¹3კ/692-01 3 ოქტომბერი, 2001 წ., ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: მ. წიქვაძე (თავმჯდომარე),

ლ. გოჩელაშვილი, რ. ნადირიანი

სარჩელის საგანი: დავალიანების გადახდა.

შეგებებული სარჩელის საგანი: დავალიანების გადაუხდელობის გამო მიყენებული ზიანის ანაზღაურება.

აღწერილობითი ნაწილი:

2000 წლის 3 ოქტომბერს შპს “მ-მა” სს “კ-ის” წინააღმდეგ სარჩელით მიმართა თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო და სამეწარმეო საქმეთა კოლეგიას.

მოსარჩელე მიუთითებდა, რომ 1997 წლის 16 ოქტომბერს საქართველოს ქონების მართვის სამინისტროში გაიმართა კონკურსი სს “კ-ის” აქციათა პაკეტის 51% მართვის უფლების გადაცემის თაობაზე. ამ კონკურში მონაწილეობას ღებულობდა შპს “ბ-იც”. ამ დროისათვის სს “კ-ს” შპს “ბ-ის” მიმართ გააჩნდა 827000 ლარის ოდენობით დავალიანება.

კონკურსის მსვლელობის დროს შპს “ბ-მა” მოითხოვა სს “კ-ისაგან” აღნიშნული დავალიანების დაფარვა. ვინაიდან სს “კ-ს” არ გააჩნდა სათანადო ფინანსები, მოხდა სამმხრივი შეთანხმება სს “კ-ს”, შპს “ბ-სა და შპს “მ-ს” შორის. ამ შეთანხმებას მხარი დაუჭირეს საქართველოს ქონების მართვის სამნისტრომ, შპს “მ-ის” დამფუძნებელმა გერმანულმა ფირმამ “ა-მა”, საქართველოს საპრეზიდენტო ფონდმა და “ბ-ის” დამფუძნებელი ფირმის წარმომადგენელმა.

აღნიშნული სამმხრივი შეთანხმება წერილობით გაფორმდა 1997 წლის 16 ოქტომბერს.

ამ შეთანხმების საფუძველზე შპს “მ-მა” შპს “ბ-ისაგან” გამოისყიდა ვალდებულებები, რაშიც შპს “ა-მა” შპს “ბ-ს” გადაუხადა 500000 დოლარი, რის შემდეგაც სს “კ-ს” ყველა ძველი ვალი უნდა გაესტუმრებინა შპს “მ-ისათვის”. ამრიგად, სს “კ-ს” შპს “მ-ისათვის” უნდა დაებრუნებინა 500000 აშშ დოლარის ექვივალენტი ლარი და 0,5 პროცენტი პირგასამტეხლო ყოველ ვადაგადაცილებულ დღეზე. მოსარჩელემ მოითხოვა 500000 აშშ დოლარისა და 4445125 ლარის გადახდა.

მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო იმ საფუძვლით, რომ გასული იყო სარჩელის წარდგენის ხანდაზმულობის ვადა. მან მიუთითა, რომ მითითებული დავის განხილვის დროს სასამართლოს უნდა ეხელმძღვანელა ძველი სამოქალაქო კოდექსის 75-ე, 76-ე და 84-ე მუხლებით, რომლის შესაბამისად სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადა ძირითად დავალიანებაზე ერთ წელს, ხოლო პირგასამტეხლოსთან დაკავშირებით 6 თვეს შეადგენდა. მითითებული ვადები კი გასული იყო.

2000 წლის 4 დეკემბერს მოპასუხემ შეიტანა შეგებებული სარჩელი.

