¹ 3კ/655-01 14 სექტემბერი, 2001 წ., ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: მ. წიქვაძე (თავმჯდომარე),

მ. გოგიშვილი, რ. ნადირიანი

დავის საგანი: უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვა.

აღწერილობითი ნაწილი:

ლ. ა-იანმა სასარჩელო განცხადებით მიმართა სასამართლოს და აღნიშნა, რომ 2000 წლის მარტში იყიდა პრივატიზებული სამოთახიანი ბინა ჯ. წ-ძისაგან. წ-ძეს აღნიშნული ბინა 1998 წელს სათანადო წესით გაფორმების გარეშე გაყიდული ჰქოდა მ. ჯ-შვილზე, რომელსაც მევალეებთან ს-შვილთან, ჟ-იანთან და ქ-ძესთან დადებული ჰქონდა ხელწერილი. ხელწერილის ძალით, თუ ჯ-შვილი 1 თვის განმავლობაში ვალს ვერ დააბრუნებდა, უნდა გაეყიდათ ზემოაღნიშნული ბინა თანხის დაფარვის მიზნით. მოსარჩელის განმარტებით, ვინაიდან არსებობდა ხელწერილი და ბინაც სანოტარო წესით არ იყო გადაფორმებული მიზანშეწონილად მიიჩნია ეყიდა იგი.

ლ. ა-იანმა სარჩელში აღნიშნა, რომ მ. ჯ-შვილი და ა. ც-ძე უარს აცხადებდნენ ბინის დაცლაზე და არც ზემოთხსენებულ ხელწერილს აღიარებენ.

აღნიშნულიდან გამომდინარე, ლ. ა-იანმა მოითხოვა მოპასუხეების ბინიდან გამოსახლება. მესამე პირებმა ს-შვილმა, ჟ-იანმა და ქ-ძემ კი დამოუკიდებელი მოთხოვნით მიმართეს სასამართლოს და მოითხოვეს მათ ინტერესების დასაცავად შესრულებული მოქმედებების მართლზომიერად და კანონიერებად აღიარება.

მ. ჯ-შვილმა და მისმა მეუღლემ ა. ც-ძემ სარჩელი არ სცნეს და შეგებებული სარჩელით მოითხოვეს ლ. ა-იანსა და ჯ. წ-ძეს შორის გაფორმებული ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობა, აგრეთვე, ხელწერილის, როგორიც იძულებით დაწერილის გაუქმება.

რაიონულმა სასამართლომ 2000 წლის 17 მაისის გადაწყვეტილებით დააკმაყოფილა ლ. ა-იანის სარჩელი მ. ჯ-შვილის, ა. და კ. ც-ძეების ბინიდან გამოსახლების შესახებ, ხოლო მოპასუხეების შეგებებული სარჩელი არ დააკმაყოფილა უსაფუძვლობის გამო. მესამე პირების ს-შვილის, ჟ-იანის და ქ-ძის დამოუკიდებელი მოთხოვნა დაკმაყოფილდა – მართლზომიერად და კანონიერად ჩაითვალა მათი ინტერესების დასაცავად და უზრუნველსაყოფად შესრულებული მოქმედებები.

რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს მოპასუხეებმა. აპელანტებმა აღნიშნეს, რომ 1997 წელს ჯ. წ-ძისაგან 7000 აშშ დოლარად შეიძინეს ზემოთაღნიშნული ბინა, რომელიც სანოტარო წესით არ გაუფორმებიათ. მხოლოდ 2000 წლის 9 მარტს, როცა ეჭვი შეეპარათ ჯ. წ-ძის მოქმედებაში ხელწერილი ჩამოართვეს მას ბინის გადაფორმების მიზნით.

აპელანტებმა აგრეთვე აღნიშნეს, რომ სასამართლომ არასწორად დააკმაყოფილა სარჩელი და არ დააკმაყოფილა მათი შეგებებული სარჩელი, ვინაიდან წ-ძესა და ა-იანს შორის დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულება კანონსაწინააღმდეგო და მოჩვენებითი იყო. ა-იანს ფული არ გადაუცია ბინის მესაკუთრე წ-ძისათვის, ხოლო ბინა არ გადაეცა მოსარჩელეს. აპელანტის აზრით, სასამართლომ აგრეთვე უსაფუძვლოდ დააკმაყოფილა, მესამე პირების – მათი მოვალეების ლ. ს-შვილის, ლ. ქ-ძის და მ. ჟ-იანის დამოუკიდებელი მოთხოვნა თანხის წართმევის მართლზომიერად ცნობის შესახებ, რადგან მათი აზრით, სასამართლო პროცესის მსვლელობისას ვალის დამადასტურებელი ხელწერილების გარკვევა არ მომხდარა, საერთოდ უცნობი იყო მათი ბინის ფასი, ასევე ვალის ოდენობა და ის თუ რა თანხა ეკუთვნოდათ მათ გაყიდული ბინიდან, მოპასუხეები უარყოფდნენ ვალს და გაუგებრად მიიჩნევდნენ ბინის გამყიდველისა და მყიდველის მიერ თანხის თვითნებურად დანაწილებას.

