¹3კ/764-01 21 ნოემბერი, 2001 წ., ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: მ. წიქვაძე (თავმჯდომარე),

ლ. გოჩელაშვილი,რ. ნადირიანი

სარჩელის საგანი: მესაკუთრედ ცნობა, შესყიდვის უპირატესი უფლების მინიჭება.

აღწერილობითი ნაწილი:

2000 წლის 20 აგვისტოს ამბროლაურის “რ-მა” განცხადებით მიმართა ამბროლაურის რაიონულ სასამართლოს.

განმცხადებელმა მიუთითა, რომ ქ. ამბროლაურში, ..... მდებარე, მის ბალანსზე რიცხული წიგნების ორსართულიანი სპეცმაღაზია, რომელიც ცეკავშირის გამგეობის გადაწყვეტილებით ჩარიცხული იყო გასაყიდ ობიექტთა სიაში, მეპაიეთა რწმუნებულთა კრებისა და რ-ის გამგეობის გადაწყვეტილებით მიჰყიდა “რ-ის” მუშაკ ლ. ს-ძეს. იმის გამო, რომ მითითებული შენობა არ აღმოჩნდა რეგისტრირებული ტექაღრიცხვის ბიუროში, მათ მოითხოვეს მითითებული შენობის მესაკუთრედ ცნობა.

2000 წლის 3 სექტემბერს ფირმა “თ-ის” დირექტორმა ა. გ-ძემ სარჩელით მიმართა ამბროლაურის რაიონულ სასამართლოს.

მოსარჩელემ მიუთითა, რომ 1989 წელს დააფუძნა ფირმა “თ-ი”, რომელსაც საოფისედ გამოეყო წიგნების მაღაზიის მეორე სართულზე განლაგებული 5 ოთახი, რომელიც მიტოვებული ჰქონდა ყოფილ მექანიზირებულ უბანს. მითითებული შენობის რემონტზე დახარჯა 20000 მანეთი. მისი ნებართვით ამ შენობის ორ ოთახში შემოსახლდა დაცვის პოლიცია. მოგვიანებით დაცვის პოლიციამ დროებით და მან გამგეობასთან შეთანხმებით დაიკავეს შენობის ნახევარ-ნახევარი, ხოლო შემდგომ გამგეობიდან მიღებული გადაწყვეტილების საფუძველზე, ქართველ ტრადიციონალისტთა კავშირს, რომლის რეგიონალური ორგანიზაციის თავმჯდომარე თვითონ იყო, გამოეყო ერთი ოთახი.

იგი დღემდე ფლობს მითითებულ შენობას, მაგრამ შენობა “რ-მა” მიჰყიდა კერძო პირს, რაც უკანონოდ მიაჩნია.

მოსარჩელეს სარჩელში არც მოპასუხეზე მიუთითებია და არც მოთხოვნა ჩამოუყალიბებია.

2000 წლის 29 სექტემბერს ამბროლაურის “რ-მა” სასამართლოში წარადგინა შეგეგებული სარჩელი, რომელშიც მიუთითა, რომ სადავო შენობა მის ბალანსზე იმყოფება, მის საკუთრებას წარმოადგენს და მოითხოვა შენობის მესაკუთრედ ცნობა.

სასამართლო პროცესზე ა. გ-ძემ დააზუსტა მოთხოვნა და იმის გათვალისწინებით, რომ იგი 11 წელია ფლობს მითითებულ შენობას, მოითხოვა მის მესაკუთრედ ცნობა, ამასთან წარმოადგინა ამბროლაურის “რ-ის” 1990 წლის 19 დეკემბრის განკარგულება სადავო შენობის მის სარგებლობაში გადაცემის შესახებ.

რაიონული სასამართლოს 2000 წლის 5 დეკემბრის გადაწყვეტილებით ა. გ-ძეს სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

დაკმაყოფილდა რ-ის სარჩელი და სადავო შენობის მესაკუთრედ ცნობილ იქნა ამბროლაურის რაიოკოოპერატივი. ამასთან, დადგინდა სადავო შენობაში მყოფი ორგანიზაციების გამოსახლებაც.

2001 წლის 17 იანვარს ა. გ-ძემ სააპელაციო საჩივრით მიმართა სასამართლოს, რომლითაც მოითხოვა საქმეზე მიღებული გადაწყვეტილების გაუქმება და მისი სარჩელის დაკმაყოფილება, მაგრამ შემდეგ წარადგინა მეორე სააპელაციო საჩივარი, რომლითაც მოითხოვა სადავო შენობის უპირატესი შესყიდვის უფლების მინიჭება იმ საფუძვლით, რომ იგი 10 წელზე მეტია ფლობდა მითითებულ შენობას და გამოსახლების შესახებ მიღებული გადაწყვეტილების გაუქმება.

ქუთაისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატის 2001 წლის 11 აპრილის გადაწყვეტილებით ა. გ-ძის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა. ამასთან, ცვლილება იქნა შეტანილი ამბროლაურის რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილებაში. ა. გ-ძის მოთხოვნა სადავო შენობის უპირატესი შესყიდვის უფლების მინიჭების შესახებ არ დაკმაყოფილდა უსაფუძვლობის გამო, მაგრამ ახალმა გადაწყვეტილებამ რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილებიდან ამორიცხა ის ნაწილი, რომელიც შეეხებოდა სადავო შენობიდან გამოსახლებას, დანარჩენ ნაწილში კი რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება არ Aშეცვლილა.

სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა, რომ აპელანტის მოთხოვნა, სადავო ფართის შესყიდვის უპირატესი უფლების მინიჭების შესახებ, ეყრდნობოდა “რ-ის” გამგეობის თავმჯდომარის 1990 წლის 19 დეკემბერს გაცემულ ერთადერთ წერილს, მაგრამ აღნიშნული წერილი არ იძლეოდა მითითებული შენობის ფლობის სამართლებრივ საფუძველს, რადგან იგი გაცემული იყო არაუფლებამოსილი პირის მიერ (სადავო შენობის დათმობის ნებართვის გაცემა მხოლოდ “რ-ის” საერთო კრების კომპტენეციას განეკუთვნებოდა). ამასთან, აღნიშნული შენობა ა. გ-ძეს გადაეცა “საკითხის გარკვევამდე და მისი გაძარცვა-დარბევისაგან დაცვის მიზნით”.

რაიონის საკრებულოს გამგეობის თავმჯდომარის 1993 წლის 9 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით სადავო შენობის ერთი ოთახი, მართალია, გამოეყო ამბროლაურის ტრადიციონალისტთა კავშირს, რომლის თავმჯდომარეც ა. გ-ძე იყო, მაგრამ აღნიშნული გარემოება არ მიუთითებდა იმას, რომ ოთახის გამოყოფა უფლებამოსილმა პირმა მოახდინა, ანდა მითითებული ოთახი გამოეყო ა. გ-ძეს.

აქედან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა, რომ ა. გ-ძის მიერ წარმოდგენილი მტკიცებულებები სადავო შენობის კანონიერად ფაქტობრივი ფლობის დამადასტურებელ დოკუმენტებს არ წარმოადგენდა. სააპელაციო სასამართლომ ასევე მიუთითა, რომ რაიონული სასამართლო გასცდა მოთხოვნას, როცა ამ შენობაში მყოფ პირთა გამოსახლება დაადგინა.

2001 წლის 14 ივნისს ა. გ-ძემ საკასაციო საჩივრით მიმართა საქართველოს უზენაეს სასამართლოს.

კასატორმა მოითხოვა ამ საქმეზე ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილების გაუქმება და საქმის ხელახალი განხილვის მიზნით საოლქო სასამართლოში დაბრუნება შემდეგ გარემოებათა გამო:

