¹ 3კ/815-01 28 დეკემბერი, 2001 წ., ქ.თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: მ. გოგიშვილი (თავმჯდომარე),

რ. ნადირიანი,ლ. გოჩელაშვილი

სარჩელის საგანი: ვალდებულების შეუსრულებლობა.

აღწერილობითი ნაწილი:

სს “ს.-მ” 1998 წლის 30 სექტემბერს სარჩელით მიმართა სასამართლოს სს “ფ.-ის” და ჯ. კ-იას წინააღმდეგ, სადაც მიუთითებდა, რომ 1997 წლის 19 სექტემბრის ¹377 საკრედიტო ხელშეკრულების საფუძველზე, მოპასუხე ჯ. კ-იას ასესხა 50000 ლარი ორი თვის ვადით, მხარეებმა სესხისათვის გაითვალისწინეს თვეში 4% სარგებელი. სესხის უზრუნველყოფის მიზნით, 1997 წლის 18 სექტემბერს გაფორმდა საგარანტიო წერილი, რომლითაც მოპასუხე სს “ფ.-მ” იკისრა ვალდებულება სესხის და მასზე დარიცხული პროცენტების ვადაში დაუფარაობის შემთხვევაში, სესხის გამცემი ბანკისათვის მისი დაფარვის მიზნით გადაერიცხა თანხები. მოპასუხე ჯ. კ-იამ სესხის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ვალდებულება არ შეასრულა. აღნიშნული საფუძვლით მოსარჩელემ მოითხოვა მოპასუხე ჯ. კ-იას მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისროს ძირითადი ვალი – 50000 ლარის, დარიცხული პროცენტები 1998 წლის 1 ოქტომბრისათვის – 20400 ლარის და საურავი – 15300 ლარის, სულ 85700 ლარის გადახდა. ჯ.კ-იასათვის დაკისრებული თანხის გადახდევინება დაევალოს გარანტიის გამცემს მოპასუხე “ფ.-ას”.

სს “ს.-ის” სარჩელი ფოთის საქალაქო სასამართლოს 1998 წლის 28 დეკემბრის განჩინებით, მხარეთა გამოუცხადებლობის გამო დარჩა განუხილველი. 1999 წლის 22 მარტს მოსარჩელემ ხელახლა მიმართა სასამართლოს იგივე მოთხოვნებით, რაც თავდაპირველ სარჩელში ჰქონდა.

მოცემული საქმე მრავალგზის იქნა განხილული სხვადასხვა ინსტანციის სასამართლოების მიერ. ბოლოს ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს 2000 წლის 13 ოქტომბრის დაუსწრებელი გადაწყვეტილებით დაკმაყოფილდა სს “ს.-ის” სარჩელი, სს “ფ.-ას” მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა 85700 ლარის გადახდა. ამავე სასამართლოს 2000 წლის 8 დეკემბრის განჩინებით არ დაკმაყოფილდა სს “ფ.-ის” საჩივარი დაუსწრებელი გადაწყვეტილების გაუქმების შესახებ.

ქუთაისის საოლქო სასამართლოს 2001 წლის 12 მარტის განჩინებით დაკმაყოფილდა სს “ფ.-ის” სააპელაციო საჩივარი, გაუქმდა ამ საქმეზე ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს 2000 წლის 13 ოქტომბრის დაუსწრებელი გადაწყვეტილება და 2000 წლის 8 დეკემბრის განჩინება. სააპელაციო სასამართლოში საქმის განხილვისას მოსარჩელემ წარმოადგინა დაზუსტებული სასარჩელო განცხადება, სადაც მიუთითებდა, რომ წელიწადნახევარია საქმე სხვადასხვა ინსტანციების სასამართლოს წარმოებაშია, რის გამოც გაიზარდა დასარიცხი პროცენტის და საურავის ოდენობა. მოსარჩელემ მოთხოვნა გაზარდა 103366 ლარის ოდენობით, სულ მოითხოვა 189066 ლარის გადახდა, ასევე ადვოკატის მომსახურებისათვის გაწეული ხარჯების 4000 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის გადახდა მოსარჩელის სასარგებლოდ.

