3კ/554-01 10 ოქტომბერი, 2001 წ., ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: ბ. ხიმშიაშვილი (თავმჯდომარე),

მ. ცისკაძე,

მ. ახალაძე

დავის საგანი: ბინიდან გამოსახლება, ბინის პრივატიზაციის ხელშეკრულებაში ცვლილებების შეტანა.

აღწერილობითი ნაწილი:

გ. თ-ძემ 1996 წლის ივლისში ხელშეკრულება გააფორმა ზ. ბ-ძესთან და მ. თ-იასთან. ამ ხელშეკრულებით მან ზ. ბ-ძისაგან ისესხა 25000 აშშ დოლარი მ. თ-იას თანდასწრებით, იგი ამ თანხით ქ. ფოთში უცხოეთიდან ჩაიტანდა 8000 ტ. ხორბალს. გ. თ-ძეს ვალი უნდა გაესტუმრებინა 1996 წლის 1 სექტემბრისათვის, რაც შეადგენდა 30 000 აშშ დოლარს. ამ ხელშეკრულების 2.1 პუნქტში აღინიშნა, რომ გ. თ-ძე მთლიანად არის პასუხისმგებელი აღებულ თანხაზე თავისი მოძრავი და უძრავი ქონებით (ა/მ “ვოლვო” _ 10 000 აშშ დოლარი, დის – თ. თ-ძის ბინა – 20 000 აშშ დოლარი). თ. თ-ძემ და გ. თ-ძემ 1996 წლის ივლისში ისესხეს მ. თ-იასაგან 25000 აშშ დოლარი ერთი თვით, პროცენტის დაურიცხავად. იმ დროისათვის თ. თ-ძის საკუთრებას წარმოადგენდა ქ. თბილისში, ... მდებარე ბინა. მანვე 1996 წლის 1 აგვისტოს მინდობილობა მისცა დ. ი-ძეს, რომლითაც თავისი საცხოვრებელი ბინის გასხვისების უფლებამოსილება მიანიჭა. დ. ი-ძემ კი 1996 წლის ოქტომბერში თ. თ-ძის კუთვნილი ბინა მიჰყიდა თ. ო-ავას. თ. ო-ავამ 1997 წლის ივნისში სარჩელით მიმართა სასამართლოს მოპასუხე თ. თ-ძის მიმართ და მოითხოვა კუთვნილი ბინიდან მოპასუხის და მისი ოჯახის წევრების გამოსახლება, რადგან ბინის გაყიდვის შემდეგ მას არ ათავისუფლებდნენ ნებაყოფლობით. შეგებებული სარჩელი აღძრა სასამართლოში თ. თ-ძემ და მისმა მამამ დ. თ-ძემ. მათ მოითხოვეს თ. თ-ძის მიერ დ. ი-ძისათვის მიცემული მინდობილობის ბათილად ცნობა, ასევე, დ. ი-ძესა და თ. ო-ავას შორის გაფორმებული ბინის ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობა, რადგან ორივე ხელშეკრულება თვალთმაქცურ გარიგებას წარმოადგენს. მათ ასევე მოითხოვეს გ. თ-ძეს, მ. თ-იას და ზ. ბ-ძეს შორის 1996 წლის 31 ივლისს დადებული ხელშეკრულების 2.1 მუხლის შემდეგი წინადადების: “... დის თ. თ-ძის ბინა – 20000 აშშ დოლარი” ბათილად ცნობა.

თ. თ-ძის ქალიშვილმა რ. ნ-შვილმა სასარჩელო განცხადებით მიმართა სასამართლოს როგორც დამოუკიდებელი მოთხოვნით მესამე პირმა და მოითხოვა ქ. თბილისში, ... მდებარე სამოთახიან ბინაზე თანამესაკუთრედ ცნობა იმ საფუძვლით, რომ ამ ბინის პრივატიზაციის დროისათვის – 1992 წლის აპრილში, იგი იყო 12 წლის, ჩაწერილი იყო და ცხოვრობდა დედასთან ამ ბინაში, ამიტომ ეს ბინა წარმოადგენს თ. თ-ძის და მის თანასაკუთრებას. მან ასევე მოითხოვა თ. თ-ძის მიერ დ. ი-ძისათვის მიცემული მინდობილობის ბათილად ცნობა, ასევე, დ. ი-ძესა და თ. ო-ავას შორის გაფორმებული ბინის ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილობა.

