¹ 3კ/557-01 28 სექტემბერი, 2001 წ., ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: მ. წიქვაძე (თავმჯდომარე)

რ. ნადირიანი, მ. გოგიშვილი

სარჩელის საგანი: მიუღებელი პენსიის და მორალური ზიანის გამო თანხების ანაზღაურება, შრომითი დასახიჩრების გამო სათანადო აქტის შედგენის დავალდებულება და შპს-ში მისი წილის შესაბამისად დივიდენდების განსაზღვრა.

აღწერილობითი ნაწილი:

ლ. მ-ოვამ 2000 წლის 22 ივნისს ც. მ-შვილის წინააღმდეგ სარჩელით მიმართა რუსთავის საქალაქო სასამართლოს.

მოსარჩელემ მიუთითა, რომ ც. მ-შვილი შპს “ა.-ის” გენერალური დირექტორია.

1999 წლის 22 ივნისს სასამართლომ დააკისრა 5088 ლარი. მიუხედავად სასამართლოს გადაწყვეტილებისა, მოპასუხემ მითითებული თანხა არ გადაუხადა.

1999 წლის 22 ივნისიდან, მიუხედავად იმისა, რომ იგი მუშაობს საწარმოში, მიღებული ტრავმის გამო ვერ მუშაობს, მის შრომის წიგნაკში საწარმოს ხელმძღვანელმა ც. მ-შვილმა არ შეიტანა სამუშაოდან მისი განთავისუფლების შესახებ მონაცემები, რის გამოც იგი ვერ ღებულობს დახმარებას სოცუზრუნველყოფის განყოფილებიდან. ამით მან განიცადა მორალური ზიანი და მოპასუხისაგან მოითხოვა მორალური ზიანის სახით 5000 ლარის და მიუღებელი პენსიის 110 ლარის ანაზღაურება.

მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და მიუთითა, რომ 1999 წლის 22 ივნისს თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატის გადაწყვეტილებით მას ლ. მ-ოვას სასარგებლოდ დაეკისრა 5610 ლარის და 8 თეთრის, საავადმყოფო ფურცლის განაღდება 1015 ლარის ოდენობით, მკურნალების ხარჯების 1479,5 ლარის და არაქონებრივი ზიანის 2618 ლარის გადახდა. სააპელაციო სასამართლომ არ დააკმაყოფილა მოთხოვნა დასახიჩრებით მიყენებული ზიანის ანაზღაურების ნაწილში სარჩოს დანიშვნის შესახებ მისი ბრალის არარსებობის გამო. მითითებული გადაწყვეტილება კანონიერ ძალაში შევიდა და აღსრულებული იქნა მის მიერ. მოპასუხემ მიუთითა, რომ ლ. მ-ოვას მისთვის არ მიუმართავს სამუშაოდან განთავისუფლების მოთხოვნით და აქედან გამომდინარე, მისი მოთხოვნა, შრომის წიგნაკში სამუშაოდან განთავისუფლებასთან დაკავშირებული ჩანაწერის შესახებ უსაფუძვლოდ მიიჩნია. მანვე მიუთითა, რომ მისთვის გაურკვეველი იყო, თუ რის საფუძველზე მოითხოვდა მოსარჩელე 5000 ლარის ანაზღაურებას, რადგან სარჩელში მოთხოვნის საფუძვლებზე არაფერი იყო მითითებული.

მოსარჩელემ თავის დამატებით სარჩელში მიუთითა, რომ იგი შპს “ა.-ის” დამფუძნებელი პარტნიორიცაა. შპს-ში მისი წილი შეადგენს კაპიტალის 3% და მოითხოვა წილის შესაბამისი დივიდენდების განსაზღვრა.

მოპასუხემ არც დამატებითი სარჩელი არ ცნო იმ საფუძვლით, რომ დივიდენდები არ განაწილებულა, რადგან შპს არ მუშაობს მოგებაზე.

რაიონულ სასამართლოში გამართულ სასამართლო პროცესზე მოსარჩელემ მიუთითა, რომ სასარჩელო განცხადება ადვოკატის შედგენილი იყო და მისთვის ცნობილი არ იყო სარჩელის შინაარსი, ამიტომ სასარჩელო მოთხოვნიდან მოხსნა მოთხოვნა მორალური ზიანის, მიუღებელი პენსიის შესახებ და მოითხოვა მხოლოდ დივიდენდების ოდენობის განსაზღვრა.

რუსთავის საქალაქო სასამართლოს 2000 წლის 16 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

სასამართლომ მიუთითა, რომ მოსარჩელემ სასამართლო პროცესზე ვერ წარმოადგინა მტკიცებულებანი იმის შესახებ, რომ იგი შპს “ა.-ის” კაპიტალის 3% მფლობელი პარტნიორი იყო და რომ სხვა პარტნიორებს მიღებული ჰქონდათ დივიდენდები.

