¹3კ/673-01 12 ოქტომბერი, 2001 წ., ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: მ. წიქვაძე (თავმჯდომარე),

მ. გოგიშვილი, რ. ნადირიანი

დავის საგანი: ფულადი ვალდებულების შესრულება.

აღწერილობითი ნაწილი:

მ. გ-შვილმა სარჩელით მიმართა ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს და აღნიშნა, რომ 1998 წლის ივნისში ნ. გ-იანს მიჰყიდა 25 000 აშშ დოლარად შეფასებული სხვადახსვა სახის ნივთები. ვინაიდან, ნ. გ-იანს საკმარისი თანხა არ გააჩნდა ნივთების შესაძენად და მოსარჩელე მას არ ენდობოდა, თავდებობა იკისრა საკომისიო მაღაზიის დირექტორმა ლ. შ-იამ, რომელმაც საკომისიო წესით გააფორმა აღნიშნული ნივთები. ნ. გ-იანმა და ლ. შ-იამ მ. გ-შვილს გადაუხადეს 3500 და 6300 აშშ დოლარი, ხოლო ნაწილი ნივთები კი უკან დაუბრუნეს. მოსარჩელის განმარტებით, მოპასუხეს გადასახდელი დარჩა 4200 აშშ დოლარი. მოსარჩელემ მოითხოვა მოპასუხეზე აღნიშნული თანხის დაკისრება.

ლ. შ-იამ სარჩელი არ ცნო. მან შეგებებული სარჩელით მიმართა სასამართლოს და მოითხოვა მოსარჩელისაგან საკომისიო მაღაზიაში მ. გ-შვილის კუთვნილი ნივთების შენახვისათვის მაღაზიის სასარგებლოდ 12068 ლარის გადახდა. მოსარჩელემ ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს მიმართა სასარჩელო განცხადებით და აღნიშნა, რომ ლ. შ-იას მიერ 4200 აშშ დოლარის გადაუხდელობამ ის მძიმე ეკონომიკურ მდგომარეობაში ჩააგდო და დამატებით განიცადა 4540 აშშ დოლარის ზიანი, რის გამოც მოითხოვა 8740 აშშ დოლარის ანაზღაურება.

ქუთაისის საქალაქო სასამართლომ 1999 წლის 23 ივლისის გადაწყვეტილებით ბ. გ-შვილის სარჩელი დააკმაყოფილა ნაწილობრივ. ბათილად ცნო მოპასუხის მიერ 1998 წლის 22 ივნისს გაცემული ¹596 ქვითარი და ლ. შ-იას მოსარჩელის სასარგებლოდ დააკისრა 4200 აშშ დოლარის გადახდა. ლ. შ-იას შეგებებული სარჩელი სასამართლომ არ დააკმაყოფილა უსაფუძვლობის გამო.

სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ ყიდვა-გაყიდვის ხელშეკრულება დაიდო მოსარჩელესა და ნ. გ-იანს შორის, ხოლო ლ. შ-ია ჩათვალა თავდებად აღნიშნულ გარიგებაში.

ლ. შ-იამ ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება მიიჩნია უკანონოდ და სააპელაციო საჩივრით მიმართა საოლქო სასამართლოს. აპელანტმა აღნიშნა, რომ ის არ იყო თავდები აღნიშნულ გარიგებაში, რადგანაც მას გ-შვილი ენდო არა პიროვნულად, არამედ როგორც მაღაზიის დირექტორს. მოსარჩელეს არ მოუთხოვია მისგან ხელწერილი, არამედ მოითხოვა საკომისიო მაღაზიის ქვითარი, ამიტომ მას თანხა უნდა მოეთხოვა საკომისიო მაღაზიისაგან. აპელანტის განმარტებით, სასამართლოს უნდა ემსჯელა არა მის თავდებობაზე, არამედ შპს-ს პასუხისმგებლობაზე მოვალის მიმართ.

აღნიშნულიდან გამომდინარე, ლ. შ-იამ მოითხოვა ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით მისი მოთხოვნების დაკმაყოფილება.

