3კ/814-01 26 ოქტომბერი, 2001 წ., ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: მ. წიქვაძე (თავმჯდომარე),

მ. გოგიშვილი,რ. ნადირიანი

დავის საგანი: ვალდებულების დარღვევისათვის პირგასამტეხლოს გადახდევინება, ზიანის ანაზღაურება.

აღწერილობითი ნაწილი:

შპს “მ-ის” დირექტორმა მ. მ-შვილმა სარჩელით მიმართა ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს და მოითხოვა სს “ქ-ისათვის” მის სასარგებლოდ 32754,54 ლარის დაკისრება. მოსარჩელე მისი მოთხოვნის საფუძვლად მიუთითებდა, რომ 1999 წლის 4 ოქტომბერს შპს “მ-სა” და სს “ქ-ას” შორის დაიდო ხელშეკრულება, რომლის საფუძველზეც მოპასუხეს უნდა დაემზადებინა და მიეწოდებინა მოსარჩელისათვის ყოველდღიურად 5000 ცალი 100 გრ. ტევადობის მინის ბოთლი. მოსარჩელე მოპასუხეს გადაუხდიდა თითოეული ბოთლის დამზადებისათვის 0,06 ლარს. იმავე დღეს, ხელშეკრულებაზე მხარეთა ხელმოწერის შემდეგ ურთიერთსაუბარში გამოიკვეთა, რომ მოპასუხეს პროდუქციის დამზადებისათვის სჭირდებოდა სოდის შემოტანა, ასევე გაზმომარაგების საკითხების გარკვევა და სხვა, რაც გარკვეულ დროს მოითხოვდა. აღმოჩნდა, რომ მოპასუხეს შესაძლოა ვერ დაემზადებინა პროდუქცია ამ საკითხების მოგვარებამდე და რამდენადაც ეს მომენტები მხარეთა შორის ხელმოწერილ ხელშეკრულებაში არ იყო გათვალისწინებული, ასევე არ იყო გათვალისწინებული მხარეთა პასუხისმგებლობის საკითხი ნაკისრი პირობების დარღვევისათვის, პროდუქტის მიწოდების ზუსტი ვადები და სხვა, მხარეთა შეთანხმებით შედგა დაზუსტებული ხელშეკრულება ყველა აუცილებელი პირობის გათვალისწინებით.

მოსარჩელემ მიუთითა, რომ მოპასუხემ ვალდებულებები არ შეასრულა, რის გამოც შპს “მ-ი” იძულებული გახდა აღნიშნული პროდუქცია შემოეტანა ბაშკირეთიდან, რამაც გაზარდა წარმოებული პროდუქციის ხარჯები და ბიზნეს-გეგმით გათვალისწინებული მოგების დიდი ნაწილი ვერ მისცა ფირმას. საწარმომ განიცადა ზიანი 1854 ლარის ოდენობით.

აღნიშნულის გამო მოსარჩელემ მოითხოვა მოპასუხეზე 32754 ლარის დაკისრება.

მოპასუხემ სასამართლოს მიმართა შეგებებული სარჩელით. შეგებებული სარჩელის ავტორი მიუთითებდა, რომ მათ შორის 1999 წლის 4 ოქტომბერს დადებული ხელშეკრულება ცნობილ უნდა იქნეს ბათილად შემდეგ გარემოებათა გამო:

“მეწარმეთა შესახებ” კანონის 9.5 მუხლის თანახმად, თუ გარიგების კონტრაჰენტისათვის ხელშეკრულების დადებისას ცნობილი იყო საზოგადოების ხელმძღვანელობის უფლებამოსილების შეზღუდვის შესახებ, წარმოდგენილ საზოგადოებას შეუძლია ხელშეკრულების დადებიდან 18 თვის განმავლობაში განაცხადოს გარიგების ბათილობა. კანონის 9.1 მუხლის მიხედვით სააქციო საზოგადოებაში ხელმძღვანელობის უფლება აქვს დირექტორს. ამ მუხლის მეორე ნაწილით კი შესაძლოა საზოგადოების ხელძღვანელობის უფლებასოლება შეიზღუდოს სამეთვალყურეო ორგანოების ან საზოგადოების კრების აუცილებელი თანხმობის დაწესებით. კანონის 55.9 მუხლის “თ” ქვეპუნქტით ადგენს, რომ სამეურნეო დარგებისა და წარმოების სახეების წამოწყება სს დირექტორს შეუძლია განახორციელოს მხოლოდ სამეთვალყურეო საბჭოს თანხმობით. იგივე მოთხოვნა განმტკიცებულია სს “ქ-ის” წესდებითა და შინაგანაწესით.

ზემოხსენებული ხელშეკრულების დადება სწორედ დაკავშირებული იყო წარმოების ახალი სახის წამოწყებასთან, კერძოდ, “ქ-ას” უნდა დაეწყო წარმოება სააფთიაქო 100 გრამიანი შუშებისა, რომლებიც ადრე მას არასდროს არ უწარმოებია და რომლის ათვისებასაც გარკვეული მოსამზადებელი სამუშაოების ჩატარება დასჭირდა.

მოპასუხე უთითებდა, რომ ხელშეკრულების დადებისას დირექტორმა გააფრთხილა პარტნიორები, რომ ასეთი ხელშეკრულების დადების უფლებამოსილება სამეთვალყურეო საბჭოს თანხმობის გარეშე მას არ ჰქონდა.

ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს 2000 წლის 21 სექტემბრის გადაწყვეტილებით შპს “მ-ის” სარჩელი არ დაკმაყოფილდა უსაფუძვლობის გამო. სს “ქ-ის” ქარხნის შეგებებული სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ. ბათილად იქნა ცნობილი 1999 წლის 4 ოქტომბერს მოსარჩელესა და მოპასუხეს შორის დადებული ხელშეკრულება. სასამართლომ გაიზიარა შეგებებულ სარჩელში გამოთქმული მოსაზრებები.

ქუთაისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატის 2001 წლის 8 თებერვლის გადაწყვეტილებით შპს “მ-ის” სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა. გაუქმდა ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს 2000 წლის 21 სექტემბრის გადაწყვეტილება. მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა 32754,54 ლარის გადახდა. სს “ქ-ის” შეგებებულ სარჩელს უარი ეთქვა დაკმაყოფილებაზე უსაფუძვლობის გამო.

სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ სს “ქ-ამ” ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულება არ შეასრულა. პალატა მიუთითებს, რომ მხარეთა შორის არსებული ხელშეკრულების მესამე პუნქტის თანახმად ხელშეკრულების 2.2 პუნქტის დარღვევის შემთხვევაში შემსრულებელი გადაუხდის დამკვეთს ჯარიმას ხელშეკრულების საერთო თანხის 1% ყოველ ვადაგადაცილებულ დღეზე. ე.ი. სს “ქ-ა” ხელშკერულების დარღვევის ან არაჯეროვნად შესრულებისათვის ვალდებულია შპს “მ-ს” გადაუხადოს ჯარიმა. სააპელაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ მოსარჩელის მოთხოვნა საჯარიმო თანხის გადახდის შესახებ სამოქალაქო კოდექსის 417-ე 419-ე მუხლებიდან გამომდინარე საფუძვლიანია.

სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 419-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად მოსარჩელეს უფლება აქვს მოითხოვოს ზიანის ანაზღაურებაც, რაც მოცემულ შემთხვევაში მას მიადგა სხვა ქვეყნიდან პროდუქციის შემოტანის შედეგად და შეადგენს 1854,94 ლარს. აღნიშნული ზარალის ოდენობა დასტურდება საქმეზე წარმოდგენილი სამივლინებო თანხის გაანგარიშებით, სამივლინებო მოწმობით, სასტუმროს ქვითრებით და ტრანსპორტით მგზავრობის ბილეთებით.

სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება სს “ქ-ის” შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილების ნაწილში იმის გამო, რომ მხარეთა შორის არსებული 1999 წლის 4 ოქტომბრის ხელშეკრულების ბათილობის საკითხი “მეწარმეთა შესახებ” კანონის 9.5 მუხლის და 55.9 მუხლის “თ” პუნქტის საფუძველზე სრულიად დაუსაბუთებულია. საქმეში წარმოდგენილ სს “ქ-ის” წესდებით საწარმოს საქმიანობის საგანში პირდაპირ არის მითითებული, რომ მისი ძირითადი საქმიანობის სახეს წარმოადგენს ბოთლების წარმოება.

სასამართლოს განმარტებით, დაუსაბუთებელია შეგებებული სარჩელის ავტორის მტკიცება, რომ ქარხნის დირექტორმა ხელშეკრულების გაფორმებისას განუცხადა “მ-ის” ხელმძღვანელობას მისი წარმომადგენლობითი უფლებამოსილების შეზღუდვის შესახებ, რომ მათ მიერ გაფორმებულ ხელშეკრულებას არ ექნებოდა იურიდიული ძალა და მაინც მოაწერეს გარიგებას ხელი.

სასამართლოს განმარტებით, ასევე დაუსაბუთებელია შეგებებული სარჩელის ავტორის მტკიცება, რომ მოსარჩელე ვალდებული იყო წინასწარ, ვალდებულებების შეუსრულებლობის გამო მიყენებული ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნით პრეტენზიით მიემართა სს “ქ-ისათვის”. პალატის აზრით, ასეთი ვალდებულება სამოქალაქო კოდექსის მიხედვით მოსარჩელეს არ ეკისრებოდა.

კასატორი სს ,,ქ-ა” საკასაციო საჩივარში მიუთითებს იმ გარემოებაზე, რომელსაც ეფუძნებოდა მისი შეგებებული სარჩელი და შესაგებელი პირველ ინსტანციასა და სააპელაციო სასამართლოში.

კასატორი მოითხოვს გაუქმდეს ქუთაისის საოლქო სასამართლოს სააპელაციო პალატის 2001 წლის 8 თებერვლის გადაწყვეტილება და მიღებულ იქნეს ახალი გადაწყვეტილება.

სამოტივაციო ნაწილი:

პალატამ შეისწავლა საქმის მასალები და მივიდა დასკვნამდე, რომ საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო კოდექსის 417-ე მუხლის თანახმად პირგასამტეხლო _ მხარეთა შეთანხმებით დადგენილი ფულადი თანხა, მოვალემ უნდა გადაიხადოს ვალდებულების შეუსრულებლობის ან არაჯეროვნად შესრულებისათვის. ამავე კოდექსის 418-ე მუხლის მიხედვით ხელშეკრულების მხარეებს შეუძლიათ თავისუფლად განსაზღვრონ პირგასამტეხლო, რომელიც შესაძლოა აღემატებოდეს შესაძლო ზიანს. ხელშეკრულება პირგასამტეხლოს შესახებ მოითხოვს წერილობით ფორმას.

აღნიშნული ნორმების მიხედვით პირგასამტეხლო მოვალეს უპირობოდ ეკისრება. ვალდებულების დარღვევის შემთხვევაში დამრღვევმა მხარემ უპირობოდ უნდა მოახდინოს პირგასამტეხლოს გადახდა.

მოცემულ საქმეზე არსებობს მხარეთა მიერ დადებული წერილობითი გარიგება, რომელიც ვალდებულების შეუსრულებლობის შემთხვევაში ადგენს პირგასამტეხლოს. Dდადგენილია, რომ სს ,,ქ-ამ” ვალდებულება არ შეასრულა და არ მიაწოდა მოსარჩელეს ხელშეკრულებით განსაზღვრული პროდუქცია. Aარსებობს ყველა პირობა, რომ მოსარჩელის მოთხოვნა პირგასამტეხლოს დაკისრების თაობაზე დაკმაყოფილდეს.