შეგებებული სარჩელის ავტორმა მიუთითა, რომ მოთხოვნის დათმობის შესახებ 2000 წლის 25 ნოემბრის ხელშეკრულების თანახმად ფირმა “რ-მა” მოპასუხის _ შპს “მ-ის” მიმართ 895000 აშშ დოლარზე მოთხოვნა და ამ მოთხოვნიდან გამომდინარე ყველა უფლება დაუთმო სს “კ-ს”. აღნიშნული ხელშეკრულებით სს “კ-ი” გახდა შპს “მ-ის” კრედიტორი მისთვის დათმობილი მოთხოვნის ფარგლებში.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, შეგებებული სარჩელის ავტორმა მოითხოვა მოსარჩელისათვის 1,616,728 აშშ დოლარისა და მომსახურების ხარჯების _ 64669 აშშ დოლარის, ანუ, სულ 1681397 აშშ დოლარის დაკისრება.

შპს “მ-მა” შეგებებული სარჩელის მოთხოვნა არ ცნო და მიუთითა, რომ შეგებებული სარჩელის ავტორის მიერ მითითებულ დავაში მათი ორგანიზაცია ვერ იქნებოდა მოპასუხე, რადგან არ არსებობდა არანაირი მტკიცება იმისა, რომ მოსარჩელეს რაიმე დავალიანება ჰქონოდა სს “კ-ის” ან “რ-ის” წინაშე.

მანვე მიუთითა, რომ 2000 წლის 25 ნოემბრის ხელშეკრულება ბათილია, რადგან “რ-ი” შპს “მ-ის” პარტნიორია და “რ-ის” მიერ სს “კ-თან” ასეთი ხელშეკრულების გაფორმებასთან დაკავშირებით არ არსებობდა პარტნიორთა საერთო კრების გადაწყვეტილება. 1976 წლის 16 ოქტომბრის ხელშეკრულებითა და ოქმით მოთხოვნის მფლობელი მხოლოდ შპს “მ-ი” იყო და ამ უფლებით არ შეეძლო ესარგებლა “რ-ს”, ამიტომ 2000 წლის 25 ნოემბრის ხელშეკრულება ეწინააღმდეგება მორალის ნორმებსაც. მოსარჩელემ ასევე მიუთითა, რომ 1997 წლის 16 ოქტომბრის გარიგებიდან გასული იყო სამი წელი და 2000 წლის 25 ნოემბრისათვის წინამდებარე ხელშეკრულებიდან გამომდიანრე მოთხოვნის (თუმცა 1996 წლის ხელშეკრულებით “რ-ს” მოთხოვნის უფლება არ გააჩნდა) სხვა პირზე დათმობის დროს გასული იყო ხანდაზმულობის ვადა და ხანდაზმული მოთხოვნის დათმობა რაიმე სამართლებრივ შედეგებს ვერ გამოიწვევდა.

თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო და სამეწარმეო საქმეთა კოლეგიის 2001 წლის 23 აპრილის გადაწყვეტილებით სარჩელი არ დაკმაყოფილდა სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადის გასვლის გამო, ხოლო შეგებებული სარჩელი არ დაკმაყოფილდა უსაფუძვლობის გამო:

საოლქო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

1996 წლის 5 ივლისს სს “კ-სა” და შპს “ბ-ს” შორის დაიდო ხელშეკრულება თანამშრომლობის შესახებ. ამ ხელშეკრულებით შპს “ბ-ის” ვალდებულებად განისაზღვრა სს “კ-ისათვის” ფინანსური დახმარების გაწევა 350000 ლარის ოდენობით (საპროცენტო განაკვეთი 103000 ლარი). სს “კ-ს” კი როგორც ვალი, ისე პროცენტი შპს “ბ-ისათვის” უნდა გადაეხადა 1996 წლის 20 ოქტომბრამდე. ამავე ხელშეკრულებით განისაზღვა პირგასამტეხლო 0,5 % ოდენობით დაუბრუნებელი თანხის ყოველი გადაცილებული დღისათვის.

შპს “ბ-მა” 1996 წლის 5 ივლისის ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულება შეასრულა, ხოლო სს “კ-მა” ხელშეკრულებით გათვალისწინებულ ვადაში შპს “ბ-ს” ვალი არ დაუბრუნა, რის გამოც მისმა დავალიენებამ 1997 წლის 17 თებერვალს შეადგინა 727065 ლარი.

