¹3კ/657-01 10 ოქტომბერი, 2001 წ., ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: მ. წიქვაძე (თავმჯდომარე),

ლ. გოჩელაშვილი, ქ. გაბელაია

საჩივრის საგანი: ბინიდან გამოსახლება, ბინის მესაკუთრედ ცნობა და ქირის გადახდა.

შეგებებული სარჩელის საგანი: ბინის მესაკუთრედ ცნობა.

აღწერილობითი ნაწილი:

1996 წლის 16 ივლისს ა. თ-შვილმა ა. ს-შვილის წინააღმდეგ სარჩელით მიმართა ქ. თბილისის საბურთალოს რაიონის სასამართლოს.

მოსარჩელემ მიუთითა, რომ იგი 1953 წლიდან ცხოვრობდა ..... ქუჩაზე ქ. თბილისში.

1962 წელს თავის ეზოს ბოლოში აშენებული ერთი ოთახი დათმობის წესით 10 წლის ვადით 35000 მანეთად მიჰყიდა ა. ს-შვილს იმ პირობით, რომ დათმობის პერიოდში ა. თ-შვილი ა. ს-შვილს ბინის ქირას არ გადაახდევინებდა, ხოლო ამ ვადის გასვლის შემდეგ თანხას აღარ დაუბრუნებდა.

10 წლის შემდეგ მან ა. ს-შვილს მოსთხოვა ბინის ქირის გადახდა, რაზედაც ა. ს-შვილმა უარი განაცხადა.

1965 წელს ა. თ-შვილის სახლში არყოფნით ისარგებლა ა. ს-შვილმა და დათმობით გადაცემულ ოთახზე მისი ნების საწინააღმდეგოდ მიაშენა ოთახი. მიუხედავად მისი მოთხოვნისა, უნებართვო ნაგებობა ს-შვილებმა არ მოანგრია.

მოსარჩელემ მოითხოვა მოპასუხეთა ბინიდან გასახლება სხვა სადგომის მიუცემლად.

მოპასუხე შ. ს-შვილმა სარჩელი არ ცნო და შეგებებული სარჩელით მიმართა სასამართლოს.

შეგებებული სარჩელის ავტორმა მიუთითა, რომ მისმა აწ განსვენებულმა მეუღლემ ა. ს-შვილმა 1962 წელს 35 ათას მანეთად თ-შვილისაგან შეისყიდა ერთი ოთახი, რომელსაც 1965 წელს სათანადო წესების დაცვით მიაშენა მეორე ოთახი, ასწია საპირფარეშოს დონე და მოაწყო აბაზანა.

აღნიშნულის გამო მოითხოვა მის მიერ აშენებული ნაგებობის მესაკუთრედ ცნობა.

ქ. თბილისის საბურთალოს რაიონის სასამართლოს 1996 წლის 5 აგვისტოს გადაწყვეტილებით სარჩელი არ დაკმაყოფილდა. დაკმაყოფილდა შეგებებული სარჩელი და იურიდიული ფაქტი იმის თაობაზე, რომ სადავო ბინაში ცხოვრობდნენ შ. ს-შვილი და მისი ოჯახის წევრები, დადგენილად იქნა ცნობილი.

ა. თ-შვილის საკასაციო საჩივრის საფუძველზე საქმე 1996 წლის 2 სექტემბერს განიხილა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო სამართლის საქმეთა სასამართლო კოლეგიამ, რომელმაც ნაწილობრივ გააუქმა მოცემულ საქმეზე რაიონული სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილება ბინის ფლობის დადგენის ნაწილში და საქმე დაუბრუნა სასამართლოს ხელახლა განხილვისათვის, დანარჩენ ნაწილში გადაწყვეტილება დატოვა უცვლელად.

საქალაქო სასამართლომ მიუთითა, რომ რაიონის სასამართლოს არ განუმარტავს მოპასუხისათვის, სადავო ბინის მფლობელობაში დატოვება საკუთრების უფლებით მოხდა თუ სარგებლობის უფლებით.

1996 წლის 11 ოქტომბერს ა. თ-შვილმა შეგებებული სარჩელით შეცვალა თავისი სარჩელის მოთხოვნა. მან მიუთითა, რომ იგი არ მოითხოვდა ს-შვილების გამოსახლებას, მაგრამ მოითხოვა სასამართლოს ეცნო იგი სადავო ფართის მესაკუთრედ და ს-შვილებისათვის გადასახდელად დაეკისრებინა ბინის ქირა ყოველთვიურად 5 ლარის ოდენობით.