მოპასუხე ჯ. კ-იამ სარჩელი არ ცნო და განმარტა, რომ “ფ.-აში” არასოდეს არ უმუშავია. ამ საზოგადოების სამეთვალყურეო საბჭოს თავმჯდომარე დ. კ-შვილი მისი ნათესავია. 1997 წლის სექტემბრის თვეში თბილისში მოსარჩელის ადმინისტრაციულ შენობასთან შემთხვევით შეხვდა დ. კ-შვილს, რომელმაც უთხრა, რომ ბანკიდან ერთდროულად 130000 თუ 135000 ლარს არ აძლევენ, რისთვისაც საჭირო იყო 50000 ლარის გამოტანა მისი პირადობის დამადასტურებელი მოწმობით. ჯ. კ-იამ ბანკის სალაროდან მისი პირადობის მოწმობით 50000 ლარის გამოტანა არ უარყო, ასევე არ უარყო ფულის მიღების საბუთზე ხელმოწერა, მაგრამ განმარტა, რომ მითითებული თანხა მთლიანად გადასცა დ. კ-შვილს, რის გამოც მოითხოვა სასამართლოს უარი ეთქვა სარჩელის დაკმაყოფილებაზე.

მოპასუხე სს “ფ.-მ” სარჩელი არ ცნო და განმარტა, რომ მოსარჩელე მხარის მიერ წარმოდგენილი საგარანტიო წერილი სს “ფ.-ის” მიერ გაფორმებული არ ყოფილა. იგი არ არის რეგისტრირებული მოპასუხე ორგანიზაციაში. მოპასუხე ჯ. კ-ია სს “ფ.-ში” არ მუშაობს და არც არასოდეს უმუშავია და არც ამ საზოგადოების აქციონერია. 1997 წლის 26 აგვისტოს აქციონერთა კრებაზე, აქციონერებმა გადაწყვიტეს საწარმოს ასამუშავებლად და ხორბლის შესაძენად ბანკიდან გამოეტანათ სესხი 260000 ლარის ოდენობით, რისთვისაც საბუთები უნდა მოემზადებინა დირექტორს და სამეთვალყურეო საბჭოს თავმჯდომარეს დ. კ-შვილს. საზოგადოების კანცელარიაში არ მოიძებნება აქციონერთა ან სამეთვალყურეო საბჭოს სხვა რაიმე ოქმი, რომლითაც უფლება მიეცემოდა ჯ. კ-იას ს.-იდან სესხის გამოსატანად. აღნიშნულიდან გამომდინარე მოითხოვა სასამართლოს უარი ეთქვა სარჩელის დაკმაყოფილებაზე.

სასამართლომ დადგენილად ცნო, რომ ს.-ში სესხის მიღების თაობაზე შეტანილი განცხადება და საკრედიტო ხელშეკრულება ხელმოწერილია ჯ. კ-იას მიერ. სასამართლომ მიუთითა, რომ ჯ. კ-იას მიერ სადავო თანხის ბანკიდან გატანა დასტურდება ასევე დ. კ-შვილის განმარტებით, რომელმაც აღნიშნა, რომ ჯ. კ-იამ ს.-იდან გამოტანილი თანხა გადასცა მას, რაც დახარჯა პირადი მიზნებისათვის. ამდენად, სასამართლომ დადგენილად ცნო, რომ სს “ს.-მ” 50000 ლარი სესხად გადასცა ჯ. კ-იას. ასევე, სასამართლომ მიიჩნია, რომ ჯ. კ-იას და დ.კ.-ს შორის არსებული ურთიერთმოთხოვნები სასამართლოს განსჯის საგანი არ არის, რადგან არცერთ მათგანს ეს საკითხები სადავოდ არ გაუხდია. სასამართლომ მიიჩნია, რომ ჯ. კ-იას არ უნდა გადახდეს ხელშეკრულებით გათვალისწინებული სარგებელი 4%, რადგან ხელშეკრულების 2.6 მუხლის თანახმად, საკრედიტო პროცენტების დარიცხვა მთავრდება არა უგვიანეს 1997 წლის 19 ნოემბრამდე. 19 ნოემბრამდე კი დარიცხული პროცენტის, პირგასამტეხლოს (ჯარიმის, თუ საურავის) მოთხოვნისათვის იმ დროს მოქმედი სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 76-ე მუხლი ადგენდა სასარჩელო ხანდაზმულობის ექვსთვიან ვადას. აღნიშნულიდან გამომდინარე სასამართლომ მიიჩნია, რომ ჯ. კ-იას უნდა გადახდეს მხოლოდ 50000 ლარი, პროცენტის დაურიცხავად და მოსარჩელის მიერ გაწეული იურიდიული მომსახურების ხარჯები.