1997 წლის 16 ოქტომბერს საქართველოს ქონების მართვის სამინისტროში გაიმართა კონკურსი სს “კ-ის” აქციათა პაკეტის 51% მართვის უფლების მოპოვების თაობაზე. კონკურსის ოფიციალურ დოკუმენტებში სს “კ-ის” ვალი შპს “ბ-ის” მიმართ დაფიქსირდა 827000 ლარის ოდენობით. კონკურსის მსვლელობისას შპს “ბ-მა” მოითხოვა სს “კ-ისაგან” დავალიენების დაფარვა. ვინაიდან სს “კ-ს” სათანადო სახსრები არ გააჩნდა, კონკურსის დღესვე, 1997 წლის 16 ოქტომბერს, გაფორმებულ იქნა ოქმი სს “კ-ის” სავადო ვალდებულების სამართალმონაცვლეობის შესახებ მიღწეული შეთანხმების თაობაზე. ოქმის საფუძველზე შეთანხმება მოხდა შპს “მ-ს”, შპს “ბ-სა და სს “კ-ს” შორის, შპს “მ-ის” მიერ სს “კ-ის” ყველა საფინანსო ვალდებულების, მათ შორის 827000 ლარის გამოსყიდვისა და 1996 წლის 5 ივლისის ხელშეკრულებაში შპს “მ-ის” სამართალმონაცვლეობის შესახებ.

1997 წლის 16 ოქტომბრის საოქმო შეთანხმების საფუძველზე შპს “ბ-მა” დათმო შპს “მ-ის” სასარგებლოდ სს “კ-ის” საფინანსო ვალდებულებები, გამომდინარე 1996 წლის 5 ივლისის ხელშეკრულებიდან, რათა შესაბამისად მიეღო 5000000 აშშ დოლარი იმ ვადაში და იმ პირობით, რაც განისაზვრა 1997 წლის 16 ოქტომბრის ხელშეკრულებაში სს “კ-ის” სავადო ვალდებულებების სამართალმონაცვლის შესახებ მიღწეული შეთანხმების თაობაზე 1997 წლის ოქტომბრის ოქმის ძალაში შესვლის წესის შესახებ. ამ ხელშეკრულებით შპს “მ-მა” იკისრა ვალდებულება 1997 წლის 15 ნოემბრამდე შპს “ბ-ისათვის” გადაეხადა გადარიცხვის გზით 350000 აშშ დოლარის ექვივალანტი ლარში, ხოლო 150000 დოლარი უნდა გადარიცხულიყო ტოლი თანხებით, 37500 აშშ დოლარის ოდენობით, სამ თვეში ერთხელ.

ფირმა “რ-მა” 1997 წლის 13 ნოემბერს შპს “ბ-ის” ანგარიშზე ჩარიცხა 350000 აშშ დოლარი, ხოლო 1998 წლის 3 ივლისს 150000 აშშ დოლარი. აღნიშნული გარემოებანი არც მხარეებს არ გაუხდიათ სადავოდ.

