¹ 3კ/705-01 5 სექტემბერი, 2001 წ., ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: მ. წიქვაძე (თავმჯდომარე)

ლ. გოჩელაშვილი, რ. ნადირიანი

დავის საგანი: დაგირავებული საგნის დაბრუნება.

აღწერილობითი ნაწილი:

ნ. კ-ძემ 2000 წლის 3 ივნისს დ. ბ-შვილის წინააღმდეგ სარჩელით მიმართა თელავის რაიონულ სასამართლოს.

მოსარჩელემ მიუთითა, რომ დ. ბ-შვილმა მას ნდობის ბოროტად გამოყენებით და მოტყუებით გამოსძალა 2250 აშშ დოლარი.

აღნიშნული გამოიხატა შემდეგში: დ. ბ-შვილმა იცოდა, რომ ნ. კ-ძეს ესაჭიროებოდა ფული და ასესხა 1500 აშშ დოლარი 15%-ის სარგებლით. 1999 წლის 30 აგვისტოს, ნოტარიუსთან გააფორმებინა სესხის და გირავნობის ხელშეკრულება 3000 აშშ დოლარზე. გირაოში მსესხებელს ჩაადებინა 7000 აშშ დოლარად ღირებული ავეჯი, რომელიც 3000 აშშ დოლარად შეაფასა.

1999 წლის ოქტომბერში ეს ავეჯი ხელშეკრულების მოთხოვნის საწინააღმდეგოდ მოქალაქე მ. ლ-შვილთან გადაიტანა და აუდიტს შეაფასებინა 2000 აშშ დოლარად.

მოსარჩელემ მოითხოვა დ. ბ-შვილისათვის 2250 აშშ დოლარის დაკისრება, გირავნობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობა და ავეჯის დაბრუნება. გარდა ამისა, მოსარჩელემ მოითხოვა გონივრულ ფარგლებში მორალური ზიანისათვის ფულადი ანაზღაურება.

დ. ბ-შვილმა სარჩელი არ ცნო და მიუთითა, რომ მან მოსარჩელეს 1999 წლის 30 აგვისტოს სარგებლის გარეშე ასესხა 3000 აშშ დოლარი. ამ ხელშეკრულების უზრუნველყოფის მიზნით მან და ნ. კ-ძემ ურთიერთშორის გააფორმეს გირავნობის ხელშეკრულება. გირაოში ჩაიდო ნ. კ-ძის კუთვნილი ავეჯი, რომელიც თავდაპირველად მის მესაკუთრესთან ინახებოდა, მაგრამ როცა მან შეიტყო, რომ სხვა ვალების დაფარვის მიზნით ნ. კ-ძე ყიდდა თავის ნივთებს და მათ შორის მითითებულ ავეჯსაც, მოითხოვა თავისთან გადატანა, რაზეც ნ. კ-ძე დაეთანხმა. აღნიშნულის შემდეგ გირაოთი დატვირთული ავეჯი მან გადაიტანა ახლობლის ე. ლ-შვილის სახლში.

თელავის რაიონული სასამართლოს 2000 წლის 15 სექტემბრის გადაწყვეტილებით სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

რაიონულმა სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ მხარეებს შორის 1999 წლის 30 აგვისტოს კანონის დაცვით გაფორმდა გირავნობის ხელშეკრულება, მათ შორის დადებული 3000 აშშ დოლარის სესხის ხელშეკრულების უზრუნველყოფის მიზნით. გირავნობის საგანს წარმოადგენდა ნ. კ-ძის კუთვნილი ავეჯი. რაიონულმა სასამართლომ ასევე მიიჩნია, რომ ურთიერთგაქვითვის პრინციპიდან გამომდინარე კრედიტორის მიერ კანონის დაცვით მოხდა ავეჯის რეალიზაცია და მოთხოვნის დაკმაყოფილება.

გირავნობის ხელშეკრულების ბათილობისა და მორალური ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნა მოსარჩელემ სასამართლო პროცესზევე მოხსნა.

ნ. კ-ძემ 2000 წლის 3 ოქტომბერს სააპელაციო საჩივრით მიმართა თბილისის საოლქო სასამართლოს.

აპელანტმა მოითხოვა თელავის რაიონული სასამართლოს 2000 წლის 15 სექტემბრის გადაწყვეტილების გაუქმება, 1999 წლის 30 აგვისტოს შედგენილი გირავნობის ხელშეკრულების უკანონოდ ცნობა, დ. ბ-შვილისათვის 2250 აშშ დოლარის გადასახდელად დაკისრება და ავეჯის დაბრუნება. გარდა ამისა, მოითხოვა პოლიციის თანამშრომელ ო. ლ-შვილისაგან და ნოტარიუს ბ-შვილისაგან მორალური ზიანის ანაზღაურება 30000 ლარის ოდენობით იმ მოტივით, რომ ნოტარიუსმა ხელი შეუწყო დ. ბ-შვილს გირაოს ხელშეკრულების გაფორმებაში, ხოლო პოლიციის თანამშრომლებმა ავეჯის გადატანაში.

