¹ 3კ/536-01 13 ივლისი, 2001 წ., ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: მ. წიქვაძე (თავმჯდომარე),

რ. ნადირიანი, მ. გოგიშვილი

სარჩელის საგანი: ა/მანქანის ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილობა და ავტომანქანის დაბრუნება.

აღწერილობითი ნაწილი:

მ. ა-ძემ 2000 წლის 10 აპრილს მოპასუხეების: გ. ხ-შვილის და ა. ს-აზის წინააღმდეგ სარჩელით მიმართა ბათუმის საქალქო სასამართლოს.

მოსარჩელემ მიუთითა, რომ მან გერმანიიდან ჩამოიტანა ავტომანქანა “მერსედეს-ბენცი”. აღნიშნული ავტომანქანა წარმოადგენდა მის საკუთრებას. ავტომანქანის მისაკუთრებით დაინტერესებული იყო რამდენიმე პირი, რომლებიც ახდენდნენ მასზე ფსიქიურ ზემოქმედებას, აიძულებდნენ ავტომანქანის განკარგვის უფლების გადაცემას. ამ მიზნით იგი რამდენიმე დღის განმავლობაში უკანონოდ იყო დაკავებული პოლიციის მიერ. მოცემულ ფაქტზე პროკურატურის მიერ აღძრულია სისხლის სამართლის საქმეც.

იძულების შედეგად მან ა/მანქანა მინდობილობით გადასცა მ. ნ-ძეს, შემდეგ კი ა. ს-აზს. ა. ს-აზმა მითითებული ავტომანქანა გაასხვისა გ. ხ-შვილზე.

მოსარჩელემ მოითხოვა ა. ს-აზსა და გ. ხ-შვილს შორის დადებული ხელშეკრულების ბათილად ცნობა და ავტომანქანის დაბრუნება.

გ. ხ-შვილმა სარჩელი ცნო და მიუთითა, რომ მას და ა. ს-აზს შორის ავტომანქანის ნასყიდობის ხელშეკრულება არ იყო დატვირთული ავტომანქანის საკუთრებაში გადაცემის შინაარსით. ასეთი ხელშეკრულების გაფორმება გამოწვეული იყო იმით, რომ მითითებული ავტომანქანა იყო რა ა. ს-აზის თანხებით შეძენილი, გაფორმებული იყო მ. ა-ძეზე, რომელსაც სხვადასხვა პირის ვალი ჰქონდა. ვალის სანაცვლოდ, მევალეების მიერ ავტომანქანის წაყვანის სერიოზული საფრთხის თავიდან აცილების მიზნით, მოხდა ავტომანქანის მასზე გადაფორმება.

ავტომანქანის გადაფორმების შემდეგ მას ხშირად აკითხავდა ნ. ნ-ძე, რომელსაც მითითებულ ავტომანქანაზე გააჩნდა მ. ა-ძის მიერ გაცემული მინდობილობა და სთხოვდა მანქანის დაბრუნებას, მაგრამ ვინაიდან იმ დროს საქართველოში არ იმყოფებოდა ა. ს-აზი (რომელიც მითითებული ავტომანქანის მესაკუთრეა) და არც მ. ა-ძე (რომელზეც თავდაპირველად იყო გაფორმებული სადავო ავტომანქანა), ავტომანქანა გადააფორმა ნ. ხ-აშზე, რომლისთვისაც ცნობილი იყო, რომ ამ ავტომანქანის საკუთრებასთან დაკავშირებით მხარეებს შორის არსებობდა მოუგვარებელი დავა.

2000 წლის 24 აპრილს მ. ა-ძემ დამატებითი სარჩელით მიმართა სასამართლოს და მოითხოვა საქმეში მოპასუხედ ნ. ხ-აშის ჩაბმა და გ. ხ-შვილსა და ნ. ხ-აშს შორის დადებული ხელშეკრულების (სადავო ავტომანქანის ნასყიდობის) ბათილად ცნობა.

ნ. ხ-აშმა სარჩელი არ ცნო იმ საფუძვლით, რომ იგი წარმოადგენდა სადავო ავტომანქანის კეთილსინდისიერ შემძენს.

ბათუმის საქალაქო სასამართლოს 2000 წლის 13 ივნისის გადაწყვეტილებით სარჩელი დაკმაყოფილდა. გაუქმდა აჭარის შსს საგზაო პოლიციის სამმართველოს ტრანსპორტის რეგისტრაციის ქვეგანყოფილებაში 1999 წლის 2 მარტს გ. ხ-შვილის სახელზე ა. ს-აზის მიერ და 2000 წლის 29 თებერვალს გ. ხ-შვილის მიერ ნ. ხ-აშზე ავტომანქანა “მერსედეს-ბენცის” სარეგისტრაციო მოწმობები.

