¹ 3კ/571-01 8 აგვისტო, 2001 წ., ქ. თბილისი
საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატა
შემადგენლობა: მ. წიქვაძე (თავმჯდომარე)
რ. ნადირიანი, მ. გოგიშვილი
სარჩელის საგანი: მკურნალობის ხარჯების ანაზღაურება.
აღწერილობითი ნაწილი:
2000 წლის 25 თებერვალს მ. ქ-შვილმა სააქციო საზოგადოება “თ.-ისა” და მრავალდარგოვან, კომერციული ფირმა “გ.-ის” წინააღმდეგ სარჩელით მიმართა ქ. თბილისის დიდუბე-ჩუღურეთის რაიონულ სასამართლოს.
მოსარჩელემ მიუთითა, რომ მისი შვილი სხვა ბავშვებთან ერთად თამაშობდა ქუჩაში, ქ. თბილისში, ... სახლთან მდებარე ტერიტორიაზე. თამაშის დროს ბავშვები შევიდნენ სატრანსფორმატორო ქვესადგური ღია კარებში. მისი შვილი შემთხვევით შეეხო ერთ-ერთ ელექტროსადენს და მიიღო მე-4 ხარისხის ელექტროდამწვრობა.
მითითებული ქვესადგური “თ.-ის” 1993 წლის 26 იანვრის ¹11 ბრძანებით გადაცემული აქვს შპს “გ.-ს”, რომელიც 1996 წლიდან ამ ქვესადგურით ელექტროენერგიას არ ღებულობს და უმეთვალყურეოდ აქვს მიტოვებული, მაგრამ სს “თ.-ის” მიერ განუწყვეტლივ მიეწოდება ელექტრო დენი.
მოსარჩელემ მოითხოვა მკურნალობის ხარჯებისათვის 30000 აშშ დოლარი, ხოლო მორალური ზიანისათვის 50000 აშშ დოლარის ანაზღაურება.
სააქციო საზოგადოება “თ.-მ” სარჩელი არ ცნო და მიუთითა, რომ მითითებული სატრანსფორმატორო ქვესადგური არ იყო მისი საკუთრება, მის დაცვაზე პასუხისმგებლობა არ ეკისრებოდა და მოითხოვა, რომ ეცნოთ არასათანადო მოპასუხედ.
შპს “გ.-მაც” არ ცნო სარჩელი იმ საფუძვლით, რომ ქვესადგური მის მფლობელობაში არ იმყოფებოდა.
დამატებითი სასარჩელო განცხადებით მოსარჩელემ სს “თ.-ისაგან” მოითხოვა მკურნალობის ხარჯების 100000 აშშ დოლარის, ხოლო მორალური ზიანისათვის 50000 აშშ დოლარის ანაზღაურება, ხოლო შპს “გ.-ისაგან” 30000 აშშ დოლარის (მკურნალობის ხარჯები) და 50000 აშშ დოლარის (მორალური ზიანისათვის) გადახდა.
ქ. თბილისის დიდუბე-ჩუღურეთის რაიონული სასამართლოს 2000 წლის 2 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით მ. ქ-შვილის სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა. შპს “გ.-ს” და სს “თ.-ს” სოლიდარულდ დაეკისრათ 30000 აშშ დოლარის და სახელმწიფო ბაჟის 950 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის გადახდა.
ამასთან, მ. ქ-შვილის განცხადების საფუძველზე, გადაწყვეტილების აღსრულების უზრუნველყოფის მიზნით, სასამართლომ 2000 წლის 20 ოქტომბრის განჩინებით ყადაღა დაადო შპს “გ.-ის” ქონებას, კერძოდ, ქარხანას.
თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატის 2001 წლის 15 მარტის განჩინებით არ დაკმაყოფილდა შპს “გ.-ის” სააპელაციო საჩივარი და უცვლელად დარჩა ქ.თბილისის დიდუბე-ჩუღურეთის რაიონული სასამართლოს 2000 წლის 2 ოქტომბრის გადაწყვეტილება.
სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა, რომ უბედური შემთხვევის დადგომაში სააქციო საზოგადოება “თ.-თან” ერთად ბრალი მიუძღოდა შპს “გ.-საც”, რადგან იგი წარმოადგენდა სატრანსფორმატორო ქვესადგურის მფლობელს და სამოქალაქო კოდექსის მე-1000 მუხლის საფუძველზე ეკისრებოდა პასუხისმგებლობა ზიანის ანაზღაურებაზე.
2001 წლის 10 მაისს შპს “გ.-ის” დირექტორმა საკასაციო საჩივრით მიმართა საქართველოს უზენაეს სასამართლოს და მოითხოვა ამ საქმეზე სააპელაციო სასამართლოს მიერ მიღებული განჩინების გაუქმება და საქმის ხელახალი განხილვისათვის დაბრუნება შემდეგი საფუძვლით:
1. კასატორს მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლომ დაარღვია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 377-ე მუხლის პირველი პუნქტის და 383-ე მუხლის “ვ” პუნქტის მოთხოვნა, არ შეამოწმა სააპელაციო საჩივარი ფაქტობრივი და სამართლებრივი თვალსაზრისით, უსაფუძვლოდ არ გაიზიარა მისი მოსაზრება იმის შესახებ, რომ იგი არ წარმოადგენდა სადავო სატრანსფორმატორო ქვესადგურის მფლობელს და მიიღო არასწორი გადაწყვეტილება.
სააპელაციო სასამართლომ სათანადო შეფასება არ მისცა რაიონული სასამართლოს მიერ დადგენილ გარემოებას, რომ სამოქალაქო კოდექსის 155-ე მუხლის მესამე ნაწილის შესაბამისად, სატრანსფორმატორო ქვესადგურის პირდაპირ მფლობელს წარმოადგენდა სს “თ.-ი”. კასატორის მოსაზრებით, სააპელაციო სასამართლომ მოცემულ შემთხვევაში დაარღვია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 382-ე მუხლის მეორე ნაწილის მოთხოვნა.
2. კასატორს მიაჩნია, რომ სამოქალაქო კოდექსის 156-ე მუხლის საფუძველზე შპს “გ.-ის” მფლობელობა მითითებულ სატრანსფორმატორო ქვესადგურზე ითვლებოდა შეწყვეტილად და მისი მფლობელი, სამოქალაქო კოდექსის 155-ე მუხლის პირველი პუნქტის შესაბამისად, სს “თ.-ი” იყო. მისი მოსაზრებით, სააპელაციო სასამართლომ მიიღო იურიდიულად დაუსაბუთებელი გადაწყვეტილება, რის გამოც იგი უნდა გაუქმდეს და საქმე ხელახალი განხილვისათვის დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს (კასატორს არ მიუთითებია, თუ რა გარემოებების გარკვევაა საჭირო საქმის ხელახალი განხილვის სტადიაზე).
სამოტივაციო ნაწილი:
საკასაციო პალატა საკასაციო საჩივრის ფარგლებში გაეცნო საქმის მასალებს, მოისმინა მხარეთა განმარტებანი და მიაჩნია, რომ საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:
არასწორია კასატორის მოსაზრება იმის შესახებ, რომ სააპელაციო სასამართლომ დაარღვია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 377-ე მუხლის პირველი ნაწილის და 383-ე მუხლის “ვ” პუნქტის მოთხოვნა იმ თვალსაზრისით, რომ მან თითქოს არ შეამოწმა შპს “გ.-ის” სააპელაციო საჩივარი ფაქტობრივი და სამართლებრივი თვალსაზრისით და უსაფუძვლოდ არ გაიზიარა მისი მითითება იმის შესახებ, რომ იგი არ წარმოადგენდა სადავო ქვესადგურის მფლობელს.
