¹3კ\530-01 25 ივლისი, 2001 წ., ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: მ. წიქვაძე (თავმჯდომარე)

რ. ნადირიანი, ლ. გოჩელაშვილი

სარჩელის საგანი: თანხების დაბრუნება.

აღწერილობითი ნაწილი:

2000 წლის 27 დეკემბერს შეზღუდული პასუხისმგებლობის საზოგადოება “თ.-მ” შეზღუდული პასუხისმგებლობის საზოგადოების “ს.-ო” წინააღმდეგ სარჩელით მიმართა თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო და სამეწარმეო საქმეთა კოლეგიას.

მოსარჩელემ მიუთითა, რომ სს საფინანსო-სამრეწველო ჯგუფ “ა.-ს” გააჩნდა შპს “თ.-ის” ვალი 2 200 000 ლარის ოდენობით.

2000 წლის 6 აპრილს შპს “პ.-მ” ივალდებულა ზემოთ მითითებული ვალის დაფარვა თავისი აქტივებით, რომელიც მას გააჩნდა შპს-ში “ს.-ო”, რაზედაც “თ.-მ” თანხმობა განაცხადა.

შპს “თ.-სა” და შპს-ს “ს.-ო” შორის 2001 წლის 22 მაისის შედარების ოქმით შპს “ს.-ო” გახდა შპს “თ.-ის” დებიტორი. მისმა დავალიანებამ შეადგინა 2200 000 ლარი.

მოსარჩელემ მოითხოვა მითითებული თანხის მოვალისათვის გადასახდელად დაკისრება.

შპს-მ “ს.-ო” სარჩელი არ ცნო იმ მოტივით, რომ საქმეში არ მოიპოვებოდა მტკიცებულებები, რომლებიც დაადასტურებდა შპს-ს “თ.-სა” და შპს-ს “ს.-ო” შორის უფლებამოვალეობებს. ამასთან, შპს “თ.-სა” და შპს-ს “ს.-ო” შორის 2000 წლის 22 მაისს გაფორმებულ შედარების ოქმზე უფლებამოსილი პირის ზ. მ-დის ნაცვლად ხელს აწერდა არაუფლებამოსილი პირი ვ. ღ-ი; საქმეში არ მოიპოვებოდა ღ-ის წარმომადგენლობის დამადასტურებელი მოწმობა და შპს “თ.-ის”, შპს-ის “ს.-ო” და შპს “პ.-ის”, როგორც კერძო სამართლის იურიდიული პირების დამადასტურებელი დოკუმენტები.

თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო და სამეწარმეო საქმეთა კოლეგიის 2001 წლის 16 მარტის გადაწყვეტილებით სარჩელი არ დაკმაყოფილდა იმ საფუძვლით, რომ შედარების ოქმში შპს-ის “ს.-ო” მხრიდან ვალის არსებობა აღიარებული იყო სამოქალაქო კოდექსის 341-ე, 50-ე მუხლების მოთხოვნათა საწინააღმდეგოდ არაუფლებამოსილი პირის მიერ.

მითითებულ დოკუმენტზე ხელმომწერ ღ-ს არ გააჩნდა წარმომადგენლობის უფლებამოსილება სამოქალაქო კოდექსის 103-ე მუხლის შესაბამისად და ამ მიმართებით მოპასუხის მოსაზრება, შედარების აქტზე შპს-ის “ს.-ო” მხრიდან არაუფლებამოსილი პირის მიერ ხელმოწერის შესახებ, ვერ გააქარწყლა მოსარჩელემ.

შედარების აქტზე არაუფლებამოსილი პირის ხელმოწერა არ მოუწონებია შპს-ს “ს.-ო”, ხოლო სარჩელის მოთხოვნის საფუძვლიანობის დასამტკიცებლად მოსარჩელეს არ წარმოუდგენია ვალის გადაკისრების არცერთი ხელშეკრულება და ვალის გადაკისრების შესახებ ხელშეკრულება მოსარჩელის მიერ არ იყო დადებული მოპასუხესთანაც, ხოლო შპს “პ.-ის” მიერ მოსარჩელის წინაშე ნაკისრი ვალდებულება ვალის გადახდის შესახებ ვერ იქნა დადასტურებული სათანადო მტკიცებულებებით.

