¹3კ-648-01 28 ნოემბერი, 2001 წ., ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: მ. წიქვაძე (თავმჯდომარე),

ლ. გოჩელაშვილი,მ. ვაჩაძე

სარჩელის საგანი: ერთობლივი საქმიანობისათვის გადახდილი თანხის დაბრუნება.

აღწერილობითი ნაწილი:

ა. კ-შვილმა სარჩელით მიმართა სასამართლოს ნ. ა-შვილის, მ. ნ-ავას, ჟ. წ-ძის წინააღმდეგ და მოითხოვა საერთო საქმიანობაში (ბაზრის მშენებლობაში) ჩადებული თანხის _ 1 090000 რუბლის დაბრუნება. სარჩელის საფუძვლად მიუთითა შემდეგ გარემოებაზე:

1993 წლის აპრილში ნ. ა-შვილმა, გ. ხ-შვილმა და მ. ნ-ავამ სრული სამეურნეო ამხანაგობის პრინციპით დააფუძნეს ერთობლივი სამეურნეო საქმიანობის ფირმა “ნ-ა”. ფირმის საქმიანობის ძირითადი მიმართულება იყო კომერციული საქმიანობა, რომლის განხორციელების მიზნით ამხანაგობამ გადაწყვიტა, აეშენებინა ბაზარი. 1994 წელს ფირმა “ნ-ამ” ერთი პირის საწარმოსთან “გ-ისა” დადო საიჯარო ხელშეკრულება, რომლითაც ამხანაგობას 2 წლის ვადით გადაეცა თბილისში, საქჰიდროენერგომშენის დასახლებაში, მოსკოვის პროსპექტზე არსებული ავტოსადგომი (0,30 ჰა).

მიწის იჯარით აღების შემდეგ ამხანაგობას არ აღმოაჩნდა ბაზრის მშენებლობისათვის საჭირო თანხა, რის გამოც ამხანაგობის დრექტორმა ნ. ა-შვილმა ა. კ-შვილს შესთავაზა მონაწილეობის მიღება ბაზრის მშენებლობაში, რისთვისაც მოსარჩელემ 1993 წელს ნ. ა-შვილს გადასცა 1090000 რუბლი. აქედან, 790000 რუბლი ბაზრის მშენებლობაში დაიხარჯა, ხოლო 300000 რუბლი სავაჭრო ობიექტის ამოქმედებისათვის (პროდუქციის შესაძენად). მოსარჩელე მიუთითებს, რომ აღნიშნული თანხის საფუძველზე იგი ფირმის დამფუძნებლად უნდა მიეღოთ. საიჯარო ხელშეკრულების ვადის გასვლის შემდეგ ჟ. წ-ძემ ა. კ-შვილს შესთავაზა ბაზრის შესყიდვა 3000 აშშ დოლარად, რაზედაც მოსარჩელემ უარი განაცხადა. ჟ. წ-ძემ ობიექტი მესამე პირს _ ბ. გ-შვილს მიჰყიდა.

მოპასუხეებმა ნ. ა-შვილმა და მ. ნ-ავამ სარჩელი არ ცნეს უსაფუძვლობის გამო. ჟ. წ-ძე სხდომაზე არ გამოცხადდა.

თბილისის ისანი-სამგორის რაიონული სასამართლოს 2000 წლის 14 ივლისის გადაწყვეტილებით ა. კ-შვილის სარჩელი ნ. ა-შვილისა და მ. ნ-ავას მიმართ ვალის დაბრუნების შესახებ, დაკმაყოფილდა. ნ. ა-შვილს ა. კ-შვილის სასარგებლოდ დაეკისრა 1090000 რუბლის გადახდა ინფლაციის გათვალისწინებით. სასამართლომ მიიჩნია, რომ სრული სამეურნეო ამხანაგობა “ნ-ას” დირექტორმა ნ. ა-შვილმა, როგორც ფიზიკურმა პირმა, უნდა აგოს პასუხი მის მიერ აღებულ ფულად ვალდებულებაზე, რადგან ა. კ-შვილისაგან სადავო თანხა ამხანაგობის წევრებთან შეთანხმების გარეშე მიიღო.

სასამართლოს სასარჩელო მოთხოვნა ჟ. წ-ძის მიმართ არ განუხილვას.