2000 წლის 13 ნოემბერს ლ. მ-ოვას წარმომადგენელმა ლ. ბ-ალმა, რომელსაც არ გააჩნდა სათანადო რწმუნება, სააპელაციო საჩივრის შეტანის შესახებ, ლ. მ-ოვას სასარგებლოდ შეიტანა სააპელაციო საჩივარი, რომლითაც მოითხოვა რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით მოპასუხისათვის საწარმო უბედური შემთხვევის შესახებ სათანადო აქტი “6-1”-ის შედგენა, შრომის წიგნაკში სამუშაოდან განთავისუფლების შესახებ ჩანაწერის გაკეთება და დღემდე მიუღებელი პენსიის 224 ლარის და მორალური ზიანის 5000 ლარის ანაზღაურება; ანუ სააპელაციო სასამართლოს მოსთხოვა იმ საკითხების გადაწყვეტა, რომელიც პირველი ინსტანციის სასამართლოში არ დასმულა, ე.ი. სააპელაციო სასამართლოს წინაშე დააყენა ახალი სასარჩელო მოთხოვნები უბედური შემთხვევის შესახებ აქტი “6-1”-ის შედგენის დავალდებულების და შრომის წიგნაკში ჩანაწერის შეტანის შესახებ.

თბილისის საოლქო სასამართლომ საქმეში მოპასუხედ ჩააბა შპს “ა.-ი” და იმის გათვალისწინებით, რომ რაიონული სასამართლოს მიერ არასწორად იქნა უგულვებელყოფილი და განხილვის გარეშე დატოვებული მოსარჩელის მოთხოვნა შრომის წიგნაკში ჩანაწერის გაკეთების, მიუღებელი პენსიის და მორალური ზიანის ანაზღაურების თაობაზე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 381-ე მუხლის გამოყენებით მიზანშეწონილად ჩათვალა, რომ სააპელაციო საჩივრის განხილვის დროს განხილულიყო მოსარჩელის მოთხოვნები მიუღებელი პენსიის, მორალური ზიანის, დივიდენდების ოდენობის განსაზღვრისა და შრომის წიგნაკში ჩანაწერის გაკეთების შესახებ.

სააპელაციო სასამართლოს 2001 წლის 20 მარტის გადაწყვეტილებით ლ. მ-ოვას სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ. გაუქმდა რუსთავის საქალაქო სასამართლოს 2000 წლის 16 აგვისტოს გადაწყვეტილება და მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება. სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ: მოსარჩელის მოთხოვნა შრომის წიგნაკში ჩანაწერების შეტანის შესახებ დაკმაყოფილდა, ხოლო დანარჩენ ნაწილში მოსარჩელის მოთხოვნა არ დაკმაყოფილდა.

სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა, რომ შრომის წიგნაკში მოსარჩელის სამუშაოდან დათხოვნასთან დაკავშირებით სათანადო ჩანაწერების შეუტანლობამ განაპირობა პენსიის მიუღებლობა. ვინაიდან შრომის წიგნაკი მოსარჩელსთან იმყოფებოდა და ჩანაწერის შეუტანლობა მისი ბრალით იყო გამოწვეული, პენსიის მიუღებლობაში ბრალი მოპასუხეს არ მიუძღოდა. სააპელაციო სასამართლომ ასევე მიუთითა, რომ პენსიის მიუღებლობა არ წარმოადგენდა მორალური ზიანის ანაზღაურების საფუძველს. სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა, რომ მოსარჩელეს დივიდენდების განსაზღვრის საკითხის გადაწყვეტა თვითონ უნდა მოეხდინა, თუ კი გაეცნობოდა საზოგადოების წიგნის ჩანაწერებს და სხვა დოკუმენტებს.

2001 წლის 27 აპრილს ლ. მ-ოვამ საკასაციო საჩივრით მიმართა საქართველოს უზენაეს სასამართლოს. კასატორმა მოითხოვა სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით მისი საკასაციო საჩივრის დაკმაყოფილება. კერძოდ, შპს “ა.-ისათვის” პენსიის 110 ლარის, მორალური ზიანის 5000 ლარის და მიუღებელი დივიდენდების გადახდა (სარჩელით იგი მოითხოვდა დივიდენდების 3% განსაზღვრას და არა მის გადახდას).

კასატორმა მოთხოვნების საფუძვლად მიუთითა, რომ შრომის წიგნაკში სათანადო ჩანაწერის არარსებობა გამოწვეული იყო მოპასუხის ბრალით. მანვე მიუთითა, რომ სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების შესაბამისად შპს “ა.-ის” დირექტორმა, მართალია, მის შრომის წიგნაკში გააკეთა ჩანაწერი მ-ოვას სამუშაოდან განთავისუფლების შესახებ, მაგრამ ძველი თარიღით და არასწორი მოტივით. სამუშაოდან დათხოვნის მოტივად არასწორად მიეთითა, რომ იგი სამუშაოდან დათხოვნილი იყო შრომის შინაგანაწესის შეუსრულებლობისა და არასაპატიო მიზეზით სამუშაოს გაცდენისათვის.

