¹ 3კ/560 19 სექტემბერი, 2001 წ., ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: ბ. ხიმშიაშვილი (თავმჯდომარე),

მ. ცისკაძე,m მ. ახალაძე

დავის საგანი: სავალდებულო წილის მიღება; ნდერძისმიერ მემკვიდრედ ცნობა; უღირს მემკვიდრედ ცნობა.

აღწერილობითი ნაწილი:

ხ. ნ-ძე და შ. კ-ძე იმყოფებოდნენ რეგისტრირებულ ქორწინებაში. 1970 წელს, გათხოვებამდე, შ. კ-ძემ აიშენა კოოპერატიული ბინა, მდებარე ქ. თბილისში, რომელიც შედგება 2 ოთახისაგან.

შ. კ-ძე 1998 წლის 22 აგვისტოს გარდაიცვალა. ხ. ნ-ძემ შ. კ-ძის გარდაცვალების შემდეგ შეიტყო, რომ შ. კ-ძემ ანდერძით ბინა დაუტოვა ძმისშვილს – ნ. კ-ძეს.

ხ. ნ-ძემ სარჩელი აღძრა სასამართლოში და მოითხოვა ანდერძის ბათილად ცნობა, იმ საფუძვლით, რომ ანდერძზე გაკეთებული ხელმოწერა შ. კ-ძის არ იყო, შემდეგ მან შეცვალა მოთხოვნა და აწ გარდაცვლილი შ. კ-ძის დანაშთ ქონებაზე სავალდებულო წილი მოითხოვა. ნ. კ-ძემ შეიტანა შეგებებული სარჩელი და სამოქალაქო კოდექსის 1316-ე მუხლის თანახმად მოითხოვა ხ. ნ-ძის უღირს მემკვიდრედ ცნობა და მისთვის მემკვიდრეობის უფლების ჩამორთმევა, ხოლო მისი ანდერძისმიერ მემკვიდრედ ცნობა. იგი თავის მოთხოვნას ასაბუთებს იმ გარემოებით, რომ ხ. ნ-ძე ავადმყოფ მეუღლეს არ უვლიდა, აყენებდა შეურაცხყოფას.

ქ. თბილისის ვაკე-საბურთალოს რაიონულმა სასამართლომ 2000 წლის 2 მაისის გადაწყვეტილებით ნაწილობრივ დააკმაყოფილა ხ. ნ-ძის სარჩელი: ქ. თბილისში, ... მდებარე ბინა შ. კ-ძე მესაკუთრედ არ ცნო; ხ. ნ-ძის საკუთრების უფლება ცნო სადავო ბინის სავალდებულო სამემკვიდრეო წილზე, რომელიც შეადგენს 1/2, ანუ ნახევარს. ნ. კ-ძის შეგებებული სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ: ნ. კ-ძე ცნობილ იქნა ანდერძისმიერ მემკვიდრედ სადავო ბინის ნახევარზე; ნ. კ-ძეს უარი ეთქვა ხ. ნ-ძის უღირს მემკვიდრედ ცნობასა და მემკვიდრეობის უფლების (სავალდებულო წილის) ჩამორთმევაზე. რაიონულმა სასამართლომ თავისი გადაწყვეტილება დააფუძნა შემდეგ გარემოებებზე: ხ. ნ-ძე და მამკვიდრებელი აწ გარდაცვლილი შ. კ-ძე ქორწინების რეგისტრაციაში იმყოფებოდნენ 1983 წლიდან. შ. კ-ძემ თავის ძმისშვილს, ნ. კ-ძეს, უანდერძა ქ. თბილისში, ... მდებარე ბინა. სამოქალაქო კოდექსის 1161-ე მუხლის “ა” ქვეპუნქტის თანახმად, კოოპერატიული ბინა, რომელიც შ. კ-ძემ 1970 წელს ააშენა, წარმოადგენდა მის საკუთრებას. სამოქალაქო კოდექსის 1163-ე მუხლის თანახმად მეუღლეთა ქონება შეიძლება ჩაითვალოს თანასაკუთრებად მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ ქორწინების განმავლობაში გაწეული ხარჯების შედეგად ამ ქონების ღირებულება მნიშვნელოვნად გადიდდა. აღნიშნული ფაქტის დამადასტურებელი საბუთების წარდგენა მოსარჩელემ ვერ შეძლო, ამიტომაც ხ. ნ-ძის მოთხოვნა სადავო ბინაზე თანამესაკუთრედ ცნობის ნაწილში ვერ გაიზიარა სასამართლომ.

