¹ 3კ/708-01 24 სექტემბერი, 2001 წ., ქ. თბილისი

საქართელოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: მ. წიქვაძე (თავმჯდომარე),

რ. ნადირიანი, მ. გოგიშვილი

სარჩელის საგანი: მეზობელ მიწის ნაკვეთზე არსებული საცხოვრებელი სახლის ფანჯრების ამოქოლვა, აივნის მოშლა; საეზოვე მიწის ნაკვეთის რეალურად გამოყოფა; სახლში შესასვლელის ქუჩიდან მოწყობა და მარმარილოს ქანდაკების და ქვის დაბრუნება.

აღწერილობითი ნაწილი:

1999 წლის 21 დეკემბერს ლ. ა-ძემ და ნ. გ-შვილმა ზ. მ-ძის წინააღმდეგ სარჩელით მიმართეს ქ. თბილისის დიდუბე-ჩუღურეთის რაიონულ სასამართლოს.

მოსარჩელეებმა მიუთითეს, რომ ქ. თბილისში, ... მდებარე სახლი ეკუთვნოდა ნ. ა-ძეს. მისი გარდაცვალების შემდეგ სახლთმფლობელობა გადაიფორმეს შვილებმა თ. და გ. ა-ძეებმა.

მითითებული სახლის ეზოში არსებული სახელოსნო (ლიტერ “ბ”), რომელიც გადაკეთებული იყო საცხოვრებლად, 1965 წელს დაიკანონა თ. ა-ძემ, რომლის ნაწილიც აჩუქა გ. ა-ძეს. ლიტერ “ბ” შენობის დანარჩენი ნაწილი გ. ა-ძემ მიიღო მემკვიდრეოლბით თ. ა-ძის გარდაცვალების შემდეგ.

თ. ა-ძემ 1975 წლის 11 დეკემბერს ეზოში არსებული ლიტერ “ბ” საცხოვრებელი სახლი, რომლის საერთო ფართი შეადგენდა 27.31 კვ. მეტრს, მიჰყიდა თ. ხ-შვილს, საეზოვე ნაკვეთი კი მთლიანად დარჩა გ. ა-ძის სარგებლობაში.

ეზოში არსებული ლიტერ “ა” შენობის 2/5 1994 წელს გადაფორმდა გ. კ-შვილზე, რომლის გარდაცვალების შემდეგ სახლის აღნიშნული ნაწილი მემკვიდრეობით მიიღო ნ. გ-შვილმა. ლიტერ “ა” შენობის დანარჩენი 3/5 ნაწილი სარჩელის შეტანის დროს აღრიცხულია ლ. ა-ძეზე.

ეზოში არსებული ლიტერ “ბ” შენობა თ. ხ-შვილმა 1993 წელს გაუცვალა ზ. მ-ძეს.

ზ. მ-ძემ, მიუხედავად მათი წინააღმდეგობისა, დაანგრია ლიტერ “ბ” შენობა და მის ადგილზე ააშენა ლიტერ “ბ”-სთან შედარებით დიდი მოცულობის სახლი (91.2 კვ. მეტრ მიწის ფართზე).

გარდა ამისა, მშენებლობის დროს ზ. მ-ძემ მიწაში ჩაფლო ნ. ა-ძის ნაწარმოები მარმარილოს ქანდაკება და მარმარილოს ქვა, რომელიც მათ საკუთრებას წარმოადგენდა.

მოსარჩელეებმა მიუთითეს, რომ ზ. მ-ძის მოქმედებით დაირღვა მათი უფლებები და მოითხოვეს ზ. მ-ძის სახლის ეზოში გამომავალი ფანჯრების ამოქოლვა, აივნის მოშლა, საეზოვე მიწის ნაკვეთის რეალურად გამოყოფა, სახლში შესასვლელის ქუჩიდან მოწყობა და ეზოდან შესასვლელის აკრძალვა, ასევე, მარმარილოს ქანდაკების და ქვის დაბრუნება. მოსარჩელეებმა საქმის განხილვის დროს დამატებით მოითხოვეს თ. ხ-შვილზე გასხვისებული და მათი ნაგებობების შესაბამისად იდეალური წილების განსაზღვრა ისე, რომ მათ მიკუთვნებოდათ საერთო ფართის 51/58-ე ნაწილი.

