწორია კასატორის მოსაზრება იმის შესახებ, რომ სააპელაციო სასამართლომ არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა და არასწორად გამოიყენა საქართველოს პრეზიდენტის 1999 წლის 9 თებერვლის ¹48 ბრძანებულების მე-11 პუნქტი; ასევე არასწორია მისი მოსაზრება იმის შესახებ, რომ თითქოს საქმის მასალებით დადგენილი იყოს, რომ სს “ჰ.-ში” არ არსებობს მე-5 თანრიგის გვირაბგამყვანის პროფესია და ამიტომ სააპელაციო სასამართლოს, წალენჯიხის რაიონული სასამართლოს მსგავსად, რესპუბლიკაში არსებული მინიმალური ხელფასის ათმაგი ოდენობიდან უნდა მოეხდინა სარჩოს ანაზღაურების გაანგარიშება; ასევე მცდარია მისი მოსაზრება იმის შესახებ, რომ თითქოს სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება იმ ნაწილში, რომ მოპასუხე ორგანიზაციაში არსებობს მეხუთე თანრიგის გვირაბგამყვანის პროფესია, დასაბუთებული არის.

საქმეში წარმოდგენილი ცნობით დადასტურებულია ის გარემოება, რომ სს “ჰ.-ს” გააჩნია მეხუთე თანრიგის გვირაბმშენის პროფესია და მისი ხელფასი განისაზღვრება 45 ლარით.

“შრომის მოვალეობის შესრულებისას მუშაკის ჯანმრთელობისათვის ვნების მიყენების შედეგად ზიანის ანაზღაურების წესის შესახებ” საქართველოს პრეზიდენტის 1999 წლის 9 თებერვლის ¹48 ბრძანებულების მე-11 პუნქტის შესაბამისად, ზიანის ასანაზღაურებელი სარჩოს ოდენობის განსაზღვრისას დაზარალებულს ზიანი აუნაზღაურდება ყოველთვიური სარჩოს გადახდით იმ ვადით, რა ვადითაც დადგენილი აქვს შრომის უნარის დაკარგვა, მიუხედავად იმისა, მინიჭებული აქვს თუ არა ინვალიდობის ჯგუფი.

ზიანი ანაზღაურდება იმავე ან იმავე თანრიგის ნებისმიერი სპეციალობის მუშაკის ბოლო სამი თვის სრულად ნამუშევარი ფაქტობრივად მიღებული სამუშაო ხელფასიდან იმ ოდენობით, რამდენი პროცენტითაც დაკარგული აქვს შრომის უნარის ხარისხი.

თუ ორგანიზაციაში აღარ არსებობს აღნიშნული იმავე ან იმავე თანრიგის პროფესიები და თანამდებობები, დაზარალებულს სარჩო განესაზღვრება ორგანიზაციაში არსებული შრომის ანაზღაურების მინიმალური დონის ათმაგი ოდენობით.

ზემოთ მითითებული ნორმის მოთხოვნის შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა რა, რომ გ. ჩ-ავას შრომის უნარი დაკარგული ჰქონდა 100%-ით, ორგანიზაციაში მეხუთე თანრიგის გვირაბმშენის პროფესია არსებობდა და მისი ხელფასის ოდენობა შეადგენდა 45 ლარს, სწორად განსაზღვრა ზიანის ასანაზღაურებელი სარჩოს ოდენობად ყოველთვიურად 45 ლარი.

სააპელაციო სასამართლომ სწორად მიუთითა, რომ ზიანის ასანაზღაურებელ სარჩოდ არ შეიძლებოდა დანიშნულიყო რესპუბლიკაში არსებული მინიმალური ხელფასის ათმაგი ოდენობა, რადგან კანონი ასეთს არ ითვალისწინებდა.

2. არასწორია კასატორის მოსაზრება იმის შესახებ, რომ თითქოს სააპელაციო სასამართლო ვალდებული იყო, მოპასუხისათვის დაეკისრებინა სპეციალური სამედიცინო მოვლის, დამატებითი კვების, წამლების შეძენის, პროტეზირების, სანიტარულ-საკურორტო მკურნალობის და ამ ადგილამდე გამცილებელთან ერთად მგზავრობის, სპეციალური სატრანსპორტო საშუალების შეძენის, შეკეთების და საწვავის ხარჯები.

საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-3 მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად მხარეები იწყებენ საქმის წარმოებას სასამართლოში ამ კოდექსში ჩამოყალიბებული წესების შესაბამისად, სარჩელის ან განცხადების შეტანის გზით. ისინი განსაზღვრავენ დავის საგანს და თვითონვე იღებენ გადაწყვეტილებას სარჩელის შეტანის შესახებ.

ამავე კოდექსის 83-ე მუხლის მე-2 ნაწილის მიხედვით, მოსარჩელეს უფლება აქვს, საქმის წინასწარი სასამართლო განხილვისათვის მომზადების დამთავრებამდე შეცვალოს სარჩელის საფუძველი ან საგანი, გაადიდოს ან შეამციროს სასარჩელო მოთხოვნის ოდენობა.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 248-ე მუხლის შესაბამისად, სასამართლოს უფლება არა აქვს, მიაკუთვნოს თავისი გადაწყვეტილებით მხარეს ის, რაც მას არ უთხოვია, ან იმაზე მეტი, ვიდრე ის მოითხოვდა.

ამავე კოდექსის 377-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლო ამოწმებს გადაწყვეტილებას სააპელაციო საჩივრის ფარგლებში ფაქტობრივი და სამართლებრივი თვალსაზრისით, ხოლო 381-ე მუხლის თანახმად დავის საგნის შეცვლა ან გადიდება სააპელაციო სასამართლოში საქმის განხილვისას დასაშვებია მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ მოწინააღმდეგე მხარე თანახმა იქნება ამაზე, ან სააპელაციო სასამართლო ამას მიზანშეწონილად ცნობს.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 406-ე მუხლის შესაბამისად საკასაციო სასამართლოში დავის საგნის შეცლა ან გადიდება დაუშვებელია.

მოცემულ შემთხვევაში მოსარჩელე თავისი სარჩელით მოითხოვდა მხოლოდ ზიანის ასანაზღაურებელი სარჩოს ოდენობის და მოვლის ხარჯების განსაზღვრას და საქმის განხილვის არც ერთ სტადიაზე სარჩელის მოთხოვნა არ გაუზრდია. მოცემული საქმის განმხილველმა სააპელაციო სასამართლომ დააკმაყოფილა მისი მოთხოვნა ზიანის ასანაზღაურებელი სარჩოს ოდენობის და მოვლის ხარჯების ნაწილში. სპეციალური სამედიცინო მოვლის, დამატებითი კვების, წამლების შეძენის, პროტეზირების, სანიტარულ-საკურორტო მკურნალობის და ამ ადგილამდე გამცილებელთან ერთად მგზავრობის, სპეციალური სატრანსპორტო საშუალების შეძენის, შეკეთების და საწვავის ხარჯების ანაზღაურების მოთხოვნა მოსარჩელეს არასდროს დაუყენებია და ცხადია, სასამართლო თავისი ინიციატივით ვერ გასცდებოდა სარჩელის ფარგლებს.

ზემოთ მითითებული მოთხოვნები გ. ჩ-ავამ მხოლოდ საკასაციო საჩივარში ჩამოაყალიბა, მაგრამ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 406-ე მუხლის შესაბამისად, დავის საგნის შეცვლა ან გადიდება საკასაციო სასამართლოზე დაუშვებელია. ამდენად, მისი მოთხოვნა ამ ნაწილში უსაფუძვლოა. ანალოგიურია კასატორის მოსაზრება იმის შესახებ, რომ თითქოს სააპელაციო სასამართლომ, მიუხედავად მისი მოთხოვნისა, მოპასუხეს არ დააკისრა მის მიერ გაწეული ხარჯების _ 5000 ლარის ანაზღაურება.

საქმეში წარმოდგენილი მასალებით დადგენილია, რომ სააპელაციო სასამართლოში გ. ჩ-ავას არც წერილობით და არც სიტყვიერად არ მოუთხოვია გაწეული ხარჯების 5000 ლარის ანაზღაურება.

საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებას საფუძვლად არ უდევს საკასაციო საჩივარში მითითებული კანონის დარღვევა.

სარეზოლუციო ნაწილი:

პალატამ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

გ. ჩ-ავას საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს.

უცვლელად დარჩეს ამ საქმეზე ქუთაისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატის 2001 წლის 23 მარტის გადაწყვეტილება.

განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.