გ ა ნ ჩ ი ნ ე ბ ა

¹3კ/769 14 მარტი, 2001 წელი, ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: მ. წიქვაძე (თავმჯდომარე),

მ. გოგიშვილი, რ. ნადირიანი

დავის საგანი _ ფულადი ვალდებულების შესრულება

აღწერილობითი ნაწილი:

თურქეთის “ე-ი” ბანკის ქ. თბილისის ფილიალმა თბილისის საოლქო სასამართლოს მიმართა სარჩელით. მოსარჩელე მიუთითებდა, რომ თურქეთის “ე-ი” ბანკის ქ. თბილისის ფილიალსა და სს “თ-ს” შორის 1999 წლის 22 მაისს გაფორმდა ბანკთაშორისი საკრედიტო ხელშეკრულება. ამ ხელშეკრულების საფუძველზე მოსარჩელემ გახსნა მოპასუხეზე საკრედიტო ხაზი 1200000 აშშ დოლარის ოდენობით 180 დღის ვადით 1999 წლის 22 დეკემბრამდე. კრედიტი ატარებდა მიზნობრივ ხასიათს და გათვალისწინებული იყო მსესხებლის მიერ “ს-ოზე” გასაცემად ელექტროენერგიის ღირებულების გადასახდელად. მოსარჩელე აღნიშნავდა, რომ “ს-ოს” თავდებად დაუდგა საქართველოს ფინანსთა სამინისტრო, ხოლო თავდებობა დამოწმდა საქართველოს ეროვნული ბანკის მიერ. სესხით სარგებლობის წლიური საპროცენტო განაკვეთი შეადგენდა 18%-ს კალენდარული წლის 365 დღეზე დაანგარიშებით, ხოლო სესხის ძირითადი თანხისა და საპროცენტო თანხის დაბრუნებაზე ბანკთაშორისი საკრედიტო ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ვადების დარღვევის შემთხვევაში, მოპასუხემ ვალდებულება იკისრა გადაეხადა მოსარჩელისათვის ჯარიმა მთელი დავალიანების თანხის 0,1 %-ის ოდენობით ყოველ ვადაგადაცილებულ დღეზე.

მოსარჩელის განმარტებით, სს “თ-მა” დაარღვია აღნიშნული ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულებები: მან სესხის მხოლოდ ძირითადი თანხის ნაწილი, სულ 200000 აშშ დოლარი გადაიხადა. სესხის ძირითადი თანხის დანარჩენი ნაწილი, ისევე როგორც საპროცენტო თანხა დღემდე გადაუხდელი რჩება.

მოსარჩელემ, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 394-ე და 404-ე მუხლების თანახმად, მოითხოვა მოპასუხისათვის 1000000 აშშ დოლარის, საპროცენტო განაკვეთისა და 0,1 პროცენტის პირგასამტეხლოს დაკისრება სასამართლოს გადაწყვეტილების ძალაში შესვლამდე.

მოსარჩელემ, დაზუსტებულ სასარჩელო განცხადებაში მოითხოვა მოპასუხისათვის 1 264669,4 აშშ დოლარის დაკისრება.

მოპასუხემ თავის შესაგებელში სარჩელი ცნო 1 245 152 აშშ დოლარის ნაწილში, მაგრამ სასამართლოს სხდომაზე მან მოითხოვა სარჩელის აღიარების გაქარწყლება, რადგან ეს აღიარება იყო მისი წარმომადგენლის – იურისტის შეცდომა, რომელმაც, ასევე, ხელმძღვანელობაც შეიყვანა შეცდომაში. მოპასუხემ, ასევე, განმარტა, რომ გაცემული სესხის 1200000 აშშ დოლარის დაფარვის ვადა ჯერ არ დამდგარა, რადგან ხელშეკრულება დასრულებულად ჩაითვლება “მსესხებლის” მიერ სესხის ძირითადი თანხის და მასზე პროცენტების სრულად დაფარვის შემდეგ.

თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო და სამეწარმეო საქმეთა კოლეგიის 2000 წლის 16 აგვისტოს გადაწყვეტილებით თურქეთის “ე-ი” ბანკის სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, მოპასუხე სს “თ-ს” მოსარჩელე თურქეთის “ე-ი” ბანკის სასარგებლოდ დაეკისრა 1. 245.152 აშშ დოლარის გადახდა.

კოლეგიამ მიუთითა, რომ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 131-ე მუხლის თანახმად, “ერთი მხარის მიერ ისეთი გარემოებების არსებობის ან არარსებობის დადასტურება (აღიარება), რომელზედაც მეორე მხარე ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს, სასამართლომ შეიძლება საკმარის მტკიცებულებად ჩათვალოს და საფუძვლად დაუდოს სასამართლოს გადაწყვეტილებას”. ამავე კოდექსის 133-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით “მხარეს შეუძლია სასამართლოს მიერ გადაწყვეტილების გამოტანამდე გააქარწყლოს (უარყოს) თავისი აღიარება, თუ დაამტკიცებს, რომ ეს აღიარება იყო შეცდომის შედეგი და განპირობებული იყო ისეთი გარემოებებით, რომელიც ცნობილი გახდა მისთვის აღიარების შემდეგ”. სს “თ-მა” შესაგებელში აღიარა მოსარჩელის წინაშე დავალიანების არსებობა 1.425.152 აშშ დოლარის ოდენობით. მართალია, მოპასუხის წარმომადგენელმა გ. კ-ავამ სასამართლოს მთავარ სხდომაზე უარყო მისი მარწმუნებლის აღიარება, მაგრამ სსსკ-ის 133-ე მუხლის მოთხოვნათა შესაბამისად ვერ დაამტკიცა, რომ იგი შეცდომის შედეგი იყო, ვერ მიუთითა რაში გამოიხატა შეცდომა.

