¹ 3კ/586 29 ივნისი, 2001 წ., ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: ბ. ხიმშიაშვილი (თავმჯდომარე),

ქ. გაბელაია, ბ. კობერიძე

დავის საგანი: ბინის ნასყიდობის ხელშეკრულების დადებულად ცნობა.

აღწერილობითი ნაწილი:

ქ. ბ-იამ სარჩელით მიმართა სასამართლოს და მოითხოვა თბილისში, ... მდებარე სახლის 40 კვ.მ. ფართის ორი ოთახის მესაკუთრედ ცნობა იმ საფუძვლით, რომ მისმა მამამ, ფ. ბ-იამ 1941 წლის 5 თებერვალს სახლის მაშინდელი მესაკუთრის _ გ. ჩ-ძისაგან შეიძინა 13000 მანეთად აღნიშნული ოთახები, რაზეც გაფორმდა შინაურული ხელშეკრულება. ნასყიდობის ხელშეკრულების გაფორმება დადგენილი წესით ვერ მოასწრეს, რადგან ფ. ბ-ია რამდენიმე თვეში გარდაიცვალა 1941 წლის 26 აგვისტოს. 1941 წლიდან მიყოლებული მისი ოჯახი ცხოვრობს სადავო ოთახებში. გ. ჩ-ძე გარდაიცვალა 1971 წელს, ხოლო მისი მემკვიდრეები ვ. და ნ. ჩ-ძეები არ უფორმებდნენ ბინის ნასყიდობის ხელშეკრულებას. ვ. ჩ-ძე გარდაიცვალა 1995 წელს, ხოლო ნ. ჩ-ძე 1997 წლის 18 აგვისტოს. საქმეში მოპასუხედ ჩაერთო გ. ჩ-ძე უმცროსი, რომელმაც სარჩელი არ ცნო და განმარტა, რომ მართალია ქ. ბ-იას ოჯახი 1941 წლიდან ცხოვრობს სადავო ოთახებში, მაგრამ ისინი ცხოვრობენ მდგმურის უფლებით, გ. ჩ-ძე უფროსს მათთვის ეს ფართობი არ მიუყიდია, საქმე არა ერთხელ იქნა განხილული სასამართლოების მიერ. ბოლოს თბილისის ვაკე-საბურთალოს რაიონული სასამართლოს 2000 წლის 18 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით სარჩელის მოთხოვნა დაკმაყოფილდა, დადებულად იქნა ცნობილი გ. ჩ-ძესა და ფ. ბ-იას შორის 1941 წლის 5 თებერვალს ბინის ნასყიდობის შინაურული გარიგება და შესაბამისად ქ. ბ-ია ცნობილ იქნა თბილისში ... მდებარე სახლის სარდაფ სართულში არსებული 40 კვ.მ. ფართის მესაკუთრედ. ვაკე-საბურთალოს რაიონულმა სასამართლომ გადაწყვეტილება გამოიტანა შემდეგი საფუძვლით დადგენილად მიიჩნია, რომ გ. ჩ-ძე (უფროსმა) 1941 წლის 5 თებერვალს საკუთრებაში გადასცა მოსარჩელის მამას ფ. ჩ-ძეს სადავო ფართი, რაშიც ფ. ჩ-ძემ გადაიხადა 13000 მანეთი. აღნიშნულზე მხარეებმა შეადგინეს შინაურული ხელწერილი და ამ დროიდან მოყოლებული ქ. ბ-იას მშობლები და თვით ქ. ბ-ია ცხოვრობენ სადავო ოთახებში, იხდიან კომუნალურ გადასახადებს და საქართველოს კანონის “საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ” მე-2 მუხლის თანახმად, დააკმაყოფილა სარჩელი. თბილისის ვაკე-საბურთალოს რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა გ. ჩ-ძემ. თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატის 2001 წლის 5 აპრილის განჩინებით გ. ჩ-ძის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, უცვლელი დარჩა თბილისის ვაკე-საბურთალოს რაიონული სასამართლოს 2000 წლის 18 ოქტომბრის გადაწყვეტილება. თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატის განჩინებაზე საკასაციო საჩივარი შეიტანა გ. ჩ-ძემ, რომლითაც ითხოვს სააპელაციო სასამართლოს განჩინების გაუქმებას შემდეგი საფუძვლით: სასამართლომ არასწორად განმარტა კანონის “საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ” მე-2 მუხლი. რადგან აღნიშნული ნორმა სავალდებულოდ მიიჩნევს წერილობითი დოკუმენტის არსებობას, რომელიც დაადასტურებდა საცხოვრებელი სადგომის ნასყიდობის ხელშეკრულების არსებობას, მოცემულ შემთხვევაში კი წერილობითი დოკუმენტი _ შინაურული ხელწერილი არის ყალბი. რაც დასტურდება ექსპერტის ცნობით. მოსარჩელემ ვერც ერთი მოწმე ვერ მოიყვანა, რომელიც დაადასტურებდა, რომ მამამისს სადავო ფართი ნაყიდი ჰქონდა, ვერ წარმოადგინა დოკუმენტი, რომ იხდიდა კომუნალურ გადასახადს.