სასამართლოს მოსაზრებით წარმოდგენილი საგარანტიო წერილის საფუძველზე არ შეიძლება წარმოიშვას სს “ფ.-ის” ვალდებულება სს “ს.-ის” წინაშე, რადგან საგარანტიო წერილი არ არის შედგენილი სამოქალაქო სამართლის კოდექსის (1964წ). 197-ე მუხლის მოთხოვნათა შესაბამისად. კერძოდ, თავდებსა და კრედიტორს შორის არ დადებულა წერილობითი ხელშეკრულება სესხის თავდებობის შესახებ, არ განსაზღვრულა თავდებისა და კრედიტორის უფლებები და მოვალეობები. საგარანტიო წერილს ხელს აწერს მხოლოდ ერთი მხარე, “ფ.-ის” დირექტორი და მთავარი ბუღალტერი და მასში არ არის მოცემული მეორე მხარის – კრედიტორის ვალდებულებები. სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია: მიუხედავად იმისა, რომ სააქციო საზოგადოებას სასამართლოში და სხვა ურთიერთობებში წარმოადგენენ დირექტორები, “მეწარმეთა შესახებ” კანონის 55.9 მუხლის “ზ” პუნქტის თანახმად, მათ მაინც არა აქვთ სესხის უზრუნველყოფის უფლება სამეთვალყურეო საბჭოს თანხმობის გარეშე;

სასამართლომ მიუთითა, რომ თავდებობის ხელშეკრულების არსებობის შემთხვევაშიც სს “ფ.-ის” პასუხისმგებლობა, როგორც თავდების არ შეიძლება დადგეს, რადგან სამოქალაქო სამართლის კოდექსის (1964წ) 203-ე მუხლის თანახმად, მოსარჩელეს თავდების მიმართ სარჩელის წარდგენა შეუძლია მხოლოდ ვალდებულების დადგომიდან 3 თვის ვადაში, მოსარჩელემ კი სასამართლოს მიმართა სამთვიანი ვადის გასვლის შემდეგ.

ზემოაღნიშნული საფუძვლებით სასამართლომ 2001 წლის 7 ივნისის გადაწყვეტილებით სს “ს.-ის” სარჩელი დააკმაყოფილა ნაწილობრივ: უარი ეთქვა სს “ს.-ის” მოთხოვნას სს “ფ.-ისათვის” 189066 ლარის დაკისრების ნაწილში. მოპასუხე ჯ. კ-იას მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა 50000 ლარის, იურიდიული მომსახურების ხარჯები 2000 ლარის და სახელმწიფო ბაჟი 1500 ლარის გადახდა.

კასატორი მოითხოვს ქუთაისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატის 2001 წლის 12 მარტის განჩინების, ასევე 2001 წლის 7 ივნისის გადაწყვეტილების გაუქმებას და ახალი გადაწყვეტილების მიღებას შემდეგი საფუძვლებით:

1. ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს 2000 წლის 8 დეკემბრის განჩინებით სს “ფ.-ის” საჩივარი დაუსწრებელი გადაწყვეტილების გაუქმების შესახებ არ დაკმაყოფილდა. ამ განჩინებაზე შეიძლებოდა კერძო საჩივრის შეტანა 12 დღის ვადაში. მოპასუხემ კანონით გათვალისწინებული 12 დღის გასვლის შემდეგ შეიტანა სააპელაციო საჩივარი, რაც დასაშვები არ იყო. სააპელაციო პალატამ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 366-ე მუხლის მოთხოვნათა დარღვევით მოპასუხის სააპელაციო საჩივარი მიიჩნია დასაშვებად.

2. სააპელაციო პალატის მიერ უხეშად იქნა დარღვეული სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 394-ე მუხლის “ა” პუნქტის მოთხოვნები, კერძოდ, საქმე განიხილა არაკანონიერმა შემადგენლობამ, საქმის განხილვაში მონაწილეობდა მოსამართლე ი.ა.-ე, რომელიც სხვა პალატის მოსამართლეა;

3. სასამართლომ გამოიყენა ძველი სამოქალაქო კოდექსის 197-198-ე მუხლები, რომლებიც ადგენენ, რომ თავდებობის ვალდებულების წარმოქმნისათვის აუცილებელია ხელშეკრულების გაფორმება წერილობითი ფორმით. ამასთან, არ გამოიყენა ამავე კოდექსის 157-ე მუხლი, რომლის თანახმად, თუ კანონით ან მხარეთა შეთანხმებით ხელშეკრულება წერილობით უნდა დაიდოს იგი შეიძლება დაიდოს ერთმანეთისადმი გაგზავნილი წერილებით, რომლებიც ხელმოწერილია გამგზავნი მხარეების მიერ.