ასევე კანონიერი და დასაბუთებულია სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება მოსარჩელისათვის ზიანის ანაზღაურების ნაწილში. სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ ზიანი მიადგა მოპასუხეს ხელშეკრულების შეუსრულებლობით, ზიანი მოვალისათვის წინასწარ იყო სავარაუდო და წარმოადგენს მოვალის მიერ ვალდებულების შეუსრულებლობის უშუალო შედეგს. სამოქალაქო კოდექსის 412-ე მუხლის თანახმად ანაზღაურებას ექვემდებარება მხოლოდ ის ზიანი, რომელიც მოვალისათვის წინასწარ იყო სავარაუდო და წარმოადგენს ზიანის გამომწვევი მოქმედების უშუალო შედეგს.

,,მეწარმეთა შესახებ” კანონის 9.5 მუხლის თანახმად, თუ გარიგების კონტრაჰენტისათვის ხელშეკრულების დადებისას ცნობილი იყო საზოგადოების ხელმძღვანელობის უფლებამოსილების შეზღუდვის შესახებ, წარმოდგენილ საზოგადოებას შეუძლია ხელშეკრულების დადებიდან 18 თვის განმავლობაში განაცხადოს გარიგების ბათილობა. იგივე წესი გამოიყენება, თუ წარმომადგენლობითი უფლებამოსილების მქონე პირი და კონტრაჰენტი განზრახ მოქმედებდნენ ერთად, რათა ზიანი მიადგეს იმ საზოგადოებას, რომელიც წარმოდგენილია წარმომადგენლით. აღნიშნული ნორმებით განსაზღვრულია ის პირობები, როდესაც წარმოდგენილ საზოგადოებას შეუძლია მიუთითოს საზოგადოების ხელმძღვანელობის უფლებამოსილების შეზღუდვაზე და ამ მოტივით მოითხოვოს გარიგების ბათილობა.

,,მეწარმეთა შესახებ” კანონის 9.4 მუხლის თანახმად წარმომადგენლობითი უფლებამოსილება მესამე პირებთან ურთიერთობაში არ შეიძლება შეიზღუდოს. D

აღნიშნულიდან გამომდინარე დირექტორის მიერ მისი უფლებამოსილების გადაცილება შეიძლება გახდეს მხოლოდ პარტნიორთა წინაშე დირექტორის პასუხისმგებლობის საფუძველი. Aასევე დირქტორის პასუხისმგებლობის საფუძველი შეიძლება გახდეს ,,მეწარმეთა შესახებ” საქართველოს კანონის 55.9 მუხლით განსაზღვრული მოთხოვნების დარღვევა.

პალატა ვერ გაიზიარებს კასატორის მოსაზრებას, რომ მოცემული ხელშეკრულება ბათილად უნდა ჩაითვალოს ,,მეწარმეთა შესახებ” კანონის 55.9 მუხლის ,,თ” ქვეპუნქტიდან გამომდინარე. პალატის აზრით, ახალი სახის ეკონომიკური საქმიანობის დაწყებად არ შეიძლება ჩაითვალოს გამოშვებული პროდუქციის ზომის და წონის შეცვლა. ახალი სახის ეკონომიკური საქმიანობის დაწყებად ჩაითვლება საზოგადოების საქმიანობის საგნის შეცვლა და ეკონომიკური საქმიანობის ერთი სფეროდან სხვა სფეროზე, ერთი სახის ნედლეულითა და მასალით წარმოებული პროდუქციის წარმოებიდან არსებითად განსხვავებული ნედლეულითა და მასალით წარმოებული პროდუქციის წარმოებაზე გადასვლა.

სარეზოლუციო ნაწილი:

პალატამ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 408-რე, 410-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

სს “ქ-ის” საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს. მოცემულ საქმეზე უცვლელი დარჩეს ქუთაისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატის 2001 წლის 8 თებერვლის გადაწყვეტილება.

განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.