2001 წლის 4 მაისს თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატამ სააპელაციო საჩივარი არ დააკმაყოფილა და უცვლელად დატოვა ამ საქმეზე რაიონული სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილება.

სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია ფაქტობრივი გარემოებები: ნ. კ-ძემ დ. ბ-შვილისაგან აიღო უპროცენტო სესხი 3000 აშშ დოლარის ოდენობით. სესხის ხელშეკრულების უზრუნველყოფის მიზნით 1999 წლის 30 აგვისტოს დაიდო გირავნობის ხელშეკრულება. ნ. კ-ძემ გირაოში ჩადო მისი კუთვნილი რუმინული წარმოების ავეჯი “დრუჟბა”. ხელშეკრულებით სესხის დაბრუნების ვადად განისაზღვრა 2000 წლის 31 მაისი. ნ. კ-ძემ როცა ვალი არ დაუბრუნა და დ. ბ-შვილისა და სხვა პირთა ვალების დაფარვის მიზნით შეეცადა გირაოთი დატვირთული ავეჯის რეალიზაციას, დ. ბ-შვილმა ნ. კ-ძეს მოსთხოვა დაგირავებული ნივთის შესანახად მისთვის გადაცემა. როცა დ. ბ-შვილმა თანხმობა მიიღო, მან გირაოთი დატვირთული ავეჯი გადაიტანა მისი ახლობლის ბინაში, ხოლო ვალის გადახდის ვადის გასვლის შემდეგ რეალიზაცია გაუკეთა გირავნობის საგანს და დაიკმაყოფილა მოთხოვნა.

სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ დ. ბ-შვილს ნ. კ-ძე არ მოუტყუებია; არ გაიზიარა აპელანტის მოსაზრება იმის შესახებ, რომ მან მხოლოდ 1500 აშშ დოლარი ისესხა დ. ბ-შვილისაგან და გირავნობის ხელშეკრულების გაფორმების დროს ვალად დარჩენილი ჰქონდა მხოლოდ 450 აშშ დოლარი.

სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ სამოქალაქო კოდექსის 272-ე და 274-ე მუხლების შესაბამისად მოგირავნეს უფლება ჰქონდა განეკარგა გირაოში ჩადებული ავეჯი, რადგან მოვალე სესხს არ აბრუნებდა და კრედიტორის მოთხოვნის დასაკმაყოფილებლად გირავნობის საგნის რეალიზაცია აუცილებელი იყო.

მორალური ზიანის ანაზღაურების ნაწილში მოთხოვნა სააპელაციო სასამრთლომ არ დააკმაყოფილა იმ საფუძვლით, რომ აპელანტს ამ ნაწილში პირველი ინსტანციის სასამართლოში მოხსნილი ჰქონდა მოთხოვნა.

2001 წლის 18 ივნისს ნ. კ-ძემ საკასაციო საჩივრით მიმართა საქართველოს უზენაეს სასამართლოს.

კასატორმა მოითხოვა ამ საქმეზე სააპელაციო სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება ან საქმის ხელახლა განხილვისათვის იმავე სასამართლოში დაბრუნება შემდეგი საფუძვლით:

1. კასატორს მიაჩნია, რომ ამ საქმეზე მიღებული გადაწყვეტილება კანონის დარღვევითაა გამოტანილი. მისი მოსაზრებით, სააპელაციო სასამართლომ არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა, გამოიყენა კანონი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა და არასწორად განმარტა კანონი. კასატორს ასევე მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლოს განჩინება დაუსაბუთებელია. კასატორი მიუთითებს, რომ სააპელაციო სასამართლომ დაარღვია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 377-ე მუხლის პირველი ნაწილის მოთხოვნა და სააპელაციო საჩივარი არ შეამოწმა სამართლებრივი თვალსაზრისით. მთლიანად უკანონოდ გაიზიარა რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება მაშინ, როცა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 106-ე მუხლის შესაბამისად, ნოტარიუსის მიერ გაფორმებული ხელშეკრულება არ მიეკუთვნება იმ ფაქტს, რომელიც შემოწმებას არ საჭიროებს. მისი მოსაზრებით, სააპელაციო სასამართლომ შეგნებულად დაარღვია სამოქალაქო კოდექსის მე-4 მუხლის მოთხოვნა, რადგან მისი არგუმენტები, რომელიც კანონის იმპერატიული მოთხოვნებიდან გამოდიოდა, მსჯელობის საგნად არ აქცია და არც განჩინებიდან ჩანს, თუ რით გაბათილდა მისი არგუმენტები.

2. კასატორის მოსაზრებით, საპელაციო სასამართლომ შეცვალა სარჩელის საგანი და საფუძველი, რითაც დაარღვია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 248-ე მუხლის მოთხოვნა.