ქ. თბილისის საბურთალოს რაიონის სასამართლოს გადაწყვეტილებით ს-შვილებს გადასახდელად დაეკისრათ ყოველთვიურად ბინის ქირა 5 ლარის ოდენობით თ-შვილის სასარგებლოდ.

უარი ეთქვა ა. ს-შვილს და შ. ს-შვილს შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილებაზე. სასამართლომ მიიჩნია, რომ სადავო ბინა ა. თ-შვილის საკუთრებას წარმოადგენს. შ. და ა. ს-შვილების საკასაციო საჩივრის საფუძველზე საქმე 1999 წლის 22 იანვარს განიხილა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა სასამართლო კოლეგიამ და მოცემულ საქმეზე ქ. თბილისის საბურთალოს რაიონის სასამართლოს 1998 წლის 21 დეკემბრის გადაწყვეტილება დატოვა უცვლელად.

1999 წლის 19 ოქტომბერს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატის მიერ განხილულ იქნა საზედამხედველო პალატის შუამდგომლობა ქ. თბილისის საბურთალოს რაიონის სასამართლოს 1998 წლის 21 დეკემბრის და თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა სასამართლო კოლეგიის 1999 წლის 22 იანვრის განჩინების გაუქმების შესახებ. პალატამ არ დააკმაყოფილა მითითებული შუამდგომლობა და თავისი განჩინებით უცვლელად დატოვა ქ. თბილისის საბურთალოს რაიონის სასამართლოს 1998 წლის 21 დეკემბრის და თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა სასამართლო კოლეგიის 1999 წლის 22 იანვრის განჩინება.

2000 წლის 12 მაისის განჩინებით, ახლად აღმოჩენილ გარემოებათა გამო, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატამ გააუქმა ამ საქმეზე ქ. თბილისის საბურთალოს რაიონის 1998 წლის 21 დეკემბრის გადაწყვეტილება, თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა სასამართლო კოლეგიის 1999 წლის 22 იანვრის განჩინება და საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატის 1999 წლის 19 ოქტომბრის განჩინება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნა ქ. თბილისის ვაკე-საბურთალოს რაინულ სასამართლოს.

2000 წლის 29 ივნისს შ. და ა. ს-შვილებმა შეიტანეს დამატებით შეგებებული სარჩელი, რომლითაც საქართველოს მინისტრთა კაბინეტის 1994 წლის 16 მარტის ¹156 დადგენილებიდან გამომდინარე მოითხოვეს მათ მიერ მიტაცებულ ნაკვეთზე მათ მიერვე აგებული უნებართვო ნაგებობის მათივე სახელზე რეგისტრაცია, ხოლო 1998 წლის 25 ივნისის საქართველოს კანონის “საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ” მე-6 მუხლის 1 პუნქტის შესაბამისად დაკავებულ მიწის ნაკვეთთან ერთად სადავო ნაგებობის მესაკუთრედ ცნობა.

ქ. თბილისის ვაკე-საბურთალოს რაიონული სასამართლოს 2000 წლის 25 იანვრის გადწყვეტილებით ა. თ-შვილის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

დაკმაყოფილდა შ. და ა. ს-შვილების სარჩელი და სადავო ბინაზე მესაკუთრედ იქნენ ცნობილი ა. და ე. ს-შვილები.

მითითებულ გადაწყვეტილებას რაიონულმა სასამართლომ საფუძვლად დაუდო ის გარემოება, რომ ა. ს-შვილის მიერ დათმობის წესით შეძენილ იქნა რა ერთი უნებართვო ოთახი მიწის ნაკვეთით, რომელიც აღრიცხული არ იყო თ-შვილის სახელზე, ნაკვეთი უნდა ჩათვლილიყო ს-შვილის მიერ თვითნებურად მიტაცებულად, რადგან ამ ერთი ოთახის ნაცვლად ს-შვილმა ააშენა ახალი საცხოვრებელი სახლი და მასზე უნდა გავრცელებულიყო საქართველოს მინისტრთა კაბინეტის 1994 წლის 4 სექტემბრის და ამავე საკითხზე მუნიციპალიტეტის 1994 წლის 22 სექტემბრის დადგენილების მოთხოვნები თვითნებურად აშენებული ნაგებობების და მიტაცეული ნაკვეთების სამართლებრივი რეგისტრაციის შესახებ. ა. თ-შვილის სააპელაციო საჩივრის საფუძველზე საქმე 2001 წლის 21 მაისს განიხილა თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატამ, რომელმაც გააუქმა თბილისის ვაკე-საბურთალოს რაიონული სასამართლოს 2001 წლის 25 იანვრის გადაწყვეტილება და ახალი გადაწყვეტილებით ა. და შ. ს-შვილებს ყოველთვიურად ქირის სახით დააკირსა 5 ლარის გადახდა.