ორი პუნქტისაგან შემდგარი სააპელაციო საჩივარი, მიუთითებდა მხოლოდ იმას, რომ რაიონულმა სასამართლომ არ გაიზიარა ექსპერტის დასკვნები, რომლითაც შპს “გ.-ის” ბრალი არ დასტურდებოდა უბედურ შემთხვევაში და ქვესადგურს ექსპლუატაციას უწევდა არა თვითონ, არამედ სს “თ.-ი”. სხვა რამ სააპელაციო საჩივარში მითითებული არ იყო. აპელანტს არც სასამართლო პროცესზე მიუთითებია რაიმე განსაკუთრებული ქვესადგურის მფლობელობასთან დაკავშირებით.
აქედან გამომდინარე, უსაფუძვლოა კასატორის პრეტენზია, რომ თითქოს სააპელაციო სასამართლომ არ შეამოწმა სააპელაციო საჩივრის საფუძვლები. სააპელაციო სასამართლომ სწორედ სააპელაციო საჩივრის ფარგლებში შეამოწმა გადაწყვეტილება, უშუალოდ გამოიკვლია წარმოდგენილი მტკიცებულებები და ამიტომაც მიუთითა, რომ სატრანსფორმატორო ქვესადგური ¹548 გადაეცა რა მრავალდარგოვან, სამეურნეო კომერციულ ფირმა “გ.-ს” და ამჟამად შპს “გ.-ის” ბალანსზე იმყოფებოდა, მის საკუთრებას წარმოადგენდა. შპს “გ.-მ” ვერ წარმოადგინა რაიმე მტკიცებულება იმის თაობაზე, რომ მან აღნიშნული ობიექტი კანონით დადგენილი წესით გადასცა სხვას. იგი წარმოადგენდა მითითებული ქვესადგურის მფლობელს, რაც სააპელაციო სასამართლოს სხდომაზეც დაადასტურა შპს “გ.-ის” წარმომადგენელმა და მიუთითა, რომ ქვესადგურის კარის საკეტები ამჟამადაც მასთან ინახებოდა.
ასევე უსაფუძვლოა კასატორის მოსაზრება სააპელაციო სასამართლოს მხრივ რაიონული სასამართლოს მიერ დადგენილად მიჩნეული გარემოების, სს “თ.-ის” მხრივ სადავო სატრანსფორმატორო ქვესადგურის მფლობელობის სათანადო შეუფასებლობის შესახებ.
სააპელაციო სასამართლომ რაიონული სასამართლოს მიერ დადგენილად მიჩნეული გარემოებების გამო მიიჩნია სს “თ.-ი” შპს “გ.-თან” ერთად სადავო ქვესადგურის მფლობელად (ასეთი დაადგინა სს “თ.-ის” ნივთთან ურთიერთობით) და ამიტომაც დატოვა უცვლელად რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება შპს “გ.-ის” და სს “თ.-ის” სოლიდარულად პასუხისმგებლობის შესახებ.
აქედან გამომდინარე, არასწორია კასატორის მოსაზრება, რომ თითქოს სააპელაციო სასამართლომ დაარღვია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 382-ე მუხლის მეორე ნაწილის მოთხოვნა. მოცემულ შემთხვევაში სააპელაციო სასამართლომ მთლიანად დაიცვა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 382-ე მუხლის მეორე ნაწილის მოთხოვნა და მთლიანად გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მტკიცებულებათა გამოკვლევის შედეგი, რისი უფლებაც მას ჰქონდა.
არასწორია კასატორის მოსაზრება, რომ სამოქალაქო კოდექსის 156-ე მუხლის შესაბამისად, შპს “გ.-ის” მფლობელობა სატრანსფორმატორო ქვესადგურზე ითვლებოდა შეწყვეტილად.
მითითებული ნორმის შესაბამისად, მფლობელობა ითვლება შეწყვეტილად, თუ მფლობელი სამუდამოდ თმობს ნივთს ან სხვა გზით კარგავს ფაქტობრივ ბატონობას.