ნ. ა-შვილმა აღნიშნული გადაწყვეტილება გაასაჩივრა სააპელაციო წესით. თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატის 2001 წლის 20 მარტის გადაწყვეტილებით სარჩელი დაკმაყოფილდა. ნ. ა-შვილს ა. კ-შვილის სასარგებლოდ დაეკისრა 790000 რუბლის გადახდა ეროვნულ ვალუტაში გადაწყვეტილების აღსრულების დროისათვის არსებული კურსით. სარჩელს დანარჩენ ნაწილში უარი ეთქვა. სასამართლომ გადაწყვეტილების სამართლებრივ საფუძვლად მიუთითა სამოქალაქო სამართლის კოდექსის (1964წ.) 498-ე მუხლზე და აღნიშნა, რომ ნ. ა-შვილი ვალდებული იყო ა. კ-შვილის მიერ შეტანილი თანხა აესახა ამხანაგობის საბუღალტრო დოკუმენტებში. რადგან სარჩელი შეტანილია სამეურნეო ამხანაგობის დამფუძნებელთა მიმართ, ხოლო დირექტორს, როგორც დამფუძნებლის უფლება-მოვალეობის მქონეს, პასუხისმგებლობა ეკისრებოდა ფირმის ყოველდღიურ საქმიანობაზე, მის მიერ დადებული ზეპირი გარიგების შესახებ საქმის კურსში უნდა ჩაეყენებინა საერთო საქმიანობის დანარჩენი მონაწილენი. ა-შვილმა საერთო საქმიანობის მონაწილეთა რწმუნების გარეშე იკისრა ვალდებულება კ-შვილის მიმართ და მასვე უნდა დაეკისროს თანხის გადახდა.

სასამართლომ საქმეზე დაადგინა შემდეგი ფაქტობრივი გარემოება: 1993 წელს 9 ივნისს გაფორმდა სრული სამეურნეო ამხანაგობის ფირმა “ნ-ას” დამფუძნებელთა ხელშეკრულება ა-შვილის, ხ-შვილისა და ნ-ავას მონაწილეობით. ფირმის დირექტორად დაინიშნა ნ. ა-შვილი. 1993 წლის ბოლოს ნ. ა-შვილს მიმართა ა. კ-შვილმა და მათ შორის მიღწეული იქნა ზეპირი შეთანხმება, რომლის თანახმად მის მიერ ამხანაგობის საქმიანოაბაში გაწეული ხარჯების სანაცვლოდ ა. კ-შვილი უნდა გამხდარიყო ამ საქმიანობის მონაწილე. მოსარჩელე შეტანილი თანხების სანაცვლოდ 1996 წლის ოქტომბრამდე ბაზრიდან მოგებას იღებდა. ა. კ-შვილმა სადავო თანხა შეიტანა არა როგორც ფირმის დამფუძნებელმა, არამედ როგორც ფირმასთან ერთად საქმიანობის განმხორციელებმა პირმა.

საკასაციო საჩივრის ავტორი ნ. ა-შვილი მოითხოვს აღნიშნული გადაწყვეტილების გაუქმებას, რადგან მიაჩნია, რომ იგი კანონდარღვევითაა მიღებული. კერძოდ, გადაწყვეტილება იურიდიულად დაუსაბუთებელია; საქმეზე დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს სასამართლომ არასწორი სამართლებრივი შეფასება მისცა; გამოიყენა კანონი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა, კერძოდ, სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 498-ე მუხლი, რომელიც საავტორო უფლებების დაცვას ეხება და არა ერთობლივ საქმიანობას.

სამოტივაციო ნაწილი:

პალატა გაეცნო საქმის მასალებს, მოისმინა მხარეთა ახსნა-განმარტებანი და თვლის, რომ საკასაციო საჩივარი საფუძვლიანია და უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:

პალატა თვლის, რომ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს სააპელაციო სასამართლომ არასწორი სამართლებრივი შეფასება მისცა. ამასთან, კასატორს, საკასაციო პრეტენზია არ წარმოუდგენია.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 394-ე მუხლის “ე” ქვეპუნქტით გადაწყვეტილება ყოველთვის ჩაითვლება კანონის დარღვევით მიღებულად, თუ იგი იურიდიულად არ არის დასაბუთებული. ამავე კოდექსის 411-ე მუხლით კი საკასაციო სასამართლო თვითონ მიიღებს გადაწყვეტილებას საქმეზე, თუ საქმის გარემოებები სააპელაციო პალატის მიერ საპროცესო ნორმების დარღვევის გარეშეა დადგენილი და საჭირო არ არის მტკიცებულებათა დამატებითი გამოკვლევა. პალატა თვლის, რომ მოცემულ საქმეზე საჭირო არ არის მტკიცებულებათა დამატებითი გამოკვლევა.