ნ. ხ-აშის სააპელაციო საჩივრის საფუძველზე საქმე განიხილა აჭარის ა/რ უმაღლესი სასამართლოს ადმინიტსრაციულ სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატამ, რომლის 2000 წლის 31 აგვისტოს განჩინებით უცვლელად დარჩა ამ საქმეზე ბათუმის საქალაქო სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილება.

ნ. ხ-აშმა საკასაციო საჩივრით მიმართა საქართველოს უზენაეს სასამართლოს.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციული და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატამ 2001 წლის 16 იანვრის განჩინებით გააუქმა აჭარის ა/რ უმაღლესი სასამართლოს მიერ მიღებული განჩინება იმ საფუძვლით, რომ სააპელაციო საჩივარი უნდა განეხილა აჭარის ა/რ უმაღლესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატას და საქმე ხელახლა განხილვისათვის დაუბრუნა იმავე სასამართლოს შესაბამის პალატას.

აჭარის ა/რ უმაღლესი სასამართლოს 2001 წლის 29 მარტის გადაწყვეტილებით შეიცვალა ბათუმის საქალაქო სასამართლოს 2000 წლის 13 ივნისის გადაწყვეტილება. ბათილად ჩაითვალა ავტომანქანის გასხვისების ხელშეკრულებები ა. ს-აზსა და გ. ხ-შვილს, ნ. ხ-აშსა და გ. ხ-შვილს შორის. დანარჩენ ნაწილში რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად.

2001 წლის 27 აპრილს ნ. ხ-აშმა საკასაციო საჩივრით მიმართა საქართველოს უზენაეს სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატას. კასატორმა მოითხოვა ამ საქმეზე აჭარის ა/რ უმაღლესი სასამართლოს გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სადავო ავტომანქანის ან მისი ღირებულების 5000 აშშ დოლარის დაბრუნება შემდეგი საფუძვლებით:

1. კასატორს მიაჩნია, რომ მითითებული ავტომანქანა მან გ. ხ-შვილისაგან შეისყიდა კანონის დაცვით. ავტომანქანაში გადაიხადა 5000 აშშ დოლარი და დარწმუნებული იყო, რომ აღნიშნული ავტომანქანა სადავო არ იქნებოდა, რაშიც ნასყიდობის ხელშეკრულების გაფორმების დროს გ. ხ-შვილმაც დაარწმუნა.

2. კასატორის მოსაზრებით, მ. ა-ძე არასდროს ყოფილა სადავო ავტომანქანის მესაკუთრე. აღნიშნული გარემოება დადასტურებულია გ. ხ-შვილის განცხადებითაც, რომელმაც ავტომანქანაზე ყადაღის მოხსნასთან დაკავშირებით განცხადებით მიმართა სასამართლოს და განცხადებაში მიუთითა, რომ ხ-აში იყო ამ ავტომანქანის კეთილსინდისიერი შემძენი.

მას მიაჩნია, რომ უმაღლესმა სასამართლომ დაარღვია სამოქალაქო კოდექსის 162-ე მუხლის მოთხოვნა, როცა მართლზომიერი მფლობელიდან, ანუ მისგან გამოითხოვა კანონის დაცვით შეძენილი ავტომანქანა.

3. კასატორს მიაჩნია, რომ სასამართლომ მ. ა-ძე არასწორად ცნო მხარედ, რადგან იგი არ იყო ავტომანქანის მესაკუთრე. ავტომანქანა ეკუთვნოდა ა. ს-აზს, რაც მ. ა-ძემაც დაადასტურა თავის განცხადებაში.

4. კასატორის აზრით არასწორია უმაღლესი სასამართლოს მოსაზრება იმის შესახებ, რომ თითქოს საქმეში არ მოიპოვება სადავო ავტომანქანის ყიდვა-გაყიდვის მტკიცებულებები.