3. სააპელაციო საჩივრის გადაწყვეტის დროს სასამართლომ არ გამოიყენა სამოქალაქო კოდექსის 50-ე, 54-ე, 55-ე, 254-ე, 255-ე, 624-ე, 625-ე; ნოტარიუსის შესახებ კანონის და სანოტარო მოქმედებების ჩატარების შესახებ ინსტრუქციის 1,2,5,6,18,49-ე მუხლების მოთხოვნები.

4. სააპელაციო სასამართლომ სამოქალაქო კოდექსის 272-ე და 274-ე მუხლების მოთხოვნათა საწინააღმდეგოდ დ. ბ-შვილის მოქმედება, დაგირავებული ქონების რეალიზაციის შესახებ, კანონიერად ჩათვალა მაშინ, როცა კანონის და ხელშეკრულების 2.1 მუხლის შესაბამისად ამ უფლებით მხოლოდ თვითონ სარგებლობდა.

5. კასატორის მოსაზრებით სააპელაციო სასამართლომ არასწორად მიუთითა, რომ მან ვერ წარმოადგინა სათანადო მტკიცებულებები გირავნობის ხელშეკრულების მოტყუებით დადების შესახებ.

მისი მოსაზრებით, სადავო გარიგება მოტყუებით კი არ დაიდო, არამედ უფლების ბოროტად გამოყენებით, იძულებით, რასაც ხელშეკრულების შინაარსიც ადასტურებს. მას მიაჩნია, რომ ნორმალურ პირობებში ასეთი გარიგება არ დაიდებოდა, რადგან დაგირავებული საგნის ღირებულება აშკარად შეუსაბამოა უზრუნველყოფის საშუალების ღირებულებასთან.

მისი მოსაზრებით, სააპელაციო სასამართლომ არასწორად განმარტა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის მოთხოვნა, რაც იმაში გამოიხატა, რომ სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა მისი არგუმენტები, რომლებიც კანონის იმპერატიული მოთხოვნიდან გამომდინარეობდა და დაეყრდნო ფალსიფიცირებულ მტკიცებულებებს. კონკრეტულ შემთხვევაში ავეჯის ნ. კ-ძის სახლიდან გატანით შეწყდა რა გირავნობის ხელშეკრულება, სასამართლომ გაუქმებული გირავნობის ხელშეკრულებაზე დაყრდნობით მიიღო უკანონო გადაწყვეტილება.

სამოტივაციო ნაწილი:

საკასაციო პალატა საკასაციო საჩივრის ფარგლებში გაეცნო საქმის მასალებს, მოისმინა მხარეთა განმარტებანი და მიაჩნია, რომ საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს.

სააპელაციო სასამართლოს დადგენილად აქვს მიჩნეული, რომ ნ. კ-ძემ დ. ბ-შვილისაგან აიღო უპროცენტო სესხი 3000 აშშ დოლარის ოდენობით. სესხის დაბრუნების ვადად განისაზღვრა 2000 წლის 31 მაისი.

1999 წლის 30 აგვისტოს იმავე მხარეებს შორის ზემოთ მითითებული სესხის ხელშეკრულების უზრუნველსაყოფად გაფორმდა გირავნობის ხელშეკრულება. ნ. კ-ძემ გირაოში ჩადო მისი კუთვნილი ავეჯი, რომელიც შეფასდა 3000 აშშ დოლარად. სესხად 3000 აშშ დოლარის მიღების ფაქტი დადასტურებული იქნა ზემოთ მითითებული გირავნობის ხელშეკრულებაშიც.

სააპელაციო სასამართლომ ასევე დადგენილად მიიჩნია ფაქტი იმის შესახებ, რომ დ. ბ-შვილმა დაგირავებულ ქონებას 2000 წლის აგვისტოში, ანუ ხელშეკრულების ვადის გასვლის შემდეგ გაუკეთა რეალიზაცია და დაიკმაყოფილა მოთხოვნა.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მეორე ნაწილის შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დამატებითი და დასაბუთებული პრეტენზია. მოცემულ შემთხვევაში კასატორის მიერ წამოყენებული პრეტენზია არ წარმოადგენს არც დამატებით და არც დასაბუთებულ პრეტენზიას და ამ საქმეზე სააპელაციო სასამართლოს მიერ მიღებული განჩინების გაუქმების საფუძველი ვერ გახდება შემდეგ გარემოებათა გამო:

1. არასწორია კასატორის მოსაზრება იმის შესახებ, რომ თითქოს სააპელაციო სასამართლომ არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა; გამოიყენა კანონი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა და არასწორად განმარტა კანონი.

სააპელაციო სასამართლომ მითითებული საქმის განხილვის დროს სამოქალაქო კოდექსის 272-ე და 274-ე მუხლების შესაბამისად სწორად გადაწყვიტა დავა. სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა, რომ მოგირავნეს, მაშინ, როცა დამგირავებელი არ აბრუნებდა სესხს, უფლება ჰქონდა დაგირავებული საგნის რეალიზაციით დაეკმაყოფილებინა მოთხოვნა.

საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ ასევე არასწორია კასატორის მოსაზრება იმის შესახებ, თითქოს სააპელაციო სასამართლოს განჩინება დაუსაბუთებელია. ასევე არასწორია კასატორის მოსაზრება, თითქოს სააპელაციო სასამართლომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 377-ე მუხლის პირველი ნაწილის მოთხოვნათა საწინააღმდეგოდ მისი სააპელაციო საჩივარი არ შეამოწმა სამართლებრივი თვალსაზრისით და უკანონოდ გაიზიარა რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება.

საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლომ რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 374-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად შეამოწმა სააპელაციო საჩივრის ფარგლებში, როგორც ფაქტობრივი თვალსაზრისით (როცა დადასტურებულად მიიჩნია ფაქტი სესხის და გირავნობის შესახებ), ისე სამართლებრივი თვალსაზრისით (როცა კანონიერად მიიჩნია სესხის უზრუნველყოფის საშუალებად გირაოში ავეჯის ჩადება და სესხის დაუბრუნებლობის გამო მოგირავნეს მიერ გირაოს საგნის რეალიზაცია და ამით კრედიტორის მოთხოვნის დაკმაყოფილება).

კასატორის მოსაზრების საწინააღმდეგოდ სააპელაციო სასამართლოს თავის განჩინებაში არსად არ მიუთითებია, რომ ნოტარიულად გაფორმებული ხელშეკრულება წარმოადგენდა ისეთ ფაქტს, რომელიც არ საჭიროებდა მტკიცებას.

სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა, რომ სადავო ხელშეკრულება გაფორმებული იყო სანოტარო წესით. მას იგი ნამდვილად მიაჩნდა, რადგან აპელანტმა ვერ წარმოადგინა იმის დამადასტურებელი მტკიცება, რომ ამ გარიგების დადების დროს ადგილი ჰქონდა მოტყუებას. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის შესაბამისად, ამის მტკიცების ტვირთი აპელანტს აწევს.

სააპელაციო სასამართლოს მიერ ზემოაღნიშნულ გარემოებაზე მითითება არ ნიშნავს იმას, რომ ნოტარიუსის მიერ დამოწმებული ხელშეკრულება სააპელაციო სასამართლომ მიიღო ისეთ ფაქტად, რომელიც არ საჭიროებდა მტკიცებას.

ასევე არასწორია კასატორის მითითება იმის შესახებ, რომ თითქოს სააპელაციო სასამართლომ შეგნებულად დაარღვია სამოქალაქო კოდექსის მე-4 მუხლის მოთხოვნა, რაც თითქოს იმაში გამოიხატა, რომ სააპელაციო სასამართლომ მისი არგუმენტები, რომელიც კანონის იმპერატიული ნორმებიდან გამომდინარეობდა, მსჯელობის საგნად არ აქცია და განჩინებიდან არ ჩანს, თუ რით გააბათილა ისინი სააპელაციო სასამართლომ.

კასატორი არ მიუთითებს, სააპელაციო სასამართლომ კანონის იმპერატიული ნორმებიდან გამომდინარე მისი რომელი არგუმენტი არ გახადა მსჯელობის საგნად, მაგრამ, სასამართლოს თუნდაც არ ექცია მსჯელობის საგნად აპელანტის არგუმენტები, იგი სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-4 მუხლის მოთხოვნას მაინც ვერ დაარღვევდა, რადგან მითითებული მუხლი მხარეთა შეჯიბრებითობის პრინციპებს არეგულირებს და მიუთითებს, რომ მხარეები სარგებლობენ თანაბარი უფლებებითა და შესაძლებლობებით, დაასაბუთონ თავიანთი მოთხოვნები, უარყონ ან გააქარწყლონ მეორე მხარის მიერ წამოყენებული მოთხოვნები, მოსაზრებები თუ მტკიცებულებები. მხარეები თვითონვე განსაზღვრავენ, თუ რომელი ფაქტები უნდა დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნებს ან რომელი მტკიცებულებით უნდა იქნეს დადასტურებული ეს ფაქტები.

მოცემულ შემთხვევაში დადგენილია, რომ მხარეებს, როგორც პირადად, ისე წარმომადგენელთა მეშვეობით, სააპელაციო სასამართლომ ყველა საშუალება შეუქმნა მითითებულ უფლებათა განსახორციელებლად, მაგრამ თუ კი აპელანტმა ვერ დაასაბუთა თავისი მოთხოვნა ან ვერ გააქარწყლა მეორე მხარის მიერ წარმოდგენილი მოსაზრება თუ მტკიცებულებები, აღნიშნული არ წარმოადგენს სააპელაციო სასამართლოს მიერ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-4 მუხლის დარღვევას, რადგან მართლმსაჯულება სამოქალაქო საქმეებზე ხორციელდება პროცესში მონაწილე ყველა პირის თანასწორუფლებიანობის საფუძველზე.

