¹ 3კ/646-01 12 სექტემბერი, 2001 წ., ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: მ. წიქვაძე (თავმჯდომარე),

ლ. გოჩელაშვილი, მ. გოგიშვილი

კასატორის თხოვნა: სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების გაუქმება და სარჩელის დაკმაყოფილება.

აღწერილობითი ნაწილი:

2000 წლის ივლის-აგვისტოში მოსარჩელეებმა ქ. ბ-იამ, მ. ბ-იამ, დ. გ-შვილმა, ი. ტ-შვილმა, უ. გ-შვილმა, ნ. ხ-შვილმა, ი. ჩ-ძემ, დ. გ-შვილმა და მ. გ-იანმა სს “ო.-ის” წინააღმდეგ სარჩელით მიმართეს ქ.თბილისის კრწანისი-მთაწმინდის რაიონულ სასამართლოს.

მოსარჩელე მ. ბ-იამ სარჩელში მიუთითა, რომ 1994 წლის 24 აგვისტოს კომპანია “ო.-ში” შეიტანა 200 აშშ დოლარი 3 თვის ვადით ყოველთვიურად 24%-ის სარგებლით, ხოლო მისმა დამ ქ. ბ-იამ 1999 წლის 23 აგვისტოს შეიტანა 560 აშშ დოლარი იმავე ვადით 90%-ის სარგებლით, 1994 წლის 19 სექტემბერს კი 145 ცალი 398,75 აშშ დოლარის ღირებულების აქცია და მოითხოვა 1758,75 აშშ დოლარის დაბრუნება.

მოსარჩელე დ. გ-შვილმა სარჩელში მიუთითა, რომ მან 1994 წლის 27 სექტემბერს შეიტანა 118,98 აშშ დოლარი და მოითხოვა 3% სარგებლის დარიცხვით 228,26 აშშ დოლარის დაბრუნება.

მოსარჩელე უ. გ-შვილმა სარჩელში მიუთითა, რომ 1994 წლის 23 აგვისტოს “ო.-ში” შეიტანა 1000 აშშ დოლარი სამი თვის ვადით ყოველთვიურად 24% სარგებლობით, ხოლო 1994 წლის 28 სექტემბერს 139, 5 დოლარის სესხის სერთიფიკატი, რომლის ღირებულება 252,96 აშშ დოლარი იყო და საერთო ჯამში პროცენტების ჩათვლით მოითხოვა 2328,1 აშშ დოლარის დაბრუნება.

მოსარჩელე ი. ტ-შვილმა სარჩელში მიუთითა, რომ 1994 წლის 19 სექტემბერს შეიძინა 22 ცალი სესხის სერთიფიკატი, რომლის ღირებულება შეადგენდა 61,16 აშშ დოლარს და პროცენტის დარიცხვით მოითხოვა 190 აშშ დოლარის დაბრუნება.

მოსარჩელე ჩ-ძემ სარჩელში მიუთითა, რომ 1994 წლის 20 სექტემბერს შეიძინა 441 ცალი სერთიფიკატი ღირებული 599,75 აშშ დოლარად, სხვადასხვა დროს შეიტანა 1170 აშშ დოლარი და 170 000 რუსული რუბლი, რის გამოც მოითხოვა 8493, 19 აშშ დოლარის და 705 ათასი რუსული რუბლის გადახდა.

მოსარჩელე ხ-შვილმა სარჩელში მიუთითა, რომ “ო.-ში” შეიტანა 400 აშშ დოლარი ყოველთვიური 90%-ის სარგებლით და მოითხოვა საბოლოო ჯაში 1360 აშშ დოლარის გადახდა.

მოსარჩელე მ. გ-იანმა მიუთითა, რომ 1994 წლის 29 სექტემბერს შეიძინა “ო.-ის” სესხის 316,75 აშშ დოლარად ღირებული 181 ცალი სერთიფიკატი და მოითხოვა მოპასუხეს დაკისრებოდა 492,32 აშშ დოლარის გადახდა.

მოპასუხე “ო.-ის” წარმომადგენელმა სარჩელები არ ცნო იმ საფუძვლით, რომ სააქციო საზოგადოებას ნაკისრი ჰქონდა აქციონერებისათვის ძირითადი შენატანი თანხების დაბრუნების ვალდებულება მაშინ, როცა ქონების ღირებულება გაუტოლდებოდა გასასტუმრებელი თანხების ოდენობას. გარდა ამისა მოპასუხემ მიუთითა, რომ შეტანილი ძირითადი თანხების მათთვის დაბრუნება არ შეიძლებოდა, რადგან მოსარჩელეები აქციონერებიც იყვნენ.