სამოტივაციო ნაწილი:

საკასაციო პალატა საქმის ზეპირი მოსმენის გარეშე, საკასაციო საჩივრის ფარგლებში გაეცნო საქმის მასალებს და მიაჩნია, რომ საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს და ამ საქმეზე სააპელაციო სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილება უცვლელად უნდა დარჩეს შემდეგ გარემოებათა გამო:

საქმეში არსებული მასალებით დადგენილია, რომ მოსარჩელე მუშაობდა სილამაზის სალონ “ა.-ში” (შემდგომში შპს “ა.-ი”) პარიკმახერად. 1994 წლის 28 იანვარს მითითებულ სალონში განხორციელდა ტერორისტული აქტი. აფეთქების შედეგად მოკლულ იქნა მხედრიონელი თ. ტ-ძე. აფეთქებით დაზიანდა მოსარჩელეც. მიღებული ტრავმის შედეგად იგი გახდა შრომისუუნარო მეორე ჯგუფის ინვალიდი. ტრავმის მიღების დღიდან მას არ უმუშავია.

1999 წლის 22 ივლისს სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებით ლ. მ-ოვას სარჩელი დაკმაყოფილდა: მოპასუხე მ-შვილს დაეკისრა მიუღებელი პენსიის 508 ლარის და 80 თეთრის, საავადმყოფო ფურცლით გათვალისწინებული 1015 ლარის, მკურნალობის ხარჯების 1479,5 ლარის, არაქონებრივი ზიანის 2618 ლარის ანაზღაურება. ამავე გადაწყვეტილებით არ დაკმაყოფილდა სარჩელი დასახიჩრებით მიღებული ზიანის ანაზღაურების ნაწილში. მითითებული გადაწყვეტილება კანონიერ ძალაში შევიდა და აღსრულდა.

სააპელაციო სასამართლომ განსახილველ სარჩელთან დაკავშირებით დადგენილად მიიჩნია, რომ მოსარჩელის შრომის წიგნაკში სამუშაოდან განთავისუფლების შესახებ ჩანაწერის შეუტანლობა და ამის საფუძველზე პენსიის მიუღებლობა გამოწვეული არ იყო მოპასუხის ბრალით, ამიტომ მიუღებელი პენსიის დაკისრებაზე მოსარჩელეს სააპელაციო სასამართლომ საფუძვლიანად უთხრა უარი.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მეორე ნაწილის საფუძველზე საოლქო სასამართლოს კოლეგიის ან პალატის მიერ დამტკიცებულად ცნობილი გარემოებები სავალდებულოა სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დამატებითი და დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია.

მოცემულ შემთხვევაში სააპელაციო სასამართლოს მიერ ამ ნაწილში დადგენილია, რომ შრომის წიგნაკი ინახებოდა მოსარჩელესთან და მას იგი არ წარუდგენია მოპასუხისათვის სამუშაოდან განთავისუფლების შესახებ ჩანაწერების შესატანად და მასში სათანადო ჩანაწერების შეუტანლობა არ იყო გამოწვეული მოპასუხის ბრალით. მოსარჩელის მიერ საკასაციო საჩივარში იმის მითითება, რომ იგი რამდენჯერმე გამოცხადდა მოპასუხესთან შრომის წიგნაკში სამუშაოდან განთავისუფლების საკითხის ჩასაწერად, არ წარმოადგენს დასაბუთებულ საკასაციო პრეტენზიას და ამ საქმეზე მიღებული გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძველს.

კასატორი უკმაყოფილოა იმითაც, რომ მითითებული გადაწყვეტილების შესაბამისად, მართალია, მოპასუხემ შრომის წიგნაკში ძველი რიცხვით მიუთითა სამუშაოდან განთავისუფლების შესახებ, მაგრამ განთავისუფლების საფუძვლად მიუთითა არასათანადო მოტივი.

მიუხედავად ამისა აღნიშნული გარემოება არ წარმოადგენს საკასაციო საჩივრის საფუძველს. მითითებული გარემოება ცალკე დავის საგანია, წარმოადგენს სასამართლო გადაწყვეტილების აღსრულებასთან დაკავშირებულ დავას და იგი შეიძლება განხილულ იქნეს მხარის განცხადების საფუძველზე სასამართლო სხდომაზე და არა საკასაციო სასამართლოში საკასაციო საჩივრის განხილვის დროს.

არასწორია კასატორის მოთხოვნა მიუღებელი პენსიის გამო მორალური ზიანისათვის 5000 ლარის დაკისრების შესახებ.