სამოტივაციო ნაწილი:

საკასაციო პალატა საკასაციო საჩივრის ფარგლებში გაეცნო საქმის მასალებს, მოისმინა მხარეთა განმარტებანი და მიაჩნია, რომ ამ საქმეზე მიღებული გადაწყვეტილება უნდა გაუქმდეს და საქმე ხელახალი განხილვის მიზნით დაუბრუნდეს უმაღლეს სასამართლოს შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 249-ე მუხლის მე-4 ნაწილის შესაბამისად, გადაწყვეტილების სამოტივაციო ნაწილში უნდა აღინიშნოს სასამართლოს მიერ დადგენილი გარემოებანი, მტკიცებულებანი, რომელთაც ემყარება სასამართლოს დასკვნები და მოსაზრებანი, რომლითაც სასამართლო უარყოფს ამა თუ იმ მტკიცებულებას და დასკვნები, რომლითაც სასამართლო ხელმძღვანელობდა. მოცემულ შემთხვევაში უმაღლეს სასამართლოს გადაწყვეტილების სამოტივაციო ნაწილში მითითებული არა აქვს სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები. ამდენად, გაურკვეველია რა ფაქტიური გარემოებები ცნო უმაღლესმა სასამართლომ უდავოდ დადგენილად და რა მტკიცებულებებს დაამყარა თავისი დასკვნები. უმაღლესი სასამართლოს გადაწყვეტილების სამოტივაციო ნაწილში იმის მითითება, თუ რა ჩათვალა ნ. ა-ძემ სარჩელის საფუძვლად, არ წარმოადგენს სასამართლოს მიერ დადგენილად მიჩნეული გარემოებების აღნიშვნას.

უმაღლესი სასამართლოს გადაწყვეტილების სამოტივაციო ნაწილში იმის მითითება, რომ “სააპელაციო პალატას მიაჩნია, სადავო ავტომანქანა მესაკუთრის ნ. ა-ძის საკუთრებიდან გამოვიდა მისი ნების წინააღმდეგ” და ამის საფუძველზე უმაღლესი სასამართლოს მიერ მიღებული დასკვნა, რომ გ. ხ-შვილზე ავტომანქანის გადაფორმება მოხდა ფორმალურად, რადგან ა. ს-აზს თითქოს არ ჰქონდა მინიჭებული სადავო ავტომანქანის გაყიდვის უფლება, დაუსაბუთებელია.

საქმეში არ მოიპოვება არანაირი დოკუმენტი იმის შესახებ, რომ სადავო ავტომანქანა წარმოადგენდა მ. ა-ძის საკუთრებას. ის ფაქტი, რომ მითითებული ავტომანქანის განბაჟება მ. ა-ძის სახელით მოხდა, არ მიუთითებს იმას, რომ მითითებული ავტომანქანა გასხვისების დროს მ. ა-ძის საკუთრებას წარმოადგენდა. სადავო ავტომანქანის მესაკუთრეობის ფაქტს საეჭვოს ხდის საქმეში წარმოდგენილი მასალები და თვით მ. ა-ძის აღიარება იმის შესახებ, რომ მითითებული ავტომანქანა სხვა ავტომანქანებთან ერთად შეძენილ იქნა ა. ს-აზის მიერ მისივე ფულით.

დაუსაბუთებელია, ასევე, უმაღლესი სასამართლოს მოსაზრება იმის შესახებ, რომ თითქოს ა. ს-აზს არ ჰქონდა უფლება მითითებული ავტომანქანის გასხვისებისა. საქმეში წარმოდგენილ მინდობილობაში პირდაპირაა მითითებული, რომ ავტომანქანის გასხვისების უფლება ა. ს-აზს გააჩნდა. ასევე, დაუსაბუთებელია უმაღლესი სასამართლოს მიერ ა. ს-აზის განმარტების უკრიტიკოდ გაზიარება იმის შესახებ, რომ თითქოს სადავო ავტომანქანა ფორმალურად გადაფორმდა გ. ხ-შვილზე მისი დაცვის მიზნით.

უმაღლეს სასამართლოს არ გაურკვევია, რა მიზნებს ემსახურებოდა ფორმალური გადაფორმება ავტომანქანის დაცვის მიზნით, რატომ იყო აუცილებელი ავტომანქანის გადაფორმება. რა მტკიცებულებების საფუძველზე მიიჩნია უმაღლესმა სასამართლომ ფაქტორივი გარემოებები დადგენილად და ჰქონდა თუ არა უფლება ასეთი დასკვნის გაკეთებისა მაშინ, როცა საქმეში წარმოდგენილი ა. ს-აზის განმარტებით, ცალსახადაა დადგენილი, რომ სადავო ავტომანქანა გარკვეული დროის მანძილზე წარმოადგენდა ა. ს-აზისა და ნ-ძის ერთობლივი საქმიანობის საგანს. ერთობლივი საქმიანობის ხელშეკრულება მითითებულ პირებს შორის შეწყდა, მაგრამ მხარეებს შორის ურთიერთობა კანონის შესაბამისად არ დარეგულირებულა. ამ მიმართებით უმაღლეს სასამართლოს არც გამოკვლევა უწარმოებია და არც საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებები შეუფასებია.