2. არასწორია კასატორის მითითება იმის შესახებ, რომ თითქოს სააპელაციო სასამართლომ შეცვალა სარჩელის საგანი, საფუძველი და თითქოს დაარღვია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 248-ე მუხლის მოთხოვნა.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 248-ე მუხლის შესაბამისად, სასამართლოს უფლება არა აქვს მიაკუთვნოს თავისი გადაწყვეტილებით მხარეს ის, რაც მას არ მოუთხოვია ან იმაზე მეტი, ვიდრე ის მოითხოვდა.

მოცემულ შემთხვევაში აპელანტი მოითხოვდა ამ საქმეზე რაიონული სასამართლოს 2000 წლის 15 სექტემბრის გადაწყვეტილებისა და 1999 წლის 30 აგვისტოს გირავნობის ხელშეკრულების გაუქმებას; დ. ბ-შვილისათვის 2250 აშშ დოლარის გადასახდელად დაკისრებას და ავეჯის დაბრუნებას; სასამართლო ხარჯების დ. ბ-შვილისათვის დაკისრებას და მორალური ზიანისათვის 30000 ლარის ანაზღაურებას.

მოცემულ შემთხვევაში სააპელაციო სასამართლომ თავისი 2001 წლის 4 მაისის განჩინებით ნ. კ-ძის სააპელაციო საჩივარი არ დააკმაყოფილა.

საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ ზემოთ მითითებული განჩინებით სააპელაციო სასამართლოს მხარისათვის არ მიუკუთვნებია ის, რაც მას არ უთხოვია ან იმაზე მეტი, ვიდრე ის მოითხოვდა. აღნიშნული განჩინება არ მიუთითებს იმაზე, რომ სააპელაციო სასამართლომ შეცვალა სარჩელის საგანი, საფუძველი ან მხარეს მიაკუთვნა ის, რაც მას არ უთხოვია ან იმაზე მეტი, ვიდრე ის მოითხოვდა.

3. არასწორია კასატორის მოსაზრება იმის შესახებ, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ სამოქალაქო კოდექსის 50-ე, 54-ე, 55-ე, 254-ე, 255-ე, 624-ე, 625-ე; ნოტარიუსის შესახებ ინსტრუქციის 1,2,5,6,18,19,49-ე მუხლების მოთხოვნების გამოუყენებლობის გამო ამ საქმეზე მიღებულია არასწორი გადაწყვეტილება.

კასატორის მიერ ზემოთ აღნიშნული ნორმების მითითება მხოლოდ ფორმალურ ხასიათს ატარებს და კავშირი არა აქვს განსახილველ საქმესთან. ასე მაგალითად: სამოქალაქო კოდექსის 50-ე მუხლი გარიგების ცნების რაობას განსაზღვრავს. სააპელაციო სასამართლო არ იყო ვალდებული და არც საჭიროება მოითხოვდა, განემარტა მითითებული მუხლის მოთხოვნები. სამოქალაქო კოდექსის 54-ე მუხლი მიუთითებს მართლსაწინააღმდეგო და ამორალურ გარიგებაზე. მოცემულ შემთხვევაში მხარეებს შორის დადებული გარიგება სესხის და გირავნობის შესახებ არც ამორალური და არც მართლსაწინააღმდეგო არ ყოფილა, რადგან გარიგება არც ზნეობის ნორმებს ეწინააღმდეგებოდა და არც კანონით დადგენილ ნორმებს. აქედან გამომდინარე, ცხადია, სააპელაციო სასამართლო მოცემული დავის გადაწყვეტის დროს სამოქალაქო კოდექსის 54-ე მუხლს ვერ გამოიყენებდა. სამოქალაქო კოდექსის 55-ე მუხლი ძალაუფლების ბოროტად გამოყენებით დადებული გარიგების ბათილობის წესს განსაზღვრავს. ძალაუფლების ბოროტად გამოყენებაში იგულისხმება შესრულებასა და ანაზღაურებას შორის აშკარა შეუსაბამობა, საბაზრო ძალაუფლების, მეორე მხარის მძიმე მდგომარეობის გამოყენებით და გამოუცდელობით, მაგრამ მოცემულ შემთხვევაში გარიგების მხარეები არ ხასიათდებოდნენ რა ზემოთ მითითებული ნიშნებით და არც გარიგებით შესრულებასა და ანაზღაურებას შორის არ იყო აშკარა შეუსაბამობა, ცხადია, ამ ნორმას სააპელაციო სასასართლო ვერ გამოიყენებდა. სამოქალაქო კოდექსის 254-ე მუხლი გირავნობის ცნებას განსაზღვრავს, ხოლო 255-ე მუხლი მოძრავი ნივთის და ფასიანი ქაღალდის დაგირავების წესს. სააპელაციო სასამართლომ თავის განჩინებაში, მართალია, კონკრეტულად არ მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 254-ე, 255-ე მუხლებზე, მაგრამ განჩინებაში როცა აღნიშნა, რომ გირავნობა ნამდვილი იყო, თავისთავად იგულისხმა, რომ მხარეებს შორის დადებული გირავნობის ხელშეკრულება აკმაყოფილებდა მითითებული მუხლების მოთხოვნებს. საქმეში წარმოდგენილი ხელშეკრულების შესაბამისად, სამოქალაქო კოდექსის 254-ე და 255-ე მუხლების მოთხოვნათა დაცვით დაგირავებული იყო ისეთი ნივთი, რომლის გადაცემაც სხვა პირისათვის დასაშვები იყო და შეიძლება გამოყენებულიყო მოთხოვნის უზრუნველყოფის საშუალებად – გირავნობა გაფორმებული იყო სანოტარო წესით, რაც ზემოთ მითითებული ნორმების შესაბამისად დასაშვები იყო.