კასატორმა მიუთითა, რომ სააპელაციო სასამართლომ არ უარყო ამბროლაურის რაიოკოოპერატივის მიერ 1990 წლის 19 დეკემბერს წიგნების მაღაზიის შენობის სარგებლობის უფლებით გადაცემის ფაქტი. სააპელაციო სასამართლოს სადავოდ მიაჩნია მხოლოდ ის გარემოება, რომ სარგებლობის უფლება გაცემული იყო ერთპიროვნულად, ანუ “რ-ის” საერთო კრებიდან შესაბამისი გადაწყვეტილების გარეშე. კასატორს მიაჩნია, რომ სასამართლოს ამგვარი მიდგომა საკითხისადმი არ შეესაბამებოდა სამოქალაქო კოდექსის 169-ე მუხლის დისპოზიციას, იმიტომ, რომ მისთვის მნიშვნელობა არ ჰქონდა, შენობის სარგებლობის უფლებით გადაცემა ადმინისტრაციას შეთანხმებული ჰქონდა თუ არა სათანადო პირებთან. მისთვის, როგორც სამართალურთიერთობის მონაწილისათვის, მნიშვნელობა არ ჰქონდა, შენობის მფლობელობის უფლება მიცემული ექნებოდა საამისოდ უფლებამოსილი პირის თუ მისი მოადგილის მეშვეობით. მისთვის მნიშვნელობა ჰქონდა, რომ ამ დოკუმენტის საფუძველზე იგი კეთილსინდისიერად ფლობდა და სარგებლობდა 10 წლის მანძილზე სადავო შენობას. მისი მოსაზრებით, “სამომხმარებლო კოოპერაციაში გამოყენებული და ზედმეტი ძირითადი საშუალებებისა და სხვა ქონების გაყიდვის დროებითი დებულების” 3.2. პუნქტის შესაბამისად არასაჭირო ქონების შესყიდვის უპირატესი უფლება აქვს მეპაიეს, სისტემის მუშაკს და შრომით კოლექტივს, სისტემის ინდივიდუალურ და კოლექტიურ მოიჯარეებს, მაგრამ აღნიშნული არ წარმოადგენს კანონს. “ნორმატიული აქტების შესახებ” საქართველო კანონის 22-ე მუხლის შესაბამისად კანონს უპირატესი უფლება აქვს კანონქვემდებარე ნორმატიულ აქტთან შეფარდებით, ამიტომ სამოქალაქო კოდქსის 169-ე მუხლის შესაბამისად უპირატესი შესყიდვის უფლება მას უნდა მინიჭებოდა. კასატორს მიაჩნია, რომ ამ ნაწილში სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრება არ არის იურიდიულად საკმაოდ დასაბუთებული, რაც სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 394-ე მუხლის “ე” ქვეპუნქტის საფუძველზე ამ საქმეზე მიღებული გადაწყვეტილების გაუქმების აბსოლუტურ საფუძველს წარმოადგენს. მისივე მოსაზრებით, სააპელაციო სასამართლომ საქმის განხილვისას დაუშვა სამოქალაქო საპროცესო კოდესის 393-ე მუხლით გათვალისწინებული დარღვევა.

სამოტივაციო ნაწილი:

საკასაციო პალატა საკასაციო საჩივრის ფარგლებში გაეცნო საქმის მასალებს, მოისმინა მხარის განმარტება და მიაჩნია, რომ საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:

დადგენილია, რომ ა. გ-ძე სარჩელით მოითხოვდა სადავო შენობის მესაკუთრედ ცნობას. რაიონული სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილებით მისი მოთხოვნა არ დაკმაყოფილდა, უარი ეთქვა სადავო შენობის მესაკუთრედ ცნობაზე.

აღნიშნულ გადაწყვეტილებაზე 2001 წლის 17 იანვარს ა. გ-ძემ შეიტანა სააპელაციო საჩივარი, რომლითაც მოითხოვა რაიონული სასამართლოს მიერ მითითებული გადაწყვეტილების გაუქმება და თავისი სარჩელის დაკმაყოფილება, ანუ მოითხოვა სადავო შენობის მესაკუთრედ ცნობა. მითითებული სააპელაციო საჩივარი სააპელაციო სასამართლომ წარმოებაში მიიღო 2001 წლის 2 თებერვალს. სააპელაციო საჩივრის წარმოებაში მიღების შემდეგ, 2001 წლის 9 მარტს, ა. გ-ძემ ახალი სააპელაციო საჩივრით მიმართა სააპელაციო სასამართლოს, რომლითაც მოითხოვა სადავო შენობაზე უპირატესი შესყიდვის უფლების მინიჭება და შენობიდან გამოსახლების გადაწყვეტილების გაუქმება.

მეორე სააპელაციო საჩივრით აპელანტამა შეცვალა პირველ სააპელაციო საჩივარში დაყენებული მოთხოვნა და წამოაყენა ახალი მოთხოვნა, რომელიც არ გამომდინარეობდა ამ საქმეზე რაიონული სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილებიდან. მეორე სააპელაციო საჩივრის მოთხოვნა შესყიდვის უპირატესი უფლების მქონედ ცნობის ნაწილში, ფაქტობრივად წარმოადგენდა ახალ სარჩელს, რადგან იგი აბსოლუტურად განსხვავებულ მოთხოვნას აყალიბებდა.

სააპელაციო სასამართლომ წარდგენილი სააპელაციო საჩივრის საფუძველზე შეცვალა რაიონული სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილება, გადაწყვეტილებიდან ამორიცხა გამოსახლება და უარი უთხრა მოსარჩელე ა. გ-ძის მოთხოვნას შესყიდვის უპირატესი უფლების მქონე პირად ცნობის შესახებ.