რაიონულმა სასამართლომ ნაწილობრივ დააკმაყოფილა მოსარჩელეთა მოთხოვნა და მოპასუხეს დააკისრა მოსარჩელეთა სასარგებლოდ თანხების გადახდა მხოლოდ ძირითადი შენატანების ფარგლებში. რაიონულმა სასამართლომ მიუთითა, რომ სააქციო საზოგადოება “ო.-ის” წესდების 3.4 მუხლის თანახმად საზოგადოებამ, რომელიც “კომპანია ო.-ის” სამართალმემკვიდრეა, ვალდებულება აიღო გაესტუმრებინა “ო.-ის” მეანაბრეთა ვალები და ეს ვალდებულება უნდა შეესრულებინა სამოქალაქო კოდექსის 623-ე მუხლის შესაბამისად, ხოლო უ. გ-შვილის სარჩელი არ დააკმაყოფილა იმ მოტივით, რომ იგი სს “ნ.-ს” აქციონერი იყო.

მოსარჩელეების ი. ჩ-ძის, უ. გ-შვილის წარმომადგენლის ნ.გ.-ის, მოპასუხე სს “ო.-ის” სააპელაციო საჩივრის საფუძველზე საქმე 2001 წლის 25 აპრილს განიხილა თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატამ, რომელმაც თავისი გადაწყვეტილებით გააუქმა რაიონული სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილება და ახალი გადაწყვეტილებით უარი უთხრა მოსარჩელეებს სარჩელის დაკმაყოფილებაზე.

სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა, რომ მოსარჩელეები, გარდა უ. გ-შვილისა, იყვნენ სს “ო.-ის” აქციონერები, “მეწარმეთა შესახებ” კანონის 57.2 მუხლის თანახმად კი აქციონერებს არ შეიძლება მიეცეთ დივიდენდების გარდა სხვა საზღაური და გ-შვილს სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარი უთხრა. შესაბამისად, რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება იმავე საფუძვლით დატოვა უცვლელად.

2001 წლის 22 მაისს ქ. ბ-იამ, მ. ბ-იამ, ი. ჩ-ძემ, უ. გ-შვილმა და მ. გ-იანმა საკასაციო საჩივრით მიმართეს საქართველოს უზენაეს სასამართლოს. კასატორებმა მოითხოვეს ამ საქმეზე სააპელაციო სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილების გაუქმება და მათი სარჩელების დაკმაყოფილება შემდეგი საფუძვლით:

კასატორების აზრით სააპელაციო სასამართლომ ისინი არასწორად მიიჩნია აქციონერებად. სინამდვილეში ისინი არიან სს “ო.-ის” კრედიტორები და აქციონერები არასდროს არ ყოფილან. სააპელაციო სასამართლომ დავის გადაწყვეტის დროს გამოიყენა “მეწარმეთა შესახებ” კანონის 57.2 მუხლი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა, არ გამოიყენა სამოქალაქო კოდექსის 50-ე, 361-ე, 386-ე, 408-ე, 402-ე და 404-ე მუხლები, ასევე 1994 წლის 16 ნოემბრის მინისტრთა კაბინეტის ¹ 802 დადგენილება და სახელმწიფო მეთაურის 1995 წლის 22 ივნისის ¹ 252 ბრძანებულების მოთხოვნები, რომელიც უნდა გამოეყენებინა, ამასთან არ დაასაბუთა თავისი გადაწყვეტილება სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის შესახებ.

სამოტივაციო ნაწილი:

საკასაციო პალატა საკასაციო საჩივრის ფარგლებში გაეცნო საქმის მასალები, მოისმინა მხარეთა განმარტებანი და მიაჩნია, რომ კასატორთა მოთხოვნა ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილდეს, უნდა გაუქმდეს ამ საქმეზე სააპელაციო სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილება და საქმე ხელახალი განხილვისათვის დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს, შემდეგ გარემოებათა გამო:

საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ ამ საქმეზე სააპელაციო სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილება დაუსაბუთებელია. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 394-ე მუხლის “ე” პუნქტის შესაბამისად კი გადაწყვეტილება ყოველთვის ჩაითვლება კანონის დარღვევით მიღებულად, თუ გადაწყვეტილება იურიდიულად არ არის საკმაოდ დასაბუთებული ან დასაბუთება იმდენად არასრულია, რომ გადაწყვეტილების სამართლებრივი საფუძვლიანობის შემოწმება შეუძლებელია.