აღნიშნულიდან გამომდინარე, აპელანტებმა მოითხოვეს რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით მათი მოთხოვნების დაკმაყოფილება.

თბილისის საოლქო სასამართლოს სააპელაციო პალატამ 2001 წლის 9 მარტის განჩინებით არ დააკმაყოფილა სააპელაციო საჩივარი და ძალაში დატოვა რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება.

სააპელაციო პალატამ განმარტა, რომ 2000 წლის 14 მარტს ლ. ა-იანსა და ჯ. წ-ძეს შორის კანონის სრული დაცით დაიდო ნასყიდობის ხელშეკრულება, რომლის ძალითაც სადავო ბინის მესაკუთრე გახდა ლ. ა-იანი. მიუხედავად იმისა, რომ მ. ჯ-შვილმა 1998 წელს ნამდვილად გადაუხადა 7000 აშშ დოლარი ჯ. წ-ძეს ბინის ყიდვის მიზნით, ის არ შეიძლება ჩათვლილიყო ბინის მესაკუთრედ, ვინაიდან დაცული არ იყო კანონით დადგენილი ფორმა და მხოლოდ არსებული ხელწერილის საფუძველზე შეუძლებელია მ. ჯ-შვილსა და ჯ. წ-ძეს შორის არსებული გარიგების ნამდვილობის დადასტურება. რაც შეეხება აპელანტის მოსაზრებას იმის შესახებ, რომ ლ. ა-იანს არ უნდა ეყიდა სადავო ბინა ჯ. წ-ძისაგან ამიტომ, რომ მას უნდა სცოდნოდა ხელწერილის არსებობა, სასამართლო კოლეგიამ არ გაიზიარა, ვინაიდან ეს არ წარმოადგენდა იმ გარემოებას, რომელიც ხელს შეუშლიდა ლ. ა-იანს დაედო ნასყიდობის ხელშეკრულება მესაკუთრესთან. სააპელაციო პალატამ ჩათვალა, რომ მოსარჩელესა და მესაკუთრე – ჯ. წ-ძეს შორის გაფორმებული ნასყიდობის ხელშეკრულება არ იყო მოჩვენებითი გარიგება, ვინაიდან მოსარჩელე თავიდანვე მოითხოვდა მის მიერ დადებული ხელშეკრულების რეალიზაციას და არა ამ ხელშეკრულების შედეგების დადგომისათვის ხელშეშლას. სასამართლოს განმარტებით, აპელანტის არგუმენტი თითქოს ლ. ა-იანს თანხა ჯ. წ-ძისათვის არ გადაუხდია, გაზიარებული ვერ იქნება, ვინაიდან ასეთი ფაქტის არსებობისას, მოთხოვნა შეეძლო დაეყენებინა იმ პირს, რომლის მიმართაც ეს ვალდებულება არ შესრულდა.

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება მოპასუხეებმა მიიჩნიეს უკანონოდ და საკასაციო საჩივრით მიმართეს საქართველოს უზენაეს სასამართლოს.

კასატორებმა აღნიშნეს, რომ სააპელაციო სასამართლომ კანონის დარღვევით გამოიტანა განჩინება. სასამართლომ არასწორად მიიჩნია მესაკუთრედ ლ. ა-იანი, რომელმაც იცოდა, რომ ბინა ჯ. წ-ძეს 1998 წელს უკვე გაყიდული ჰქონდა. კასატორთა განმარტებით, შედგა უკანონო გარიგება მათ მევალეებს, ბინის მყიდველ ლ. ა-იანსა და ბინის მესაკუთრე ჯ. წ-ძეს შორის და ეს გარიგება სასამართლოს მიერ უსაფუძვლოდ იქნა ცნობილი კანონიერად. კასატორებმა აგრეთვე აღნიშნეს, რომ სასამართლო კოლეგიამ მათსა და ჯ. წ-ძეს შორის გაფორმებული ხელწერილი ბინის გადაფორმების შესახებ უსაფუძვლოდ არ გაითვალისწინა.

აღნიშნულიდან გამომდინარე კასატორებმა მოითხოვეს სააპელაციო სასამართლოს განჩინების გაუქმება და საქმის ხელახლა განსახიველად დაბრუნება სააპელაციო სასამართლოში.