პალატამ შეისწავლა საქმის მასალები, საკასაციო საჩივრის საფუძვლები და თვლის, რომ საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს, უნდა გაუქმდეს თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატის გასაჩივრებული განჩინება და მიღებულ უნდა იქნეს ახალი გადაწყვეტილება შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოტივაციო ნაწილი:

დადგენილია, რომ თბილისში, ... მდებარე სახლი საკუთრების უფლებით ირიცხება მოპასუხე გ. ჩ-ძის სახელზე. აღნიშნული სახლის სარდაფი სართულის ორ ოთახში, ფართით 40 კვ.მ. 1951 წლიდან ჩაწერილია და ცხოვრობს მოსარჩელე ქ. ბ-ია. ასევე დადგენილია, რომ 1941 წლის თებერვალში ქ. ბ-იას მამას _ ფ. ბ-იას და სახლის მაშინდელი მესაკუთრეს, გ. ჩ-ძე (უფროსს) შორის გაფორმდა შინაურული ხელწერილი, რომლის თანახმად გ. ჩ-ძემ 13000 მანეთად მიყიდა სადავო 40 კვ.მ. ფართი ფ. ბ-იას. სააპელაციო სასამართლომ თავის გადაწყვეტილებაში სარჩელის დაკმაყოფილების საფუძვლად მიუთითა 1998 წლის კანონი “საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ”. აღნიშნული კანონის მე-2 მუხლის პირველი პუნქტის თანახმად, თუ მხარეებს შორის ურთიერთობა მოწესრიგებულია წერილობითი დოკუმენტით, რომელიც აღიარებს მათ შორის საცხოვრებელი სადგომის ნასყიდობის ხელშეკრულების არსებობას, მაგრამ მისი ფორმა არ შეესაბამება კანონმდებლობით დადგენილ მოთხოვნებს, შემძენი ცნობილი უნდა იქნეს მესაკუთრედ. სააპელაციო სასამართლომ საქმეში წარმოდგენილი შინაურული ხელწერილი მიიჩნია სწორედ იმ წერილობით დოკუმენტად, რომელზეც საუბარია ზემოაღნიშნულ კანონში და სავსებით სწორად არ გაიზიარა მოპასუხე მხარის მოსაზრება წარმოდგენილი შინაურული ხელწერილის სიყალბის შესახებ, რადგან საქმეში არსებული ექსპერტიზის დასკვნებით სავარაუდოა რომ წარმოდგენილ მასალაზე ხელმოწერა “გ. ჩ-ძე” ეკუთვნის ერთი და იგივე პირს.