კასატორის მიერ საკასაციო საჩივარში სამოქალაქო კოდექსის 624-ე მუხლის მითითებაც ფორმალურ ხასიათს ატარებს. მითითებული ნორმა სესხის ფორმებს განსაზღვრავს და განმარტავს, რომ იგი შეიძლება დაიდოს ზეპირად, ხოლო მხარეთა შეთანხმებით შეიძლება გამოყენებულ იქნეს წერილობითი ფორმაც.

ზეპირი ხელშეკრულების დროს მისი ნამდვილობა არ შეიძლება დადგინდეს მხოლოდ მოწმეთა ჩვენებებით.

მოცემულ შემთხვევაში სესხის ხელშეკრულება აღიარებული იყო რა წერილობით გაფორმებულ გირავნობის ხელშეკრულებაში, ცხადია, ამ ხელშეკრულების ნამდვილობა უნდა დადასტურებულიყო მხოლოდ წერილობითი მტკიცებულებით. სააპელაციო სასამართლომ ზემოთ მითითებულ ნორმაზე დაყრდნობით სწორად მიუთითა, რომ 1999 წლის 30 აგვისტოს წერილობითი გარიგებით დადასტურებული იყო კ-ძის მიერ 3000 აშშ დოლარის სესხების ფაქტი. სააპელაციო სასამართლომ სწორად ჩათვალა, რომ სესხის ხელშეკრულება მხარეებს შორის აღიარებული იყო წერილობით. სანოტარო წესით გაფორმებულ გირავნობის ხელშეკრულებაში იმის მითითება, რომ გირავნობის ხელშეკრულება იდება 1999 წლის 30 აგვისტოს მოგირავნისაგან აღებული სესხის _ 3000 აშშ დოლარის დაბრუნების უზრუნველსაყოფად და დამგირავებელი ვალდებულია აღებული სესხი დააბრუნოს 2000 წლის 31 მაისის ჩათვლით გულისხმობს, რომ ამ ხელშეკრულებით მხარეებს შორის სესხის არსებობა დაფიქსირდა წერილობითი ფორმითაც.

სააპელაციო სასამართლოს მიერ თავის განჩინებაში სამოქალაქო კოდექსის 625-ე მუხლის მიუთითებლობაც არ წარმოადგენს ამ საქმეზე მიღებული განჩინების გაუქმების საფუძველს, რადგან მითითებული მუხლი განსაზღვრავს პროცენტს სესხისათვის. ამ შემთხვევაში პროცენტიანი სესხი სახეზე არ იყო და ცხადია, ამ მუხლის გამოყენება სააპელაციო სასამართლოს არ უნდა მოეხდინა.

კასატორის მითითება, რომ სააპელაციო სასამართლომ თავისი დასკვნები არ დააფუძნა სანოტარო მოქმედებების ჩატარების შესახებ ინსტრუქციის 1,2,5,6,18,49-ე მუხლების მოთხოვნებს, ვერ გახდება განჩინების გაუქმების საფუძველი, ვინაიდან იგი არ წარმოადგენს არც დამატებით და არც დასაბუთებულ საკასაციო პრეტენზიას. მითითებული მუხლები სანოტარო მოქმედებათა ჩატარების წესებს განსაზღვრავს. ამ მიმართებით სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა ფაქტიური გარემოება იმის შესახებ, რომ სადავო გირავნობის ხელშეკრულების გაფორმების დროს ნოტარიუსის მიერ რაიმე წესის დარღვევას ადგილი არ ჰქონია.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მეორე ნაწილის შესაბამისად, საოლქო სასამართლოს კოლეგიის ან პალატის მერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა სასამართლოსათვის.

4. არასწორია კასატორის მოსაზრება, რომ სამოქალაქო კოდექსის 272-ე და 274-ე მუხლების მოთხოვნათა საწინააღმდეგოდ სააპელაციო სასამართლომ დ. ბ-შვილის მოქმედება, დაგირავებული ნივთის რეალიზაცია, კანონიერად ჩათვალა მაშინ, როცა კანონით და ხელშეკრულების 2.1 მუხლის შესაბამისად, ამ უფლებით მხოლოდ მას შეეძლო ესარგებლა.