საოლქო სასამართლომ მიუთითა, რომ მხარეებს შორის სამართლებრივი ურთიერთობა წარმოიშვა 1997 წლის 16 ოქტომბრის ოქმისა და ამავე დღის ხელშეკრულების საფუძველზე, ხელშეკრულებებიდან გამომდინარე, მოსარჩელეს მოთხოვნის უფლება წარმოეშვა 1996 წლის 20 ოქტომბერს. საოლქო სასამართლოს მითითებით სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადის ათვლა ამ დროიდან დაიწყო და ეს ვადა გავიდა 1997 წლის 20 ოქტომბერს. საოლქო სასამართლომ მიუთითა, რომ მართალია, 1996 წლის 5 ივლისის ხელშკერულებაში 1997 წლის 16 ოქტომბრის ოქმით და ხელშეკრულებით შეიცვალა კრედიტორი შპს “ბ-ი” შპს “მ-ით”, მაგრამ პირთა შეცვლა ვალდებულებაში არ იწვევს ხანდაზმულობის ვადის ან მისი გამოთვლის წესის შეცვლას და დაინტერესებულ პირს შეუძლია მოითხოვოს ხანდაზმულობის ვადის გამოყენება პირთა შეცვლის მიუხედავად. საოლქო სასამართლომ მიუთითა, რომ ამ შემთხვევაში ხანდაზმულობის ვადა არ შეიძლება გასცილებოდა 1997 წლის 20 ოქტომბერს, რადგან 1997 წლის 16 ოქტომბრის ოქმით და ხელშეკრულებით ხელშეკრულების შესრულების ვადად განისაზღვრა 1 წელი და 1 თვე და მოთხოვნის წარმოშობის ვადად მიეთითა 1998 წლის 16 ნოემბერი. საოლქო სასამართლოს მოსაზრებით, ამ შემთხვევაში გამოყენებულ უნდა ყოფილიყო ერთწლიანი სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადის მოქმედება, ანუ ძველი სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 75-ე მუხლი, რადგან ახალი სამოქალაქო კოდექსით განსაზღვრული ხანდაზმულობის ვადის წესის გამოყენება ამავე კოდექსის 1507-ე მუხლის მეორე ნაწილის შინაარსიდან გამომდინარე გამოიყენება მხოლოდ ისეთი შემთხვევების დროს, როცა სამართლებრივი ურთიერთობა წარმოიშვა სამოქალაქო კოდექსის ძალაში შესვლამდე, მაგრამ ამ ურთიერთობათა შემდგომი მოდიფიცირება ახალი უფლებებისა და მოვალეოებების წარმოშობის სახით მოხდა სამოქალაქო კოდექსის ძალაში შესვლის შემდეგ. რადგან მოსარჩელემ სასამართლოს მხოლოდ 2000 წლის 2 ოქტომბერს მიმართა სარჩელით, ძველი სამოქალაქო კოდექსის 84-ე მუხლის შესაბამისად, საოლქო სასამართლომ გასულად ჩათვალა სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადა.

ვინაიდან სს “კ-ს” საოლქო სასამართლოში არ წარმოუდგენია საბუთები, რომელიც შეეხებოდა შპს “მ-ის” მიმართ ფირმა “რ-ის” მოთხოვნის უფლებას დავის საგანზე _ 895000 აშშ დოლარზე, საოლქო სასამართლომ მიიჩნია, რომ შეგებებული სარჩელის ავტორი ვერ ადასტურებდა მოთხოვნის ნამდვილობას და საფუძვლიანობას, ამასთან, მოთხოვნა ხანდაზმული იყო.

2001 წლის 15 ივნისს მოსარჩელემ საკასაციო საჩივრით მიმართა საქართველოს უზენაეს სასამართლოს.

კასატორმა მოითხოვა ამ საქმეზე მიღებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით მისი სარჩელის დაკმაყოფილება შემდეგი საფუძვლით.

კასატორს მიაჩნია, რომ საოლქო სასამართლომ არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა, გამოიყენა კანონი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა და არასწორი განმარტება მისცა კანონს.

საოლქო სასამართლოს დავა არ უნდა გადაეწყვიტა ძველი სამოქალაქო კოდექსის შესაბამისად, ვინაიდან მხარეებს შორის ხელშეკრულების მოქმედების ვადა გავიდა ახალი სამოქალაქო კოდექსის მოქმედების პერიოდში და ამ ხელშეკრულებიდან გამომდინარე მოთხოვნის უფლება და სარჩელის წარდგენის ხანდაზმულობის ვადის გამოთვლა 1998 წლის 3 ივლისიდან “რ-ის” მიერ “ბ-ისათვის” ბოლო თანხის ჩარიცხვის დღიდან, ანუ 1997 წლის 16 ოქტომბრის ოქმის ხელშეკრულების მოთხოვნათა შესრულების დღიდან, უკვე მოქმედი კანონით უნდა მომხდარიყო და არა ძველი ძალადაკარგული კანონით. კასატორს მიაჩნია, რომ საოლქო სასამართლომ სარჩელის წარდგენის ხანდაზმულობის ვადის გაანგარიშებისას გამოიყენა სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 75-ე მუხლი (1964 წლის რედაქციით), რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა. არ გამოიყენა ახალი სამოქალაქო კოდექსის 129-ე მუხლის მოთხოვნები, ანუ არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა და არასწორი განმარტება მისცა 1507-ე მუხლის მეორე ნაწილს. მისი მისაზრებით, საოლქო სასამართლოს მიერ მითებული გადაწყვეტილება დაუსაბუთებელიცაა.