მოცემულ შემთხვევაში დადგენილია, რომ სადავო ქვესადგური ბალანსიდან ბალანსზე გადაეცა შპს “გ.-ს”. იგი გახდა მისი მესაკუთრე და მფლობელი. მართალია, გარკვეული პერიოდის განმავლობაში იგი ექსპლუატაციას არ უწევდა მითითებულ ქვესადგურს, მაგრამ მისი მფლობელობა მაინც არ მიუტოვებია – აღნიშნული ქვესადგური არ გადაუცია კანონით დადგენილი წესით სხვა პირისათვის და საქმის განხილვის დროსაც ქვესადგურის კარის გასაღები მასთან ინახებოდა. ანუ შპს “გ.-ს” ამ ქვესადგურის მფლობელობა არ შეუწყვეტია, სამუდამოდ არ დაუთმია იგი და არც მისი გასხვისების გზით დაუკარგავს ამ ნივთზე ფაქტობრივი ბატონობა.
ასევე მცდარია კასატორის მოსაზრება, რომ სამოქალაქო კოდექსის 155-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, მითითებული ჯიხურის მესაკუთრედ მხოლოდ სს “თ.-ი” უნდა ჩაითვალოს.
ამ მუხლის შესაბამისად, მართალია, მფლობელობა წარმოშობა ნივთზე ფაქტობრივი ბატონობის ნებითი მოპოვებით, მაგრამ სს “თ.-ის” მხრივ მფლობელობის ამგვარი მოპოვება როდი გამორიცხავს მესაკუთრის, ამ შემთხვევაში შპს “გ.-ის”, ამ ნივთზე მფლობელობას.
მფლობელობა არ შეიძლება გაიზომოს ნივთთან სივრცობრივი კავშირურთიერთობით. მფლობელობა ფაქტია და იგი გამიჯნულია საკუთრებასთან. მფლობელი შეიძლება იყოს როგორც მესაკუთრე, ისე არამესაკუთრეც, ან ორივე ერთად. მფლობელობაში შეიძლება იგულისხმებოდეს როგორც სანივთო, ისე სხვა უფლებებიც, მათ შორის ნივთის გამოყენების უფლებაც.
მოცემულ შემთხვევაში, როცა სს “თ.-ი” მის კუთვნილ პროდუქციას, ელექტროდენს, მიაწოდებდა შპს “გ.-ის” საკუთრებაში არსებულ ქვესადგურს და იგი ახდენდა ამ ქვესადგურის გამოყენებას, ფაქტობრივად იყო ამ ქვესადგურზე გარკვეული უფლების მატარებელიც. მფლობელობაში გამოხატული ბატონობის ფაქტი ნივთის მიმართ სამართლებრივი ძალაუფლების გამომხატველია. ამ ძალაუფლების განხორციელება სულაც არაა დამოკიდებული ნივთის ხელთპყრობასთან.
აქედან გამომდინარე, მნიშვნელობა არა აქვს შპს “გ.-ი” შემთხვევის მოხდენის დროს ხელთპყრობდა თუ არა მითითებულ ქვესადგურს, რადგან მესაკუთრეს შეუძლია თავისი ნივთის მიმართ არსებული უფლებამოსილებანი ყველა შემთხვევაში განახორციელოს, სულ ერთია, სად იქნება ნივთი მის ხელთ, თუ მისგან უმეთვალყურეოდ მიტოვებული.
მფლობელობის მიმართ გამოიყენება ორი სხვადასხვა დონის მფლობელობა: პირდაპირი და არაპირდაპირი, ნივთი შეიძლება ან მარტო პირდაპირი მფლობელის ბატონობაში იმყოფებოდეს, ანდა იმავდროულად არაპირდაპირი მფლობელის ბატონობის ქვეშაც. თუ ნივთის მფლობელობა სამართლებრივი ურთიერთობის საფუძველზე ხდება (სანივთო ვალდებულებითი), ამ ურთიერთობაში მესაკუთრე წარმოადგენს არაპირდაპირ მფლობელს, ხოლო ის, ვინც გამოიყენებს ამ ნივთს პირდაპირ მფლობელს. მოცემულ შემთხვევაში სს “თ.-ი” აწვდიდა რა ელენერგიას ქვესადგურს და იყენებდა ამ ჯიხურს თავისი პროდუქციის სარეალიზაციოდ, იგი მისი პირდაპირი მფლობელი იყო, ხოლო მითითებული ქვესადგური იყო რა შპს “გ.-ის” საკუთრება, მიუხედავად იმისა, რომ იგი უმეთვალყურეოდ ჰქონდა მიტოვებული, ამ ქვესადგურის არაპირდაპირი მფლობელი იყო.