სამოქალაქო კოდექსის 272-ე მუხლის შესაბამისად, მოგირავნის დაკმაყოფილება ხდება გირავნობის საგნის გაყიდვით ან ამ საგნის შესაბამისი სხვაგვარი რეალიზაციით. ამავე მუხლის მეორე ნაწილის შესაბამისად, მოგირავნე უფლებამოსილია მოახდინოს საგნის რეალიზაცია ფულადი მოთხოვნის მთლიანად ან ნაწილობრივ შესრულების ვადის დადგომისას, ხოლო 274-ე მუხლის შესაბამისად, გირავნობის საგნის რეალიზაციის უფლება მოგირავნეს აქვს მხოლოდ მაშინ, თუ ეს აუცილებელია მისი მოთხოვნის დასაკმაყოფილებლად.

მოცემულ შემთხვევაში კასატორმა ნ. კ-ძემ შეცდომით თავისი თავი მოგირავნედ დაიგულა. კასატორის მიერ მითითებული კანონის შესაბამისად მოპასუხე, ამ შემთხვევაში დ. ბ-შვილი, ანუ კრედიტორი უფლებამოსილი იყო, მოეხდინა დაგირავებული საგნის რეალიზაცია ფულადი მოთხოვნის მთლიანი ან ნაწილობრივი შესრულების ვადის დადგომის შემთხვევაში (სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ მოგირავნემ დაგირავებული ნივთის რეალიზაცია მას შემდეგ მოახდინა, როცა დამგირავებელმა არ შეასრულა სესხის გადახდის ვალდებულება). საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ მოგირავნის მოქმედება, მისი მოთხოვნის დაკმაყოფილების მიზნით, აუცილებლობით იყო გამოწვეული, რადგან დადგენილია, რომ დამგირავებელი სხვა ვალების დაფარვის მიზნით შეეცადა დაერღვია გირავნობის ხელშეკრულება, გაესხვისებინა გირავნობის საგანი.

კასატორი სწორად მიუთითებს, რომ ხელშეკრულების 2.1 მუხლის შესაბამისად დაგირავებული ქონების შენახვის უფლება მხოლოდ მას გააჩნდა, მაგრამ ხელშეკრულების 2.1 მუხლის შესაბამისად, მას ისიც ევალებოდა, რომ არ დაეშვა მისი განადგურება ან დაზიანება. მას შემდეგ, რაც ნ. კ-ძემ დ. ბ-შვილის ინტერესების საწინააღმდეგოდ სხვა მოვალეებისათვის ვალების გასტუმრების მიზნით გადაწყვიტა და შეუდგა დაგირავებული ნივთის გაყიდვას, თავისთავად დაარღვია ხელშეკრულების მოთხოვნა. სამოქალაქო კოდექსის 262-ე მუხლის მეორე ნაწილის შესაბამისად, თუ მოსალოდნელია, რომ დამგირავებელი თავის მოვალეობას (იგულისხმება გირავნობის საგნის შენახვის ვალდებულება) ვერ შეასრულებს, მაშინ მოგირავნეს შეუძლია მოითხოვოს საგნის გადაცემა მისთვის. მოცემულ შემთხვევაში, როცა დამგირავებელი შეეცადა დაგირავებული საგნის რეალიზაციას სხვა პირთა ვალების გასტუმრების მიზნით, მოგირავნეს წარმოეშვა გირავნობის საგნის მოთხოვნის უფლება და დ. ბ-შვილმა გამოიყენა ეს უფლება.

5. არასწორია კასატორის მოსაზრება იმის შესახებ, რომ თითქოს მას არ მოუთხოვია გირავნობის ხელშეკრულების გაუქმება მოტყუების მოტივით. საქმეში არსებული მასალებით დადგენილია, რომ კასატორი სხვადასხვა დროს გარიგების გაუქმებას მოითხოვდა იმ მოტივით, რომ დ. ბ-შვილმა იგი მოატყუა. აქედან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლო უფლებამოსილი იყო, შეემოწმებინა აღნიშნული გარემოება და ამ გარემოების არარსებობის შემთხვევაში მიეთითებინა, რომ გირავნობის ხელშეკრულების დადების დროს ადგილი არ ჰქონია მოტყუებას.

ასევე არასწორია კასატორის მითითება იმის შესახებ, რომ თითქოს გირავნობის ხელშეკრულება დაიდო უფლების ბოროტად გამოყენებით და იძულებით.