საქმეში წარმოდგენილი არაა სათანადო დოკუმენტები (წესდება, ოქმი და ა.შ.), რომლებიც დაადასტურებდა, რომ მოსარჩელეები სს “ო.-ის” აქციონერები არიან. საქმეში არც ის დოკუმენტებია წარმოდგენილი, რომლებიც მოსარჩელეთა სს “ო.-ის” აქციონერებად ყოფნას არ ადასტურებს, სათანადო დოკუმენტები იმის შესახებ, რომ სს “ო.-ი” არაა შპს “ო.-ის” სამართალმემკვიდრე. ასევე არაა წარმოდგენილი დოკუმენტები იმის შესახებ, რომ უ. გ-შვილი სს “ნ.-ს” აქციონერია.

საქმეში წარმოდგენილი ცნობა, რომელსაც ხელს აწერს სს “ო.-ის” დირექტორი და ბუღალტერი რომლის მიხედვითაც უ. გ-შვილი სს “ნ.-ს” აქციონერია, ვერანაირ მტკიცებად ვერ გამოდგება. აღნიშნული ცნობა ვერც იმას ადასტურებს, რომ ცნობაში მითითებული დანარჩენი მოსარჩელეები სს “ო.-ის” აქციონერებია.

“სხვადასხვა ტიპის სამრეწველო სტრუქტურების მიერ საქართველოს რესპუბლიკის მოსახლეობის კუთვნილი დროებითი თავისუფალი ფულადი სახსრების მოზიდვისა და განთავსების საქმეში შექმნილი მძიმე მდგომარეობისა და სახელმწიფოს მეთაურის 1994 წლის 25 ოქტომბრის ¹222 განკარგულების შესრულების მიზნით საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1994 წლის 16 ნოემბრის ¹802 დადგენილების და “კრიზისულ მდგომარეობაში მყოფი ცალკეული კომპანიებისა და ბანკების მეანაბრეთა სოციალური დაცვის ზოგიერთ ღონისძიებათა შესახებ” საქართველოს სახელმწიფოს მეთაურის ¹252-ე ბრძანებულების შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლოს არ მოუხდენია გამოკვლევა იმისა, კომპანია “ო.-ი” სასამართლო წესით ცნობილ იქნა თუ არა გაკოტრებულად, მოსარჩელეები ნებაყოფლობით გახდნენ თუ არა აქციონერები, მიიღეს თუ არა სათანადო აქცია და ა.შ. მითითებული საკითხების გარკვევის გარეშე სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება მოსარჩელეთა აქციონერებად მიჩნევის შესახებ და ამ მოტივით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა იმდენად დაუსაბუთებელია, რომ მისი სამართლებრივი შემოწმება შეუძლებელია.

სააპელაციო სასამართლომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 222-ე მუხლის შესაბამისად, მხარეებს უნდა მისცეს ისეთი შეკითხვები, რომლებიც ხელს შეუწყობენ საქმის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებათა სრულად და ზუსტად განსაზღვრას, ამ გარემოებათა დასადასტურებლად მტკიცებულებათა გამოვლენას და სასამართლოში წარდგენას, მათი უტყუარობის გამოკვლევას. იმ შემთხვევაში, როცა სრულყოფილად არაა დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები და გამოკვლეული ყველა მტკიცებულება, საკასაციო სასამართლო გადაწყვეტილებას ვერ მიიღებს. ზემოთმითითებულ გარემოებათა და მტკიცებულებათა გამოკვლევა კი საკასაციო პალატის კომპეტენციას სცილდება.

სარეზოლუციო ნაწილი:

საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

გაუქმდეს ამ საქმეზე თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატის 2001 წლის 25 აპრილის გადაწყვეტილება და საქმე ხელახლა განხილვისათვის დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს შესაბამის პალატას.

განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.