4. სასამართლომ გამოიყენა “მეწარმეთა შესახებ” კანონის 55.9 მუხლის “ზ” პუნქტი, რაც არ უნდა გამოეყენებინა, რადგან მითითებული ნორმით დადგენილია სააქციო საზოგადოების ხელმძღვანელი ორგანოების კომპეტენცია.

5. სასამართლოს გადაწყვეტილება სესხზე დარიცხული პროცენტების დაკისრებაზე უარის თქმის ნაწილში დაუსაბუთებელია.

სამოტივაციო ნაწილი:

საკასაციო პალატამ შეისწავლა საქმის მასალები, მოისმინა მხარეთა განმარტებები და თვლის, რომ საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 411-ე მუხლის თანახმად, საკასაციო სასამართლო თვითონ მიიღებს გადაწყვეტილებას საქმეზე, თუ საქმის გარემოებები საოლქო სასამართლოს კოლეგიის ან პალატის მიერ საპროცესო ნორმების დარღვევის გარეშეა დადგენილი და საჭირო არ არის მტკიცებულებათა დამატებითი გამოკვლევა. მოცემულ საქმეზე დადგენილია, რომ 1997 წლის 26 აგვისტოს სს “ფ.-ის” აქციონერთა კრებაზე, აქციონერებმა გადაწყვიტეს საწარმოს ასამუშავებლად და ხორბლის შესაძენად “ს.-იდან” გამოეტანათ სესხი, რისთვისაც საბუთები უნდა მოემზადებინა სამეთვალყურეო საბჭოს თავმჯდომარეს დ. კ-შვილს. დადგენილია, რომ სს “ფ.-მ” 1997 წლის 18 სექტემბერს გასცა გენერალური დირექტორისა და მთავარი ბუღალტერის ხელმოწერით, ქარხნის ბეჭდით დამოწმებული საგარანტიო წერილი, რომლის თანახმად, სს “ფ.-ამ” გარანტია მისცა ჯ. კ-იას დაუფაროს 1997 წლის 18 სექტემბრიდან 1997 წლის 18 დეკემბრამდე სს “ს.-ის” მიერ გაცემული სესხი 50000 ლარი. საგარანტიო წერილით გარანტიის მოქმედების ვადა წყდება სესხის და მასზე დარიცხული პროცენტის სრული დაფარვის შემდეგ. მითითებული საგარანტიო წერილის საფუძველზე მოსარჩელემ ჯ. კ-იაზე გასცა სესხი 50000 ლარის ოდენობით, რომელმაც სესხის სახით მიღებული თანხა გადასცა სს “ფ.-ის” სამეთვალყურეო საბჭოს თავმჯდომარეს დ. კ-შვილს.

საკასაციო პალატა არ ეთანხმება კასატორის მოსაზრებას იმ ნაწილში, რომ სს “ფ.-ის” სააპელაციო საჩივარი დასაშვები არ იყო, რადგან ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს 2000 წლის 8 დეკემბრის განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების ძალაში დატოვების შესახებ შეიძლებოდა გასაჩივრებულიყო 12 დღის ვადაში, მხოლოდ კერძო საჩივრით და არა სააპელაციო საჩივრით. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 248-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, თუ არ არსებობს დაუსწრებელი გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძველი, სასამართლოს გამოაქვს განჩინება საჩივრის დაუკმაყოფილებლობისა და დაუსწრებელი გადაწყვეტილების ძალაში დატოვების შესახებ. ამავე მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად, რაიონული (საქალაქო) სასამართლოს, როგორც ახალი გადაწყვეტილება, ასევე განჩინება შეიძლება გასაჩივრდეს აპელაციის წესით. მითითებული ნორმის თანახმად, საქალაქო სასამართლოს 2000 წლის 8 დეკემბრის განჩინებაზე შეიძლებოდა სააპელაციო საჩივრის შეტანა და ამდენად, სააპელაციო პალატის მიერ მოსარჩელის სააპელაციო საჩივრის დასაშვებად ცნობის დროს დარღვეული არ ყოფილა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 366-ე მუხლის მოთხოვნები.

პალატა ასევე არ ეთანხმება კასატორის მოსაზრებას იმის შესახებ, რომ მოცემული დავა განიხილა სასამართლოს არაკანონიერმა შემად­გენ­ლობამ, კერძოდ, საქმის განხილვაში მონაწილეობდა მოსამართლე ი.ა.-ე, რომელიც სისხლის სამართლის პალატის წევრია.