სასამართლო პროცესზე კასატორმა ნაწილობრივ შეცვალა მოთხოვნა და ამჯერად იმავე საფუძვლით მოითხოვა სარჩელის დაკმაყოფილება 500000 აშშ დოლარის ნაწილში, ხოლო მოთხოვნის დანარჩენ ნაწილში მოითხოვა საქმის ხელახალი განხილვისათვის დაბრუნება.

სამოტივაციო ნაწილი:

საკასაციო პალატამ საკასაციო საჩივრის ფარგლებში შეისწავლა საქმის მასალები მოისმინა მხარეთა განმარტებანი და მიაჩნია, რომ საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ. მოცემულ საქმეზე უნდა გაუქმდეს საოლქო სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილება და საქმე დაბრუნდეს ხელახალი განხილვისათვის შემდეგ გარემოებათა გამო:

საოლქო სასამართლოს მოცემულ საქმეზე უდავოდ აქვს დადგენილი შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

1996 წლის 5 ივლისს შპს “ბ-სა” და სს “კ-ს” შორის გაფორმდა თანამშრომლობის შესახებ ხელშეკრულება, რომლის შესაბამისად შპს “ბ-ი” ვალდებულებას კისრულობდა სს “კ-ისათვის” შეღავათიან ფასებში ენერგორესურსების, ნედლეულის, მასალებისა და ნაკეთობების შეძენას; ორგანიზაციის რეკონსტრუქციისათვის ინვესტიციების მოზიდვას ორგანიზაციის ან მისი ნაწილის გირაოში ჩადების გზით; გამოშვებული პროდუქტების რეალიზაციისათვის ხელის შეწყობას; ორგანიზაციისათვის შეთანხებული გრაფიკით ფინანსური დახმარების _ 350000 ლარის ფარგლებში პროცენტის _ 103000 ლარის დარიცხვის გაწევას.

თავის მხრივ, სს “კ-ი” ვალდებულებას ღებულობდა დაებრუნებინა 350 000 ლარი და პროცენტის სახით 103000 ლარი, 1996 წლის 20 ოქტომბრამდე დაუბრუნებლობის შემთხვევაში გადაეხადა პროცენტი ყოველ ვადაგადიცილებულ დღეზე დაუბრუნებული თანხის 0,5%-ის ოდენობით. მითითებული ხელშეკრულების საფუძველზე მხარეებს შორის 1997 წლის 18 თებერვალს გაფორმდა გირავნობის ხელშეკრულება, რომლის შესაბამისადაც გირაოში ჩაიდო სს “კ-ის” ქონება. გირავნობის ხელშეკრულებით 1996 წლის 5 ივისის ხელშეკრულებით გათვალისწინებულმა დასაბრუნებულმა ვალმა ამ პერიოდისათვის შეადგინა 727065 ლარი, რომლის დაფარვაც უნდა მომხდარიყო 1997 წლის 18 მარტამდე.