2001 წლის 1 მაისს შპს “თ.-მ” საკასაციო საჩივრით მიმართა საქართველოს უზენაეს სასამართლოს. მან მოითხოვა მოცემულ საქმეზე საოლქო სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილების გაუქმება და საქმის ხელახალი განხილვისათვის იმავე სასამართლოში დაბრუნება შემდეგი საფუძვლებით:

მისი მოსაზრებით, შპს-ს “ს.-ო” და შპს “თ.-ს” შორის შედგენილ შედარების აქტს ხელს აწერს უფლებამოსილი პირი, დირექტორის მოვალეობის შემსრულებელი ღ-ი, შპს-ის “ს.-ო” მიერ ვალი აღიარებულია საქმეში არსებული 2000 წლის 18 მაისის ¹16301125 წერილით და მის მიერ დამატებით წარმოდგენილი 2000 წლის 28 აპრილის შეთანხმებით.

აქედან გამომდინარე, კასატორს მიაჩნია, რომ საოლქო სასამართლომ არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა. მისი მოსაზრებით, სამოქალაქო კოდექსის 199-ე მუხლის შესაბამისად, საოლქო სასამართლოს სარჩელი უნდა დაეკმაყოფილებინა.

სამოტივაციო ნაწილი:

საკასაციო პალატა საკასაციო საჩივრის ფარგლებში გაეცნო საქმის მასალებს, მოისმინა მხარეთა განმარტებანი და მიაჩნია, რომ საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:

საოლქო სასამართლოს მითითება იმის შესახებ, რომ შედარების ოქმში შპს-ის “ს.-ო” მხრიდან ვალის არსებობა აღიარებული იყო სამოქალაქო კოდექსის 341-ე, 50-ე მუხლების მოთხოვნათა საწინააღდეგოდ, რადგან ვალის აღიარება შესრულებული იყო არაუფლებამოსილი პირის მიერ, დაუსაბუთებელია.

მოცემულ შემთხვევაში მოპასუხის წარმომადგენლის მოსაზრება, ვალის აღიარების შესახებ შედარების აქტზე ხელისმომწერი დირექტორი ღ-ტის არაუფლებამოსილების შესახებ, საოლქო სასამართლომ ყოველგვარი კრიტიკის გარეშე სარწმუნოდ მიიჩნია მაშინ,Mროცა დირექტორი ღ-ტის არაუფლებამოსილების შესახებ მოპასუხის წარმომადგენელს საოლქო სასამართლოში რაიმე დოკუმენტი არ წარმოუდგენია.

მოცემულ შემთხვევაში საოლქო სასამართლომ დაარღვია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 222-ე მუხლის მოთხოვნა. ამ ნორმის შესაბამისად სასამართლოს უფლება აქვს, მხარეებს მისცეს შეკითხვები, რომელიც ხელს შეუწყობს საქმის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებათა სრულად და ზუსტად განსაზღვრას, ამ გარემოების დასაზუსტებლად მტკიცებულებათა გამოვლენასა და სასამართლოში წარდგენას, მათ უტყუარობის გამორკვევას. ამ მოთხოვნათა იგნორირების გამო, ამ ნაწილში საოლქო სასამართლომ მიიღო დაუსაბუთებელი გადაწყვეტილება.

მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილ მტკიცებულებათა ფონზე საოლქო სასამართლომ საერთოდ გამოკვლევისა და შეფასების გარეშე დატოვა საქმეში არსებული 2000 წლის 18 მაისის ¹6-03-01/125 მიმართვა, რომელსაც ხელს აწერს შპს-ის “ს.-ო” აღმასრულებელი დირექტორი ზ. მ-დე. ამ დოკუმენტში მითითებულია, რომ 2000 წლის 1 იანვრის მონაცემებით “ს.-ო” “თბილისის ... ქარხნის” მიმართ ერიცხება დავალიანება 2200000 ლარის ოდენობით.

უსაფუძვლოა საოლქო სასამართლოს მითითება იმის შესახებ, რომ თითქოს მოსარჩელემ სასარჩელო მოთხოვნა დაამყარა მხოლოდ 2000 წლის 2 მაისის შედარების ოქმზე. აქედან გამომდინარე, აბსოლუტურად უსაფუძვლოა საოლქო სასამართლოს მითითება მოსარჩელის მხრივ სამოქალაქო კოდექსის 341-ე, 50-ე, 103-ე, მე-4, მეწარმეთა შესახებ კანონის 49.1 მე-9, 9.4 მუხლების მოთხოვნათა დაუცველობის შესახებ.

საოლქო სასამართლოს მოსაზრებათა საწინააღმდეგოდ მოსარჩელეს თავისი მოთხოვნა არ დაუმყარებია მხოლოდ 2000 წლის 22 მაისის შედარების აქტზე. იგი მიუთითებდა, რომ 2000 წლის 6 აპრილს შპს “პ.-მა” ივალდებულა ვალის დაფარვა თავისი აქტივებით, რომელიც მას გააჩნდა შპს-ში “ს.-ო”, რაზეც შპს “თ.-მ” თანხმობა განაცხადა.