სააპელაციო სასამართლომ 2000 წლის 15 ივნისის განჩინებით არ დააკმაყოფილა ლ. შ-იას სააპელაციო საჩივარი და უცვლელი დატოვა პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება. საოლქო სასამართლოს სააპელაციო პალატამ სრულად გაიზიარა ის მოტივები, რომლებიც საქალაქო სასამართლომ საფუძვლად დაუდო თავის გადაწყვეტილებას.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატამ 2000 წლის 29 სექტემბრის განჩინებით გააუქმა სააპელაციო სასამართლოს განჩინება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნა იმავე სასამართლოს.

საკასაციო პალატამ საეჭვო იყო ლ. შ-იას თავდებობის საკითხი, ვინაიდან სასამართლოს აზრით არ იყო დაცული კანონით გათვალისწინებული თავდებობის ფორმა, კასატორი არ იყო თავდები არც პირადად და არც მისი პროფესიონალური საქმიანობიდან გამომდინარე, ხოლო საკომისიო ხელშეკრულების ბათილად ცნობის შემთხვევაში სასამართლოს დავა უნდა გადაეწყვიტა ნასყიდობის ხელშეკრულების კანონით დადგენილი წესის მიხედვით.

საკასაციო პალატამ აღნიშნა, რომ საოლქო სასამართლოს სააპელაციო პალატამ 2001 წლის 10 აპრილის გადაწყვეტილებით ლ. შ-ია და ნ. გ-იანი ცნო არასათანადო მოპასუხეებად, ხოლო შპს ¹36 საკომისო მაღაზიას დააკისრა 4200 აშშ დოლარის გადახდა ბ. გ-შვილის სასარგებლოდ.

სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ 1998 წლის 22 ივნისს შპს-ის “მ-ა” დირექტორმა ლ. შ-იამ მოქალაქე გ-შვილზე გასცა ქვითარი ¹596, რომლის თანახმადაც მაღაზიამ გ-შვილისაგან მიიღო 28350 ლარის ღირებულების სხვადასხვა ნივთები საკომისიოდ ნივთების ღირებულების 10% პროვიზიით, ხოლო ნ. გ-იანის ხელწერილიდან ირკვევა, რომ მოსახლეობიდან აღებული ნივთები გაფორმდებოდა ლ. შ-იასთან საკომისიო წესით და გაყიდვის შემთხვევაში საკომისიო აიღებდა ნივთის ღირებულების 10%, რომელიც მითითებული იყო კომინტენტებზე გაცემულ ქვითრებში.

აღნიშნულიდან გამომდინარე, სასამართლომ ჩათვალა, რომ შპს “მ-ა” წარმოადგენდა კომისიონერს, თანახმად “მეწარმეთა შესახებ” კანონის მე-11.1 მუხლისა, რადგანაც საქონლის რეალიზაციის ურთიერთობაში ის გამოვიდა საკუთარი სახელით და სხვისი ხარჯით.

სააპელაციო სასამართლომ ჩათვალა, რომ შპს “მ-ა” წარმოადგენდა კომისიონერს და მისი პასუხისმგებლობა უნდა განსაზღვრულიყო საკომისიო ხელშეკრულებათა და “მეწარმეთა შესახებ” კანონის 11.5 მუხლის შესაბამისად. სასამართლო კოლეგიის აზრით კომისონერმა არ შეასრულა ვალდებულება კომიტენტისათვის საკომისიო ხელშეკრულებით მიღებული ნივთების სანაცვლოდ თანხის გადახდის შესახებ და არც ნივთები დაუბრუნა ბ. გ-შვილს, ამდენად, ეს იძლეოდა საფუძველს, რომ კანონიერად ყოფილიყო მიჩნეული მოსარჩელის მოთხოვნა “მ-ისათვის” თანხის გადახდის დაკისრების შესახებ.

ლ. შ-იამ საოლქო სასამართლო სააპელაციო პალატის გადაწყვეტილება მიიჩნია უკანონოდ ლ. შ-იამ და საკასაციო საჩივრით მიმართა საქართველოს უზენაეს სასამართლოს.