1997 წლის 16 ოქტომბერს შპს “მ-ს”, შპს “ბ-სა” და სს “კ-ს” შორის დაიდო შეთანხმება და შედგა ოქმი იმის შესახებ, რომ შპს “ბ-ი” ხსნიდა თავის კანდიდატურას სს “კ-ის” აქციათა 51% მართვის უფლების გადაცემის კონკურსიდან. კონკურსში შპს “მ-ის” გამარჯვების შემთხვევაში სს “რ-ი” ვალდებულებას იღებდა, 1997 წლის 16 ოქტომბრის ოქმის შესაბამისად, ნაკისრი ვალდებულებანი შეესრულებინა 1998 წლის 15 ნოემბრამდე, ანუ ხელშეკრულებაში მითითებული თანხა 500000 აშშ დოლარი უნდა ჩარიცხულიყო შპს “ბ-ის” ანგარიშზე და ამ ჩარიცხვას განახორციელებდა ფირმა “რ-ი”. მითითებული ხელშეკრულება ძალას კარგავდა, თუ შპს “მ-ი” უარს იტყოდა სს “კ-ის” აქციის 51% მართვის უფლების შეძენაზე და თუ ხელს არ მოაწერდა საქართველოს სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტროსთან შესაბამის ხელშეკრულებას. შპს “მ-ის” კონკურსში გამარჯვების და შპს “ბ-ისათვის” 500000 აშშ დოლარის გადახდისთანავე, შეთანხმების ოქმის შესაბამისად, ძალაში შევიდოდა ხელშეკრულება იურიდიული და ფაქტობრივი უფლებამოსილების შესახებ. შპს “ბ-ის” მიერ კონკურსიდან თავისი კანდიდატურის მოხსნის და შეთანხმების ოქმის პირობების შესრულების შედეგად სს “კ-ის” ვალები 827000 ლარის ოდენობით, რომელიც მას გააჩნდა შპს “ბ-ის” მიმართ, გახდებოდა სს “კ-ის” ვალი შპს “მ-ადმი” და მისი გადახდა მოხდებოდა 1997 წელის 16 ოქტომბრის ოქმის მიხედვით, რომლის შესაბამისადაც კრედიტორის შპს “ბ-ის” სრულუფლებიანი სამართალმემკვიდრე სადავო ვალდებულებებში იქნებოდა შპს “მ-ი”. სს “კ-ს” შპს “მ-ის” მიმართ წარმოეშობოდა ის ვალდებულებანი, რაც მას გააჩნდა შპს “ბ-ის” მიმართ. შეთანხმების ოქმით დაფიქსირდა, რომ შპს “ბ-ი” შპს “მ-ის” სასარგებლოდ თმობდა სს “კ-ის” ვალდებულებებს და ამისთვის მას მიღებული ჰქონდა სრულყოფილი კომპენსაცია 500000 აშშ დოლარის ოდენობით. მითითებული ხელშეკრულების ვადა ხელმოწერის დღიდან განისაზღვრა 1 წლის და 1 თვის ვადით.

ხელშეკრულების შესაბამისად შპს “ბ-მა” მოხსნა თავისი კანდიდატურა კონკურსიდან, კონკურსში გაიმარჯვა შპს “მ-მა”, ხოლო “რ-მა” ხელშეკრულებასა და ოქმში მითითებული პირობების შესაბამისად 1998 წლის 3 ივლისისათვის შეასრულა ნაკისრი ვალდებულება _ შპს “ბ-ს” გადაუხადა 500000 აშშ დოლარი, რომლის შემდეგ ხელშეკრულების თანხმად ამ ურთიერთობაში სს “კ-ის” კრედიტორი გახდა შპს “მ-ი” და მხოლოდ და მხოლოდ მას წარმოეშვა უფლება ვალის მოთხოვნისა.

საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ არასწორია საოლქო სასამართლოს მოსაზრება იმის შესახებ, რომ ვალის დაბრუნების მოთხოვნის უფლება წარმოიშვა 1998 წლის 16 ნოემბერს და თითქოს სამოქალაქო სამართლის კოდექსის (1964 წლის რედაქციით) 75-ე მუხლის შესაბამისად სარჩელის შეტანის ხანდაზმულობის ვადა გავიდა 1999 წლის 16 ნოემბერს. ასევე არასწორია საოლქო სასამართლოს მოსაზრება ზემოთ მითითებული გარემოებების გამო სასარჩელო ხანდაზმულობნის ვადის გასვლის მოტივით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის შესახებ შემდეგი საფუძვლით:

დადგენილია, რომ მხარეებს შორის 1996 წლის 5 ივლისს დადებული ხელშეკრულების შეაბამისად 1997 წლის 18 თებერვალს დაიდო გირავნობის ხელშეკრულება. 1996 წლის 5 ივლისის ხელშეკრულების შესაბამისად სესხი 350000 ლარი და მისი პროცენტი 103000 ლარი უნდა დაბრუნებულიყო 1996 წლის 20 ოქტომბრამდე. ვადის გადაცილების შემთხვევაში კი ყოველ ვადაგადაცილებულ დღეზე უნდა გადახდილიყო პირგასამტეხლო 0,5% ოდენობით.