სააპელაციო სასამართლოში საქმის განხილვის შემდეგ, 2001 წლის 7 ივნისს საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლომ თავისი გადაწყვეტილებით დააკმაყოფილა 54 მოქალაქის კონსტიტუციური სარჩელები საქართველოს პარალამენტის წინააღმდეგ და არაკონსტიტუციურად ცნო 1998 წლის კანონის “საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ” მე-2 მუხლის I პუნქტი და გამოაცხადა იგი იურიდიულად ძალადაკარგულად. აქედან გამომდინარე, კანონი, რომელსაც ეფუძნებოდა სააპელაციო სასამართლოს განჩინება გაუქმდა. რადგან ძალადაკარგულად გამოცხადდა მოცემული ურთიერთობების მომრეგულირებულეი სპეციალური კანონი, პალატა თვლის, რომ სარჩელის საფუძვლიანობა უნდა შემოწმდეს სამოქალაქო კოდექსის ნორმებიდან გამომდინარე. მოცემული დავის გადაწყვეტისას გამოყენებულ უნდა იქნეს 1997 წლის სამოქალაქო კოდექსი, რადგან აღნიშნული კოდექსის 1507-ე მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად, ეს კოდექსი გამოიყენება მის ამოქმედებამდე წარმოშობილი ურთიერთობების მიმართ, თუ იგი უძრავი ნივთების შესახებ ახალ წესებს ითვალისწინებს. მართალია, 1964 წლის სამოქალაქო სამრათლის კოდექსის 239-ე მუხლის თანახმად, საცხოვრებელ სახლის ყიდვა-გაყიდვის დროს აუცილებელი იყო ხელშეკრულების სანოტარო წესით დამოწმება და მისი რეგისტრაცია სახალხო დეპუტატების ადგილობრივი საბჭოს აღმასრულებელ კომიტეტში, მაგრამ ამავე კოდექსის 47-ე მუხლის მეორე ნაწილის თანახმად შესაძლებელი იყო სასამართლოს იმ მხარის მოთხოვნით, რომელმაც გარიგება შეასრულა, დადებულად ეცნო გარიგება, რომელიც სანოტარო წესით დადასტურებას მოითხოვდა, თუ ეს გარიგება კანონსაწინააღმდეგოს არაფერს შეიცავდა. 1964 წლის სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 47-ე მუხლის მე-2 ნაწილში აღნიშნული წესი უძრავი ქონების შეძენის დროს დღეს მოქმედი სამოქალაქო კოდექსით გათვალისწინებული არ არის. ამდენად, ახალი კოდექსი უძრავი ქონების ნასყიდობის მიმართ ახალ წესებს ადგენს.

სამოქალაქო კოდექსის 183-ე მუხლის თანახმად, უძრავი ნივთის შესაძენად აუცილებელია სანოტარო წესით დამოწმებული საბუთი და შემძენის რეგისტრაცია საჯარო რეესტრში. მოცემულ შემთხვევაში მოსარჩელის მამას _ ფ. ბ-იას და გ. ჩ-ძე (უფროსს) შორის გაფორმდა მხოლოდ შინაურული ხელწერილი სადავო ფართის შეძენის შესახებ. ნასყიდობის ხელშეკრულება სანოტარო წესით არ დადასტურებულა და შემძენი _ ფ. ბ-ია, საჯარო რეესტრში მესაკუთრედ არ გატარებულა. აქედან გამომდინარე, მოსარჩელის მამა ვერ ჩაითვლება სადავო ფართის შემძენად რის გამოც ქ. ბ-იას სარჩელი უსაფუძვლოა. გარდა ამისა, სამოქალაქო კოდექსის 129-ე მუხლის თანახმად, უძრავ ნივთებთან დაკავშირებული სახელშეკრულებო მოთხოვნის ხანდაზმულობის ვადა შეადგენს 6 წელს. საქმის მასალებით დადგენილია, რომ სადავო შინაურული ხელწერილი მხარეებს შორის გაფორმდა 1941 წელს. ე.ი. 60 წლის წინ, აქედან გამომდინარე, მოსარჩელეს გაშვებული აქვს კანონით გათვალისწინებული სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადა, რაც სარჩელზე უარის თქმის საფუძველია.

სარეზოლუციო ნაწილი:

პალატამ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 183-ე მუხლით, ასევე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 411-ე მუხლით და

გ ა დ ა წ ყ ვ ი ტ ა:

გ. ჩ-ძის საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს.

გაუქმდეს თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატის 2001 წლის 5 აპრილის განჩინება და მიღებულ იქნეს ახალი გადაწყვეტილება.

ქ. ბ-იას სარჩელზე თბილისში, ... მდებარე სახლის 40 კვ.მ. ფართის ნასყიდობის ხელშეკრულების დადებულად და ამ ფართის მესაკუთრედ ცნობის შესახებ, ეთქვას უარი.

გადაწყვეტილება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.