კოლეგიამ დადგენილად მიიჩნია, რომ 1999 წლის 22 მაისს დადებულ იქნა ¹036-05/99 ხელშეკრულება, რომლის 1.1 მუხლის მიხედვით “ე-ი ბანკმა” გახსნა სს “თ-ზე” საკრედიტო ხაზი 1.200.000 აშშ დოლარის ოდენობით 180 დღის ვადით 1999 წლის 22 დეკემბრამდე. აღნიშნული გარემოების გათვალისწინებით სასამართლო კოლეგიამ მიიჩნია, რომ თურქეთის “ე-ი” ბანკის სასარჩელო მოთხოვნა 1.245.152 აშშ დოლარის ანაზღაურების ნაწილში შეესაბამება საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის მოთხოვნებს, საფუძვლიანია და უნდა დაკმაყოფილდეს.

სს “თ-ის” წარმომადგენელი გ. კ-ავა საკასაციო საჩივარში მიუთითებს, რომ სასამართლო გადაწყვეტილება ღიად ტოვებს საქმის ობიექტური გადაწყვეტისათვის იმ მეტად მნიშვნელოვან საკითხს, რაც შეეხება მხარეთა შორის ნაკისრი ვალდებულებების შესრულების ვადებს. კერძოდ, მხარეთა შორის გაფორმებული 2000 წლის 22 მაისის ხელშეკრულება არ განსაზღვრავს მოვალისათვის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული თანხის გადაცემის თარიღსა და პერიოდულობას, რაც ამ კონკრეტული შემთხვევისათვის წარმოადგენს აუცილებელ პირობას, იმდენად, რამდენადაც ხელშეკრულებაში საუბარია საკრედიტო ხაზზე და არა ერთჯერად კრედიტზე, რაც გაურკვეველს ტოვებს ხელშეკრულების 1.1 მუხლში აღნიშნული 180 დღიანი ვადის ათვლის წერტილს, რადგანაც ამავე ხელშეკრულების 5.1 მუხლში ნათქვამია, რომ გაცემული სესხის ათვლისა და პროცენტების დარიცხვის თარიღად მიიჩნევა “მსესხებლისათვის” თანხის გაცემის დღე, ხოლო გაცემის დღე არ არის აღნიშნული ხელშეკრულებაში და ჩვენთვის გაუგებარი მიზეზების გამო, სასამართლო გადაწყვეტილებაც დუმს ამ საკითხზე.

კასატორი აღნიშნავს, რომ სასამართლო სხდომაზე მათ მიერ დაყენებულ იქნა შუამდგომლობა, რათა საქმეში მესამე პირად ჩართულიყო საქართველოს ფინანსთა სამინისტრო, რაც სასამართლოს მიერ არ იქნა დაკმაყოფილებული. ფინანსთა სამინისტრო წარმოადგენდა “ს-ოს” თავდებს სს “თ-ის” წინაშე, მათ შორის 1999 წლის 10 ივნისს დადებული ¹80 საკრედიტო ხელშეკრულების საფუძველზე და სს “თ-ის” მიერ თურქეთის “ე-ი” ბანკის კრედიტის დაფარვა დიდწილად დამოკიდებული იყო ფინანსთა სამინისტროს თავდებობით ნაკისრი ვალდებულების შესრულებაზე. აქედან გამომდინარე, სასამართლო ვალდებული იყო დაეკმაყოფილებინა მათი შუამდგომლობა იმდენად, რამდენადაც ეს ხელს შეუწყობდა საქმის ობიექტურ გადაწყვეტას და საერთოდ მისცემდა მათ საშუალებას დაეცვათ მათი კანონიერი ინტერესები მესამე პირებთან ურთიერთობაში.

სამოტივაციო ნაწილი:

პალატა საქმის მასალების შესწავლითა და მხარეთა განმარტებების მოსმენით მივიდა დასკვნამდე, რომ საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს, გაუქმდეს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს შემდეგ გარემოებათა გამო:

საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 131-ე, 132-ე, 133-ე მუხლები განსაზღვრავს მხარის მიერ ცალკეული მტკიცებულების, გარემოების არსებობის ან არარსებობის დადასტურების წესს. კანონმდებელი, ამ შემთხვევაში, გულისხმობს არა სარჩელის აღიარებას, არამედ ფაქტის აღიარებას, რაც დაკავშირებულია შეჯიბრებითობის პრინციპის მოქმედებასთან: თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებები, რომელზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს.