მითითებული ხელშეკრულების შესაბამისად მოთხოვნის უფლება წარმოიშობოდა 1996 წლის 20 ოქტომბრიდან და ძველი სამოქალაქო კოდექსის 75-ე მუხლის შესაბამისად სარჩელის წარდგენის ხანდაზმულობის ვადა გავიდოდა 1997 წლის 20 ოქტომბერს.

ვიდრე სარჩელის წარდგენის ხანდაზმულობის ვადა გავიდოდა, მხარეებმა 1997 წლის 18 თებერვალს ურთიერთშორის დადეს გირავნობის ხელშეკრულება, რომლითაც 1996 წლის 5 ივლისის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ვალის დაბრუნების უზრუნველყოფის მიზნით გირაოში ჩადო სს “კ-ის” ქონება. ამ ხელშკერულებით 1996 წლის 5 ივლისის ხელშეკრულების შესრულების გათვალისწინებული ვადა, ნაცვლად 1996 წლის 20 ოქტომბრისა, განისაზღვრა ახალი ვადით _ 1997 წლის 18 მარტით, ანუ 1997 წლის 18 მარტიდან წარმოეშობოდათ ხელშეკრულების მონაწილეებს 1996 წლის 5 ივლისის ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულების შესრულების მოთხოვნის უფლება და გადახდის მოვალეობა. ამ დროისათვის მოქმედი სამოქალაქო კოდექსის 75-ე მუხლის შესაბამისად სარჩელის წარდგენის ხანდაზმულობის ვადა ერთ წელს შეადგენდა, ანუ სარჩელის წარდგენის ხანდაზმულობის ვადა გავიდოდა 1998 წლის 18 მარტს.

1997 წლის 25 ნოემბრიდან მოქმედება დაიწყო ახალმა სამოქალაქო კოდექსმა, რომლის 129-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად სახელშეკრულებო მოთხოვნებზე ხანდაზმულობის ვადამ შეადგინა სამი წელი.

ამავე კოდექსის 1507-ე მუხლის მეორე ნაწილის შესაბამისად იმ ურთიერთობების მიმართ, რომლებიც წარმოიშვა სამოქალაქო კოდექსის ძალაში შესვლამდე, ამ კოდექსის ნორმები გამოიყენება 1997 წლის 25 ნოემბრიდან წარმოშობილი უფლებებისა და მოვალეობების მიმართ.

დადგენილია, რომ შპს “ბ-ს” სს “კ-ისათვის” მოთხოვნის უფლება ვალის დაბრუნების შესახებ, 1996 წლის 5 ივლისისა და 1997 წლის 18 თებერვლის ხელშეკრულებებიდან გამომდინარე, წარმოეშობოდა 1997 წლის 18 მარტიდან და ამ უფლებით ისარგებლებდა ერთი წლის მანძილზე _ 1998 წლის 18 მარტამდე, მაგრამ 1997 წლის 25 ნოემბრიდან სამოქალაქო კოდექსის 129-ე მუხლის მეორე ნაწილის შესაბამისად სარჩელის წარდგენის ხანდაზმულობის ვადა გაიზარდა რა 3 წლამდე, თავისთავად ცხადია, მხარეს 1997 წლის 25 ნოემბრიდან წარმოეშვა უფლება სარჩელის შეტანისა ამ უფლების წარმოშობიდან 3 წლიან ვადაში. აქედან გამომდინარე, 1997 წლის 25 ნოემბრიდან წარმოშობილი უფლება-მოვალეობების მიმართ, ანუ სარჩელის წარდგენის უფლების მიმართ ამ დავაზე საოლქო სასამართლოს ძველი კოდექსის ნორმები კი არ უნდა გაევრცელებინა, არამედ უნდა გაევრცელებინა ახალი ნორმა, რომლის შესაბამისადაც სარჩელის შეტანის ხანდაზმულობის ვადა 3 წლით განისაზღვრება.