მათი წერილის თანახმად, ვალის დაბრუნების წესისა და ვადის თაობაზე, შპს-მ “ს.-ო” აცნობა, რომ შპს-ს “ს.-ო” ვალების მომსახურების პროცენტი ენერგეტიკის მარეგულირებელმა ეროვნულმა კომისიამ ტარიფში არ შეიტანა და მათთვის გაურკვეველი იყო, თუ რა პერიოდში და რა ფორმით მოხდებოდა შპს “თ.-ის” დავალიანების დაფარვა.

სასარჩელო განცხადების მიხედვით მოთხოვნის საფუძველი ზემოთ მითითებული გარემოებები იყო. მართალია, სასარჩელო განცხადებაში მოსარჩელე იმასაც მიუთითებს, რომ შპს “თ.-სა” და შპს-ს “ს.-ო” შორის 2000 წლის 22 მაისს შედარების ოქმის შესაბამისად, შპს “ს.-ო” გახდა “თ.-ის” დებიტორი და მისმა დავალიანებამ შპს “თ.-ის” მიმართ შეადგინა 2200000 ლარი, მაგრამ სამოქალაქო კოდექსის 199-ე მუხლის შესაბამისად, სარჩელში მითითებული აღნიშნული გარემოება არ წარმოადგენს მოთხოვნის დათმობაზე უარის თქმის საფუძველს.

მითითებული მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად, მოთხოვნის მფლობელს (კრედიტორს) შეუძლია მოვალის თანხმობის გარეშე მოთხოვნა მესამე პირს დაუთმოს, თუ კი ეს არ ეწინააღმდეგება ვალდებულების არსს, მოვალესთან მის შეთანხმებას ან კანონს (მოთხოვნის დათმობა). მოვალესთან შეთანხმება დათმობის დაუშვებლობის შესახებ შეიძლება მხოლოდ მაშინ, თუ არსებობს მოვალის პატივსადები ინტერესები. ამავე მუხლის მეორე ნაწილის შესაბამისად, მოთხოვნის დათმობა ხდება მოთხოვნის მფლობელსა და მესამე პირს შორის დადებული ხელშეკრულებით. ასეთ შემთხვევაში თავდაპირველი მფლობელის ადგილს იკავებს მესამე პირი.

აქედან გამომდინარე, მოთხოვნის მფლობელს, ანუ შპს “პ.-ს” მოვალის, ანუ შპს-ის “ს.-ო” თანხმობის გარეშე თავისი მოთხოვნა შპს-ის “ს.-ო” მიმართ ვალის დაბრუნების შესახებ ამ უკანასკნელის თანხმობის გარეშე შეეძლო დაეთმო მესამე პირი შპს “თ.-ისათვის”, თუკი ეს არ ეწინააღმდეგებოდა სამოქალაქო კოდექსის 199-ე მუხლში მითითებულ მოთხოვნებს. აქედან გამომდინარე, საოლქო სასამართლოს მოცემულ დავის გადაწყვეტის დროს უნდა გამოერკვია მითითებული გარემოებები და არა ის გარემოება, თუ ვის მიერ იყო ხელმოწერილი 2000 წლის 22 მაისის თარიღით შედგენილი შედარების აქტი, რადგან ამ აქტს მოთხოვნის დათმობის საკითხთან დაკავშირებით სარჩელის გადაწყვეტის თვალსაზრისით არანაირი მნიშვნელობა არ ჰქონდა.

მოცემულ დავის გადაწყვეტასთან დაკავშირებით სრულიად უმიზნოა საოლქო სასამართლოს მითითება მოცემულ საქმეზე სამოქალაქო კოდექსის 341-ე მუხლის შესაბამისად ვალის აღიარების არარსებობის ან ამავე კოდექსის 50-ე მუხლის შესაბამისად ცალმხრივი და ორმხრივი გარიგების რაობის განმარტების შესახებ. ასევე, სრულიად უმიზნოა განმარტება მეწარმეთა შესახებ კანონის 49.1 და მე-9 მუხლების შესაბამისად შპს-ს ხელმძღვანელობისა და წარმომადგენლობის და საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე და მე-4 მუხლების შესაბამისად შეჯიბრებითობის და მტკიცებულებათა წარდგენა დადასტურების პრინციპების რაობის შესახებ.