პალატა ვერ გაიზიარებს მოცემულ საქმეზე სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილების სამართლებრივ შეფასებას შემდეგ გარემოებათა გამო:

დადგენილია, რომ ფირმა “ნ-ას” საქმიანობასთან დაკავშირებით, კერძოდ, ბაზრის ასაშენებლად, დაიდო საიჯარო ხელშეკრულება; მშენებლობის წარმოებისათვის საჭირო თანხების უქონლობის გამო ფირმის დირექტორმა ნ. ა-შვილმა ზეპირი ხელშეკრულების საფუძველზე მიიღო სადავო თანხა ა. კ-შვილისაგან. სასამართლომ არასწორი კვალიფიკაცია მისცა ფირმა “ნ-ას” დირექტორისა და ა. კ-შვილის სამართლებრივ ურთიერთობას, რადგან დადგინდა, რომ კ-შვილმა თანხა შეიტანა როგორც ფირმასთან ერთობლივი საქმიანობის (ბაზრის მშენებლობის) განმხორციელებელმა ფიზიკურმა პირმა. ეს ურთიერთობა კი რეგულირდება არა “საქართველოს რესპუბლიკაში სამეურნეო ამხანაგობათა შესახებ” დებულებით, არამედ სამოქალაქო სამართლის კოდექსის (1964წ.) 447-ე მუხლით. ამ ნორმით საერთო საქმიანობის ხელშეკრულებით მხარეები კისრულობენ ერთად იმოქმედონ საერთო სამეურნეო მიზნის მისაღწევად, სახელდობრ: საწარმოს ან დაწესებულების ასაშენებლად და ექსპლუატაციისათვის, ხოლო ამავე კოდექსის 449-ე მუხლის პირველი ნაწილით, საერთო საქმიანობისათვის ხელშეკრულების მონაწილეები გაიღებენ ამ კოდექსის 447-ე მუხლში აღნიშნული მიზნების მისაღწევად ფულს ან ქონებას ანდა მონაწილეობას მიიღებენ შრომით საქმიანობაში.

აღნიშნულის გათვალისწინებით პალატა ვერ გაიზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებას, რომ ნ. ა-შვილმა ვინაიდან ფირმის დამფუძნებელთა საბჭოს არ წარუდგინა მოსარჩელე, ამიტომ პირადად უნდა დაეკისროს ა. კ-შვილის მიმართ ფულადი ვალდებულების შესრულება. პალატა მიუთითებს, რომ, მართალია, ნ. ა-შვილსა და მოსარჩელეს შორის წერილობითი ხელშეკრულება არ დადებულა, მაგრამ საერთო საქმიანობის ხელშეკრულება შეიძლება ზეპირი ფორმითაც დაიდოს. მოცემულ შემთხვევაში მხარეთა შორის ერთობლივი საქმიანობის შესახებ ხელშეკრულება ზეპირი ფორმით არსებობდა, რადგან დადგენილია, რომ ა. კ-შვილი ორი წლის მანძილზე მის მიერ შეტანილი თანხის საფუძველზე ფირმის დამფუძნებლებთან თანამშრომლობდა და ობიექტიდან (ბაზრიდან) შემოსავალს იღებდა, ე.ი. ფირმა “ნ-ას” დამფუძნებლებთან ერთად ახორციელებდა საერთო საქმიანობას. პალატა აქვე მიუთითებს, რომ “საქართველოს რესპუბლიკაში სამეურნეო ამხანაგობათა შესახებ” დებულების (რომლის საფუძველზეც იყო შექმნილი ფირმა “ნ-ა”) 1.4 პუნქტით ამხანაგობა პასუხისმგებელი არ არის თავისი წევრების იმ ვალდებულებებზე, რომელიც არ არის დაკავშირებული ამხანაგობის საქმიანობასთან, მაგრამ მოცემულ შემთხვევაში აღნიშნული ნორმა არ უნდა იქნეს გამოყენებული, რადგან დადგენილია, რომ ნ. ა-შვილმა სადავო თანხა მიიღო ერთობლივი საქმიანობისათვის და არა პირადი საჭიროებისათვის.