“რ-ის” მიერ შპს “ბ-ისათვის” სს “კ-ის” ვალის დასაფარად უკანასკნელი თანხის ჩარიცხვა შპს “მ-ის” სასარგებლოდ მოხდა 1998 წლის 3 ივლისს, ანუ მანამ, სანამ გავიდოდა 1996 წლის 5 ივლისისა და 1997 წლის 18 თებერვლის ხელშეკრულებების შესაბამისად სარჩელის წარდგენის ხანდაზმულოის ვადა (როგორც ზემოთ აღინიშნა, სარჩელის წარდგენის ხანდაზმულობის ვადა გადიოდა 2000 წლის 18 მარტს), 1997 წლის 16 ოქტომბრის ოქმით და ხელშეკრულებით ახლებურად განისაზღვრა ვალის დაბრუნების მოთხოვნის ვადა. კერძოდ, ამ ხელშეკრულებაში მიეთითა, რომ გარიგებაში კრედიტორის ცვლილება ძალაში შევიდოდა მასში მითითებული პირობების შესრულებიდან. ეს პირობა კი შესრულდა 1998 წლის 3 ივლისს და ამავე ხელშეკრულების და ოქმის შესაბამისად ახალ კრედიტორს ვალის დაბრუინების მოთხოვნის უფლება წარმოეშობოდა 1998 წლს 3 ივლისიდან და სარჩელის შეტანის ხანდაზმულობის ვადა არ გავიდოდა 2001 წლის 3 ივლისამდე.

მოცემულ შემთხვევაში მოსარჩელემ შეიტანა რა სარჩელი 2000 წლის 3 ოქტომბერს, ცხადია, სარჩელის შეტანის ხანდაზმულობის ვადა არ დაურღვევია და სასამართლოს უფლება არ ჰქონდა ამ მოტივით უარი ეთქვა საჩელის დაკმაყოფილებაზე.

მართალია, ვალდებულების მონაწილე პირის შეცვლა არ იწვევს სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადის შეცვლას და მხარეთა შეთანხმებით სასარჩელო ხანდაზმლობის ვადებისა და მათი გამოთვლის წესის შეცვლა დაუშვებელია, მაგრამ მოცემულ შემთხვევაში მხარეებს შორის ახალი ხელშეკრულების დადებას ჰქონდა ადგილი, რომლითაც ხანდაზმულობის ვადები და მათი გამოთვლის წესის შეცვლას კი არ ჰქონია ადგილი, არამედ ახლებურად განისაზღვრებოდა ვალდებულების შესრულების ვადები.

საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ საოლქო სასამართლომ მოცემული დავის გადაწყვეტის დროს არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა, გამოიყენა კანონი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა და არასწორად განმარტა კანონი.

პალატას ასევე მიაჩნია, რომ შეუძლებელია კასატორის მოთხოვნის, სარჩელის ნაწილობრივ (კერძოდ, 500000 აშშ დოლარის მოთხოვნის ნაწილში), დაკმაყოფილება, რადგან მოცემულ შემთხვევაში საოლქო სასამართლოს მიერ სარჩელი არ დაკმაყოფილდა სარჩელის შეტანის ხანდაზმულობის ვადის გასვლის მოტივით და საოლქო სასამართლოს საფუძვლიანად არ გამოუკვლევია ის ფაქტები და მტკიცებულებები, რომლებიც საფუძველად უდევს სასარჩელო მოთხოვნას.

სარეზოლუციო ნაწილი:

საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო და სამეწარმეო საქმეთა კოლეგიის 2001 წლის 23 აპრილის გადაწყვეტილება ამ საქმეზე გაუქმდეს და საქმე ხელახლა განხლვისათვის დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს შესაბამის კოლეგიას.

განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.