მოპასუხე ზ. მ-ძემ სარჩელი ცნო მხოლოდ მარმარილოს ქანდაკების და ქვის დაბრუნების ნაწილში. დანარჩენ ნაწილში სარჩელი არ ცნო და მიუთითა, რომ მან ეზოში არსებული ლიტერ “ბ” სახლი 1993 წლის 29 მაისს გაფორმებული ხელშეკრულებით მიიღო თ. ხ-შვილისაგან. ხელშეკრულებაში მითითებულია, რომ აღნიშნული სახლი მდებარეობს 578 კვ. მიწის ფართობზე.

ქ. თბილისის ჩუღურეთის რაიონის გამგეობის 1993 წლის 16 ივნისის გადაწყვეტილებით მას ნება დაერთო ლიტერ “ბ” ძველი ნაგებობის დანგრევისა და სათანადო პროექტით ახალი საცხოვრებელი სახლის აგებისა, იმ პირობით, რომ სახლის მშენებლობის საკითხი გადაწყვეტილიყო სასამართლოს მეშვეობით, ვინაიდან აღნიშნულ მშენებლობაზე წინააღმდეგი იყო თანამესაკუთრე ლ. ა-ძე. ვინაიდან თბილისის ჩუღურეთის რაიონის სასამართლოს 1994 წლის 11 იანვრის გადაწყვეტილებით არსებული პროექტის შესაბამისად, ნება მიეცა მას ძველი ლიტერ “ბ” სახლის დანგრევისა და მის ადგილზე ახლის აშენებისა. მიაჩნია, რომ მის მიერ დაცულია ყველა პირობა, სახლის პროექტი შეთანხმებულია სათანადო კომპეტენტურ ორგანოებთან და მისი სახლი არ ზღუდავს მოსარჩელეთა უფლებებს.

ქ. თბილისის დიდუბე-ჩუღერეთის რაიონული სასამართლოს 2000 წლის 27 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით ზ. მ-ძეს დაევალა მარმარილოს ქვისა და ქანდაკების დაბრუნება. სარჩელი არ დაკმაყოფილდა ფანჯრების ღიობების ამოქოლვის, აივნის მოშლის და ...-ის ქუჩიდან შესასვლელის მოწყობის ნაწილში, ხოლო საერთო საკუთრებაში არსებული 578 კვ. მეტრი მიწა მხარეებს შორის გაყოფილ იქნა იდეალური წილების შესაბამისად ინდივიდუალურ საკუთრებაში არსებული ფართების მიხედვით: ნ. გ-შვილს გამოეყო საერთო ფართის 88/578, ლ. ა-ძის – 132/578, ხოლო ზ. მ-ძეს – 60/578 ნაწილი.

ლ. ა-ძის და ნ. გ-შვილის სააპელაციო საჩივრის საფუძველზე საქმე განიხილა თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატამ, რომელმაც 2001 წლის 17 აპრილის გადაწყვეტილებით გააუქმა რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება საერთო სარგებლობის მიწის ნაკვეთზე იდეალური წილების განსაზღვრის ნაწილში და მოსარჩელეს უარი უთხრა სარჩელზე მიწის ნაკვეთის სარგებლობის უფლებით რეალურად გაყოფის ნაწილში, ხოლო დანარჩენ ნაწილში რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება უცვლელად დატოვა.

სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა, რომ სასამართლომ ფაქტობრივად არ მოახდინა ეზოს გაყოფა, მხარეებს მიაკუთვნა მათი სახლების ქვეშ არსებული ფართი, რაც მოსარჩელეებს არ მოუთხოვიათ. ამით სასამართლომ დაარღვია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 248-ე მუხლის მოთხოვნა. სასამართლოს უფლება არ ჰქონდა მიეკუთვნებინა მხარისთვის ის, რაც მას არ მოუთხოვია.

სააპელაციო სასამართლომ ასევე მიუთითა, რომ მითითებულ მიწის ნაკვეთზე იგი ვერ იმსჯელებდა. ვინაიდან სადავო 578 კვ. მ. მიწის ფართობი არ არის რეგისტრირებული საჯარო რეესტრში და დაუდგენელია მისი სამართლებრივი სტატუსი.