მოთხოვნის დათმობის დროს, სამოქალაქო კოდექსის მე-200 მუხლის შესაბამისად, ვიდრე მოვალეს ეცნობებოდეს მოთხოვნის დათმობის შესახებ, მას უფლება აქვს შეასრულოს ვალდებულება მოთხოვნის თავდაპირველი მფლობელის წინაშე.

მოცემულ შემთხვევაში საოლქო სასამართლოს უნდა გამოეკვლია, ეცნობა თუ არა მოვალეს, ანუ შპს-ს “ს.-ო” მოთხოვნის დათმობის შესახებ საამისოდ დადგენილი წესით. საქმეში არსებული 2000 წლის 26 აპრილის ¹139/014, 2000 წლის 18 მაისის ¹6-03-01/125, 2000 წლის 15 სექტემბრის, 2000 წლის 28 სექტემბრის ¹ს-03-01/404 2000 წლის 25 ოქტომბრის ¹710/014 წერილები წარმოადგენენ თუ არა მოთხოვნის დათმობის შესახებ შპს-ისათვის “ს.-ო” სათანადო შეტყობინებას.

არასწორია საოლქო სასამართლოს მითითება იმის შესახებ, რომ თითქოს მოსარჩელემ ვერ წარმოადგინა ხელშეკრულება ვალის დაკისრების შესახებ. მართალია, სამოქალაქო კოდექსის 203-ე მუხლის შესაბამისად, მოთხოვნის მფლობელთან დადებული ხელშეკრულებით ვალი შეიძლება თავის თავზე აიღოს მესამე პირმაც და ასეთ შემთხვევაში მესამე პირი დაიკავებს თავდაპირველი მოვალის ადგილს, მაგრამ აღნიშნული გარემოება ეხება სს საფინანსო-სამრეწველო ჯგუფ “ა.-ს” (მოვალე), შპს “თ.-ს” (კრედიტორი-მოთხოვნის მფლობელი) და შპს “პ.-ს” (მესამე პირი) შორის არსებულ ურთიერთობებს და არა მოცემულ საქმეზე წარმოდგენილ მოსარჩელეს და მოპასუხეს.

მოცემულ შემთხვევაში ვალის გადაკისრების საკითხს არანაირი საერთო არა აქვს შპს “პ.-ის” მიერ მოთხოვნის დათმობასთან და ვალის გადაკისრების შესახებ ხელშეკრულების არსებობა-არარსებობა მხოლოდ შპს “პ.-ს”, შპს “თ.-ს” და სს საფინანსო-სამრეწველო ჯგუფ “ა.-ს” შორის ურთიერთობებს არეგულირებს და ამ ურთიერთობებთან დაკავშირებით მხარეებს ერთმანეთს შორის დავა არ ჰქონიათ.

ასევე, არასწორია საოლქო სასამართლოს მითითება იმის შესახებ, რომ თითქოს ვალის გადაკისრების შესახებ ხელშეკრულება არ დადებულა მოპასუხისესთან. ვალის გადაკისრების შესახებ ხელშეკრულება მოვალესთან, ანუ შპს-თან “ს.-ო”, მართალია, არ არსებობს, მაგრამ არც შეიძლება არსებობდეს, რადგან ასეთს სამოქალაქო კანონმდებლობა არც ითვალისწინებს.

საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ იურიდიულად დაუსაბუთებელია საოლქო სასამართლოს გადაწყვეტილება სარჩელზე უარის თქმის შესახებ. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 394-ე მუხლის “ე” პუნქტის შესაბამისად, გადაწყვეტილება ყოველთვის ჩაითვლება კანონის დარღვევით მიღებულად, თუ გადაწყვეტილება იურიდიულად არაა დასაბუთებული. მითითებული გარემოება კი გადაწყვეტილების გაუქმების აბსოლუტურ საფუძველს წარმოადგენს.

საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ საჭიროა, საოლქო სასამართლომ სამოქალაქო კოდექსის 222-ე, 103-ე და მე-4 მუხლების დაცვით მხარეებს მისცეს სათანადო შეკითხვები, რომლებიც ხელს შეუწყობენ საქმის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებათა სრულად და ზუსტად განსაზღვრას, ამ გარემოებათა დასადასტურებლად მტკიცებულებათა გამოვლენას და სასამართლოში წარდგენას, შემდეგ კი მათი უტყუარობის გამოკვლევას.

სარეზოლუციო ნაწილი:

საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

შპს “თ.-ის” საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს.

გაუქმდეს მოცემულ საქმეზე თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო და სამეწარმეო საქმეთა კოლეგიის 2001 წლის 16 მარტის გადაწყვეტილება და საქმე ხელახლა განხილვისათვის დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს.

განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.