“საერთო სასამართლოების შესახებ” საქართველოს ორგანული კანონის მე-20 მუხლის მე-5 პუნქტის თანახმად, აუცილებლობის შემთხვევაში მართლმსაჯულების განხორციელებაში შეფერხების თავიდან ასაცილებლად, საოლქო სასამართლოს მოსამართლეს შეიძლება დაევალოს საქმის განხილვაში მონაწილეობა ამავე სასამართლოს სხვა კოლეგიაში ან პალატაში.

მოცემულ საქმეზე ქუთაისის საოლქო სასამართლოს თავმჯდომარის განკარგულებით მოსამართლე ი.ა.-ეს დაევალა მოცემული საქმის განხილვაში მონაწილეობა ამავე სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატაში. ამდენად, მოცემული დავა განიხილა სასამართლოს კანონიერმა შემადგენლობამ და კასატორის მოსაზრება ვერ იქნება გაზიარებული.

საკასაციო სასამართლო ეთანხმება კასატორის მოსაზრებას იმის შესახებ, რომ სააპელაციო სასამართლომ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს არ მისცა სწორი სამართლებრივი შეფასება. საკასაციო სასამართლო არ ეთანხმება სააპელაციო სასამართლოს დასკვნას იმის შესახებ, რომ რადგან საგარანტიო წერილს ხელს არ აწერს კრედიტორი და მასში არ არის მოცემული კრედიტორის ვალდებულებები, იგი არ შეიძლება მივიჩნიოთ წერილობითი ფორმით დადებულ ხელშეკრულებად.

სამოქალაქო სამართლის კოდექსის (1964წ.) 197-ე მუხლის I ნაწილის თანახმად, თავდებობის ხელშეკრულებით თავდები კისრულობს მეორე პირის კრედიტორის წინაშე პასუხისმგებლობას ამ პირის მთელი ვალდებულების ან მისი ნაწილის შესრულებისათვის. ამავე მუხლის მესამე ნაწილის თანახმად, თავდებობის ხელშეკრულება უნდა დაიდოს წერილობითი ფორმით.

სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 157-ე მუხლის II ნაწილის თანახმად, თუ კანონით ან მხარეთა შეთანხმებით ხელშეკრულება წერილობით უნდა დაიდოს, იგი შეიძლება დაიდოს, როგორც მხარეთა ხელმოწერილი ერთი დოკუმენტის შედგენით, ისე ერთმანეთისადმი გაგზავნილი წერილებით, რომლებიც ხელმოწერილი იქნება გამგზავნი მხარეების მიერ.

თავდებობის ხელშეკრულება ცალმხრივია და კრედიტორს მოთხოვნის უფლება წარმოეშობა თავდების მიმართაც. ამიტომ თავდებობის ხელშეკრულებაში თავდები შეიძლება გამოდიოდეს მოვალის როლშიც. მას ძირითად მოვალესთან ერთად ეკისრება პასუხისმგებლობა ამ უკანასკნელის მიერ ნაკისრი ვალდებულებისათვის. თავდებობის ნამდვილობისათვის საჭიროა, რომ იგი მიიღოს კრედიტორმა და იგი უნდა დარწმუნდეს, რომ ამ დოკუმენტში გამოხატული ნება ნამდვილად გამომდინარეობს ამ ხელშეკრულების მხარისაგან. თავდებობის ხელშეკრულების ნამდვი­ლობი­სათვის ასევე საჭიროა თავდებობის დოკუმენტში თავდების პასუხის­მგებლობის რაოდენობრივად განსაზღვრული მაქსიმალური თანხის მითითება.

მოცემულ საქმეზე წარმოდგენილი თავდებობის დოკუმენტი გაფორმებულია წერილობითი ფორმით. მას ხელს აწერს სს “ფ.-ის” დირექტორი და მთავარი ბუღალტერი. დოკუმენტი დამოწმებულია ქარხნის ბეჭდით. თავდებობის დოკუმენტში მითითებულია თავდების პასუხისმგებლობის რაოდენობრივად განსაზღვრული მაქსიმალური თანხა. კერძოდ, თავდები (მოპასუხე) გარანტიას აძლევს ჯ. კ-იას დაუფაროს მოსარჩელის მიერ გაცემული სესხი. პალატა თვლის, რომ ამ საგარანტიო წერილით თავდები გამოდის მოვალის როლშიც, რადგან იგი არა მარტო თავდებად დაუდგა ჯ. კ-იას, არამედ მისი ვალდებულების შესრულებაც იკისრა. დადგენილია, რომ თავდებობის დოკუმენტი მიიღო კრედიტორმა, მასში მითითებულ პირობებზე არ გამოუთქვამს პრეტენზია, გააფორმა საკრედიტო ხელშეკრულება ჯ. კ-იასთან და გასცა სესხი, რაც უნდა ჩაითვალოს მხარეთა შორის მიღწეულ შეთანხმებად საგარანტიო წერილში მითითებული პირობებით.