ა. და შ. ს-შილს უარი ეთქვათ სადავო ბინაზე მესაკუთრედ ცნობასთან დაკავშირებით სრჩელის უსაფუძვლობის გამო.

სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ ა. ს-შვილმა 1962 წელს “ასტუპნოის” წესით 35000 მანეთად შეიძინა თბილისში, ..... მდებარე ეზოს ბოლოში არსებული ერთი ოთახი 10 წლის ვადით.

ა. ს-შვილმა მის მიერ დაკავებულ ნაგებობას თვითნებურად, მესაკუთრის თანხმობის გარეშე, მიაშენა ერთი ოთახი და სახლს ჩაუტარა რეკონსტრუქცია.

საქმეზე დართული საინვენტარიზაციო გეგმით და ცნობებით სააპელაციო სასამართლომ დადასტურებულად მიიჩნია, რომ ა. თ-შვილზე რიცხულ ეზოში აღრიცხული ერთსართულიანი, ორი ოთახისაგან შემდგარი უნებართვო ლიტერ “ბ” ნაგებობა დათმობის წესით დაკავებული აქვთ ს-შვილებს. მითითებული პირები რეგისტრირებულნი არიან ა. თ-შვილის სახელზე რიცხულ სახლთმფლობელობაში.

სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ სადავო საცხოვრებელი სახლი აღრიცხულია ა. თ-შვილის სახელზე 1990 წლიდან და იგი მისი მესაკუთრეა.

სააპელაციო სასამართლომ უდავოდ დადასტურებულად მიიჩნია, ის გარემოება, რომ მოცემულ შემთხვევაში ა. ს-შვილმა საამშენებლო სამუშაოები განახორციელა მესაკუთრესთან შეთანხმების გარეშე, რეკონსტრუქციასთან დაკავშირებით კი ჰქონდა მხოლოდ აღმასკომის ნებართვა, რაც იმ დროს მოქმედი საბინაო კოდექსის 93-ე მუხლით აკრძალული იყო.

2001 წლის 31 მაისს შ. ს-შვილმა საკასაციო საჩივრით მიმართა საქართველოს უზენაეს სასამართლოს.

კასატორმა მოითხოვა სააპელაციო სასამართლოს 2001 წლის 21 მაისის გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით მისი მოთხოვნის დაკმაყოფილება შემდეგი საფუძვლით: კასატორის მოსაზრებით, მათ 1958 წელს თ-შვილისაგან 35000 მანეთად შეიძინეს 13 კვ.მ. სადგომი, რომელიც 1962-65 წლებში გაარემონტეს, გადააქციეს ოროთახიან ბინად, გამოყვეს იზოლირებულად თ-შვილის ეზოდან. 1990 წელს ეს ნაგებობა მაინც ა. თ-შვილის სახელზე აღირიცხა.

მისი მოსაზრებით ა. თ-შვილი სადავო სახლის მესაკუთრედ აღიარებულია 1990 წლიდან, მათ კი მშენებლობა აწარმოეს 1962-65 წლებში, როცა ა. თ-შვილი მესაკუთრე არ იყო, ამიტომ თ-შვილის თანხმობა მშენებლობის წარმოებაზე საჭირო აღარ იყო. კასატორმა არასწორად მიიჩნია სააპელაციო სასამართლოს მითითება იმის შესახებ, თითქოს მათ მშენებლობა უნებართვოდ აწარმოეს. მისი მოსაზრებით, არასწორია სააპელაციო სასამართლოს მითითება, რომ თითქოს მათ მიერ დაირღვა საბინაო კოდექსის 93-ე მუხლის მოთხოვნა. საბინაო კოდექსი მოქმედებაში 1983 წლიდანაა, ხოლო მათ სამშენებლო სამუშაოები შეასრულეს 1962-65 წლებში. აქედან გამომდინარე, სასამართლოს მიერ მითითებული კანონის მოთხოვნის დარღვევა შეუძლებელი იყო, რადგან მშენებლობის წარმოების პერიოდში აღნიშნული კანონი არც არსებობდა.

ამდენად, კასატორს მიაჩნია, რომ 1992-95 წლებში მოსარგებლეს არ ესაჭიროებოდა მესაკუთრის ნებართვა რემონტის და რეკონსტრუქციის წარმოებასთან დაკავშირებით. მითუმეტეს ამ პერიოდისათვის თ-შვილი სადავო ნაგებობის მესაკუთრე არ ყოფილა.