სამოქალაქო კოდექსის მე-18 მუხლის მეორე ნაწილის შესაბამისად პირს უფლება აქვს სასამართლოს მეშვეობით მოითხოვოს იმ ცნობების უარყოფა, რომლებიც ლახავს მის პატივს, ღირსებას, პირადი ცხოვრების საიდუმლოებას, პირად ხელშეუხებლობას ან საქმიან რეპუტაციას, თუ ამ ცნობების გამავრცელებელი არ დაამტკიცებს, რომ ისინი სინამდვილეს შეეფერება. იგივე წესი გამოიყენება ფაქტობრივი მონაცემების არასრულად გამოქვეყნებისათვის, თუკი ამით ილახება პირის პატივი და ღირსება ან საქმიანი რეპუტაცია.

ამავე კოდექსის მე-6 ნაწილის შესაბამისად ამ მუხლით გათვალისწინებული სიკეთის დაცვა ხორციელდება, მიუხედავდ ხელმყოფის ბრალისა, ხოლო, თუ დარღვევა გამოწვეულია ბრალეული მოქმედებით, პირს შეუძლია მოითხოვოს ზიანის ანაზღაურებაც. ზიანის ანაზღაურება შეიძლება მოთხოვნილ იქნეს იმ მოგების სახით, რომელიც წარმოექმნა ხელმყოფს. ბრალეული ხელყოფის შემთხვევაში უფლებამოსილ პირს უფლება აქვს მოითხოვოს არაქონებრივი (მორალური) ზიანის ანაზღაურებაც. მორალური ზიანის ანაზღაურება შეიძლება ქონებრივი ზიანის ანაზღაურებისაგან დამოუკიდებლად.

სამოქალაქო კოდექსის 413-ე მუხლის პირველი ნაწილის, შესაბამისად არაქონებრივი ზიანის ფულადი ანაზღაურება შეიძლება მოთხოვნილ იქნეს მხოლოდ კანონით ზუსტად განსაზღვრულ შემთხვევაში. სამოქალაქო კოდექსის მე-18 მუხლის შესაბამისად არაქონებრივი ზიანის ანაზღაურების საფუძველი შეიძლება იყოს ცნობების გავრცელება, ხოლო სამოქალაქო კოდექსის 413-ე მუხლის მეორე ნაწილის შესაბამისად _ სხეულის დაზიანება ან ჯანმრთელობისათვის ვნების მიყენების შემთხვევა.

მოცემულ შემთხვევაში მოსარჩელე მოითხოვს მორალური ზიანის ანაზღაურებას მიუღებელი პენსიისათვის. მიუღებელი პენსიისათვის კანონმდებელი მორალური ზიანის ანაზღაურებისათვის ფულად ანაზღაურებას არ ითვალისწინებს. ასევე არასწორია კასატორის მოთხოვნა მოპასუხისათვის დივიდენდების გადასახდელად დაკისრების შესახებ.

აღსანიშნავია ის გარემოება, რომ მოსარჩელე სასამართლო პროცესზე მოითხოვდა დივიდინდების არა გადასახდელად დაკისრებას, არამედ შპს-ში მისი წილის 3% გათვალისწინებით მიუღებელი დივიდენდების თანხის განსაზღვრას, რაზეც სააპელაციო სასამართლომ საფუძვლიანად უთხრა უარი და მიუთითა, რომ “მეწარმეთა შესახებ” საქართველოს კანონის 50-ე მუხლის მე-4 პუნქტის შესაბამისად პარტნიორს უფლება ჰქონდა მიეღო წლიური წმინდა მოგებიდან თავისი წილის პროპორციული თანხა და დივიდენდების განსაზღვრა უნდა მომხდარიყო საზოგადოების ბალანსში ასახული წმინდა მოგებიდან, რომლის დადგენაც თვით პარტნიორის მოვალეობას შეადგენდა ამავე კანონის 3.9 მუხლის შესაბამისად.

საკასაციო საჩივრით მოსარჩელის მიერ საკასაციო სასამართლოსათვის შპს-ში მისი წილის შესაბამისი დივიდენდების გადახდის მოთხოვნა დავის საგნის შეცვლას წარმოადგენს.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 406-ე მუხლის შესაბამისად დავის საგნის შეცვლა ან გადიდება, შეგებებული სარჩელის შეტანა და ხარჯების განსაზღვრა სასამართლოზე დაუშვებელია.

ამრიგად, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ გამოტანილ გადაწყვეტილებას საფუძვლად არ უდევს კასატორის მიერ მითითებული კანონის დარღვევა.

სარეზოლუციო ნაწილი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

ლ. მ-ოვას საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს. უცვლელი დარჩეს ამ საქმეზე თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატის 2001 წლის 20 მარტის განჩინება.

განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.