სააპალაციო სასამართლომ ასევე მიუთითა, რომ საქმეში არსებული მასალებით და ექსპერტის დასკვნებით სადავო სახლი აგებული იყო პროექტის შესაბამისად და არ არღვევდა მოსარჩელეთა უფლებებს. მოსარჩელეებმა ვერ დაასახელეს, თუ რაში გამოიხატებოდა მათი უფლებების დარღვევა ეზოში შესასვლელის, აივანთან და ფანჯრების ღიობებთან დაკავშირებით. ამასთან, ვინაიდან ეზოს სამართლებრივი მდგომარეობა დადგენილი არ იყო და იგი ვერ ჩაითვლებოდა მოსარჩელეთა საკუთრებად, მოსარჩელეთა მოთხოვნა ეზოში გამავალი ფანჯრების ამოშენების და აივნის მოშლის თაობაზე ვერ დაკმაყოფილდებოდა.

2001 წლის 18 ივნისს ლ. ა-ძემ და ნ. გ-შვილმა საკასაციო საჩივრით მიმართეს საქართველოს უზენაეს სასამართლოს.

კასატორებმა მიუთითეს, რომ სააპელაციო სასამართლომ არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა, არასწორად განემარტა კანონი და მოითხოვეს ამ საქმეზე სააპელაციო სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილების გაუქმება და საქმის ხელახლა განხილვისათვის დაბრუნება შემდეგი საფუძვლით:

კასატორებს მიაჩნიათ, რომ სადავო მიწის ნაკვეთში მოპასუხის წილს წარმოადგენს მხოლოდ 60 კვ. მ. ფართობი მაშინ, როცა მისი სახლი განლაგებულია 93.9 კვ. მ. მიწის ფართზე, რაც ბევრად აღემატება მის კუთვნილ წილს. ამასთან, სახლი აშენებულია პროექტის დარღვევით და სასამართლოს უნდა დაეკმაყოფილებინა მათი მოთხოვნა.

ლ. ა-ძემ და ნ. გ-შვილმა დამატებით საკასაციო საჩივარში მიუთითეს, რადგან ნ. ა-ძეს მითითებული მიწის ნაკვეთი 1929 წელს მათ გადაცემული ჰქონდა აღნაგობის ხელშეკრულებით 49 წლის ვადით, რომლის ვადაც გავიდა და მხარეებმა ამ ხელშეკრულების ვადის გასვლის შემდეგაც გააგრძელეს მისი შესრულება, აღნაგობის ხელშეკრულება გაგრძელებულად ითვლება და ამ მიწის ფართის გასხვისების უფლება არავის არ ჰქონდა. კასატორებს იმის გათვალისწინებით, რომ სადავო მიწის ნაკვეთი სახელმწიფო საკუთრებად მიაჩნიათ. მიუთითებენ, რომ დავა ადმინისტრაციულია. ამასთან, მიუთითებენ, რომ ისინი მიწის ფართის გამოყოფას მოითხოვდნენ მხოლოდ სარგებლობის უფლებით.

სამოტივაციო ნაწილი:

საკასაციო პალატა საკასაციო საჩივრის ფარგლებში გაეცნო საქმის მასალებს და მიაჩნია, რომ ამ საქმეზე სააპელაციო სასამართლოს მიერ გამოტანილი გადაწყვეტილება მოსარჩელეებისათვის მიწის ნაკვეთის სარგელობის უფლებით რეალურად გაყოფის შესახებ უარის თქმის ნაწილში უნდა გაუქმდეს და ამ ნაწილში საქმე დაბრუნდეს ხელახლა განხილვისათვის, ხოლო დანარჩენ ნაწილში სააპელაციო სასამართლოს განჩინება უცვლელად უნდა დარჩეს შემდეგ გარემოებათა გამო:

რაიონული და სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებები მარმარილოს ქანდაკების და მარმარილოს ქვის დაბრუნების ნაწილში მხარეებს არ გაუსაჩივრებიათ. მათი დაბრუნება სასამართლოს მიერ სწორადაა გადაწყვეტილი და მხარეთათვის სადავოს არ წარმოადგენს.