კასატორმა აღნიშნა, რომ სააპელაიცო სასამართლომ დაარღვია საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 248-ე და 381-ე მუხლების მოთხოვნები, კერძოდ არასათანადო მოპასუხეები – ლ. შ-ია და ნ. გ-იანი შეცვალა სათანადო მოპასუხით, ისე, რომ არ იმსჯელა აღნიშნულზე, ასევე ლ. შ-იას განმარტებით სასამართლომ არასწორად გამოიყენა “მეწარმეთა შესახებ” კანონის 11.1 და 11.5 მუხლები და არ გამოიყენა უზენაესი სასამართლოს განჩინებით მითითებული საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 477-ე და 508-ე მუხლები.

კასატორი მოითხოვს საოლქო სასამართლოს გადაწყვეტილების გაუქმებას და ახალი გადაწყვეტილებით შპს “მ-ის” პასუხისმგებლობისაგან განთავისუფლებას.

სამოტივაციო ნაწილი:

საკასაციო პალატა საქმის მასალების შესწავლითა და მხარეთა ახსნა-განმარტებების მოსმენით მივიდა დასკვნამდე, რომ ლ. შ-იას საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:

საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 341-ე მუხლის თანახმად იმ ხელშეკრულების ნამდვილობისათვის, რომლითაც აღიარებული იქნა ვალდებულებითი ურთიერთობის არსებობა, აუცილებელია წერილობითი აღიარება. თუ სხვა ფორმაა გათვალისწინებული იმ ვალდებულებითი ურთიერთობის წარმოშობისათვის, რომლის არსებობაც აღიარებული იქნა, მაშინ აღიარებაც მოითხოვს ამ ფორმას. თუ ვალის არსებობა აღიარებულია ანგარიშსწორების (გადახდის) საფუძველზე ან მორიგების გზით, მაშინ ფორმის დაცვა არ არის აუცილებელი.

მხარეები სადავოდ არ ხდიან, რომ 1998 წლის 15 აგვისტოს მოსარჩელეს გადაუხადა 6300 აშშ დოლარი. აღნიშნულით მ. შ-იამ აღიარა ვალდებულებითი ურთიერთობის არსებობა. ვალის არსებობა აღიარებულია ანგარიშსწსწორების (გადახდის) გზით და ამ შემთხვევისათვის 341-ე მუხლის მეორე ნაწილი აუცილებლად არ მიიჩნევს წერილობით აღიარებას.

საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 892-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად თავდებობის ნამდვილობისათვის საჭიროა თავდების წერილობითი განცხადება. აღნიშნულის გამოთავდებობის აღიარებისათვის აუცილებელი იქნებოდა წერილობითი ფორმა, მაგრამ 341-ე მუხლის მეორე ნაწილის თანახმად ვალის არსებობის ანგარიშსწორების გზით აღიარების შემთხვევაში აღნიშნული ფორმის დაცვა აუცილებელი არ არის.

ლ. შ-ია მოცემულ ურთიერთობაში მონაწილეობდა, როგორც შპს-ის “მ-ის” წარმომადგენელი, მის მიერ მაღაზიის სახელით გაიცა ქვითარი და განხორციელდა მოქმედებები.

მოპასუხემ თანხის გადახდით დაადასტურა ისეთი ვალდებულებითი ურთიერთობის არსებობა, რომლის თანახმად ის კისრულობს ვალდებულებას, თავდებად დაუდგეს გ-იანს კრედიტორის წინაშე ვალდებულების შესრულებიდან. მან აღიარა იმ ძირითადი ვალდებულების გადახდა, რომელიც გამომდინარეობს გ-შვილისა და გ-იანის შორის არსებული ნასყიდობის ხელშეკრულებიდან.

აღნიშნულიდან გათვალისწინებით, პალატა თვლის, რომ შპს-ზე “მ-ზე” 4200 აშშ დოლარის გადახდის დაკისრება კანონიერია და კასატორის მოთხოვნის დაკმაყოფილების იურიდიული საფუძველი არ არსებობს.

სარეზოლუციო ნაწილი:

პალატამ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

შპს-ის “მ-ის” საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს. მოცემულ საქმეზე უცვლელი დარჩეს ქუთაისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატის 2001 წლის 10 აპრილის გადაწყვეტილება.

განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.