სასამართლომ გამოიყენა სამოქალაქო კოდექსის 1371-ე მუხლი, რომლის თანახმად ხ. ნ-ძე ცნო მამკვიდრებლის პირველი რიგის მემკვიდრედ და სავალდებულო წილის მიღების უფლების მქონე პირად.

სასამართლომ ნ. კ-ძეს შეგებებულ სარჩელზე უარი უთხრა სამოქალაქო კოდექსის 1310-ე მუხლის საფუძველზე, რადგან საქმის მასალებით არ დადასტურდა ხ. ნ-ძის მხრიდან აწ გარდაცვლილი შ. კ-ძისათვის ანდერძის გაფორმებაზე ხელის შეშლის ფაქტი.

ნ. კ-ძემ სააპელაციო საჩივარი შეიტანა რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილებაზე.

თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატამ 2001 წლის 26 მარტის განჩინებით არ დააკმაყოფილა ნ. კ-ძის სააპელაციო საჩივარი, უცვლელად დატოვა მოცემულ საქმეზე გამოტანილი რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება.

სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა ნ. კ-ძის მოსაზრება იმის თაობაზე, რომ ხ. ნ-ძეს ქორწინება მამკვიდრებელ შ. კ-ძესთან ფაქტობრივად 1991 წლიდან შეწყვეტილი ჰქონდა და სამოქალაქო კოდექსის 1341-ე მუხლის თანახმად მემკვიდრეობა უნდა ჩამორთმეოდა, საქმის მასალებით დადგენილია, რომ მეუღლეები სიცოცხლის ბოლო წლებში ისევ ერთად ცხოვრობდნენ.

ნ. კ-ძის წარმომადგენლებმა ე. ნ-ძემ და ქ. გ-შვილმა საკასაციო წესით გაასაჩივრეს სააპელაციო პალატის განჩინება და მოითხოვეს მისი გაუქმება შემდეგი საფუძვლებით:

სააპელაციო სასამართლომ არ გამოიყენა სამოქალაქო კოდექსის 1381-ე მუხლი, რომელიც ითვალისწინებს სავალდებულო წილის მიღების უფლების ჩამორთმევას და 1310-ე მუხლი, რომელიც ითვალისწინებს უღირს მემკვიდრედ ცნობა.

საქმეში არსებული მასალებიდან ირკვევა, რომ მოპასუხე ხ. ნ-ძე მოქმედებდა განზრახ, იმ მიზნით, რომ მამკვიდრებლისათვის ხელი შეეშალა ანდერძის დაწერაში, ანუ მისი უკანასკნელი ნების განხორციელებაში. სასამართლომ, არ დაკითხა მეზობლები სოფ. ... საკრებულოს გამგებელი და უბნის ინსპექტორი, რის გამოც განჩინება იურიდიულად არ არის დასაბუთებული და საჭიროა მტკიცებულებათა დამატებით გამოკვლევა.

სამოტივაციო ნაწილი:

საკასაციო პალატა საქმის მასალების განხილვის, მხარეთა განმარტებების მოსმენის და საკასაციო საჩივრის მოტივების შემოწმების შედეგად თვლის, რომ ნ. კ-ძის საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებების გამო:

დადგენილია, რომ აწ გარდაცვლილ შ. კ-ძეს 1970 წელს გამოეყო ოროთახიანი კოოპერატიული ბინა ქ. თბილისში. ეს ბინა შემდეგ მის საკუთრებად იქნა აღრიცხული ტექნიკური ინვენტარიზაციის ბიუროში. იგი რეგისტრირებულ ქორწინებაში იმყოფებოდა 1983 წლიდან ხ. ნ-ძესთან. შ. კ-ძე გარდაიცვალა 1998 წლის აგვისტოში. სიცოცხლეში მან თავისი ქონება და მათ შორის ოროთახიანი ბინა უანდერძა ძმისშვილს ნ. კ-ძეს.