სასამართლომ, მართალია, დაადგინა რომ ფირმა და ა. კ-შვილი ერთობლივ საქმიანობას ეწეოდნენ, მაგრამ ერთობლივი საქმიანობისათვის ა. კ-შვილის მიერ გაღებული თანხები ნ. ა-შვილს დააკისრა, რაც უსაფუძვლოა, რადგან სამოქალაქო სამართლის კოდექსის (1964 წ.) 449-ე მუხლის მე-2 ნაწილით ხელშეკრულების მონაწილეების ფულადი ან სხვა ქონებრივი შენატანები, აგრეთვე, საერთო საქმიანობის შედეგად შექმნილი ან შეძენილი ქონება მათ საერთო საკუთრებას წარმოადგენს. ამდენად, ა. კ-შვილს ერთობლივი საქმიანობის განხორციელებისათვის მის მიერ შეტანილი ფულის უკან დაბრუნების მოთხოვნის უფლება არ გააჩნია, რადგან ეს თანხა საქმიანობის მიზნის მისაღწევად იქნა გახარჯული. მას უფლება ჰქონდა ამხანაგობის დაშლის შემდეგ ერთობლივი საქმიანობით შექმნილი ქონებიდან (თუ ასეთი არსებობდა) მოეთხოვა თავისი შენატანის შესაბამისი წილი. პალატა აქვე მიუთითებს, რომ საქმის მასალებით დადგენილი არ არის თუ რა ქონება გააჩნდა ამხანაგობას საქმიანობის შეწყვეტის შემდეგ, რადგან მოცემულ შემთხვევაში დავის საგანს საერთო ქონებიდან წილის გამოყოფა არ წარმოადგენდა.

აღნიშნულიდან გამომდინარე ა. კ-შვილის მოთხოვნა თანხის დაბრუნების თაობაზე ნ. ა-შვილისა და მ. ნ-ავასა მიმართ უსაფუძვლოა.

პალატა, ასევე, მიუთითებს იმ გარემოებაზე, რომ, მართალია, თავდაპირველად ა. კ-შვილმა სარჩელი აღძრა როგორც ამხანაგობა “ნ-ას”, ისე ჟ. წ-ძის მიმართ, მაგრამ სასამართლოში საქმის არსებითად განხილვის დროს მან სადავო თანხა ნ. ა-შვილისა და მ. ნ-ავასაგან მოითხოვა. აღნიშნულის გამო სააპელაციო სასამართლომ ჟ. წ-ძის მიმართ სასარჩელო მოთხოვნა არ განიხილადა და არც საკასაციო სასამართლო განიხილავს, რადგან სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-3 მუხლით მხარეები, დისპოზიციურობის პრინციპიდან გამომდინარე, თვითონ იღებენ გადაწყვეტილებას სარჩელის შეტანის შესახებ. ამასთან, მოსარჩელეს ევალება სარჩელში მიუთითოს მოპასუხე (მოპასუხეები), ე.ი. იგი თვითონ განსაზღვრავს ვინ უნდა აგოს პასუხი სარჩელზე. მოცემულ შემთხვევაში საქმის მასალებით დადგენილია, რომ ა. კ-შვილმა პირველი ინსტანციის სასამარათლოში საქმის ზეპირი განხილვის დროს სარჩელის დაკმაყოფილება მოთხოვა ნ. ა-შვილისა და მ. ნ-ავასაგან; რაც იმას ნიშნავს, რომ აღნიშნულ დავაში ჟ. წ-ძის მიმართ რაიმე მოთხოვნა არ ყოფილა.

სარეზოლუციო ნაწილი:

პალატამ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 411-ე მუხლით და

გ ა დ ა წ ყ ვ ი ტ ა :

ნ. ა-შვილის საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს.

გაუქმდეს ამ საქმეზე თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატის 2001 წლის 20 მარტის გადაწყვეტილება და მიღებულ იქნეს ახალი გადაწყვეტილება.

ა. კ-შვილის სარჩელი არ დაკმაყოფილდეს.

გადაწყვეტილება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.