თბილისის ვაკე-საბურთალოს რაიონული სასამართლოს 2000 წლის 29 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით დაკმაყოფილდა თ. ო-ავას სარჩელი და თ. თ-ძე, დ. თ-ძე და რ. ნ-შვილი გამოსახლებულ იქნენ მათთან მცხოვრებ პირებთან ერთად ქ. თბილისში, ... ბინიდან. ბინა გადაეცა კანონიერ მესაკუთრეს – თ. ო-ავას.

შეგებებული სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა. ბათილად იქნა ცნობილი მ. თ-იას, გ. თ-ძესა და ზ. ბ-ძეს შორის 1996 წლის 31 ივლისს გაფორმებული ხელშეკრულების 2.1 პუნქტი, “ ... დის – თ. თ-ძის ბინა 20000 აშშ დოლარი”; ხოლო 1996 წლის 1 აგვისტოს თ. თ-ძის მიერ დ. ი-ძისათვის გაცემული მინდობილობის ბათილად ცნობაზე, 1996 წლის 31 ოქტომბერს დ. ი-ძესა და თ. ო-ავას შორის დადებული ბინის ყიდვა-გაყიდვის ხელშეკრულების ბათილად ცნობასა და 1996 წლის 31 ივლისს მ. თ-იას, გ. თ-ძესა და თ. თ-ძეს შორის დადებული სესხის ხელშეკრულების ბათილად ცნობაზე მოპასუხეებს უარი ეთქვათ. მესამე პირს დამოუკიდებელი სასარჩელო მოთხოვნით – რ. ნ-შვილს ქ. თბილისში, ... ბინის თანამესაკუთრედ ცნობაზე უარი ეთქვა. პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილებაზე სააპელაციო საჩივარი შეიტანა თ. თ-ძის და რ. ნ-შვილის დამცველმა ადვოკატმა ლ. ა-მა.

თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატამ 2001 წლის 16 მარტის განჩინებით არ დააკმაყოფილა სააპელაციო საჩივარი; უცვლელი დატოვა მოცემულ საქმეზე რაიონული სასამართლო გადაწყვეტილება. სააპელაციო პალატის განჩინება დასაბუთებულია იმით, რომ გ. თ-ძეს, თ. თ-ძეს და მ. თ-იას შორის გაფორმებული სესხის ხელშეკრულება დადებულია სამოქალაქო სამართლის კოდექსის (1964 წლის რედაქციით) 391-395-ე მუხლების მოთხოვნათა დაცვით. ამ სესხის ხელშეკრულების უზრუნველსაყოფად მისცა თ. თ-ძემ მინდობილობა დ. ი-ძეს და მიანიჭა თავისი ქონების განკარგვის უფლებამოსილება. ვინაიდან გ. და თ. თ-ძეებმა ვალი ვერ გადაუხადეს მ. თ-იას დათქმულ ვადაში, დ. ი-ძემ 1996 წლის 31 ოქტომბერს მიჰყიდა თ. თ-ძის კუთვნილი ბინა თ. ო-ავას სამოქალაქო სამართლის კოდექსის (1964 წლის რედაქცია) 238-239-ე მუხლების დაცვით. ვინაიდან თ. თ-ძემ არ გაათავისუფლა გაყიდული ბინა, სასამართლომ თ. ო-ავას სარჩელი თ. თ-ძის და მისი ოჯახის წევრების ბინიდან გამოსახლების შესახებ სწორად დააკმაყოფილა სამოქალაქო სამართლის კოდექსის (1964 წლის რედაქცია) 146-ე მუხლით და სამოქალაქო კოდექსის 172-ე მუხლით.

სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ გ. თ-ძეს, მ. თ-იას და ზ. ბ-ძეს შორის 1996 წლის 31 ივლისს გაფორმებული ხელშეკრულების 2.1 პუნქტი: “დის – თ. თ-ძის ბინა – 20 000 აშშ დოლარი” სწორად იქნა ბათილად ცნობილი, რადგან აღნიშნული ბინა სესხის უზრუნველსაყოფად მხოლოდ თ. თ-ძის თანხმობით შეიძლებოდა ჩადებულიყო.

სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად ჩათვალა, რომ თ. და გ. თ-ძეებს და მ. თ-იას შორის გაფორმებული სესხის ხელშეკრულება არ არის თვალთმაქცური გარიგება, რადგან იგი არ დადებულა გ. თ-ძის, მ. თ-იას და ზ. ბ-ძის 1996 წლის 31 ივლისის საერთო საქმიანობის ხელშეკრულების უზრუნველსაყოფად და დასაფარავად.

პალატამ მიუთითა, რომ დამოუკიდებელი მოთხოვნის მქონე მესამე პირი რ. ნ-შვილის მოთხოვნას კანონიერად ეთქვა უარი, თ. თ-ძემ სადავო ბინის პრივატიზაცია მოახდინა საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1992 წლის 1 თებერვლის ¹107-ე დადგენილებით, რომლის მე-5 პუნქტის თანახმად, საცხოვრებელი სახლი უსასყიდლოდ გადაეცემათ საქართველოს რესპუბლიკის მოქალაქეეებს, რომლებიც ამ საცხოვრებელი სახლის (ბინის) დამქირავებლები ან ოჯახის წევრები არიან, ბინის პრივატიზაციისას ამავე მუხლის მე-2 პუნქტით საჭირო იყო დამქირავებელთან ერთად მცხოვრები სრულწლოვანი ოჯახის წევრების წერილობითი თანხმობა. ვინაიდან სადავო ბინის პრივატიზაციის მომენტისათვის – 1992 წლის 29 აპრილს რ. ნ-შვილი არასრულწლოვანი იყო, მისი თანხმობა არ იყო საჭირო აღნიშნული დადგენილების შესაბამისად პრივატიზაციისათვის.

სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად ჩათვალა ისიც, რომ თ. თ-ძეს 1996 წლის 1 აგვისტოს მინდობილობა არ მიუცია დ. ი-ძისათვის მოტყუებისა და მუქარის საფუძველზე, რადგან თვით თ. თ-ძემაც დაადასტურა, რომ მინდობილობა მისცა პირადი სურვილით, ძალდატანების გარეშე. არ იქნა გაზიარებული აპელანტის მტკიცება იმის შესახებ, რომ მინდობილობა ბათილად უნდა იქნეს ცნობილი იმის გამო, რომ მინდობილობა უნდა გაფორმებულიყო მ. თ-იასა და ბ-ძეზე და არა დ. ი-ძეზე, ვინაიდან ერთობლივი საქმიანობის ხელშეკრულების თანახმად ბინა ფორმდებოდა ან მ. თ-იაზე ან ზ. ბ-ძეზე.

თ. თ-ძის და რ. ნ-შვილის ინტერესების დამცველმა ადვოკატმა ლ. ა-მა საკასაციო საჩივარი შეიტანა სააპელაციო სასამართლოს განჩინებაზე და მოითხოვა მისი გაუქმება და ხელახალი განხილვისათვის მისი დაბრუნება შემდეგი მოტივებით. სააპელაციო პალატამ საქმე განიხილა არაკანონიერი შემადგენლობით, რადგან მოსამართლე ტ. ზ-ძე არის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა პალატის მოსამართლე, პროცესზე იგი ისე მონაწილეობდა, რომ საოლქო სასამართლოს თავმჯდომარე დ. ს-ძეს არ ჰქონდა ბრძანება მიღებული მოსამართლე ტ. ზ-ძის სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატაში მონაწილეობის ნებართვაზე. თ., გ. თ-ძეებს და მ. თ-იას შორის 1996 წლის 31 ივლისს გაფორმებული სესხის ხელშეკრულება თვალთმაქცური გარიგებაა, რომელიც დაიდო იმავე დღეს ზ. ბ-ძეს, მ. თ-იას და მ. თ-ძეს შორის გაფორმებული საერთო საქმიანობის ხელშეკრულების დასაფარავად.

რ. ნ-შვილი სადავო ბინის პრივატიზაციის დროისათვის, 1992 წლის 29 აპრილს, იყო თ. თ-ძის ოჯახის წევრი. სააპელაციო სასამართლომ არასწორად განმარტა საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1992 წლის 1 თებერვლის ¹ 107-ე დადგენილების მე-2 და მე-5 პუნქტები, რადგან ამ პუნქტებით ოჯახის არასრულწლოვან წევრს არ ეკრძალება თანასაკუთრებაში გადაეცეს პრივატიზირებული ბინა.