ამდენად, პალატა თვლის, რომ თავდებობა ნამდვილია და წარმოდგე­ნილი საგარანტიო წერილი უნდა ჩაითვალოს წერილობითი ფორმით დადებულ თავდებობის ხელშეკრულებად.

“მეწარმეთა შესახებ” საქართველოს კაონის 9.4 მუხლის თანახმად, დირექტორები საზოგადოებას წარმოადგენენ მესამე პირებთან ურთიერთობაში. წარმომადგენლობითი უფლებამოსილება მესამე პირებთან ურთიერთობაში არ შეიძლება შეიზღუდოს. ამავე კანონის 55.9 მუხლი განსაზღვრავს საქმიანობის ცალკეულ სახეებს, რომელთა განხორციელება დირექტორებს შეუძლიათ მხოლოდ სამეთვალყურეო საბჭოს თანხმობით. სამეთვალყურეო საბჭოს თანხმობა, როგორც წესი ფორმალურ ხასიათს ატარებს. მესამე პირს არ სჭირდება იმის გარკვევა, უფლებამოსილი იყო თუ არა დირექტორი დაედო გარიგება. თუ დირექტორი დადებს გარიგებას, რომლის დადების უფლება მას არ ჰქონდა, ის “მეწარმეთა შესახებ” კანონის 9.7 მუხლის შესაბამისად პასუხს აგებს საზოგადოების წინაშე და გარიგების ბათილობის საკითხი არ დადგება. ეს წესი არ გამოიყენება, თუ სახეზეა 9.5 მუხლით გათვალისწინებული შემთხვევა.

“მეწარმეთა შესახებ” კანონის 9.5 მუხლის თანახმად, თუ გარიგების კონტრაგენტისათვის ხელშეკრულების დადებისას ცნობილი იყო საზოგადოების ხელმძღვანელობის უფლებამოსილების შეზღუდვის შესახებ, წარმოდგენილ საზოგადოებას შეუძლია ხელშეკრულების დადებიდან 18 თვის განმავლობაში განაცხადოს გარიგების ბათილობა. მოცემულ საქმეზე დადგენილია, რომ საზოგადოებამ დირექტორს და სამეთვალყურეო საბჭოს თავმჯდომარეს დაავალა სესხის აღებასთან დაკავშირებით საბუთების მომზადება. ჯ. კ-იას საკრედიტო ხელშეკრულების გაფორმებასა და სესხის მიღებასთან დაკავშირებული საბუთების მომზადებაში ეხმარებოდა სამეთვალყურეო საბჭოს თავმჯდომარე. საზოგადოების მთავარი ბუღალტრის განმარტებით საგარანტიო წერილი ხელმოსაწერად მიუტანა სამეთვალყურეო საბჭოს თავმჯდომარის ახლობელმა. დადგენილია ასევე, რომ ჯ. კ-იამ მოსარჩელე სს “ს.-იდან” გამოტანილი თანხა გადასცა სამეთვალყურეო საბჭოს თავმჯდომარეს. ამდენად, სესხი გამოტანილი იქნა სამეთვალყურეო საბჭოს თავმჯდომარის აქტიური მონაწილეობით, რის გამოც გარიგების კონტრაგენტისათვის ცნობილი ვერ იქნებოდა დირექტორის უფლებამოსილების შეზღუდვის შესახებ. ამასთან, წარმოდგენილ საზოგადოებას 18 თვის განმავლობაში არ განუცხადებია დირექტორის მიერ დადებული გარიგების ბათილობა და არც შემდგომ, საქმის განხილვისას, არ დაუყენებია თავდებობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობის საკითხი. ამდენად, სს “ფ.-ის” თავდებობა ჯ. კ-იას მიერ სს “ს.-იდან” გატანილი სესხის დაფარვის შესახებ, ნამდვილია და მხოლოდ ის ფაქტი, რომ საზოგადოების დირექტორს არ ჰქონდა სამეთვალყურეო საბჭოს თანხმობა, ვერ გახდება სარჩელზე უარის თქმის საფუძველი.

საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ სააპელაციო პალატას არ უნდა გამოეყენებინა სამოქალაქო კოდექსის (1964წ.) 76-ე მუხლის II ნაწილის I ქვეპუნქტი, რომელიც ითვალისწინებს პირგასამტეხლოს (ჯარიმის, საურავის) გადახდევინების შესახებ სარჩელებისათვის ხანდაზმულობის ექვსთვიან ვადას. პალატას მიაჩნია, რომ სასამართლომ გააიგივა პროცენტი და პირგასამტეხლო.