სარჩელის აღიარება, როგორც დამოუკიდებელი პროცესუალური მოქმედება, დაკავშირებულია დისპოზიციურობის პრინციპის მოქმედებასთან. სარჩელი არის აღიარების დამოუკიდებელი ობიექტი, სარჩელის აღიარება არის ნების გამოვლენა, რომელიც მიმართულია მთლიანად დავის აღმოფხვრისაკენ. მხარეებს შეუძლიათ საქმის წარმოება მორიგებით დაამთავრონ. მოსარჩელეს შეუძლია უარი თქვას სარჩელზე, ხოლო მოპასუხეს _ ცნოს სარჩელი (სსკ-ის მუხლი 3).

მტკიცებულების აღიარება შეიძლება არ ჩაითვალოს საკმარისად, რაც იმას გულისხმობს, რომ მხარის მიერ ფაქტის აღიარების პროცესუალური მნიშვნელობა უნდა შეფასდეს მისი სინამდვილესთან შესაბამისობის გათვალისწინებით. სასამართლომ აღიარებული მტკიცებულება და სხვა მტკიცებულებები, რომლებიც საქმეზეა წარმოდგენილი მაინც უნდა შეამოწმოს და ამის საფუძველზე გადაწყვიტოს აღიარებული მტკიცებულება საკმარისად უნდა ჩაითვალოს თუ არა.

სარჩელის ცნობა, როგორც ნების გამოვლენა, დამოკიდებელია მოპასუხეზე და საპროცესო კოდექსით მოპასუხე შეზღუდული არ არის მოსამზადებელ სტადიაზე სარჩელის აღიარება გააქარწყლოს მთავარ სხდომაზე. მოცემულ შემთხვევაში მხარეს არ სჭირდება იმის მტკიცება, რომ სარჩელის აღიარება იყო შეცდომის შედეგი.

მტკიცებულების აღიარება შეიძლება მოხდეს როგორც მოსარჩელის, ისე მოპასუხის მიერ, ხოლო სარჩელის აღიარება შეიძლება მოხდეს მხოლოდ მოპასუხის მიერ.

მოცემულ შემთხვევაში სასამართლო ერთმანეთისგან არ მიჯნავს მხარის მიერ მტკიცებულების აღიარებასა და სარჩელის აღიარებას. სარჩელის აღიარება სასამართლომ მიიჩნია მტკიცებულების აღიარებად, რასაც შედეგად მოჰყვა ის, რომ არ იქნა დაცული მტკიცებულებათა გამოკვლევის საპროცესო წესი, რომლის საფუძველზეც სასამართლოს შეუძლია მივიდეს ფაქტის არსებობის ან არარსებობის შესახებ უშეცდომო დასკვნამდე.

საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 105-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, თითოეული მტკიცებულება სასამართლო სხდომაზე ყოველმხრივ და ობიექტურად უნდა იქნეს განხილული.

სასამართლოს მიერ დადგენილად არის მიჩნეული, რომ 1999 წლის 22 მაისს დადებულ იქნა ხელშეკრულება 180 დღის ვადით – 1999 წლის 22 დეკემბრამდე, თუმცა აღნიშნული ხელშეკრულების ყოველმხრივი შესწავლა არ მომხდარა. სასამართლოს გადაწყვეტილებიდან შეუძლებელია პასუხი გაეცეს კითხვაზე: როგორ აისახა 1999 წლის 22 მაისის ხელშეკრულების 1.1 მუხლში საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს 1999 წლის 11 ივნისის წერილი. დროის მიხედვით უფრო ადრე დადებულ ხელშეკრულებაში შეუძლებელი იყო ასახულიყო უფრო გვიან გაცემული საგარანტიო წერილი. ასევე, კითხვას ბადებს საკითხი, თუ რატომ დადგინდა ხელშეკრულების მოქმედების ვადათ 180 დღე, როდესაც ხელშეკრულების ძალაში შესვლიდან 22 დეკემბრამდე არის უფრო მეტი დრო.

პალატა თვლის, რომ აღნიშნულ გარემოებათა გარკვევით შეიძლება გაეცეს პასუხი კითხვას, რომელსაც საკასაციო საჩივრის ავტორი აყენებს: როდის დამთავრდა ხელშეკრულების მოქმედების ვადა და როდიდან დაიწყო პირგასამტეხლოს დარიცხვა.

ასევე, შესასწავლია საქმეზე წარმოდგენილი დოკუმენტები, მხარეთა შორის არსებული მიმოწერა, გასავლის ორდერები და სხვა მტკიცებულებები, რომლებიც სასამართლოს მიერ გამოკვლეული არ არის.

აღნიშნულის გამო, პალატა თვლის, რომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილება არ არის იურიდიულად დასაბუთებული, რის გამოც იგი უნდა გაუქმდეს.

სარეზოლუციო ნაწილი:

პალატამ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

სს “თ-ის” წარმომადგენლის გ. კ-ავას საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს. მოცემულ საქმეზე გაუქმდეს თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო და სამეწარმეო საქმეთა კოლეგიის 2000 წლის 16 აგვისტოს გადაწყვეტილება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე კოლეგიას.

განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.