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ფანჯრების ღიობების ამოქოლვაზე, სახლის შესასვლელის ქუჩიდან მოწყობაზე და აივნის მოშლაზე უარის თქმის შესახებ კანონიერია და უცვლელად უნდა დარჩეს შემდეგი საფუძვლით:

საქმეზე ჩატარებული ექსპერტიზის დასკვნებით დადგენილია, რომ მოდავე მხარეთა სახლები 15 მეტრზე მეტი მანძილითაა ერთმანეთისგან დაცილებული და მოპასუხის მიერ მოსარჩელეთა სახლის მხარეს არსებული ფანჯრების ღიობების და ღია აივნის არსებობა არ ლახავს მოსარჩელეთა სანიტარულ-ტექნიკურ ნორმებით გათვალისწინებულ მოთხოვნებს. ამავე დასკვნებით დადგენილია, რომ მოპასუხის სახლში შესასვლელის მოწყობა ეზოს გვერდის ავლით პირდაპირ ქუჩიდან შეუძლებელია.

აქედან გამომდინარე, ცხადია, უსაფუძვლოა კასატორთა პრეტენზია იმის შესახებ, რომ სააპელაციო სასამართლოს, მიუხედავად ექსპერტიზის დასკვნებისა, უნდა დაეკმაყოფილებინა მათი მოთხოვნა იმ საფუძვლით, რომ მოპასუხეს სახლი იმ ნაკვეთში ჰქონდა აგებული, რომლის სარგებლობის უფლებაც მხოლოდ მათ გააჩნდათ და აღნიშნული ნაკვეთი საკუთრებაში მოპასუხეს არასდროს გადაცემია.

მართალია, სადავო ნაკვეთი საჯარო რეესტრში დარეგისტრირებული არაა არც მოსარჩელეთა და არც მოპასუხის სახელზე, მაგრამ აღნიშნული არ წარმოადგენს მოსარჩელეთა მოთხოვნის (ფანჯრების ღიობების ამოქოლვა, ღია აივნის მოშლა და სახლში შესასვლელის ქუჩიდან მოწყობა), დაკმაყოლების საფუძველს, რადგან, როგორც ზემოთ აღვნიშნეთ, მოსარჩელეთა მიერ ზემოთ მითითებული გარემოებები საქმეზე ჩატარებული ექსპერტიზის დასკვნებით არ ლახავს მოსარჩელეთა სანიტარულ-ტექნიკურ ნორმებით დაცულ უფლებებს, ხოლო მოსარჩელეებმა ვერ დაამტკიცეს, რომ ფანჯრების ღიობების, ღია აივნის ან სახლში ეზოდან შესასვლელის არსებობა ლახავდა მეზობელი სახლის მესაკუთრეთა ინტერესებს.

საქმის მასალებით დადგენილია, რომ მოსარჩელეთა თავდაპირველი მოთხოვნა მიწის ნაკვეთთან დაკავშირებით გამოიხატებოდა სადავო მიწის ნაკვეთის მთლიანი სახლთმფლობელობის საკუთრებიდან მათი წილების გათვალისწინებით რეალურად გამოყოფაში. მოსარჩელეთა დამატებითი სასარჩელო განცხადებით მოთხოვნა შემდეგში გამოიხატა: სასამართლოს განესაზღვრა 1975 წელს ხ-შვილზე გასხვისებული და მოსარჩელეებზე დარჩენილი ნაგებობების იდეალური წილები, ხ-შვილზე 7/58 იდეალური წილი, ხოლო მათზე 51/58 იდეალური წილი და აღნიშნული წილების შესაბამისად მომხდარიყო ნაკვეთის რეალურად გაყოფა (აღნიშნული დამატებითი სარჩელით მოსარჩელეებმა ფაქტობრივად მოითხოვეს მათ საკუთრებაში არსებული ნაგებობების იდეალური წილის შესაბამისად მიწის ნაკვეთის რეალური გაყოფა). სააპელაციო სასამართლოში სასამართლო სხდომაზე მოსარჩელეებმა მოითხოვეს მოპასუხის მიერ აშენებული სახლის ქვეშ არსებული მიწის ფართობის მოპასუხისათვის, ხოლო დანარჩენი მიწის ფართობის მათთვის გადაცემა საკუთრების უფლებით. სასამართლო სხდომის მსვლელობის დროს აპელანტმა გ-შვილმა მოთხოვნა ეზოში გამავალი ფანჯრების ღიობის ამოქოლვის ნაწილის მოხსნა, ხოლო მათმა წარმომადგენელმა მოითხოვა სადავო მიწის ნაკვეთზე მიწათსარგებლობის წესის განსაზღვრა.