თ. თ-ძეს არ ჰქონდა უფლება რ. ნ-შვილის, როგორც სადავო ბინის თანამესაკუთრის თანხმობის გარეშე გაესხვისებინა ბინა.

სააპელაციო პალატამ განჩინებაში მიუთითა, რომ დ. ი-ძე წარმოადგენდა მ. თ-იას ნდობით აღჭურვილ პირს, მაგრამ არ მიუთითა, თუ რომელი მტკიცებულებების საფუძველზე ცნო დადგენილად ეს ფაქტი, რითაც დაარღვია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 105-ე, 244-ე და 249-ე მუხლები.

სამოტივაციო ნაწილი:

საკასაციო პალატა საქმის მასალების განხილვის, მხარეთა განმარტებების მოსმენის, საკასაციო საჩივრის მოტივების შემოწმების შედეგად თვლის, რომ საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგი გარემოებების გამო:

დადგენილია, რომ ქ. თბილისში, ..... მდებარე სამოთახიანი ბინა თ. თ-ძის საკუთრებას წარმოადგენდა. მან 1996 წლის 1 აგვისტოს მინდობილობა მისცა დ. ი-ძეს, რომლითაც თავისი საცხოვრებელი ბინის გასხვისების უფლებამოსილება მიანიჭა. დ. ი-ძემ კი 1996 წლის ოქტომბერში თ. თ-ძის კუთვნილი ბინა მიჰყიდა თ. ო-ავას, მაგრამ იმის გამო, რომ თ. თ-ძე და მისი ოჯახი არ ათავისუფლებდა გაყიდულ ბინას, თ. ო-ავამ სარჩელით მიმართა სასამართლოს მოპასუხე თ. თ-ძის მიმართ და მოითხოვა კუთვნილი ბინიდან მოპასუხის და მისი ოჯახის წევრების გამოსახლება. თ. თ-ძემ შეგებებული სარჩელი აღძრა თ. ო-ავას მიმართ და მოითხოვა დ. ი-ძისათვის მიცემული მინდობილობის ბათილად ცნობა, ასევე, დ. ი-ძესა და თ. ო-ავას შორის გაფორმებული ბინის ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობა, რადგან ორივე ხელშეკრულება თვალთმაქცურ გარიგებას წარმოადგენს. მან აღნიშნა, რომ ეს ხელშეკრულებები გააფორმა სესხის ხელშეკრულების უზრუნველსაყოფად (თ. თ-ძემ და გ. თ-ძემ 1996 წლის 31 ივლისს ისესხეს 25000 აშშ დოლარი მ. თ-იასაგან), თავის მხრივ კი აღნიშნული სესხის ხელშეკრულება წარმოადგენს გ. თ-ძეს, ზ. ბ-ძესა და მ. თ-იას შორის 1996 წლის 31 ივლისს გაფორმებული საერთო საქმიანობის ხელშეკრულების გარანტიას.

თ. თ-ძის ქალიშვილმა რ. ნ-შვილმა სასამართლოს მიმართა როგორც დამოუკიდებელი მოთხოვნით მესამე პირმა და მოითხოვა ბინის პრივატიზაციის ხელშეკრულებაში ცვლილებების შეტანა და ქ. თბილისში, ..... მდებარე სამოთახიან ბინაზე თანამესაკუთრედ ცნობა იმ საფუძვლით, რომ ამ ბინის პრივატიზაციის დროს, 1992 წლის აპრილში, იგი იყო 12 წლის, ჩაწერილი იყო და ცხოვრობდა დედასთან ამ ბინაში, ამიტომ ეს ბინა წარმოადგენს თ. თ-ძის და მის თანასაკუთრებას. მან ასევე მოითხოვა თ. თ-ძის მიერ დ. ი-ძისათვის მიცემული მინდობილობის ბათილად ცნობა, ასევე დ. ი-ძესა და თ. ო-ავას შორის გაფორმებული ბინის ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილობა.