სამოქალაქო კოდექსის 1336-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად აწ გარდაცვლილი შ. კ-ძის პირველი რიგის მემკვიდრეა მეუღლე ხ. ნ-ძე. საკასაციო პალატა თვლის, რომ სასამართლომ მას სწორად მიაკუთვნა გარდაცვლილი მეუღლის დანაშთი ბინის ნახევარზე სავალდებულო წილი, რადგან სამოქალაქო კოდექსის 1371-ე მუხლით გათვალისწინებულია, რომ მამკვიდრებლის შვილებს, მშობლებსა და მეუღლეს, ანდერძის შინაარსის მიხედვით, ეკუთვნით სავალდებულო წილი, რომელიც უნდა იყოს იმ წილის ნახევარი, რაც თითოეულ მათგანს კანონით მემკვიდრეობის დროს ერგებოდა (სავალდებულო წილი). საკასაციო პალატა ვერ გაიზიარებს საკასაციო საჩივრის მოტივს იმის შესახებ, რომ სააპელაციო სასამართლომ უკანონოდ უთხრა უარი ხ. ნ-ძის უღირს მემკვიდრედ ცნობაზე. სამოქალაქო კოდექსის 1310-ე მუხლის თანახმად, არც კანონით და არც ანდერძით მემკვიდრე არ შეიძლება იყოს პირი, რომელიც განზრახ ხელს უშლიდა მამკვიდრებელს მისი უკანასკნელი ნების განხორციელებაში და ამით ხელს უწყობდა თავისი ან მისი ახლობელი პირების მოწვევას მემკვიდრეებად ან სამკვიდროში მათი წილის გაზრდას, ანდა ჩაიდინა განზრახი დანაშაული ან სხვა ამორალური საქციელი მოანდერძის მიერ ანდერძში გამოთქმული უკანასკნელი ნება-სურვილის საწინააღმდეგოდ, თუ ეს გარემოება დადასტურდება სასამართლოს მიერ (უღირსი მემკვიდრე). საქმის მასალებით არ დასტურდება, რომ შ. კ-ძეს ანდერძის გაფორმებაში ხელი შეუშალა მეუღლე ხ. ნ-ძემ, მან კანონის მოთხოვნათა დაცვით შეადგინა ანდერძი. მხოლოდ მოანდერძის გარდაცვალების შემდეგ გახდა ცნობილი ხ. ნ-ძისათვის ანდერძის არსებობა.

პალატა ასევე დაუსაბუთებლად მიიჩნევს კასატორის მოთხოვნას სამოქალაქო კოდექსის 1381-ე მუხლის თანახმად ხ. ნ-ძისათვის სავალდებულო წილის მიღების უფლების ჩამორთმევის თაობაზე. ამ მუხლის პირველ ნაწილში მითითებულია, რომ სავალდებულო წილის მიღების უფლება შეიძლება ჩამორთმეულ იქნეს იმ საფუძვლების არსებობისას, რომლებიც იწვევენ საერთოდ მემკვიდრეობის უფლების ჩამორთმევას. ხ. ნ-ძისათვის მემკვიდრეობის უფლების ჩამორთმევის (უღირს მემკვიდრედ ცნობის) საფუძვლები კი საქმის მასალებით არ დადასტურდა. საკასაციო საჩივრის მითითებას იმის შესახებ, რომ სააპელაციო სასამართლომ არ დაკითხა აწ გარდაცვლილი შ. კ-ძის მეზობლები და სოფ. ... საკრებულოს გამგებელი და უბნის ინსპექტორი, საკასაციო პალატა ვერ გაიზიარებს, რადგან მამკვიდრებელმა სიცოცხლეში თავისი ნება ანდერძის გაფორმებისას თავისუფლად გამოხატა; მისი უკანასკნელი ნება-სურვილის საწინააღმდეგოდ მეუღლე ხ. ნ-ძეს უღირსი მოქმედება არ ჩაუდენია. ამიტომ სააპელაციო პალატა ზემოხსენებულ პირთა დაკითხვის შემთხვევაში სხვანაირ განჩინებას ვერ მიიღებდა.

სარეზოლუციო ნაწილი:

საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

ნ. კ-ძის წარმძომადგენლების: ე. ნ-ძის და ქ. გ-შვილის საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს.

თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატის 2001 წლის 26 მარტის განჩინება მოცემულ საქმეზე დარჩეს უცვლელად.

საკასაციო პალატის განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.