პირგასამტეხლო მხარეთა შეთანხმებით განსაზვრული ფულადი თანხაა, რომელიც მოვალემ უნდა გადაიხადოს ვალდებულების შეუსრულებლობის ან არაჯეროვანი შესრულებისათვის. პროცენტი კი პერიოდული საზღაურია ფულით სარგებლობისათვის.

სამოქალაქო კოდექსის 403-ე მუხლის I ნაწილის თანახმად, მოვალე, რომელიც ფულადი თანხის გადახდის ვადას გადააცილებს, ვალდებულია გადაცილებული დროისათვის გადაიხადოს კანონით განსაზღვრული პროცენტი, თუკი კრედიტორს სხვა საფუძვლიდან გამომდინარე, უფრო მეტის მოთხოვნა არ შეუძლია. მოცემულ საქმეზე დადგენილია, რომ ჯ. კ-იამ საკრედიტო ხელშეკრულებით გათვალისწინებულ ვადაში არ გადაიხადა ვალი, რის გამოც სამოქალაქო კოდექსის 869-ე მუხლის I ნაწილის საფუძველზე დავალიანებას უნდა დაერიცხოს ბანკთაშორისი საკრედიტო აუქციონის შესაბამისი პერიოდისათვის ფიქსირებული საპროცენტო (ან სადისკონტო) განაკვეთის, 3%-ის ოდენობით გადიდებული თანხა. მაგრამ, რადგან მოსარჩელე მოითხოვს ხელშეკრულებით გათვალისწინებული პროცენტის გადახდას, პალატას მიაჩნია, რომ მისი მოთხოვნა გაზიარებული უნდა იქნეს. საკრედიტო ხელშეკრულებით დადგენილი იყო თვეში 4%, რაც შეადგენს 2000 ლარს.

საკასაციო პალატის აზრით არასწორია საოლქო სასამართლოს მოსაზრება სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადის გასვლის მოტივით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის შესახებ, შემდეგი საფუძვლით: დადგენილია, რომ 1997 წლის 19 სექტემბერს დადებული საკრედიტო ხელშეკრულების შესაბამისად სესხი – 50000 ლარი და მასზე დარიცხული პროცენტი უნდა დაბრუნებულიყო 1997 წლის 19 ნოემბერს. მითითებული ხელშეკრულების შესაბამისად მოთხოვნის უფლება წარმოიშობოდა 1997 წლის 20 ნოემბრიდან და მოსარჩელეს სარჩელის შეტანის უფლება ძველი სამოქალაქო კოდექსის (1964წ.) 203-ე მუხლის შესაბამისად ექნებოდა 1998 წლის 20 თებერვლამდე. ე.ი. სარჩელის შეტანის უფლება მოსარჩელეს ჰქონდა ახალი სამოქალაქო კოდექსის ამოქმედების – 1997 წლის 25 ნოემბრის შემდეგაც. ამდენად, ვიდრე სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადა გავიდოდა, 1997 წლის 25 ნოემბერს მოქმედება დაიწყო ახალმა სამოქალაქო კოდექსმა, რომლის 129-ე მუხლის I ნაწილის შესაბამისად სახელშეკრულებო მოთხოვნებზე ხანდაზმულობის ვადამ შეადგინა სამი წელი.

საკასაციო სასამართლოს აზრით ასეთ შემთხვევაში გამოიყენება სასარჩელო ხანდაზმულობის ახალი სამოქალაქო კოდექსით გათვალისწინებული ვადები, რადგან სამოქალაქო კოდექსის ამოქმედების დროისათვის მოცემულ დავაზე სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადა გასული არ იყო (ანალოგიური განმარტება მიეცა აღნიშნულ ნორმას საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2001 წლის 3.10. განჩინებით ¹3^კ/692-01), ამიტომ სარჩელის შეტანის უფლება მხარეს ჰქონდა ახალი კოდექსის ამოქმედების შემდეგაც, ამდენად, სასამართლომ გამოიყენა კანონი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე პალატა თვლის, რომ სააპელაციო პალატის გადაწყვეტილება უნდა გაუქმდეს, მოცემულ საქმეზე მიღებულ იქნეს ახალი გადაწყვეტილება, და სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდეს.