მოცემულ შემთხვევაში სააპელაციო სასამართლომ დაარღვია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 364-ე და 368-ე მუხლის პირველი ნაწილის “დ” და “ვ” პუნქტების მოთხოვნა. აღნიშნული მუხლის შესაბამისად რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება მხარეებმა და დამუკიდებელი სასარჩელო მოთხოვნის უფლების მქონე მესამე პირებმა შეიძლება კანონით დადგენილ ვადაში გაასაჩივრონ საოლქო სასამართლოს სააპელაციო პალატაში, რომელიც არის სააპელაციო სასამართლო. ამ მუხლის შინაარსიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლოში საჩივრდება რაიონული სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილება. სააპელაციო პალატა განიხილავს სააპელაციო საჩივარს, რომელიც შეტანილია რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილებაზე. სააპელაციო სასამართლო არაა კომპეტენტური, განიხილოს ახალი სარჩელი, რომელიც განხილული არ ყოფილა რაიონული სასამართლოს მიერ. მოცემულ შემთხვევაში ა. გ-ძის მიერ შეტანილი სააპელაციო საჩივარი, შენობის შესყიდვის უპირატესი უფლების მინიჭების შესახებ, ახალ სარჩელს წარმოადგენდა, რომელიც რაიონულ სასამართლოს განხილული არ ჰქონდა და სააპელაციო სასამართლო უფლებამოსილი არ იყო მასთან დაკავშირებით ან მასზე დაყრდნობით მიეღო რაიმე გადაწყვეტილება, რადგან სააპელაციო საჩივარი, ფართზე უპირატესი შესყიდვის უფლების მინიჭების შესახებ ამ საქმეზე რაიონული სასამართლოს მიერ მიღებულ გადაწყვეტილებას არ შეეხებოდა. მითითებულ სააპელაციო საჩივართან დაკავშირებით სააპელაციო სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილება დაუსაბუთებულია იმ თვალსაზრისით, თუ რატომ განიხილა სააპელაციო სასამართლომ სარჩელი სააპელაციო საჩივრის ნაცვლად, ანუ სახეზეა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 394-ე მუხლის “ე” პუნქტით გათვალისწინებული პირობა: გადაწყვეტილება იმდენად დაუსაბუთებულია, რომ მისი სამართლებრივი საფუძვლების შემოწმება შეუძლებელია, რაც ყველა შემთხვევაში მიღებული გადაწყვეტილების გაუქმების აბსოლუტურ საფუძველს წარმოადგენს.

ა. გ-ძის მიერ მეორე სააპელაციო საჩივარში დაფიქსირებული მოთხოვნა, სადავო შენობის შესყიდვის უპირატესი უფლების მინიჭების შესახებ, არ წარმოადგენს არც დავის საგნის შეცვლას და არც სარჩელის საგნის გადიდებას. დავის საგნის და საფუძვლის შეცვლა ან დავის საგნის გადიდება ერთ სარჩელში მიმდინარეობს და სარჩელის შეცვლად არ ჩაითვლება მოსარჩელის მიერ სარჩელში მითითებული გარემოებების დაზუსტება, დაკონკრეტება, დამატება, სასარჩელო მოთხოვნის შემცირება ან ერთი ნივთის ნაცვლად მეორე ნივთის მიკუთვნება, ან ამ ნივთის ღირებულების ანაზღაურების მოთხოვნა, მაგრამ, როცა მოსარჩელე პირველი სარჩელისაგან სრულიად განსასხვავებულ მოთხოვნას წამოაყენებს, მოცემულ შემთხვევაში მესაკუთრედ ცნობის ნაცვლად (ამასთან, მესაკუთრედ ცნობასთან დაკავშირებით უარის თქმის გადაწყვეტილების სააპელაციო წესით არ ასაჩივრებს) შენობის უპირატესი შესყიდვის უფლების მინიჭებას მოითხოვს, ასეთი მოთხოვნა დამოუკიდებელი, ახალი სარჩელია შესაძლო სხვა, ახალ მხარეთა მონაწილეობით, რაც თავისთავად არ წარმოადგენს არც დავის საგნის შეცვლას და არც დავის საგნის გადიდებას. იგი დამოუკიდებელი სარჩელია, რომელიც განსჯადობის მიხედვით სათანადო სასამართლომ უნდა განიხილოს და აპელაციის წესით მისი განხილვა დაუშვებელია.

საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლომ უნდა დააზუსტოს სააპელაციო საჩივრის მოთხოვნა და რაიონული სასამართლოს მიერ მიღებულ გადაწყვეტლებასთან დაკავშირებით შეტანილ სააპელაციო საჩივარზე მიიღოს შესაბამისი გადაწყვეტილება, ხოლო ახალ სასარჩელო მოთხოვნასთან დაკავშირებით სათანადო მითითება მისცეს მხარეს.

სარეზოლუციო ნაწილი:

საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

გაუქმდეს მოცემულ საქმეზე ქუთაისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატის 2001 წლის 11 აპრილის გადწყვეტილება და საქმე ხელახლა განხილვისათვის დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს შესაბამის პალატას.

განჩინება საბოლოოა და არა გასაჩივრდება.