კასტაორის მოსაზრებით, ვინაიდან “საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილ ურთიერთობების შესახებ” 1998 წლის 25 ივნისის კანონის მე-6 მუხლი მოსარგებლეს უმტკიცებს საკუთრების უფლებას საცოვრებელ სადგომზე, რომელზეც მესაკუთრის თანხმობით, საკუთარი ხარჯებით განხორციელდა მიშენება-დაშენება, ხოლო კანონში მითითებული არაა ასეთი თანხმობის წერილობითი ფორმის აუცილებლობა, ამიტომ მის მიერ წარმოებული მშენებლობა მშენებლობის პერიოდში და მის შემდეგ ვინაიდან სადავოდ არ გაუხდია ა. თ-შვილს, მის საკუთრებად უნდა ჩაითვალოს.

სამოტივაციო ნაწილი:

საკასაციო პალატა, საკასაციო საჩივრის ფარგლებში გაეცნო საქმის მასლებს და მიაჩნია, რომ საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393-ე მუხლის პირველი ნაწილის და მეორე ნაწილის “ა” პუნქტის შესაბამისად საკასაციო საჩივარი შეიძლება ეფუძნებოდეს მხოლოდ იმას, რომ გადაწყვეტილება კანონის დარღვევითაა გამოტანილი. სამართლის ნორმები დარღვეულად ითვლება, თუ სასამართლომ გამოიყენა კანონი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა.

მოცემულ შემთხვევაში სააპელაციო სასამართლომ თავისი გადაწყვეტილება შ. ს-შვილის მესაკუთრედ ცნობაზე უარის თქმის შესახებ დააფუძნა იმ მოსაზრებას, რომ საბინაო კოდექსის 93-ე მუხლის მოთხოვნათა საწინააღმდეგოდ მან და მისმა ოჯახის წევრებმა ა. თ-შვილის ნებართვის გარეშე აწარმოეს სარეკონსტრუქციო სამუშაოები და სადავო ოთახის მშენებლობა, რითაც დაარღვიეს ზემოთ მითითებული კანონის მოთხოვნა. სააპელაციო სასამრათლომ ამ გარემოებაზე დაყრდნობით უარი უთხრა ა. ს-შვილს და შ. ს-შვილს მათ მიერ აშენებულ ოთახის მესაკუთრედ ცნობაზე.

საქმის მასალებით და მხარეთა განმარტებებით დადგენილია, რომ სადავო ოთახის მშენებლობა 1962-65 წლებში მოხდა. საბინაო კოდექსი სამოქმედოდ შემოვიდა 1983 წლიდან. აქედან გამომდინარე, ცხადია, ა. ს-შვილს და შ. ს-შვილს არ შეეძლოთ დაერღვიათ იმ კანონის მოთხოვნა, რომელიც იმ დროისათვის ჯერ კიდევ არ იყო შემოღებული სამოქმედოდ. კანონით ამოქმედდა მითითებული მშენებლობის წარმოებიდან 20 და მეტი წლის შემდეგ.

მოცემულ შემთხვევაში სააპელაციო სასამრათლომ დაარღვია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393-ე მუხლის მეორე ნაწილის “ბ” პუნქტის მოთხოვნა: გამოიყენა კანონი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა, რის გამოც არასწორი შეფასება მისცა საქმეზე არსებულ ზოგიერთ გარემოებებს და ამ ნაწილში მიიღო დაუსაბუთებელი გადაწყვეტილება.

საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ მითითებული გარემოება საქმეზე მიღებული გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძველია.

სააპელაციო სასამართლომ მოცემულ საქმეზე დავის გადაწყვეტის დროს სადავო ფართის მშენებლობისა და სარეკონსტრუქციო სამუშაოების ჩატარების კანონიერების საკითხის შეფასებისას უნდა გამოიყენოს კანონის ის ნორმები, რომლებიც მოქმედებდა მშენებლობის წარმოების დროს და მითითებული ნორმების გამოყენებით დაადგინოს, რაში გამოიხატა უკანონო ან უნებართვო მშენებლობა და რა ფორმით შეიძლება გაცემულიყო თანხმობა მშენებლობის ან სარეკონსტრუქციო სამუშაოების წარმოების, თუ ასეთის წარმოებაზე უარის თქმის შესახებ.

სარეზოლუციო ნაწილი:

პალატამ იხელმძღვანელა საქარვთელოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

შ. ს-შვილის საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდეს.

გაუქმდეს ამ საქმეზე თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატის 2001 წლის 21 მაისის გადაწყვეტილება და საქმე ხელახლა განხილვისათვის დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს შესაბამის პალატას.

განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.