საგარანტიო წერილის თანახმად, სს “ფ.-ა” აძლევს გარანტიას ჯ. კ-იას, რომ დაუფაროს 1997 წლის 18 სექტემბრიდან 18 დეკემბრამდე სს “ს.-ის” მიერ გაცემული სესხი – 50000 ლარი. გარანტიის მოქმედების ვადა შეწყდება სესხისა და მასზე დარიცხული პროცენტის სრული დაფარვის შემდეგ.

სამოქალაქო კოდექსის 898-ე მუხლის I ნაწილის თანახმად, თავდები ყველა შემთხვევაში პასუხს აგებს მხოლოდ თავდებობის დოკუმენტში მითითებული ზღვრული თანხის ოდენობამდე. ამავე მუხლის II ნაწილის “ა” ქვეპუნქტის თანახმად, სახელშეკრულებო პირგასამტეხლოს ან ზიანის საერთო თანხისათვის, რომელიც გათვალისწინებულია ხელშეკრულების დამთავრების დროისათვის თავდები პასუხს აგებს მხოლოდ მაშინ, როცა ეს საგანგებოდ იქნება შეთანხმებული.

მოსარჩელე მოითხოვს თავდებს დაეკისროს ძირითადი ვალი, პროცენტი და პირგასამტეხლო. პალატას მიაჩნია, რომ მოსარჩელის მოთხოვნა პირგასამტეხლოს დაკისრების ნაწილში არ უნდა დაკმაყოფილდეს, რადგან პირგასამტეხლოს გადახდევინება შეთანხმებული არ ყოფილა და მოსარჩელის მიერ საგარანტიო წერილით დათქმულ ვადაში ამ მიმართებით პრეტენზია წარდგენილი არ ყოფილა, ხოლო რაც შეეხება პროცენტის დაკისრებას, ამ ნაწილში მოსარჩელის მოთხოვნა უნდა დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ.

სამოქალაქო კოდექსის 902-ე მუხლის თანახმად, თუ კრედიტორი არ აცნობებს თავდებს ძირითადი მოვალის მიერ ვალის გადახდის ვადის გადაცილებას ან, თავდების მოთხოვნის საფუძველზე მას არ მიაწვდის ცნობებს ძირითადი ვალის მდგომარეობის შესახებ, მაშინ იგი დაკარგავს უფლებას თავდების წინააღმდეგ წაყენებული მოთხოვნის იმ ნაწილზე, რა ოდენობითაც გამოიწვევდა ზიანს კრედიტორის მიერ აღნიშნულ მოვალეობათა შეუსრულებლობა. მოცემულ საქმეზე დადგენილია, რომ კრედიტორმა თავდებს დროულად არ აცნობა ვალის გადახდის ვადის გადაცილება და სარჩელი აღძრა სასამართლოში გადახდის ვადის დადგომიდან 10 თვის შემდეგ. აღნიშნულის გამო მოსარჩელეს უარი უნდა ეთქვას 10 თვის პროცენტზე, ხოლო დანარჩენ ნაწილში სარჩელი დაკმაყოფილდეს.

დადგენილია, რომ საკრედიტო ხელშეკრულება დაიდო 1997 წლის 19 სექტემბერს ორი თვის ვადით, თვეში 4%-ის გათვალისწინებით. თავდებს უნდა დაეკისროს ძირითადი ვალის – 50000 ლარის გადახდა და ხელშეკრულებით დადგენილი ორი თვის პროცენტი, რაც შეადგენს 4000 ლარს. მოსარჩელემ სარჩელი აღძრა სასამართლოში 1998 წლის 30 სექტემბერს. სარჩელის აღძვრიდან გადაწყვეტილების მიღებამდე გასულია 39 თვე, რომლის განმავლობაში დარიცხული პროცენტი შეადგენს 78000 ლარს. ამდენად, სს “ფ.-ს” უნდა დაეკისროს ძირითადი ვალი 50000 ლარი და მასზე დარიცხული პროცენტი 82000 ლარი (4000+78000), რაც საბოლოოდ შეადგენს 132000 (50000+82000) ლარს.

სარეზოლუციო ნაწილი:

პალატამ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 411-ე მუხლით და

გ ა დ ა წ ყ ვ ი ტ ა :

სს “ს.-ის” საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს.

გაუქმდეს ამ საქმეზე ქუთაისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატის 2001 წლის 7 ივნისის გადაწყვეტილება და მიღებულ იქნას ახალი გადაწყვეტილება.

სს “ს.-ის” სარჩელი დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ.

სს “ფ.-ას” სს “ს.-ის” სასარგებლოდ დაეკისროს 132000 ლარი.

გადაწყვეტილება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.