აქედან გამომდინარე, საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ მოსარჩელეთა მოთხოვნა სადავო მიწის ნაკვეთთან დაკავშირებით არათანმიმდევრულია, დაუზუსტებელია. მოთხოვნის დაუზუსტებლობას ისიც ადასტურებს, რომ კასატორებმა დამატებით საკასაციო საჩივარში მიუთითეს, რომ თითქოს ისინი სადავო მიწის ნაკვეთის მხოლოდ სარგებლობის უფლებით გამოყოფას მოითხოვდნენ.

მართალია, მოსარჩელეთა მოთხოვნა მიწის გაყოფის ნაწილში დაუზუსტებელია, მაგრამ მიუხედავად ამისა სააპელაციო სასამართლოს უფლება არ ჰქონდა მიწის ნაკვეთის შესახებ დავასთან დაკავშირებით არ მიეღო გადაწყვეტილება, არ ემსჯელა სამართლებრივი თვალსაზრისით იმ საფუძვლით, რომ მითითებული მიწა საჯარო რეესტრში არ იყო აღრიცხული.

მოცემულ შემთხვევაში სააპელაციო სასამართლომ დაარღვია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-4 მუხლის მეორე ნაწილის და 222-ე მუხლის მოთხოვნები.

მითითებული ნორმების შესაბამისად საქმის გარემოებათა გასარკვევად სასამართლოს შეუძლია, თავისი ინიციატივით მიმართოს ამ კოდექსში გათვალისწინებულ ღონისძიებებს; სასამართლოს უფლება აქვს მხარეებს მისცეს ისეთი შეკითხვები, რომელიც ხელს შეუწყობს საქმის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებათა სრულად და ზუსტად განსაზღვრას. ამ გარემოებათა დასადასტურებლად მტკიცებულებათა გამოვლენასა და სასამართლოში წარდგენას, მათი უტყუარობის გამოკვლევას.

მოცემულ შემთხვევაში მიწის ნაკვეთთან დაკავშირებით მოსარჩელეთა მოთხოვნა იყო რა ცვალებადი, სააპელაციო სასამართლო უფლებამოსილი იყო დაეზუსტებინა მოსარჩელეთა მოთხოვნა და არსებული ნორმების საფუძველზე გადაეწყვიტა დავა.

სამოქალაქო კოდექსის მე-4 მუხლის პირველი ნაწილის საფუძველზე სასამართლოს არა აქვს უფლება უარი თქვას სამოქალაქო საქმეზე მართლმსაჯულების განხორციელებაზე იმ შემთხვევაშიც, თუ სამართლის ნორმა არ არსებობს ან იგი ბუნდოვანია.

აქედან გამომდინარე, საჯარო რეესტრში სადავო მიწის ნაკვეთის რეგისტრაციის არარსებობა ურთიერთობის სამართლებრივი თვალსაზრისით მოწესრიგებაზე უარის თქმის საფუძველს არ წარმოადგენს. ამ საფუძვლით სასამართლოს მიერ გადაწყვეტილების მიუღებლობა სამოქალაქო საქმეების განხილვისას მართლმსაჯულების განხორციელებაზე უარის თქმას წარმოადგენს.

საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება სადავო მიწის ნაკვეთთან დაკავშირებით იურიდიულად დაუსაბუთებელია, რაც სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 394-ე მუხლის “ე” პუნქტის შესაბამისად ამ ნაწილში მიღებული გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძველს წარმოადგენს.

სარეზოლუციო ნაწილი:

საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე, 412-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატის 2001 წლის 17 აპრილის გადაწყვეტილება ამ საქმეზე მოსარჩელეთათვის მიწის ნაკვეთის სარგებლობის უფლებით რეალურად გაყოფაზე უსაფუძვლობის მოტივით უარის თქმის ნაწილში გაუქმდეს და ამ ნაწილში საქმე ხელახლა განხილვისათვის დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს შესაბამის პალატას.

ზემოთ მითითებული გადაწყვეტილება დანარჩენ ნაწილში დარჩეს უცვლელად.

განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.