სრულიად გაუგებარია, დაუსაბუთებელია და სათანადო ახსნას მოითხოვს უმაღლესი სასამართლოს მოსაზრება: “ს-აზს იმიტომ მისცა მინდობილობა ა-ძემ, რომ მას ეფიქრა, ქართველი პარტნიორები არ მოატყუებდნენ”.

დაუსაბუთებელია უმაღლესი სასამართლოს მოსაზრება იმის შესახებ, რომ იგი ვერ გაიზიარებდა მოსაზრებას, რომ ავტომანქანის შესყიდვისა და მასში 5000 აშშ დოლარის გადახდის დროს ნ. ხ-აშს არც კი უნახავს ავტომანქანა. ასევე, დაუსაბუთებელია მისი მოსაზრება იმის შესახებ, რომ თითქოს ნ. ხ-აშისათვის ცნობილი იყო ავტომანქანის სადავოობის საკითხი, რაც დასტურდება ვინმე კ-ძის განმარტებით, რომელიც თავდებად დაუდგა ნ. ხ-აშს ავტომანქანის სადავოობის საკითხის წამოჭრისას.

უმაღლეს სასამართლოს მითითებული მტკიცებულება, კერძოდ, ნასყიდობის სადავოდ გახდომის შემთხვევაში მესამე პირის თავდებად დადგომა იმ თვალსაზრისითაც უნდა შეემოწმებინა, რომ ასეთი ფაქტის არსებობა მართლაც ნ. ხ-აშის, როგორც კეთილსინდისიერი შემსყიდველის, პოზიციიდან ხომ არ იყო ნაკარნახევი. ნ. ხ-აშის განმარტების შესაბამისად, გ. ხ-შვილი მართლაც ხომ არ არწმუნებდა მას, რომ ავტომანქანა, რომელსაც იგი ყიდულობდა, სადავო არ იყო. ამ მიმართებით უმაღლეს სასამართლოს რაიმე გამოკვლევა არ უწარმოებია.

უმაღლესი სასამართლო მიუთითებს, რომ იგი ვერ გაიზიარებს ნ. ხ-აშის განმარტებას ავტომანქანის შესყიდვისათვის 5000 აშშ დოლარის გადახდის შესახებ, რადგან მან სასამართლოს ვერ წარუდგინა თანხის გადახდის დოკუმენტი.

სააპელაციო სასამართლოს ასეთი მოსაზრება დაუსაბუთებელია, რადგან სახეზეა ნასყიდობის ხელშეკრულება, ნივთის გადაცემის ფაქტი და მყიდველის განმარტება ფულის გადახდის შესახებ. ამასთან, ავტომანქანის ღირებულების გადაუხდელობასთან დაკავშირებით ავტომანქანის გამყიდველს პრეტენზია არასდროს არ გამოუთქვამს. მიუხედავად ამისა, უმაღლესმა სასამართლომ ავტომანქანის საფასურის გადაუხდელობის ფაქტი დადასტურებულად მიიჩნია, მაგრამ არ მიუთითა, თუ რა ფაქტობრივ გარემოებას დააყრდნო მისი მოსაზრება. უმაღლესმა სასამართლომ არც იმაზე მიუთითა, თუ რატომ არ გადაიხადა ან რატომ არ უნდა გადაეხადა ნ. ხ-აშს ავტომანქანის შესყიდვისათვის მისი ღირებულება, ანდა რატომ უნდა გადაფორმებულიყო მასზე მითითებული ავტომანქანა და რატომ უნდა დადგომოდა თავდებად ნასყიდობის საიმედოობასთან დაკავშირებით მესამე პირი.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მეორე ნაწილის შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დამატებითი და დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია. მოცემულ შემთხვევაში უმაღლეს სასამართლოს ფაქტობრივი გარემოებები გამოკვლეული და დადგენილი არა აქვს, ხოლო აღნიშნული გარემოებების გამოკვლევა და დადგენა საკასაციო სასამართლოს კომპეტენციას სცილდება.

სარეზოლუციო ნაწილი:

საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

ნ. ხ-აშის საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ.

გაუქმდეს ამ საქმეზე აჭარის ა/რ უმაღლესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატის 2001 წლის 19 მარტის გადაწყვეტილება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს.

განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.