სააპელაციო პალატამ ჩათვალა, რომ დამოუკიდებელი მოთხოვნის მქონე მესამე პირის, რ. ნ-შვილის მოთხოვნას კანონიერად ეთქვა უარი რაიონული სასამართლოს მიერ. თ. თ-ძემ სადავო ბინის პრივატიზაცია მოახდინა საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1992 წლის 1 თებერვლის ¹107 დადგენილებით, რომლის მე-5 პუნქტის თანახმად “საცხოვრებელი სახლი უსასყიდლოდ გადაეცემათ საქართველოს რესპუბლიკის მოქალაქეებს, რომლებიც ამ საცხოვრებელი სახლის (ბინის) დამქირავებლები ან ოჯახის წევრები არიან”, ბინის პრივატიზაციისას ამავე მუხლის მე-2 ნაწილით საჭირო იყო დამქირავებელთან ერთად მცხოვრები ოჯახის სრულწლოვანი წევრების წერილობითი თანხმობა. სადავო ბინის პრივატიზაციის მომენტისათვის – 1992 წლის 29 აპრილს რ. ნ-შვილი არასრულწლოვანი იყო, ამიტომ აღნიშნული დადგენილების შესაბამისად მისი თანხმობა არ იყო საჭირო პრივატიზაციისათვის.

ვინაიდან ნ. ნ-შვილმა სადავო გახადა ქ. თბილისში, ..... მდებარე სამოთახიანი ბინის პრივატიზაციის ხელშეკრულებაში თავისი მონაწილეობა და მოითხოვა ამ ხელშეკრულების საფუძველზე ბინის თანამესაკუთრედ ცნობა, სააპელაციო სასამართლომ არ გაითვალისწინა ის გარემოება, რომ პრივატიზაციის ხელშეკრულება წარმოადგენს ადმინისტრაციულ გარიგებას. საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის მე-2 მუხლის პირველი ნაწილის “ზ” პუნქტის თანახმად ადმინისტრაციული გარიგება არის ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ ფიზიკურ ან იურიდიულ პირთან, აგრეთვე, სხვა ადმინისტრაციულ ორგანოსთან დადებული სამოქალაქო სამართლებრივი გარიგება.

საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-2 მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად ამ კოდექსით დადგენილი წესით საერთო სასამართლოში განიხილება დავა იმ სამართლებრივ ურთიერთობებთან დაკავშირებით, რომლებიც გამომდინარეობს ადმინისტრაციული სამართლის კანონმდებლობიდან. იმავე მუხლის მეორე ნაწილის “ბ” პუნქტში კი აღნიშნულია, რომ სასამართლოში ადმინისტრაციული დავის საგანს შეიძლება წარმოადგენდეს ადმინისტრაციული გარიგების დადება ან შესრულება.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო პალატამ არასწორად განიხილა მოცემული დავა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 257-ე, 386-ე, 390-ე, 397-ე მუხლებით. მას უნდა გამოეყენებინა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსი, რომელიც განსაზღვრავს საქართველოს საერთო სასამართლოების მიერ ადმინისტრაციული საქმეების განხილვისა და გადაწყვეტის საპროცესო წესებს.

“საერთო სასამართლოების შესახებ” საქართველოს ორგანული კანონის მე-20 მუხლის შესაბამისად საოლქო სასამართლოში იქმნება სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატა, ასევე, ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატები, რომლებიც თავისი კომპეტენციის ფარგლებში განიხილავენ საქმეებს შესაბამისად სამოქალაქო, საპროცესო და ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსით გათვალისწინებული წესით.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393-ე მუხლის მეორე ნაწილის თანახმად, სამართლის ნორმები დარღვეულად ითვლება, თუ სასამართლომ არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა და გამოიყენა კანონი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა. მოცემულ შემთხვევაში სააპელაციო სასამართლომ არ გამოიყენა ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსი.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 394-ე მუხლის “ა” პუნქტის თანახმად გადაწყვეტილების გაუქმების აბსოლუტურ საფუძველს წარმოადგენს, სასამართლოს არაკანონიერი შემადგენლობის მიერ საქმის განხილვა.

სარეზოლუციო ნაწილი:

პალატამ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

თ. თ-ძის და რ. ნ-შვილის საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს.

თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატის 2001 წლის 16 მარტის განჩინება გაუქმდეს და საქმე ხელახალი განხილვისათვის დაუბრუნდეს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატას.

საკასაციო პალატის განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.