შპს “გ.-ის” მხრივ ქვესადგურის რამდენიმე წლით მიტოვება არ ნიშნავს მასზე მფლობელობის შეწყვეტას, რადგან, ჯერ ერთი ქვესადგური არ მიეკუთვნება მოძრავ ნივთთა კატეგორიას, იგი ნაგებობაა, მყარადაა დაკავშირებული მიწასთან და უძრავ ქონებას წარმოადგენს და მეორეც, მიტოვებით ქვესადგური მისი საკუთრებიდან მაინც არ გამოსულა, რადგან უძრავ ქონებაზე საკუთრების უფლების დაკარგვა მიტოვებით არ ხდება. უფლების მიტოვებით საკუთრების უფლება, აქედან გამომდინარე მფლობელობაც, შეიძლება დაიკარგოს მოძრავ ნივთზე, უძრავ ნივთზე საკუთრების უფლების მიტოვება განსაზღვრულია სამოქალაქო კოდექსის 184-ე მუხლით. მოცემულ შემთხვევაში შპს “გ.-ს” ამ წესის დაცვით არ მიუტოვებია საკუთრება და, ცხადია, სადავო ქვესადგურიც მის მფლობელობაში იყო. გარდამავალი წინააღმდეგობანი ფაქტობრივი ბატონობის განხორციელებისას არ იწვევს მფლობელობის შეწყვეტას. პალატას მიაჩნია, რომ მოცემული ქვესადგური წარმოადგენდა რა შპს “გ.-ის” საკუთრებას და იგი დადგენილი წესით არ გადაუცია სხვისთვის, შემთხვევის მოხდენის დროსაც მის საკუთრებას შეადგენდა და, აქედან გამომდინარე, მისი მფლობელიც იყო.
ამრიგად, არასწორია კასატორის მოსაზრება, რომ თითქოს სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება დაუსაბუთებელია.
საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ მოცემულ საქმეზე საქმის გარემოებები სააპელაციო სასამართლოს მიერ საპროცესო ნორმების დარღვევის გარეშეა დადგენილი, სააპელაციო სასამართლოს მიერ გამოტანილ გადაწყვეტილებას საფუძვლად არ უდევს საკასაციო საჩივარში მითითებული კანონის დარღვევა და, აქედან გამომდინარე, უსაფუძვლოა კასატორის მოთხოვნა საქმის ხელახლა განხილვისათვის დაბრუნების შესახებ მითუმეტეს მაშინ, როცა იგი არ მიუთითებს, თუ რა მტკიცებულებები მოითხოვს დამატებით გამოკვლევას.
პალატას მიაჩნია, რომ სამოქალაქო კოდექსის მე-1000 მუხლის შესაბამისად, სს “თ.-ს” და შპს “გ.-ს” სოლიდარულად სწორად დაეკისრათ მკურნალობის ხარჯების ანაზღაურება.
სარეზოლუციო ნაწილი:
საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე მუხლით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა :
შპს “გ.-ის” საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს.
უცვლელად დარჩეს ამ საქმეზე თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატის 2001 წლის 15 მარტის განჩინება.
შპს “გ.-ს” სახელმწიფო ბაჟის სახით სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ დაეკისროს 2471 ლარი, საიდანაც 1730 ლარი ჩაირიცხოს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ¹ 000141107 ანგარიშზე კოდი 59, ხოლო 1741 ლარი სახელმწიფო ბიუჯეტში.
განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.