სამოტივაციო ნაწილი:

საკასაციო პალატა საქმის მასალების შესწავლითა და მხარეთა განმარტებების მოსმენით მივიდა დასკვნამდე, რომ საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს და საქმე ხელახლა განსახიველად დაბრუნდეს იმავე პალატას შემდეგ გარემოებათა გამო:

სააპელაციო სასამართლოს განჩინება იურიდიულად არ არის საკმაოდ დასაბუთებული, რის გამოც მისი სამართლებრივი საფუძვლების შემოწმება შეუძლებელია.

საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 56-ე მუხლის თანახმად ბათილია გარიგება, რომელიც დადებულია მხოლოდ მოსაჩვენებლად, იმ განზრახვის გარეშე, რომ მას შესაბამისი იურიდიული შედეგები მოჰყვეს (მოჩვენებითი გარიგება).

ხელშეკრულება, რომელიც დადებულია ა-იანსა და წ-ძეს შორის ფორმით წარმოადგენს ნასყიდობის ხელშეკრულებას. სამოქალაქო კოდექსის 477-ე მუხლის თანახმად ნასყიდობის ხელშეკრულებით გამყიდველი მოვალეა გადასცეს მყიდველს საკუთრების უფლება ქონებაზე. მყიდველი მოვალეა გადაუხადოს გამყიდველს შეთანხმებული ფასი და მიიღოს ნაყიდი ქონება. ნასყიდობის ხელშეკრულების იურიდიულ შედეგებში იგულისხმება, როგორც მყიდველისათვის ნივთის გადაცემა, ისე გამყიდველისათვის შესაბამისი ფასის გადახდა.

სააპელაციო პალატა გადაწყვეტილებაში მიუთითებს, რომ ა-იანი ითხოვს მის მიერ დადებული ხელშეკრულების რეალიზაციას, მაგრამ, ამასთან, არ მსჯელობს და არ მიუთითებს სხვა იურიდიულ შედეგებზე, რომელიც ნასყიდობის ხელშეკრულებას უნდა მოჰყოლოდა.

მიუხედავად იმისა, რომ აპელანტი უთითებდა ნასყიდობის ხელშეკრულების სხვა იურიდიული შედეგების არარსებობაზე, სააპელაციო პალატამ მათზე არ იმსჯელა, იმ მოტივით, რომ ამ გარემოებებზე თვით ნასყიდობის ხელშეკრულების მხარეებს უნდა მიეთითებინათ, რაც საკასაციო პალატას დაუსაბუთებლად მიაჩნია. მოცემულ შემთხვევაში, შეგებებული საჩივრის ავტორებს, როგორც დაინტერესებულ პირებს, უფლება აქვთ ხელშეკრულების ბათილობის ნებისმიერ პირობაზე მიუთითონ და სასამართლო ვალდებულია იმსჯელოს ასეთ გარემოებებზე.

პალატამ საქმის ხელახლა განხილვისას უნდა დაადგინოს ჰქონდათ თუ არა განზრახვა მხარებს, წ-ძეს და ა-იანს, რომ მათ მიერ დადებულ ნასყიდობის ხელშეკრულებას კანონმდებლობით დადგენილი შესაბამისი იურიდიული შედეგები მოჰყოლოდა და აღნიშნულის საფუძველზე გადაწყვიტოს ნასყიდობის ხელშეკრულების ნამდვილობის საკითხი.

სააპელაციო პალატამ ისე მიიჩნია მესამე პირთა მიერ განხორციელებული მოქმედებანი მართლზომიერად, რომ არ მიუთითა რომელი სამართლებრივი ნორმების საფუძველზე მიიღო მან ასეთი გადაწყვეტილება.

სამოქალაქო ურთიერთობების მომწესრიგებელი ნორმებით განსაზღვრულია წესები, რომელთა შესაბამისად შეიძლება მევალემ მოითხოვოს ვალის დაბრუნება. ასევე, სხვისი ქონების უკანონოდ მითვისება, რიგ შემთხვევებში, იწვევს სისხლის სამართლებრივ პასუხისმგებლობას. სააპელაციო პალატამ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების შესაბამისად უნდა იმსჯელოს, მხარეთა ქმედება ხომ არ შეიცავს კანონით დადგენილი წესის დამრღვევი მოქმედების შინაარსს, ხომ არ ირღვევა სამოქალაქო ბრუნვის არსებითი პრინციპები და ამდენად საჯარო წესრიგიც; იმ მეთოდებით, რომლითაც მოცემულ შემთხვევაშიEადგილი აქვს ვალის დაბრუნებას, ხომ არ ხდება პრინციპული სამართლებლივი ინსტიტუტების უარყოფა.

სარეზოლუციო ნაწილი:

პალატამ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

მ. ჯ-შვილს, ა. ც-ძის და კ. ც-ძის საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს, მოცემულ საქმეზე გაუქმდეს თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატის 2001 წლის 9 მარტის განჩინება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე პალატას.

განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.