სამოქალაქო კოდექსის 85-ე მუხლის შესაბამისად, იძულებითია გარიგება, როცა გარიგების დადება ხდება გარიგების დამდები პირის იძულებით (იძულებაში იგულისხმება ძალადობა ან მუქარა). საქმის მასალებით დადგენილია, რომ მოცემულ შემთხვევაში ძალადობას ან მუქარას ადგილი არ ჰქონია. რაც შეეხება უფლების ბოროტად გამოყენებას, სამოქალაქო კოდექსის 55-ე მუხლი უფლების ბოროტად გამოყენებაში გულისხმობს საბაზრო ძალაუფლების ბოროტად გამოყენებას. საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებებით დ. ბ-შვილის მხრივ ძალაუფლების ბოროტად გამოყენების ფაქტი დაფიქსირებული არაა. იგი არანაირი საბაზრო ძალაუფლებით არ იყო აღჭურვილი და მისი მდგომარეობა ვერანაირად ვერ აიძულებდა ნ. კ-ძეს, დაედო მისთვის საზიანო გარიგება.

ასევე არასწორია კასატორის მითითება იმის შესახებ, რომ თითქოს დაგირავებული საგნის ღირებულება აშკარად შეუსაბამო იყო უზრუნველყოფის საშუალების ღირებულებასთან.

დადგენილია, რომ ავეჯი დაგირავდა 3000 აშშ დოლარის სესხის უზრუნველსაყოფად. გირავნობის საგანი მხარეთა მიერ 3000 აშშ დოლარად იქნა შეფასებული, ხოლო აუდიტის დასკვნით მისმა ღირებულებამ 2000 აშშ დოლარი შეადგინა. აქედან გამომდინარე, ცხადია, დაგირავებულ საგანსა და უზრუნველყოფის საშუალებას შორის აშკარა შეუსაბამობას ადგილი არ ჰქონია.

არასწორია კასატორის მითითება იმის შესახებ, რომ 1999 წლის ოქტომბერში, როდესაც დ. ბ-შვილმა გადაიტანა დაგირავებული ავეჯი, შეწყდა გირავნობის ხელშეკრულება და ამის შემდეგ მას არ ჰქონდა უფლება გირავნობის საგნის რეალიზაციისა.

სამოქალაქო კოდექსის 268-ე, 269-ე და 270-ე მუხლების შესაბამისად გირავნობა უქმდება, როცა გაუქმდება მოთხოვნა, რომლის უზრუნველსაყოფადაც არსებობდა იგი; როცა მოგირავნე დამგირავებელს ან მესაკუთრეს განუცხადებს, რომ იგი უარს ამბობს გირაოზე; როცა მფლობელობა დამგირავებელს უბრუნდება, თუ გირავნობა უზრუნველყოფილია მფლობელობის გადაცემით; როცა გირაო მოგირავნის საკუთრებაში გადავა.

მოცემულ შემთხვევაში არცერთ ზემოთ მითითებულ გარემოებას არ ჰქონია ადგილი. მოგირავნის მიერ შესანახად, ვადის დადგომის შემდეგ კი სარეალიზაციოდ გირავნობის საგნის დამგირავებლისაგან წაღება, მითუმეტეს, როცა დამგირავებლის მოქმედებით საფრთხე შეექმნა გირავნობის საგანს და გირავნობის ხელშეკრულების შესრულებას, არ წარმოადგენს გირავნობის ხელშეკრულების შეწყვეტას.

საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლომ სწორად მიუთითა, რომ მორალური ზიანის ანაზღაურებაზე სააპელაციო პალატა ვერ იმსჯელებდა, რადგან აპელანტმა ჯერ კიდევ რაიონულ სასამართლოში საქმის განხილვის დროს მოხსნა მოთხოვნა ამ ნაწილში.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 381-ე მუხლის შესაბამისად დავის საგნის შეცვლა ან გადიდება სააპელაციო სასამართლოში საქმის განხილვისას დასაშვებია, მაგრამ მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ მოწინააღმდეგე მხარე თანახმა იქნება ამაზე, ან სააპელაციო სასამართლო ამას მიზანშეწონილად ცნობს.

მოცემულ შემთხვევაში სააპელაციო სასამართლომ მიზანშეწონილად არ ჩათვალა დავის საგნის გაზრდა და ცხადია, არც იმსჯელა მორალური ზიანის ანაზღაურების შესახებ.

საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ საკასაციო საჩივარში მითითებული კანონის დარღვევა საფუძვლად არ უდევს სააპელაციო სასამართლოს მიერ გამოტანილ განჩინებას.

პალატას მიაჩნია, რომ კასატორის ქონებრივი მდგომარეობის გათვალისწინებით შესაძლებელია სახ.ბიუჯეტის სასარგებლოდ გადასახდელი თანხების ოდენობის შემცირება.

სარეზოლუციო ნაწილი:

საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

ნ. კ-ძის საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს.

უცვლელად დარჩეს ამ საქმეზე თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატის 2001 წლის 4 მაისის განჩინება.

ნ. კ-ძეს სახელმწიფო ბაჟის სახით გადასახდელად დაეკისროს 90 ლარი, საიდანაც 63 ლარი ჩაირიცხოს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ¹ 000141107 (კოდი 59) ანგარიშზე, ხოლო 27 ლარი სახელმწიფო ბიუჯეტში.

განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.